Ỷbxln -Lan vềydbn Thăiuce ng-long đutiu ãbqsh hơxjcr n năiuce m rồpipm i. Trong suốkcwp t mộtzor t năiuce m liềydbn n nàwzgq ng làwzgq m việhtiy c cạvmzn nh nhàwzgq vua nhưpqqe mộtzor t đutiu ạvmzn i-họohsi c-sĩlaaw . Mỗdbyf i tấpqqe u chưpqqe ơxjcr ng, nàwzgq ng đutiu ọohsi c cho nhàwzgq vua nghe, bàwzgq n luậduxh n vớdbpw i ngàwzgq i. Sau khi nhàwzgq vua quyếragk t đutiu ịhtiy nh, thìsngl chíwrif nh nàwzgq ng cầqncg m búsngl t son phêwqsm lêwqsm n, rồpipm i trìsngl nh cho nhàwzgq vua kýmldp . Cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n, từhnok tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Lýmldp -đutiu ạvmzn o-Thàwzgq nh cho tớdbpw i nhữbxln ng vịhtiy trấpqqe n nhậduxh m ởzjby biêwqsm n cưpqqe ơxjcr ng, khi thấpqqe y néutiu t chữbxln châzpfs u-phêwqsm nhưpqqe rồpipm ng bay, nhưpqqe phưpqqe ợouqh ng músngl a, lờsikn i văiuce n uyểxonm n chuyểxonm n thìsngl biếragk t ngay làwzgq củzowu a Ỷbxln -Lan phu-nhâzpfs n. Tríwrif nhớdbpw củzowu a Ỷbxln -Lan rấpqqe t tốkcwp t, mỗdbyf i tấpqqe u chưpqqe ơxjcr ng tớdbpw i, nàwzgq ng nhắjuqc c lạvmzn i chuyệhtiy n cũuqbv nhưpqqe thếragk nàwzgq o, nhàwzgq vua đutiu ãbqsh ban chỉlrxs dụdbpw ra sao, nay kếragk t quảmxko cádbpw c nơxjcr i tấpqqe u vềydbn nhưpqqe thếragk đutiu ótzor . Nàwzgq ng sai làwzgq m riêwqsm ng mộtzor t cádbpw i trádbpw p, chia làwzgq m mưpqqe ờsikn i tádbpw m ngăiuce n, mỗdbyf i ngăiuce n cấpqqe t mộtzor t cuốkcwp n sổnyrn ghi chúsngl , tótzor m lưpqqe ợouqh c nhữbxln ng diễlaaw n biếragk n quan trọohsi ng. Trong mưpqqe ờsikn i tádbpw m ngăiuce n, thìsngl mộtzor t ngăiuce n cho phủzowu tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng, mộtzor t ngăiuce n cho hậduxh u cung, mộtzor t ngăiuce n cho Khu-mậduxh t-việhtiy n, sádbpw u ngăiuce n cho sádbpw u bộtzor ... lạvmzn i cótzor nhữbxln ng ngăiuce n cho Thịhtiy -vệhtiy , cho Bắjuqc c-biêwqsm n v.v. Cho nêwqsm n chưpqqe sựgvxa trong cung, lụdbpw c bộtzor , ngoàwzgq i biêwqsm n, nhấpqqe t nhấpqqe t mỗdbyf i sựgvxa nhàwzgq vua hỏwrif i đutiu ếragk n, nàwzgq ng tâzpfs u trìsngl nh ràwzgq nh mạvmzn ch.
Tuy đutiu ưpqqe ợouqh c nhàwzgq vua sủzowu ng-ádbpw i, tuy tàwzgq i ba, tuy phụdbpw tádbpw nhàwzgq vua, nhưpqqe ng Ỷbxln -Lan nghĩlaaw rằmldp ng: lấpqqe y chồpipm ng vua hay lấpqqe y chồpipm ng dâzpfs n, hạvmzn nh phúsngl c hay khôsikn ng thìsngl do mìsngl nh tạvmzn o ra. Đixoi iềydbn u đutiu ótzor khôsikn ng khótzor . Nhưpqqe ng đutiu ốkcwp i vớdbpw i nàwzgq ng, mìsngl nh lấpqqe y chồpipm ng vua thìsngl sao phảmxko i đutiu ưpqqe ợouqh c lòzwvs ng chồpipm ng, đutiu ưpqqe ợouqh c lòzwvs ng ngưpqqe ờsikn i xung quanh, rồpipm i cótzor thểxonm nhâzpfs n đutiu ịhtiy a vịhtiy mìsngl nh, màwzgq mưpqqe u hạvmzn nh phúsngl c cho dâzpfs n. Cho nêwqsm n nàwzgq ng hếragk t sứmxko c nhũuqbv n nhặmjvm n, yêwqsm u thưpqqe ơxjcr ng mọohsi i ngưpqqe ờsikn i, luôsikn n nhắjuqc c nhởzjby nhàwzgq vua lấpqqe y lòzwvs ng từhnok -bi củzowu a nhàwzgq Phậduxh t màwzgq xửmyrk sựgvxa vớdbpw i cung nga, thádbpw i giádbpw m.
Hơxjcr n năiuce m trưpqqe ớdbpw c, trêwqsm n đutiu ưpqqe ờsikn ng từhnok Thổnyrn -lộtzor i vềydbn Thăiuce ng-long, Ỷbxln -Lan nhớdbpw đutiu ếragk n năiuce m đutiu ứmxko a trẻtgwn cùwtqy ng sốkcwp ng ởzjby chùwtqy a Từhnok -quang vớdbpw i nàwzgq ng vàwzgq bẩjftj y đutiu ứmxko a trẻtgwn nghèjbmc o khótzor ăiuce n xin ởzjby Thăiuce ng-long. Nhớdbpw nhung chồpipm ng chấpqqe t, nàwzgq ng đutiu ịhtiy nh khi tớdbpw i nơxjcr i, sẽbech triệhtiy u hồpipm i hai hoàwzgq ng tửmyrk Hoằmldp ng-Châzpfs n, Chiêwqsm u-Văiuce n đutiu em chúsngl ng vàwzgq o hoàwzgq ng thàwzgq nh tưpqqe ơxjcr ng kiếragk n. Nhưpqqe ng khi nhậduxh p cung, nàwzgq ng bịhtiy ràwzgq ng buộtzor c bởzjby i luậduxh t lệhtiy , lễlaaw nghi; phảmxko i chờsikn cho tớdbpw i khi đutiu ưpqqe ợouqh c phong làwzgq m Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n, mớdbpw i cótzor quyềydbn n triệhtiy u hồpipm i, tưpqqe ơxjcr ng kiếragk n vớdbpw i hoàwzgq ng-tửmyrk . Lạvmzn i nữbxln a, từhnok triềydbn u đutiu ìsngl nh, đutiu ếragk n nộtzor i cung, nơxjcr i nàwzgq o cũuqbv ng cótzor nhữbxln ng lờsikn i xìsngl xầqncg m chốkcwp ng đutiu ốkcwp i nàwzgq ng vềydbn cádbpw i xuấpqqe t thâzpfs n dâzpfs n dãbqsh , nếragk u nay nàwzgq ng lạvmzn i đutiu em mưpqqe ờsikn i hai đutiu ứmxko a em xuấpqqe t thâzpfs n ăiuce n xin vàwzgq o cung, thìsngl nhữbxln ng cádbpw i lưpqqe ỡpzvg i dàwzgq i nhưpqqe mãbqsh ng xãbqsh lạvmzn i đutiu ưpqqe ợouqh c dịhtiy p nhảmxko đutiu ộtzor c. Nàwzgq ng đutiu àwzgq nh níwrif n nhịhtiy n.
Bâzpfs y giờsikn , mộtzor t năiuce m qua, uy tíwrif n, tưpqqe cádbpw ch củzowu a nàwzgq ng lêwqsm n cao, khôsikn ng còzwvs n ai dádbpw m xìsngl xầqncg m chốkcwp ng đutiu ốkcwp i nữbxln a, nàwzgq ng mớdbpw i nghĩlaaw đutiu ếragk n tưpqqe ơxjcr ng hộtzor i vớdbpw i bọohsi n trẻtgwn . Nàwzgq ng hỏwrif i cung nữbxln phụdbpw trádbpw ch lễlaaw nghi:
– Nàwzgq y chịhtiy , víwrif thửmyrk tôsikn i muốkcwp n mờsikn i hai hoàwzgq ng-đutiu ệhtiy Hoằmldp ng-Châzpfs n vớdbpw i Chiêwqsm u-Văiuce n vàwzgq o cung, thìsngl thủzowu tụdbpw c ra sao?
– Thưpqqe a phu-nhâzpfs n, cótzor hai cádbpw ch. Mộtzor t làwzgq phu nhâzpfs n cótzor thểxonm thỉlrxs nh quốkcwp c-mẫnyrn u Thanh-Mai cùwtqy ng hai hoàwzgq ng-tửmyrk vàwzgq o cung dựgvxa yếragk n, rồpipm i nhâzpfs n đutiu ótzor , triệhtiy u hồpipm i cảmxko mưpqqe ờsikn i hai trẻtgwn cùwtqy ng theo. Hai làwzgq phu-nhâzpfs n cótzor thểxonm ban chỉlrxs tuyêwqsm n triệhtiy u hai hoàwzgq ng-tửmyrk đutiu em đutiu ádbpw m trẻtgwn vàwzgq o, đutiu ểxonm phu-nhâzpfs n xéutiu t xem việhtiy c dạvmzn y dỗdbyf chúsngl ng đutiu ếragk n đutiu âzpfs u rồpipm i.
– Cótzor thểxonm nàwzgq o chỉlrxs mờsikn i hai hoàwzgq ng-tửmyrk vàwzgq o dựgvxa yếragk n, màwzgq khôsikn ng cótzor Quốkcwp c-mẫnyrn u chăiuce ng? Tôsikn i thấpqqe y chỉlrxs vìsngl mấpqqe y đutiu ứmxko a trẻtgwn , màwzgq phảmxko i thỉlrxs nh đutiu ạvmzn i giádbpw Quốkcwp c-mẫnyrn u thìsngl thựgvxa c khôsikn ng nêwqsm n.
– Nhưpqqe vậduxh y thìsngl chỉlrxs hoàwzgq ng thưpqqe ợouqh ng mớdbpw i cótzor quyềydbn n. Vìsngl dùwtqy sao phu-nhâzpfs n cũuqbv ng chỉlrxs làwzgq chịhtiy dâzpfs u hai hoàwzgq ng-tửmyrk , chứmxko chưpqqe a phảmxko i làwzgq bềydbn trêwqsm n, màwzgq cótzor thểxonm ban yếragk n.
Ỷbxln -Lan đutiu em ýmldp ấpqqe y tâzpfs u vớdbpw i nhàwzgq vua. Nhàwzgq vua vui vẻtgwn :
– Đixoi ưpqqe ợouqh c, trẫnyrn m chuẩjftj n tấpqqe u.
Ngàwzgq i gọohsi i mộtzor t thádbpw i giádbpw m:
– Ngưpqqe ờsikn i sang phủzowu Quốkcwp c-phụdbpw tuyêwqsm n triệhtiy u hai hoàwzgq ng tửmyrk Hoằmldp ng-Châzpfs n vớdbpw i năiuce m trẻtgwn ởzjby Thổnyrn -lộtzor i, hoàwzgq ng-tửmyrk Chiêwqsm u-Văiuce n vớdbpw i bẩjftj y trẻtgwn mồpipm côsikn i ởzjby Thăiuce ng– long... ngay chiềydbn u nay vàwzgq o dựgvxa yếragk n.
Buổnyrn i chiềydbn u đutiu ếragk n, hai hoàwzgq ng-tửmyrk cùwtqy ng đutiu ádbpw m trẻtgwn nhậduxh p Hoàwzgq ng-thàwzgq nh bằmldp ng hai xe, mỗdbyf i xe cótzor bốkcwp n ngựgvxa a kéutiu o. Thịhtiy -vệhtiy đutiu ãbqsh chờsikn đutiu ợouqh i sẵsgnz n, họohsi tiếragk p cưpqqe ơxjcr ng ngựgvxa a, rồpipm i cúsngl i rạvmzn p ngưpqqe ờsikn i xuốkcwp ng:
– Hoàwzgq ng-thưpqqe ợouqh ng vớdbpw i phu-nhâzpfs n đutiu ang chờsikn hai hoàwzgq ng tửmyrk .
Viêwqsm n thádbpw i-giádbpw m lễlaaw nghi cung tay hàwzgq nh lễlaaw , rồpipm i dẫnyrn n đutiu ưpqqe ờsikn ng đutiu i trưpqqe ớdbpw c. Đixoi âzpfs y làwzgq lầqncg n đutiu ầqncg u tiêwqsm n trong đutiu ờsikn i, đutiu ádbpw m trẻtgwn đutiu ưpqqe ợouqh c vàwzgq o hoàwzgq ng thàwzgq nh. Thằmldp ng Dậduxh t chỉlrxs cung Ỷbxln -Lan nótzor i:
– Nàwzgq y, anh em coi kìsngl a, cung Ỷbxln -Lan sao lạvmzn i giốkcwp ng căiuce n nhàwzgq củzowu a ôsikn ng bàwzgq Thiếragk t trong làwzgq ng mìsngl nh quádbpw nhỉlrxs ?
Thằmldp ng Đixoi oan cũuqbv ng nhậduxh n ra cádbpw i quen thuộtzor c:
– Còzwvs n chíwrif n câzpfs y ngâzpfs u nàwzgq y thìsngl cắjuqc t tỉlrxs a giốkcwp ng nhữbxln ng câzpfs y ngâzpfs u ởzjby chùwtqy a Từhnok -quang.
Bỗdbyf ng thằmldp ng Ninh reo lêwqsm n:
– Kìsngl a, con trâzpfs u mộtzor ng củzowu a chịhtiy Minh-Đixoi ệhtiy kìsngl a.
Năiuce m trẻtgwn ởzjby Thổnyrn -lộtzor i quêwqsm n mấpqqe t đutiu âzpfs y làwzgq hoàwzgq ng cung, chốkcwp n cựgvxa c kỳgwtf tôsikn n nghiêwqsm m. Chúsngl ng reo lêwqsm n chạvmzn y lạvmzn i phíwrif a con trâzpfs u. Nguyêwqsm n con trâzpfs u nàwzgq y, hồpipm i mấpqqe y năiuce m trưpqqe ớdbpw c họohsi c tròzwvs trưpqqe ờsikn ng Trung-nghĩlaaw a đutiu ịhtiy nh giếragk t đutiu ểxonm mừhnok ng thưpqqe ợouqh ng thọohsi Trịhtiy nh Quang-Thạvmzn ch, nótzor chạvmzn y vàwzgq o chùwtqy a Từhnok -quang ládbpw nh nạvmzn n. Ỷbxln -Lan đutiu ãbqsh mua lạvmzn i. Sau khi nàwzgq ng nhậduxh p cung, lýmldp -trưpqqe ởzjby ng sai ngưpqqe ờsikn i đutiu em nótzor lêwqsm n Thăiuce ng-long cho nàwzgq ng. Ỷbxln -Lan đutiu íwrif ch thâzpfs n chăiuce m nuôsikn i nótzor trong cung, đutiu ểxonm cho nôsikn ng dâzpfs n nghèjbmc o khôsikn ng cótzor trâzpfs u cầqncg y... mưpqqe ợouqh n.
Dùwtqy thờsikn i gian đutiu ãbqsh mấpqqe y năiuce m qua, đutiu ádbpw m trẻtgwn lớdbpw n lêwqsm n, nhưpqqe ng con trâzpfs u cũuqbv ng đutiu ãbqsh nhậduxh n ra chúsngl ng. Năiuce m trẻtgwn vuốkcwp t ve, vỗdbyf lưpqqe ng, xoa đutiu ầqncg u, đutiu ứmxko ng xung quanh trâzpfs u.
Đixoi ếragk n đutiu ótzor viêwqsm n thádbpw i giádbpw m kíwrif nh sựgvxa hôsikn :
– Hoàwzgq ng-thưpqqe ợouqh ng tuyêwqsm n chỉlrxs mờsikn i hai hoàwzgq ng tửmyrk cùwtqy ng cádbpw c thiếragk u niêwqsm n.
Đixoi ádbpw m trẻtgwn vộtzor i bỏwrif trâzpfs u, theo hoàwzgq ng tửmyrk Hoằmldp ng-Châzpfs n, Chiêwqsm u-Văiuce n vàwzgq o cung Ỷbxln -Lan. Hai ngưpqqe ờsikn i vừhnok a bưpqqe ớdbpw c vàwzgq o, thìsngl nhàwzgq vua cùwtqy ng Ỷbxln -Lan đutiu ãbqsh đutiu ứmxko ng đutiu ótzor n ngay ởzjby cửmyrk a:
– Miễlaaw n lễlaaw cho hai ngựgvxa -đutiu ệhtiy cùwtqy ng đutiu ádbpw m trẻtgwn . Mờsikn i nhịhtiy vịhtiy ngựgvxa đutiu ệhtiy ngồpipm i.
Đixoi ádbpw m trẻtgwn khoanh tay đutiu ứmxko ng sau lưpqqe ng hai hoàwzgq ng tửmyrk . Theo đutiu úsngl ng lễlaaw nghi, chúsngl ng phảmxko i cúsngl i đutiu ầqncg u khôsikn ng đutiu ưpqqe ợouqh c nhìsngl n nhàwzgq vua vớdbpw i Ỷbxln -Lan.
Lễlaaw tấpqqe t.
Nhàwzgq vua mỉlrxs m cưpqqe ờsikn i:
– Chắjuqc c ngựgvxa đutiu ệhtiy khôsikn ng hiểxonm u nguyêwqsm n do nàwzgq o trẫnyrn m lạvmzn i mờsikn i hai vịhtiy vàwzgq o đutiu âzpfs y cùwtqy ng ăiuce n yếragk n phảmxko i khôsikn ng? Việhtiy c nhưpqqe thếragk nàwzgq y: Ỷbxln -Lan trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y từhnok ng biếragk t hai ngựgvxa đutiu ệhtiy , hằmldp ng nghe danh hai ngựgvxa đutiu ệhtiy , lạvmzn i từhnok ng đutiu ưpqqe ợouqh c hai ngựgvxa đutiu ệhtiy giúsngl p đutiu ỡpzvg mấpqqe y năiuce m qua. Nhưpqqe ng hai ngựgvxa đutiu ệhtiy lạvmzn i chưpqqe a biếragk t Ỷbxln -Lan, nêwqsm n ýmldp Ỷbxln -Lan muốkcwp n thỉlrxs nh hai ngựgvxa đutiu ệhtiy vàwzgq o đutiu ểxonm chịhtiy em gặmjvm p nhau.
Hai hoàwzgq ng tửmyrk liếragk c mắjuqc t nhìsngl n Ỷbxln -Lan. Hai ôsikn ng tuyệhtiy t chưpqqe a từhnok ng thấpqqe y nàwzgq ng bao giờsikn . Trưpqqe ớdbpw c mặmjvm t hai ôsikn ng, nàwzgq ng chỉlrxs làwzgq mộtzor t thiếragk u nữbxln , trang phụdbpw c nhưpqqe gádbpw i quêwqsm , nhưpqqe ng đutiu ẹtzor p huyềydbn n ảmxko o. Mặmjvm c dùwtqy làwzgq hoàwzgq ng tửmyrk , cótzor nhiềydbn u dịhtiy p gặmjvm p gỡpzvg ngưpqqe ờsikn i đutiu ẹtzor p, nhưpqqe ng hai ôsikn ng chưpqqe a từhnok ng thấpqqe y ai đutiu ẹtzor p mộtzor c mạvmzn c nhưpqqe vậduxh y.
Ỷbxln -Lan lêwqsm n tiếragk ng:
– Chịhtiy dâzpfs u em chồpipm ng tưpqqe ơxjcr ng kiếragk n. Thiếragk p xin bệhtiy hạvmzn cho đutiu ưpqqe ợouqh c nótzor i vớdbpw i nhau bằmldp ng ngôsikn n từhnok bìsngl nh dâzpfs n.
Nhàwzgq vua cưpqqe ờsikn i:
– Đixoi ưpqqe ợouqh c chứmxko , em cứmxko tựgvxa nhiêwqsm n.
Ỷbxln -Lan hưpqqe ớdbpw ng năiuce m đutiu ứmxko a trẻtgwn ởzjby Thổnyrn -lộtzor i:
– Dậduxh t, ngửmyrk ng mặmjvm t lêwqsm n nhìsngl n xem Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n làwzgq ai nàwzgq o?
Phạvmzn m Dậduxh t ngửmyrk a mặmjvm t lêwqsm n, nótzor thấpqqe y Ỷbxln -Lan thìsngl reo:
– Chịhtiy Minh-Đixoi ệhtiy ! Sao chịhtiy lạvmzn i ởzjby đutiu âzpfs y? Bọohsi n em nhớdbpw chịhtiy muốkcwp n chếragk t.
Đixoi ádbpw m trẻtgwn nghe Phạvmzn m Dậduxh t reo, chúsngl ng quêwqsm n mấpqqe t rằmldp ng chưpqqe a cótzor phéutiu p, chúsngl ng khôsikn ng đutiu ưpqqe ợouqh c ngưpqqe ớdbpw c mắjuqc t nhìsngl n lêwqsm n, chúsngl ng cùwtqy ng mởzjby to mắjuqc t nhìsngl n nàwzgq ng:
– Chịhtiy Minh-Đixoi ệhtiy . Ốdbyf i sao chịhtiy đutiu ẹtzor p thếragk nàwzgq y?
– Ốdbyf i chịhtiy Yếragk n-Loan. Sao chịhtiy lạvmzn i ởzjby đutiu âzpfs y?
Nguyêwqsm n, sau khi đutiu ưpqqe ợouqh c hoàwzgq ng tửmyrk Hoằmldp ng-Châzpfs n cứmxko u nạvmzn n ởzjby Thăiuce ng-long, năiuce m trẻtgwn làwzgq ng Thổnyrn -lộtzor i, đutiu ưpqqe ợouqh c ôsikn ng mang chúsngl ng vềydbn dinh nuôsikn i nấpqqe ng, dạvmzn y văiuce n, luyệhtiy n võutdo . Chúsngl ng cótzor kểxonm chuyệhtiy n Minh-Đixoi ệhtiy cho ôsikn ng nghe. Ôsvea ng cùwtqy ng năiuce m đutiu ứmxko a đutiu i khắjuqc p Thăiuce ng-long tìsngl m nàwzgq ng, nhưpqqe ng khôsikn ng thấpqqe y. Ígwtf t lâzpfs u sau hoàwzgq ng-tửmyrk Chiêwqsm u-Văiuce n nhậduxh n lờsikn i Khấpqqe t hoàwzgq thưpqqe ợouqh ng nuôsikn i bẩjftj y trẻtgwn ởzjby Yêwqsm n-phụdbpw . Nhâzpfs n dịhtiy p hai đutiu ádbpw m trẻtgwn gặmjvm p nhau, chúsngl ng đutiu em « đutiu ờsikn i tưpqqe » củzowu a nhau ra kểxonm , thếragk làwzgq chúsngl ng biếragk t chúsngl ng cótzor chung mộtzor t bàwzgq chịhtiy . Thờsikn i gian hơxjcr n năiuce m qua, chuyệhtiy n bàwzgq chịhtiy dầqncg n dầqncg n đutiu i vàwzgq o lãbqsh ng quêwqsm n, thìsngl hôsikn m nay chúsngl ng gặmjvm p lạvmzn i nàwzgq ng trong khung cảmxko nh uy nghiêwqsm m nàwzgq y.
Ỷbxln -Lan truyềydbn n cho chúsngl ng ngồpipm i. Trong mưpqqe ờsikn i hai đutiu ứmxko a, thìsngl Lýmldp Đixoi oan cótzor họohsi c nhấpqqe t. Nótzor nótzor i:
– Bọohsi n em mấpqqe t tin chịhtiy . Gầqncg n đutiu âzpfs y em cótzor nghe đutiu ồpipm n đutiu ứmxko c vua vềydbn làwzgq ng mìsngl nh tìsngl m Hằmldp ng-Nga, đutiu em Hằmldp ng-Nga làwzgq m vợouqh . Bọohsi n em đutiu âzpfs u ngờsikn lạvmzn i làwzgq chịhtiy .
Nhàwzgq vua nótzor i vớdbpw i hai hoàwzgq ng tửmyrk :
– Anh em mìsngl nh sang bêwqsm n nàwzgq y. Anh cótzor nhiềydbn u chuyệhtiy n muốkcwp n nótzor i vớdbpw i hai em. Đixoi ểxonm cho chịhtiy em Ỷbxln -Lan ôsikn n chuyệhtiy n cũuqbv .
Nhàwzgq vua vớdbpw i hai hoàwzgq ng tửmyrk đutiu i rồpipm i, Ỷbxln -Lan tótzor m lưpqqe ợouqh c mọohsi i biếragk n chuyểxonm n kểxonm cho đutiu ádbpw m trẻtgwn nghe. Chúsngl ng cũuqbv ng đutiu em nhữbxln ng gìsngl chúsngl ng họohsi c đutiu ưpqqe ợouqh c nótzor i vớdbpw i nàwzgq ng.
Lýmldp Đixoi oan đutiu ềydbn nghịhtiy :
– Từhnok hồpipm i ấpqqe y đutiu ếragk n giờsikn chúsngl ng em cũuqbv ng khôsikn ng cótzor tin nhàwzgq . Vậduxh y bâzpfs y giờsikn chịhtiy dẫnyrn n chúsngl ng em vềydbn quêwqsm , chịhtiy cứmxko nhậduxh n bọohsi n em làwzgq con nuôsikn i chịhtiy , đutiu ểxonm bọohsi n họohsi c tròzwvs Trung-nghĩlaaw a phảmxko i lạvmzn y sứmxko t trádbpw n ra cho bõutdo ghéutiu t.
– Khôsikn ng, chịhtiy khôsikn ng lớdbpw n hơxjcr n cádbpw c em nhiềydbn u tuổnyrn i, thìsngl nhậduxh n cádbpw c em làwzgq m con sao đutiu ưpqqe ợouqh c? Chịhtiy nhậduxh n cádbpw c em làwzgq m em nuôsikn i đutiu ủzowu rồpipm i. Còzwvs n trưpqqe ờsikn ng Trung-nghĩlaaw a ưpqqe ? Trưpqqe ờsikn ng đutiu ótzor khôsikn ng còzwvs n nữbxln a.
Nàwzgq ng kểxonm biếragk n cốkcwp Ưsgnz ng-sơxjcr n giếragk t cảmxko nhàwzgq Trịhtiy nh Quang-Thạvmzn ch cho chúsngl ng nghe, rồpipm i nótzor i:
– Bâzpfs y giờsikn chịhtiy cho phéutiu p, cứmxko mỗdbyf i thádbpw ng cádbpw c em đutiu ưpqqe ợouqh c vàwzgq o cung thăiuce m chịhtiy mộtzor t lầqncg n.
Bọohsi n trẻtgwn reo hòzwvs vui mừhnok ng. Kểxonm từhnok ngàwzgq y nhậduxh p cung, đutiu âzpfs y làwzgq lầqncg n đutiu ầqncg u tiêwqsm n Ỷbxln -Lan gặmjvm p ngưpqqe ờsikn i thâzpfs n cũuqbv , nàwzgq ng mừhnok ng chi siếragk t kểxonm . Từhnok đutiu ấpqqe y, mưpqqe ờsikn i hai trẻtgwn đutiu ưpqqe ợouqh c tựgvxa do ra vàwzgq o cung Ỷbxln -Lan. Nàwzgq ng cótzor thêwqsm m mộtzor t sốkcwp châzpfs n tay thôsikn ng minh, lanh lẹtzor , vàwzgq trung thàwzgq nh.
Theo luậduxh t triềydbn u Lýmldp , thìsngl mỗdbyf i thádbpw ng hai lầqncg n, nhàwzgq vua cùwtqy ng Hoàwzgq ng-hậduxh u, phi tầqncg n phảmxko i đutiu ếragk n cung Thiêwqsm n-Cảmxko m chầqncg u Thádbpw i-hậduxh u. Tuy nhàwzgq vua đutiu ãbqsh tuyêwqsm n chỉlrxs rằmldp ng đutiu ẳgnot ng trậduxh t phu-nhâzpfs n củzowu a Ỷbxln -Lan dưpqqe ớdbpw i đutiu ẳgnot ng trậduxh t phi. Nhưpqqe ng khi chầqncg u hầqncg u thádbpw i-hậduxh u, Ỷbxln -Lan cứmxko đutiu ứmxko ng sau hếragk t cádbpw c bàwzgq phi đutiu ãbqsh đutiu àwzgq nh, màwzgq còzwvs n sau cádbpw c mỹqncg -nhâzpfs n.
Nhàwzgq vua chưpqqe a cótzor hoàwzgq ng-tửmyrk , nhưpqqe ng đutiu ãbqsh cótzor ba côsikn ng chúsngl a. Mộtzor t làwzgq côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Thàwzgq nh, nhũuqbv danh An-Dâzpfs n do Trầqncg n giai phi sinh ra. Côsikn ng chúsngl a làwzgq đutiu ệhtiy tửmyrk củzowu a vua bàwzgq Bìsngl nh-Dưpqqe ơxjcr ng đutiu ãbqsh hạvmzn giádbpw vớdbpw i thếragk -tửmyrk Thâzpfs n Cảmxko nh-Long con trai củzowu a vua bàwzgq Bìsngl nh-Dưpqqe ơxjcr ng vớdbpw i phòzwvs -mãbqsh Thâzpfs n Thiệhtiy u-Thádbpw i. Hiệhtiy n côsikn ng chúsngl a ởzjby Bắjuqc c-cưpqqe ơxjcr ng. Côsikn ng chúsngl a thứmxko nhìsngl làwzgq Đixoi ộtzor ng-Thiêwqsm n, nhũuqbv danh An-Hảmxko i do Lýmldp tuyêwqsm n phi sinh ra. Côsikn ng chúsngl a làwzgq đutiu ệhtiy tửmyrk củzowu a quốkcwp c-mẫnyrn u Thanh-Mai, đutiu ãbqsh hạvmzn giádbpw vớdbpw i đutiu ôsikn đutiu ốkcwp c Hoàwzgq ng Kiệhtiy n đutiu ệhtiy tửmyrk củzowu a Long-thàwzgq nh ẩjftj n-sĩlaaw Tôsikn n Đixoi ảmxko n, hiệhtiy n ởzjby vớdbpw i chồpipm ng tạvmzn i bếragk n Tiềydbn m-long bêwqsm n bờsikn sôsikn ng Hồpipm ng. Côsikn ng chúsngl a thứmxko ba làwzgq Thiêwqsm n-Ninh nhũuqbv danh An-Quốkcwp c, do Mai quýmldp phi sinh ra, họohsi c tròzwvs củzowu a tiêwqsm n nưpqqe ơxjcr ng Bảmxko o-Hòzwvs a. Côsikn ng chúsngl a tuy đutiu ếragk n tuổnyrn i trưpqqe ởzjby ng thàwzgq nh, nhàwzgq vua đutiu ịhtiy nh cho hạvmzn giádbpw nhiềydbn u lầqncg n, nhưpqqe ng ỷlrxs đutiu ưpqqe ợouqh c sưpqqe phụdbpw Bảmxko o-Hòzwvs a cưpqqe ng chiềydbn u, côsikn ng chúsngl a xin đutiu i tu. Dĩlaaw nhiêwqsm n nhàwzgq vua khôsikn ng chuẩjftj n tấpqqe u. Côsikn ng chúsngl a ởzjby trong Hoàwzgq ng-thàwzgq nh. Ngay từhnok khi Ỷbxln -Lan tiếragk n cung gặmjvm p côsikn ng chúsngl a làwzgq thâzpfs n vớdbpw i nhau ngay nhưpqqe bótzor ng vớdbpw i hìsngl nh.
Lệhtiy triềydbn u Lýmldp đutiu ịhtiy nh từhnok thờsikn i vua Thádbpw i-tổnyrn rằmldp ng cótzor ba loạvmzn i thiếragk t triềydbn u. Mộtzor t làwzgq đutiu ạvmzn i triềydbn u vàwzgq o mồpipm ng mộtzor t, nếragk u cuộtzor c đutiu ìsngl nh nghịhtiy chưpqqe a xong thìsngl cótzor thểxonm kéutiu o dàwzgq i đutiu ếragk n vôsikn hạvmzn n đutiu ịhtiy nh. Thứmxko nhìsngl làwzgq thiếragk t tiểxonm u triềydbn u vàwzgq o cádbpw c ngàwzgq y mồpipm ng năiuce m, mồpipm ng mưpqqe ờsikn i, mưpqqe ờsikn i rằmldp m, hai mưpqqe ơxjcr i vàwzgq hai mưpqqe ơxjcr i lăiuce m. Thứmxko ba làwzgq cuộtzor c thiếragk t tinh-triềydbn u (tinh làwzgq ngôsikn i sao), thìsngl bấpqqe t cứmxko khi nàwzgq o nhàwzgq vua cầqncg n bàwzgq n vớdbpw i quầqncg n thầqncg n đutiu ểxonm quyếragk t đutiu ịhtiy nh mộtzor t việhtiy c quan trọohsi ng.
Khi thiếragk t đutiu ạvmzn i triềydbn u thìsngl cao nhấpqqe t làwzgq thâzpfs n-vưpqqe ơxjcr ng, tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng, thưpqqe ợouqh ng thưpqqe , cádbpw c an-vũuqbv sứmxko , tiếragk t-đutiu ộtzor -sứmxko , đutiu ôsikn đutiu ốkcwp c thủzowu y quâzpfs n, đutiu ạvmzn i-tưpqqe ớdbpw ng thốkcwp ng lĩlaaw nh kỵhhwb -binh, chưpqqe tưpqqe ớdbpw ng chỉlrxs huy cádbpw c đutiu ạvmzn o Thiêwqsm n-tửmyrk -binh, tổnyrn ng-quảmxko n Khu-mậduxh t-việhtiy n, tổnyrn ng-lĩlaaw nh thịhtiy vệhtiy , quan tổnyrn ng-trấpqqe n Thăiuce ng-long. Khi thiếragk t tiểxonm u triềydbn u thìsngl thàwzgq nh phầqncg n vẫnyrn n nhưpqqe trêwqsm n, nhưpqqe ng khôsikn ng cótzor cádbpw c thâzpfs n vưpqqe ơxjcr ng, an-vũuqbv -sứmxko , tiếragk t-đutiu ộtzor -sứmxko , đutiu ôsikn đutiu ốkcwp c thủzowu y quâzpfs n, đutiu ạvmzn i tưpqqe ớdbpw ng thốkcwp ng lĩlaaw nh kỵhhwb -binh. Còzwvs n thiếragk t tinh-triềydbn u thìsngl chỉlrxs cótzor tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng, lụdbpw c bộtzor thưpqqe ợouqh ng thưpqqe , quảmxko n Khu-mậduxh t-việhtiy n vàwzgq nhữbxln ng thàwzgq nh phầqncg n chuyêwqsm n môsikn n liêwqsm n quan đutiu ếragk n cádbpw c vấpqqe n đutiu ềydbn cầqncg n nghịhtiy sựgvxa .
Hôsikn m nay nhàwzgq vua thiếragk t tinh-triềydbn u vềydbn vấpqqe n đutiu ềydbn cầqncg n cảmxko i cádbpw ch sao cho dâzpfs n giầqncg u. Thàwzgq nh phầqncg n chíwrif nh yếragk u vẫnyrn n khôsikn ng thay đutiu ổnyrn i, nhưpqqe ng thêwqsm m mộtzor t sốkcwp cádbpw c quan thuộtzor c bộtzor Hộtzor , bộtzor Lạvmzn i, bộtzor Hìsngl nh nhưpqqe tham-tri (tưpqqe ơxjcr ng đutiu ưpqqe ơxjcr ng vớdbpw i thứmxko trưpqqe ởzjby ng ngàwzgq y nay), thịhtiy -lang (tưpqqe ơxjcr ng đutiu ưpqqe ơxjcr ng vớdbpw i tổnyrn ng giádbpw m đutiu ốkcwp c ngàwzgq y nay). Đixoi ặmjvm c biệhtiy t, cótzor cảmxko Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n cũuqbv ng tham dựgvxa . Buổnyrn i thiếragk t tinh-triềydbn u tạvmzn i đutiu iệhtiy n Cao-minh. Vìsngl buổnyrn i thiếragk t triềydbn u nàwzgq y khôsikn ng cótzor vấpqqe n đutiu ềydbn quốkcwp c phòzwvs ng, nêwqsm n quốkcwp c-phụdbpw Khai-Quốkcwp c vưpqqe ơxjcr ng vớdbpw i Quốkcwp c-mẫnyrn u Thanh-Mai vắjuqc ng mặmjvm t. Đixoi ứmxko ng hầqncg u cạvmzn nh nhàwzgq vua, cótzor côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Ninh.
Trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y, trong nhữbxln ng buổnyrn i thiếragk t tinh-triềydbn u nhưpqqe thếragk , thìsngl nhàwzgq vua ngồpipm i trêwqsm n ngai sơxjcr n son thiếragk p vàwzgq ng. Phíwrif a trưpqqe ớdbpw c ngai vàwzgq ng cótzor chiếragk c ádbpw n thưpqqe chạvmzn m rồpipm ng. Còzwvs n cádbpw c quan thìsngl đutiu ứmxko ng. Nhưpqqe ng từhnok sau ngàwzgq y Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n nhậduxh p cung, nàwzgq ng tâzpfs u vớdbpw i nhàwzgq vua rằmldp ng, khi triềydbn u hộtzor i, cádbpw c quan phảmxko i vậduxh n đutiu ộtzor ng hếragk t tinh anh thầqncg n thứmxko c hầqncg u bàwzgq n quốkcwp c sựgvxa . Thếragk màwzgq cádbpw c quan phảmxko i đutiu ứmxko ng hằmldp ng mấpqqe y giờsikn thìsngl cơxjcr thểxonm mệhtiy t, ắjuqc t thầqncg n tổnyrn n. Phu-nhâzpfs n xin nhàwzgq vua ban cho cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu ưpqqe ợouqh c ngồpipm i. Từhnok đutiu ấpqqe y, mỗdbyf i khi thiếragk t tinh-triềydbn u, cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu ưpqqe ợouqh c xếragk p chỗdbyf ngồpipm i trêwqsm n ghếragk , sau cádbpw i ádbpw n thưpqqe . Trêwqsm n ádbpw n thưpqqe đutiu ểxonm mộtzor t khay bádbpw nh trádbpw i, nhiềydbn u íwrif t tùwtqy y theo thứmxko bậduxh c.
Ba hồpipm i chiêwqsm ng trốkcwp ng, đutiu ộtzor i nhạvmzn c cửmyrk bàwzgq i ca Giádbpw ng-long. Chưpqqe ơxjcr ng-thádbpw nh Gia-khádbpw nh hoàwzgq ng đutiu ếragk cùwtqy ng Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n ra. Cádbpw c quan hàwzgq nh lễlaaw . Sau khi hoàwzgq ng-đutiu ếragk vớdbpw i Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n ngồpipm i, lễlaaw quan hôsikn :
– Chưpqqe đutiu ạvmzn i thầqncg n an tọohsi a.
Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh đutiu ứmxko ng lêwqsm n tâzpfs u:
– Thầqncg n Kiểxonm m-hiệhtiy u thádbpw i-phótzor , Long-thàwzgq nh tiếragk t đutiu ộtzor sứmxko , đutiu ồpipm ng-bìsngl nh chưpqqe ơxjcr ng sựgvxa , Khu-mậduxh t-việhtiy n sứmxko , lĩlaaw nh Chiêwqsm u-văiuce n-quan đutiu ạvmzn i họohsi c sĩlaaw , giádbpw m-tu quốkcwp c-sửmyrk , Sơxjcr n-Nam quốkcwp c-côsikn ng Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh kíwrif nh tâzpfs u: buổnyrn i thiếragk t-tinh triềydbn u hôsikn m nay do kim ýmldp củzowu a bệhtiy hạvmzn , mụdbpw c đutiu íwrif ch triềydbn u nghịhtiy sao cho dâzpfs n giầqncg u. Thứmxko nhìsngl làwzgq Lễlaaw -bộtzor thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe , Lạvmzn i-bộtzor thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe , Hìsngl nh-bộtzor tham tri thuộtzor c phe đutiu ảmxko ng Dưpqqe ơxjcr ng gia bịhtiy cádbpw ch chứmxko c; cádbpw c vịhtiy Lễlaaw -bộtzor tham-tri, Lạvmzn i-bộtzor tham-tri đutiu ưpqqe ợouqh c bệhtiy hạvmzn ban chỉlrxs lêwqsm n làwzgq m thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe , thàwzgq nh ra khuyếragk t ba chứmxko c tham-tri, chưpqqe a cótzor ngưpqqe ờsikn i thay thếragk . Thầqncg n xin đutiu ìsngl nh nghịhtiy đutiu ểxonm cửmyrk ba ngưpqqe ờsikn i vàwzgq o chứmxko c vụdbpw đutiu ótzor .
Nhàwzgq vua vẫnyrn y tay:
– Xin mờsikn i thầqncg y ngồpipm i nótzor i đutiu ưpqqe ợouqh c rồpipm i.
– Đixoi a tạvmzn bệhtiy hạvmzn . Bâzpfs y giờsikn đutiu ểxonm Hộtzor -bộtzor thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe tâzpfs u lêwqsm n bệhtiy hạvmzn tìsngl nh trạvmzn ng canh tádbpw c năiuce m qua.
– Thầqncg n Mai Đixoi ìsngl nh, Hộtzor -bộtzor thưpqqe ợouqh ng thưpqqe , lĩlaaw nh Thầqncg n-nôsikn ng đutiu iệhtiy n đutiu ạvmzn i họohsi c sĩlaaw xin kíwrif nh tâzpfs u. Năiuce m vừhnok a nhờsikn âzpfs n đutiu ứmxko c Quốkcwp c-tổnyrn , Quốkcwp c-mẫnyrn u, nhờsikn Tiêwqsm n-hoàwzgq ng phùwtqy hộtzor , hai mùwtqy a đutiu ềydbn u trúsngl ng. Giádbpw lúsngl a hạvmzn xuốkcwp ng, dâzpfs n chúsngl ng no đutiu ủzowu . Vìsngl lúsngl a gạvmzn o dưpqqe , nêwqsm n ta bádbpw n sang Chiêwqsm m, sang Trung-nguyêwqsm n rấpqqe t nhiềydbn u. Lụdbpw c súsngl c tăiuce ng lêwqsm n gấpqqe p ba. Tăiuce ng hơxjcr n cảmxko làwzgq lợouqh n, gàwzgq , ngan, ngỗdbyf ng, vịhtiy t, tôsikn m, cádbpw . Nhưpqqe ng trâzpfs u, bòzwvs thìsngl khôsikn ng tăiuce ng. Diệhtiy n tíwrif ch canh tádbpw c cũuqbv ng khôsikn ng tăiuce ng.
Nhàwzgq vua hỏwrif i:
– Trẫnyrn m thấpqqe y cádbpw c lộtzor tấpqqe u vềydbn rằmldp ng dâzpfs n chúsngl ng khai hoang nhiềydbn u lắjuqc m, thếragk sao diệhtiy n tíwrif ch canh tádbpw c lạvmzn i khôsikn ng tăiuce ng? Trâzpfs u, bòzwvs , dêwqsm , ngựgvxa a trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y cứmxko mưpqqe ờsikn i con cádbpw i thìsngl tádbpw m con sinh đutiu ẻtgwn . Thếragk tạvmzn i sao lạvmzn i khôsikn ng tăiuce ng?
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn . Vềydbn diệhtiy n tíwrif ch khai hoang thêwqsm m nhiềydbn u, nhưpqqe ng vìsngl nhữbxln ng nhàwzgq giầqncg u bắjuqc t nộtzor p tôsikn quádbpw cao, nêwqsm n tádbpw đutiu iềydbn n khôsikn ng thểxonm canh tádbpw c, màwzgq chủzowu đutiu iềydbn n thìsngl hàwzgq khắjuqc c. Họohsi cứmxko nhấpqqe t đutiu ịhtiy nh bắjuqc t tádbpw đutiu iềydbn n trảmxko tôsikn cao, bằmldp ng khôsikn ng thìsngl thàwzgq đutiu ểxonm cho cỏwrif mọohsi c, chứmxko chẳgnot ng chịhtiy u hạvmzn tôsikn . Vìsngl vậduxh y sốkcwp ruộtzor ng đutiu ấpqqe t đutiu ểxonm hoang rấpqqe t nhiềydbn u.
Ỷbxln -Lan hỏwrif i:
– Thưpqqe a thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe , chủzowu đutiu iềydbn n đutiu òzwvs i tôsikn làwzgq bao nhiêwqsm u mộtzor t mẫnyrn u?
– Tâzpfs u phu-nhâzpfs n,nhữbxln ng loạvmzn i ruộtzor ng xấpqqe u họohsi đutiu òzwvs i mộtzor t nửmyrk a sốkcwp thu. Nhữbxln ng ruộtzor ng tốkcwp t họohsi khôsikn ng cầqncg n biếragk t sốkcwp thu làwzgq bao nhiêwqsm u, họohsi đutiu òzwvs i mỗdbyf i mẫnyrn u mộtzor t trăiuce m thùwtqy ng mộtzor t mùwtqy a.
Nhàwzgq vua hỏwrif i Ỷbxln -Lan:
– Khanh đutiu ãbqsh sốkcwp ng suốkcwp t thờsikn i thơxjcr ấpqqe u ởzjby đutiu ồpipm ng ruộtzor ng, khanh cótzor ýmldp kiếragk n gìsngl vềydbn việhtiy c thu tôsikn nàwzgq y? Nhưpqqe vậduxh y làwzgq cao hay thấpqqe p?
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn , thu tôsikn cao nhưpqqe vậduxh y quảmxko làwzgq lộtzor t da đutiu ầqncg u, mótzor c ruộtzor t tádbpw đutiu iềydbn n.
Ỷbxln -Lan kểxonm tiếragk p: đutiu ốkcwp i vớdbpw i ruộtzor ng xấpqqe u, thìsngl sốkcwp hoạvmzn ch mộtzor t mẫnyrn u khôsikn ng thểxonm quádbpw trăiuce m thùwtqy ng. Còzwvs n ruộtzor ng tốkcwp t thìsngl sốkcwp hoạvmzn ch mỗdbyf i mẫnyrn u khôsikn ng quádbpw mộtzor t trăiuce m năiuce m mưpqqe ơxjcr i thùwtqy ng. Tíwrif nh đutiu ổnyrn đutiu ồpipm ng, cầqncg y mộtzor t mẫnyrn u mấpqqe t ba côsikn ng trâzpfs u, bừhnok a ba côsikn ng trâzpfs u, cấpqqe y năiuce m côsikn ng, rồpipm i bótzor n phâzpfs n, tádbpw t nưpqqe ớdbpw c, làwzgq m cỏwrif , đutiu ádbpw nh kỳgwtf , gặmjvm t... màwzgq chủzowu đutiu iềydbn n lấpqqe y mộtzor t nửmyrk a. Nhưpqqe vậduxh y tádbpw đutiu iềydbn n chỉlrxs đutiu ủzowu ăiuce n màwzgq thôsikn i. Họohsi khôsikn ng thểxonm dưpqqe giảmxko đutiu ểxonm sửmyrk a nhàwzgq , thuốkcwp c thang khi đutiu au ốkcwp m, may mặmjvm c.
Nhàwzgq vua nghe Ỷbxln -Lan tâzpfs u, long tâzpfs m cảmxko m thấpqqe y nhưpqqe bịhtiy con dao đutiu âzpfs m vàwzgq o ngựgvxa c mộtzor t cádbpw i. Ngàwzgq i thởzjby dàwzgq i:
– Nếragk u nhưpqqe tádbpw -đutiu iềydbn n khôsikn ng đutiu ủzowu thótzor c nộtzor p tôsikn thìsngl chủzowu đutiu iềydbn n làwzgq m gìsngl họohsi ?
– Bệhtiy hạvmzn khôsikn ng thểxonm tưpqqe ởzjby ng tưpqqe ợouqh ng đutiu ưpqqe ợouqh c cảmxko nh đutiu au lòzwvs ng củzowu a tádbpw đutiu iềydbn n nghèjbmc o.
Nàwzgq ng xuốkcwp ng giọohsi ng: tâzpfs u bệhtiy hạvmzn chiếragk u theo luậduxh t, thìsngl họohsi sai nặmjvm c-nôsikn đutiu i đutiu òzwvs i. Nặmjvm c-nôsikn đutiu òzwvs i khôsikn ng đutiu ưpqqe ợouqh c thìsngl họohsi kiệhtiy n lêwqsm n lýmldp dịhtiy ch. Lýmldp dịhtiy ch sẽbech phádbpw i trưpqqe ơxjcr ng-tuầqncg n đutiu em nặmjvm c nôsikn tớdbpw i nhàwzgq tádbpw -đutiu iềydbn n siếragk t lúsngl a, siếragk t gạvmzn o, siếragk t gia-súsngl c hoặmjvm c siếragk t bàwzgq n ghếragk , dưpqqe ờsikn ng chiếragk u. Nếragk u nghèjbmc o quádbpw khôsikn ng còzwvs n gìsngl siếragk t thìsngl bắjuqc t phảmxko i bádbpw n vợouqh , bádbpw n con đutiu i lấpqqe y tiềydbn n trảmxko chủzowu -đutiu iềydbn n, hoặmjvm c cầqncg m vợouqh con cho chủzowu đutiu iềydbn n làwzgq m tôsikn i tớdbpw . Nhiềydbn u chủzowu đutiu iềydbn n cựgvxa c ádbpw c, họohsi nhấpqqe t đutiu ịhtiy nh hoặmjvm c đutiu òzwvs i tôsikn thựgvxa c cao, hoặmjvm c làwzgq đutiu ểxonm ruộtzor ng hoang chứmxko khôsikn ng chịhtiy u cho thuêwqsm vớdbpw i tôsikn thấpqqe p.
Nhàwzgq vua thởzjby dàwzgq i hỏwrif i tiếragk p:
– Nhưpqqe vậduxh y thìsngl tuy năiuce m vừhnok a qua lúsngl a gạvmzn o dưpqqe thừhnok a làwzgq dưpqqe thừhnok a do trúsngl ng mùwtqy a. Ngưpqqe ờsikn i giầqncg u thìsngl thêwqsm m giầqncg u, còzwvs n kẻtgwn khótzor thìsngl vẫnyrn n hoàwzgq n kẻtgwn khótzor . Giảmxko nhưpqqe , triềydbn u đutiu ìsngl nh cótzor phưpqqe ơxjcr ng thứmxko c nàwzgq o cho ruộtzor ng đutiu ấpqqe t khôsikn ng đutiu ểxonm hoang, ngưpqqe ờsikn i cùwtqy ng dâzpfs n cũuqbv ng cótzor ruộtzor ng cầqncg y thìsngl đutiu ótzor mớdbpw i làwzgq đutiu ạvmzn o củzowu a vua Hùwtqy ng, vua Trưpqqe ng. Trẫnyrn m thựgvxa c xấpqqe u hổnyrn , khi ngồpipm i trêwqsm n ngai, màwzgq đutiu ểxonm đutiu ếragk n nỗdbyf i cótzor tệhtiy đutiu oan: ngưpqqe ờsikn i giầqncg u thìsngl bỏwrif ruộtzor ng hoang, kẻtgwn nghèjbmc o thìsngl ngồpipm i khôsikn ng nhìsngl n ruộtzor ng hoang màwzgq chẳgnot ng đutiu ưpqqe ợouqh c cầqncg y.
Nhàwzgq vua cau mặmjvm t lạvmzn i tỏwrif vẻtgwn đutiu ăiuce m chiêwqsm u: bàwzgq n chung, hiệhtiy n cótzor bốkcwp n vấpqqe n đutiu ềydbn phảmxko i giảmxko i quyếragk t. Mộtzor t làwzgq sao cho tádbpw đutiu iềydbn n khỏwrif i bịhtiy chủzowu đutiu iềydbn n lộtzor t da. Hai làwzgq khôsikn ng còzwvs n nạvmzn n đutiu ểxonm ruộtzor ng hoang. Ba làwzgq sao đutiu ểxonm khuyếragk n khíwrif ch dâzpfs n khai hoang hơxjcr n nữbxln a. Bốkcwp n làwzgq làwzgq m tăiuce ng sốkcwp trâzpfs u bòzwvs cầqncg y ruộtzor ng.
Cádbpw c quan cùwtqy ng nhìsngl n nhau, bàwzgq n ra tíwrif nh vàwzgq o mộtzor t ládbpw t, vẫnyrn n khôsikn ng sao tìsngl m đutiu ưpqqe ợouqh c cádbpw ch nàwzgq o giảmxko i quyếragk t. Ỷbxln -Lan cung tay:
– Nếragk u bệhtiy hạvmzn cho phéutiu p, thìsngl thầqncg n thiếragk p xin hiếragk n nhữbxln ng phưpqqe ơxjcr ng thứmxko c quêwqsm mùwtqy a.
Nhàwzgq vua đutiu ưpqqe a mắjuqc t hỏwrif i Tểxonm tưpqqe ớdbpw ng:
– Ỷbxln -Lan khôsikn ng phảmxko i làwzgq đutiu ạvmzn i thầqncg n, khôsikn ng biếragk t thầqncg y cótzor cho phéutiu p Ỷbxln -Lan gótzor p ýmldp khôsikn ng?
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn , phu nhâzpfs n sốkcwp ng vớdbpw i nôsikn ng dâzpfs n, thìsngl ắjuqc t phu-nhâzpfs n hiểxonm u nhữbxln ng khótzor khăiuce n củzowu a họohsi . Xưpqqe a, thờsikn i nhàwzgq Chu, thiêwqsm n tửmyrk sai quan đutiu i thádbpw i-phong đutiu em vềydbn (1) đutiu ểxonm căiuce n cứmxko vàwzgq o đutiu ótzor màwzgq truấpqqe t trắjuqc c. Nay phu nhâzpfs n tâzpfs u trìsngl nh bệhtiy hạvmzn , thìsngl cũuqbv ng giốkcwp ng nhưpqqe sứmxko giảmxko củzowu a bệhtiy hạvmzn sai đutiu i. Vìsngl vậduxh y, theo lễlaaw nghi bảmxko n triềydbn u, trưpqqe ớdbpw c khi phu nhâzpfs n tâzpfs u trìsngl nh, triềydbn u đutiu ìsngl nh phảmxko i dùwtqy ng lễlaaw đutiu ốkcwp i vớdbpw i phu nhâzpfs n nhưpqqe khâzpfs m sai.
Ghi chúsngl ,
(1) Đixoi ờsikn i nhàwzgq Chu bêwqsm n Trung-quốkcwp c, sau khi phong hơxjcr n tádbpw m trăiuce m chưpqqe hầqncg u rồpipm i, nhàwzgq vua đutiu ặmjvm t ra chứmxko c quan Thádbpw i-phong (thádbpw i làwzgq thu lưpqqe ợouqh m, phong làwzgq bàwzgq i hádbpw t bìsngl nh dâzpfs n) đutiu ểxonm đutiu i tuầqncg n tra cádbpw c nưpqqe ớdbpw c. Cádbpw c quan Thádbpw i-phong cótzor nhiệhtiy m vụdbpw sưpqqe u tầqncg m nhữbxln ng bàwzgq i hádbpw t bìsngl nh dâzpfs n đutiu em vềydbn nghiêwqsm n cứmxko u, căiuce n cứmxko vàwzgq o nộtzor i dung bàwzgq i phong màwzgq biếragk t dâzpfs n tìsngl nh tâzpfs u lêwqsm n vua đutiu ểxonm thưpqqe ởzjby ng phạvmzn t chưpqqe hầqncg u. Đixoi ếragk n đutiu ờsikn i Khổnyrn ng-tửmyrk , thìsngl còzwvs n hơxjcr n ba nghìsngl n bàwzgq i. Khổnyrn ng-tửmyrk san đutiu ịhtiy nh lạvmzn i còzwvs n 105 bàwzgq i, chéutiu p thàwzgq nh sádbpw ch, sau gọohsi i làwzgq Kinh-thi.
– Đixoi ưpqqe ợouqh c.
Lễlaaw nghi triềydbn u Lýmldp đutiu ịhtiy nh rằmldp ng, mỗdbyf i khi vua sai mộtzor t vịhtiy quan đutiu i sứmxko , hoặmjvm c ra ngoàwzgq i làwzgq m việhtiy c gìsngl , thìsngl vịhtiy quan đutiu ótzor đutiu ưpqqe ợouqh c gọohsi i làwzgq khâzpfs m-sai, đutiu ưpqqe ợouqh c hưpqqe ởzjby ng lễlaaw nghi cựgvxa c kỳgwtf kíwrif nh trọohsi ng. Khi khâzpfs m-sai trởzjby vềydbn tâzpfs u trìsngl nh, thìsngl đutiu ộtzor i nhạvmzn c phảmxko i tấpqqe u khúsngl c Viễlaaw n-hàwzgq nh quy triềydbn u. Sau đutiu ótzor khâzpfs m sai mớdbpw i tâzpfs u.
Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh đutiu ưpqqe a tay vẫnyrn y, quan Lễlaaw -bộtzor thưpqqe ợouqh ng thưpqqe chạvmzn y ra ngoàwzgq i, ládbpw t sau đutiu ộtzor i nhạvmzn c vàwzgq o đutiu iệhtiy n. Họohsi đutiu ádbpw nh nhạvmzn c, tấpqqe u bàwzgq i Viễlaaw n hàwzgq nh quy triềydbn u (đutiu i xa vềydbn chầqncg u vua):
Tựgvxa thiêwqsm n tửmyrk sởzjby ,
Thiêwqsm n-tửmyrk mệhtiy nh chi;
Chấpqqe p sựgvxa hữbxln u khádbpw c,
Đixoi ứmxko c âzpfs m mạvmzn c vi.
Chưpqqe ng tai mao sĩlaaw ,
Bạvmzn c ngôsikn n hữbxln u chi,
Duy kìsngl hữbxln u chi,
Bi nhiêwqsm n lai ti.
Bảmxko o hữbxln u quyếragk t thổnyrn ,
Bang gia chi ki.(2)
(2) Dịhtiy ch:
Tựgvxa nơxjcr i đutiu ứmxko c vua,
Đixoi ứmxko c vua sai đutiu i,
Nhiệhtiy m vụdbpw kíwrif nh cẩjftj n,
Quyếragk t chẳgnot ng sai di.
Tốkcwp t thay tuấpqqe n sĩlaaw ,
Duy cótzor ngưpqqe ờsikn i thôsikn i,
Vui vẻtgwn trởzjby vềydbn .
Bảmxko o vệhtiy Xãbqsh -tắjuqc c,
Gốkcwp c củzowu a nưpqqe ớdbpw c nhàwzgq .
Nhạvmzn c dứmxko t, Ỷbxln -Lan tâzpfs u:
– Cádbpw c vịhtiy đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu âzpfs y đutiu ềydbn u thuộtzor c loạvmzn i văiuce n môsikn vũuqbv lưpqqe ợouqh c, nhưpqqe ng sởzjby dĩlaaw khôsikn ng nghĩlaaw ra biệhtiy n phádbpw p giảmxko i quyếragk t, vìsngl bịhtiy ràwzgq ng buộtzor c bớdbpw i luậduxh t ban hàwzgq nh từhnok đutiu ờsikn i đutiu ứmxko c Thádbpw i-tổnyrn . Than ôsikn i! Đixoi ờsikn i đutiu ứmxko c Thádbpw i-tổnyrn , tiếragk p ngôsikn i từhnok Ngoạvmzn -triềydbn u, dâzpfs n chúsngl ng đutiu ótzor i khổnyrn , nêwqsm n khôsikn ng mộtzor t tấpqqe c đutiu ấpqqe t đutiu ểxonm hoang. Vìsngl vậduxh y cádbpw i tệhtiy thàwzgq đutiu ểxonm đutiu ấpqqe t hoang, chứmxko khôsikn ng cho thuêwqsm giádbpw thấpqqe p khôsikn ng xẩjftj y ra. Lạvmzn i nữbxln a hồpipm i đutiu ótzor dâzpfs n nghèjbmc o, nêwqsm n khôsikn ng dádbpw m bầqncg y ra ăiuce n uốkcwp ng linh đutiu ìsngl nh phíwrif phạvmzn m. Chíwrif nh vìsngl vậduxh y nhàwzgq làwzgq m luậduxh t khôsikn ng cótzor đutiu iềydbn u khoảmxko n dựgvxa trùwtqy đutiu ốkcwp i phótzor vớdbpw i tệhtiy nàwzgq y. Bâzpfs y giờsikn làwzgq niêwqsm n hiệhtiy u Chưpqqe ơxjcr ng-thádbpw nh Gia-khádbpw nh thứmxko sádbpw u rồpipm i, hoàwzgq n cảmxko nh khôsikn ng giốkcwp ng niêwqsm n hiệhtiy u Thuậduxh n-thiêwqsm n thứmxko ba, thứmxko tưpqqe nữbxln a. Đixoi ểxonm giảmxko i quyếragk t tệhtiy đutiu oan thứmxko nhấpqqe t, thiếragk p cảmxko gan xin bệhtiy hạvmzn ban chỉlrxs cho tu bổnyrn bộtzor luậduxh t vềydbn ruộtzor ng đutiu ấpqqe t.
Từhnok hoàwzgq ng đutiu ếragk cho đutiu ếragk n đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu ềydbn u bậduxh t lêwqsm n tiếragk ng hoan hôsikn . Ỷbxln -Lan tiếragk p:
– Tu bổnyrn luậduxh t cótzor hai phầqncg n. Mộtzor t làwzgq ấpqqe n đutiu ịhtiy nh sốkcwp tôsikn màwzgq tádbpw -đutiu iềydbn n phảmxko i nộtzor p cho chủzowu -đutiu iềydbn n. Hai làwzgq đutiu ịhtiy nh rõutdo vấpqqe n đutiu ềydbn ruộtzor ng đutiu ểxonm hoang. Bởzjby i từhnok cổnyrn xưpqqe a đutiu ếragk n giờsikn , giữbxln a chủzowu -đutiu iềydbn n vớdbpw i tádbpw -đutiu iềydbn n thưpqqe ờsikn ng thỏwrif a thuậduxh n miệhtiy ng vớdbpw i nhau, hoặmjvm c kýmldp vớdbpw i nhau mộtzor t đutiu iềydbn n-ưpqqe ớdbpw c, chứmxko quốkcwp c luậduxh t khôsikn ng đutiu ịhtiy nh rõutdo . Vìsngl luậduxh t khôsikn ng đutiu ịhtiy nh rõutdo , thìsngl xẩjftj y ra tưpqqe ơxjcr ng tranh. Dĩlaaw nhiêwqsm n trong vấpqqe n đutiu ềydbn tưpqqe ơxjcr ng tranh kẻtgwn mạvmzn nh sẽbech thắjuqc ng, ngưpqqe ờsikn i yếragk u sẽbech thua. Kẻtgwn mạvmzn nh luôsikn n luôsikn n làwzgq đutiu iềydbn n-chủzowu , ngưpqqe ờsikn i yếragk u luôsikn n luôsikn n làwzgq tádbpw đutiu iềydbn n. Bâzpfs y giờsikn tu bổnyrn quốkcwp c luậduxh t đutiu ịhtiy nh rõutdo sốkcwp tôsikn thìsngl giảmxko i quyếragk t đutiu ưpqqe ợouqh c nạvmzn n chủzowu đutiu iềydbn n rúsngl t ruộtzor t tádbpw đutiu iềydbn n. Còzwvs n vấpqqe n đutiu ềydbn ruộtzor ng hoang cũuqbv ng phảmxko i quy đutiu ịhtiy nh.
Nótzor i đutiu ếragk n đutiu âzpfs y, Ỷbxln -Lan thấpqqe y trêwqsm n mặmjvm t cádbpw c quan hiệhtiy n rõutdo ra néutiu t bấpqqe t mãbqsh n. Nàwzgq ng biếragk t nhữbxln ng ôsikn ng ngồpipm i đutiu âzpfs y đutiu ềydbn u cótzor thựgvxa c ấpqqe p, khôsikn ng thìsngl cũuqbv ng cótzor hàwzgq ng trăiuce m, hàwzgq ng nghìsngl n mẫnyrn u ruộtzor ng. Nếragk u nay cảmxko i cádbpw ch ruộtzor ng đutiu ấpqqe t, tấpqqe t cádbpw c ôsikn ng bịhtiy thiệhtiy t hạvmzn i nhiềydbn u nhấpqqe t. Nhưpqqe ng mờsikn mờsikn trưpqqe ớdbpw c mắjuqc t nàwzgq ng lạvmzn i hiệhtiy n lêwqsm n nhữbxln ng tádbpw đutiu iềydbn n khôsikn ng đutiu ủzowu lúsngl a nộtzor p cho chủzowu đutiu iềydbn n, bịhtiy chủzowu đutiu iềydbn n siếragk t nhàwzgq , siếragk t vưpqqe ờsikn n, đutiu ôsikn i khi bắjuqc t con cádbpw i phảmxko i bádbpw n mìsngl nh cho họohsi . Khi khôsikn ng cótzor gìsngl cho họohsi siếragk t, thìsngl họohsi kiệhtiy n lêwqsm n quan, bịhtiy bỏwrif tùwtqy , bịhtiy đutiu ádbpw nh đutiu ậduxh p tàwzgq n nhẫnyrn n. Nhữbxln ng cảmxko nh chia ly đutiu ầqncg y nưpqqe ớdbpw c mắjuqc t xẩjftj y ra hàwzgq ng ngàwzgq y ởzjby Thổnyrn -lộtzor i, nàwzgq ng nghĩlaaw thầqncg m:
– Khi xưpqqe a, vua Trưpqqe ng còzwvs n dádbpw m cầqncg m ba thưpqqe ớdbpw c gưpqqe ơxjcr m đutiu ádbpw nh đutiu uổnyrn i Tôsikn Đixoi ịhtiy nh, nay ta làwzgq con chádbpw u ngưpqqe ờsikn i, màwzgq ta khôsikn ng dádbpw m đutiu ốkcwp i diệhtiy n vớdbpw i cádbpw c vịhtiy đutiu ạvmzn i thầqncg n nàwzgq y ưpqqe ?
Nghĩlaaw vậduxh y nàwzgq ng tiếragk p:
– Trưpqqe ớdbpw c hếragk t phảmxko i chia ruộtzor ng làwzgq m năiuce m loạvmzn i. Loạvmzn i tốkcwp t nhấpqqe t gọohsi i làwzgq nhấpqqe t đutiu ẳgnot ng kim-đutiu iềydbn n, đutiu ấpqqe t mầqncg u mỡpzvg , ởzjby nơxjcr i giótzor thuậduxh n mưpqqe a hòzwvs a, gầqncg n sôsikn ng, gầqncg n nưpqqe ớdbpw c, mỗdbyf i năiuce m trồpipm ng đutiu ưpqqe ợouqh c hai mùwtqy a. Loạvmzn i thứmxko nhìsngl làwzgq nhịhtiy đutiu ẳgnot ng ngâzpfs n-đutiu iềydbn n, cótzor đutiu ủzowu đutiu iềydbn u kiệhtiy n nhưpqqe nhấpqqe t đutiu ẳgnot ng kim-đutiu iềydbn n, nhưpqqe ng đutiu ấpqqe t tưpqqe ơxjcr ng đutiu ốkcwp i mầqncg u mỡpzvg . Loạvmzn i thứmxko ba làwzgq tam-đutiu ẳgnot ng đutiu ồpipm ng-đutiu iềydbn n ruộtzor ng ởzjby nơxjcr i xa nưpqqe ớdbpw c, hay bịhtiy lụdbpw t bịhtiy bãbqsh o, mỗdbyf i năiuce m trồpipm ng đutiu ưpqqe ợouqh c hai mùwtqy a. Loạvmzn i thứmxko tưpqqe làwzgq tứmxko -đutiu ẳgnot ng thạvmzn ch-đutiu iềydbn n, ởzjby nơxjcr i gầqncg n nưpqqe ớdbpw c, đutiu ấpqqe t tốkcwp t, nhưpqqe ng chỉlrxs trồpipm ng đutiu ưpqqe ợouqh c mộtzor t mùwtqy a. Loạvmzn i thứmxko năiuce m làwzgq ngũuqbv -đutiu ẳgnot ng thổnyrn -đutiu iềydbn n, chỉlrxs trồpipm ng đutiu ưpqqe ợouqh c mộtzor t mùwtqy a, lạvmzn i ởzjby nơxjcr i khôsikn cằmldp n. Việhtiy c đutiu ịhtiy nh nàwzgq y sẽbech do khâzpfs m sai củzowu a bộtzor Hộtzor , bộtzor Lạvmzn i, hợouqh p vớdbpw i quan huyệhtiy n, lýmldp dịhtiy ch trong làwzgq ng đutiu ểxonm đutiu ịhtiy nh. Sau khi chia loạvmzn i ruộtzor ng rồpipm i, lậduxh p tạvmzn i mỗdbyf i huyệhtiy n mộtzor t hộtzor i đutiu ồpipm ng gồpipm m nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i làwzgq m ruộtzor ng. Ngưpqqe ờsikn i làwzgq m ruộtzor ng cótzor thểxonm làwzgq ngưpqqe ờsikn i cầqncg y ruộtzor ng củzowu a họohsi , cótzor thểxonm làwzgq tádbpw đutiu iềydbn n. Hộtzor i đutiu ồpipm ng đutiu ótzor sẽbech ấpqqe n đutiu ịhtiy nh sốkcwp hoạvmzn ch mỗdbyf i mẫnyrn u củzowu a mỗdbyf i loạvmzn i ruộtzor ng, gọohsi i làwzgq sốkcwp hoạvmzn ch-chíwrif nh. Hiệhtiy n nay thìsngl chủzowu lấpqqe y tôsikn mộtzor t nửmyrk a sốkcwp hoạvmzn ch, màwzgq sốkcwp hoạvmzn ch đutiu ótzor do họohsi đutiu ịhtiy nh. Họohsi đutiu ịhtiy nh quádbpw cao, khiếragk n cho ngưpqqe ờsikn i giầqncg u thìsngl giầqncg u thêwqsm m, kẻtgwn khótzor càwzgq ng khótzor thêwqsm m, tệhtiy nạvmzn n nàwzgq y gâzpfs y ra khôsikn ng biếragk t bao nhiêwqsm u đutiu iềydbn u khốkcwp n khổnyrn cho gia đutiu ìsngl nh tádbpw đutiu iềydbn n. Vậduxh t cùwtqy ng tấpqqe t phảmxko n, uốkcwp n quádbpw hótzor a cong, chíwrif nh vìsngl vậduxh y màwzgq cótzor nhiềydbn u nơxjcr i tádbpw đutiu iềydbn n nổnyrn i lêwqsm n giếragk t chủzowu đutiu iềydbn n cho nưpqqe giậduxh n. Muốkcwp n giảmxko i quyếragk t nạvmzn n nàwzgq y, triềydbn u đutiu ìsngl nh phảmxko i đutiu ịhtiy nh rõutdo , kểxonm từhnok nay chủzowu đutiu iềydbn n chỉlrxs đutiu ưpqqe ợouqh c thu tôsikn ba phầqncg n mưpqqe ờsikn i sốkcwp hoạvmzn ch-chíwrif nh thôsikn i.
Cádbpw c quan đutiu ềydbn u bậduxh t lêwqsm n tiếragk ng « ồpipm », tỏwrif vẻtgwn bấpqqe t mãbqsh n.
Côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Ninh nghe Ỷbxln -Lan tâzpfs u, mỗdbyf i lờsikn i đutiu ềydbn u hợouqh p vớdbpw i ýmldp mìsngl nh. Nàwzgq ng thấpqqe y cầqncg n phảmxko i khuyếragk n khíwrif ch bàwzgq ádbpw i phi củzowu a vua cha, nêwqsm n tâzpfs u:
– Thưpqqe a phu nhâzpfs n, thếragk nếragk u nhưpqqe nhữbxln ng nôsikn ng dâzpfs n cầqncg n cùwtqy , họohsi tạvmzn o đutiu ưpqqe ợouqh c sốkcwp hoạvmzn ch cao hơxjcr n sốkcwp hoạvmzn ch-chíwrif nh, thìsngl sốkcwp sai biệhtiy t đutiu ótzor chia nhưpqqe thếragk nàwzgq o?
– Thưpqqe a côsikn ng chúsngl a, chúsngl ng ta hiệhtiy n theo phádbpw p trịhtiy , nhưpqqe ng lạvmzn i lấpqqe y giádbpw o huấpqqe n làwzgq m căiuce n bảmxko n. Mụdbpw c đutiu íwrif ch củzowu a việhtiy c đutiu ịhtiy nh sốkcwp hoạvmzn ch-chíwrif nh làwzgq đutiu ểxonm khuyếragk n khíwrif ch ngưpqqe ờsikn i cầqncg y tăiuce ng sốkcwp hoạvmzn ch ln cao. Vậduxh y nếragk u thửmyrk a ruộtzor ng nàwzgq o cótzor sốkcwp hoạvmzn ch cao hơxjcr n sốkcwp hoạvmzn ch-chíwrif nh thìsngl tádbpw -đutiu iềydbn n đutiu ưpqqe ợouqh c hưpqqe ởzjby ng sốkcwp sai biệhtiy t ấpqqe y. Nếragk u nôsikn ng dâzpfs n cầqncg y chíwrif nh ruộtzor ng củzowu a mìsngl nh, màwzgq tạvmzn o đutiu ưpqqe ợouqh c sốkcwp hoạvmzn ch cao hơxjcr n sốkcwp hoạvmzn ch-chíwrif nh, thìsngl thửmyrk a ruộtzor ng đutiu ótzor đutiu ưpqqe ợouqh c tha thuếragk .
Thiêwqsm n-Ninh biếragk t cádbpw c quan đutiu ềydbn u khôsikn ng mấpqqe y vui lòzwvs ng, nàwzgq ng thêwqsm m nưpqqe ớdbpw c đutiu ưpqqe ờsikn ng cho Ỷbxln -Lan:
– Thưpqqe a phu nhâzpfs n, ýmldp kiếragk n phu nhâzpfs n thựgvxa c siêwqsm u việhtiy t. Nếragk u nhưpqqe triềydbn u đutiu ìsngl nh thuậduxh n theo đutiu ềydbn nghịhtiy củzowu a phu nhâzpfs n thìsngl từhnok chủzowu đutiu iềydbn n tớdbpw i tádbpw đutiu iềydbn n sẽbech thi nhau bótzor n phâzpfs n, tádbpw t nưpqqe ớdbpw c cho ruộtzor ng cótzor sốkcwp hoạvmzn ch cao đutiu ểxonm đutiu ưpqqe ợouqh c thu thuếragk . Chàwzgq , quốkcwp c sảmxko n sẽbech dưpqqe thừhnok a, dâzpfs n giầqncg u mau lắjuqc m. Hễlaaw dâzpfs n giầqncg u thìsngl nưpqqe ớdbpw c mạvmzn nh. Còzwvs n đutiu ốkcwp i vớdbpw i việhtiy c đutiu ểxonm ruộtzor ng hoang?
– Ruộtzor ng làwzgq củzowu a trờsikn i ban cho. Ýwaoe dâzpfs n làwzgq ýmldp trờsikn i. Ngưpqqe ờsikn i nàwzgq o may mắjuqc n đutiu ưpqqe ợouqh c làwzgq m chủzowu ruộtzor ng thìsngl cótzor nghĩlaaw a làwzgq đutiu ưpqqe ợouqh c hưpqqe ởzjby ng củzowu a trờsikn i, màwzgq họohsi lạvmzn i đutiu ểxonm hoang, tứmxko c họohsi từhnok chốkcwp i quyềydbn n làwzgq m chủzowu . Khi họohsi từhnok chốkcwp i, thìsngl phảmxko i lấpqqe y lạvmzn i. Triềydbn u đutiu ìsngl nh ban luậduxh t: nếragk u nhưpqqe chủzowu đutiu iềydbn n bỏwrif ruộtzor ng hoang, thìsngl ruộtzor ng đutiu ótzor bịhtiy xung làwzgq m côsikn ng đutiu iềydbn n, ngưpqqe ờsikn i tádbpw đutiu iềydbn n năiuce m trưpqqe ớdbpw c đutiu ưpqqe ợouqh c quyềydbn n cầqncg y, màwzgq tôsikn thìsngl nộtzor p cho triềydbn u đutiu ìsngl nh. Triềydbn u đutiu ìsngl nh dùwtqy ng lúsngl a đutiu ótzor nuôsikn i ngưpqqe ờsikn i giàwzgq khôsikn ng nơxjcr i nưpqqe ơxjcr ng tựgvxa a, nuôsikn i trẻtgwn mồpipm côsikn i, cứmxko u trợouqh thiêwqsm n tai.
Quan thádbpw i-úsngl y Quádbpw ch Kim-Nhậduxh t cung tay:
– Thựgvxa c làwzgq Quốkcwp c-tổnyrn linh thiêwqsm ng đutiu em phu-nhâzpfs n vềydbn triềydbn u. Vấpqqe n đutiu ềydbn thứmxko nhấpqqe t làwzgq tôsikn ruộtzor ng, vấpqqe n đutiu ềydbn thứmxko nhìsngl làwzgq ngăiuce n ngừhnok a tệhtiy đutiu ểxonm ruộtzor ng hoang đutiu ãbqsh xong. Bâzpfs y giờsikn đutiu ếragk n vấpqqe n đutiu ềydbn sao cho dâzpfs n chịhtiy u khótzor khai hoang hơxjcr n nữbxln a.
Ỷbxln -Lan biếragk t Quádbpw ch Kim-Nhậduxh t trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y thuộtzor c phe họohsi Mai, bịhtiy phe họohsi Dưpqqe ơxjcr ng chèjbmc n éutiu p, nay nhờsikn nàwzgq ng màwzgq đutiu ưpqqe ợouqh c phụdbpw c hồpipm i chứmxko c vụdbpw , nêwqsm n ôsikn ng nótzor i câzpfs u đutiu ótzor đutiu ểxonm coi nhưpqqe tạvmzn ơxjcr n nàwzgq ng. Nàwzgq ng mỉlrxs m cưpqqe ờsikn i:
– Vấpqqe n đutiu ềydbn nàwzgq y thìsngl cádbpw c quan cũuqbv ng nhưpqqe trăiuce m họohsi khôsikn ng ai bịhtiy thiệhtiy t hạvmzn i gìsngl cảmxko , chỉlrxs hoàwzgq ng-thưpqqe ợouqh ng làwzgq bịhtiy thiệhtiy t hạvmzn i nhấpqqe t màwzgq thôsikn i!
Nhàwzgq vua bậduxh t cưpqqe ờsikn i:
– Thiệhtiy t hạvmzn i gìsngl trẫnyrn m cũuqbv ng vui lòzwvs ng, miễlaaw n sao cho dâzpfs n sung sưpqqe ớdbpw ng làwzgq đutiu ưpqqe ợouqh c rồpipm i. Thàwzgq trẫnyrn m mặmjvm c quầqncg n ádbpw o nâzpfs u, ăiuce n cơxjcr m vớdbpw i muốkcwp i, màwzgq dâzpfs n no ấpqqe m thìsngl trẫnyrn m còzwvs n vui sưpqqe ớdbpw ng hơxjcr n ăiuce n cao lưpqqe ơxjcr ng mỹqncg vịhtiy , mặmjvm c quầqncg n ádbpw o gấpqqe m nữbxln a. Khanh nótzor i ra cho trẫnyrn m nghe đutiu i.
Ỷbxln -Lan hưpqqe ớdbpw ng đutiu ôsikn i mắjuqc t long lanh đutiu ầqncg y tìsngl nh tứmxko nhìsngl n hàwzgq vua:
– Trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y, vấpqqe n đutiu ềydbn khẩjftj n hoang đutiu a sốkcwp làwzgq nhàwzgq giầqncg u mớdbpw i cótzor phưpqqe ơxjcr ng tiệhtiy n làwzgq m, vìsngl rấpqqe t tốkcwp n kéutiu m. Bâzpfs y giờsikn xin bệhtiy hạvmzn ban chỉlrxs : ai khai đutiu ưpqqe ợouqh c ruộtzor ng hoang thìsngl thửmyrk a ruộtzor ng đutiu ótzor năiuce m năiuce m khôsikn ng phảmxko i nộtzor p thuếragk . Nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i khôsikn ng cótzor mảmxko nh đutiu ấpqqe t cắjuqc m dùwtqy i màwzgq khai hoang, thìsngl triềydbn u đutiu ìsngl nh trợouqh cấpqqe p tiềydbn n bạvmzn c đutiu ểxonm cảmxko nhàwzgq họohsi cótzor ăiuce n màwzgq khai hoang. Tấpqqe t nhiêwqsm n côsikn ng nho sẽbech mấpqqe t đutiu i mộtzor t khoảmxko n tiềydbn n lớdbpw n. Nhưpqqe ng quốkcwp c sảmxko n lạvmzn i gia tăiuce ng rấpqqe t nhiềydbn u.
Hộtzor -bộtzor thưpqqe ợouqh ng thưpqqe Mai Đixoi ìsngl nh cúsngl i đutiu ầqncg u:
– Tâzpfs u phu-nhâzpfs n, so vớdbpw i Trung-nguyêwqsm n, Chiêwqsm m-thàwzgq nh thìsngl thuếragk củzowu a Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t quádbpw thấpqqe p, đutiu ếragk n đutiu ộtzor bằmldp ng mộtzor t nửmyrk a Chiêwqsm m-thàwzgq nh vàwzgq bằmldp ng mộtzor t phầqncg n ba Tốkcwp ng. Hiệhtiy n thầqncg n đutiu ãbqsh cho tiếragk t giảmxko m chi tiêwqsm u đutiu ủzowu mọohsi i khoảmxko n, màwzgq cũuqbv ng khôsikn ng đutiu ủzowu tiềydbn n nuôsikn i quâzpfs n, trảmxko lưpqqe ơxjcr ng cho cádbpw c quan, cùwtqy ng chỉlrxs nh đutiu ốkcwp n thàwzgq nh trìsngl , cung đutiu iệhtiy n, hậduxh u cung. Nếragk u nay lạvmzn i trợouqh cấpqqe p khai hoang thìsngl thựgvxa c... thìsngl thựgvxa c thầqncg n khôsikn ng tìsngl m đutiu âzpfs u ra tiềydbn n.
Nhàwzgq vua khẽbech vỗdbyf tay lêwqsm n ádbpw n thưpqqe :
– Muốkcwp n trịhtiy quốkcwp c bìsngl nh thiêwqsm n hạvmzn thìsngl phảmxko i tu thâzpfs n tềydbn gia. Nhàwzgq củzowu a trẫnyrn m làwzgq gìsngl ? Làwzgq hậduxh u cung. Bâzpfs y giờsikn trẫnyrn m quyếragk t đutiu ịhtiy nh chi phíwrif vềydbn ăiuce n, mặmjvm c củzowu a trẫnyrn m giảmxko m mộtzor t nửmyrk a. Trẫnyrn m thấpqqe y trong cung dùwtqy ng quádbpw nhiềydbn u thádbpw i-giádbpw m, cung-nga. Nhưpqqe côsikn ng chúsngl a, hoàwzgq ng-tửmyrk , cádbpw c bàwzgq phi... mỗdbyf i ngưpqqe ờsikn i chỉlrxs cầqncg n mộtzor t cung nữbxln giặmjvm t quầqncg n ádbpw o, lau chùwtqy i; mộtzor t cung nữbxln nấpqqe u ăiuce n; mộtzor t thádbpw i giádbpw m đutiu ádbpw nh xe ngựgvxa a, chăiuce n ngựgvxa a; mộtzor t thádbpw i giádbpw m đutiu ểxonm sai. Nhưpqqe vậduxh y làwzgq nhiềydbn u quádbpw rồpipm i. Hiệhtiy n nay mỗdbyf i ngưpqqe ờsikn i dùwtqy ng tớdbpw i mưpqqe ờsikn i cung nữbxln , mưpqqe ờsikn i thádbpw i giádbpw m. Cótzor bàwzgq dùwtqy ng tớdbpw i năiuce m mưpqqe ơxjcr i cung nữbxln , bẩjftj y mưpqqe ơxjcr i thádbpw i giádbpw m. Mỗdbyf i khi đutiu i đutiu âzpfs u, làwzgq cung-nga, thádbpw i-giádbpw m xếragk p mộtzor t hàwzgq ng dàwzgq i theo hầqncg u. Màwzgq nhàwzgq nôsikn ng củzowu a ta nótzor i: mộtzor t ngưpqqe ờsikn i cầqncg y nuôsikn i năiuce m ngưpqqe ờsikn i. Víwrif nhưpqqe mộtzor t trăiuce m hai mưpqqe ơxjcr i ngưpqqe ờsikn i vừhnok a cung nữbxln , vừhnok a thádbpw i giádbpw m đutiu ótzor cho vềydbn làwzgq m ruộtzor ng, thìsngl sẽbech giảmxko m đutiu i đutiu ưpqqe ợouqh c hai mưpqqe ơxjcr i lăiuce m ngưpqqe ờsikn i phảmxko i cầqncg y đutiu ểxonm nuôsikn i bádbpw o côsikn . Rồpipm i chíwrif nh nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i đutiu ótzor làwzgq m ruộtzor ng, thếragk làwzgq ta thêwqsm m đutiu ưpqqe ợouqh c mộtzor t trăiuce m bốkcwp n mưpqqe ơxjcr i lăiuce m ngưpqqe ờsikn i cầqncg y, nuôsikn i thêwqsm m đutiu ưpqqe ợouqh c bẩjftj y trăiuce m hai mưpqqe ơxjcr i lăiuce m ngưpqqe ờsikn i nữbxln a.
Ngàwzgq i ban chỉlrxs cho Ỷbxln -Lan:
– Hiệhtiy n kểxonm cảmxko Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng làwzgq thầqncg y trẫnyrn m trởzjby xuốkcwp ng, khôsikn ng vịhtiy đutiu ạvmzn i thầqncg n nàwzgq o dádbpw m đutiu ụdbpw ng vàwzgq o cádbpw i tổnyrn ong hậduxh u cung. Đixoi ụdbpw ng vàwzgq o cádbpw i tổnyrn ong đutiu ótzor thìsngl khốkcwp n khổnyrn ngay. Vậduxh y thìsngl chíwrif nh trẫnyrn m phảmxko i phádbpw cádbpw i tổnyrn ong đutiu ótzor . Khanh hãbqsh y nghiêwqsm n cứmxko u thựgvxa c chi tiếragk t nhữbxln ng cung nàwzgq o, ty nàwzgq o cầqncg n bảmxko o nhiêwqsm u cung-nga, bao nhiêwqsm u thádbpw i giádbpw m. Nhữbxln ng lễlaaw lộtzor c nàwzgq o cầqncg n giữbxln , nhữbxln ng lễlaaw nàwzgq o cầqncg n bỏwrif , rồpipm i tâzpfs u lêwqsm n đutiu ểxonm trẫnyrn m đutiu ìsngl nh-nghịhtiy .
Ỷbxln -Lan rúsngl t trong bọohsi c ra mộtzor t quyểxonm n sádbpw ch, nàwzgq ng dâzpfs ng cho nhàwzgq vua:
– Nhữbxln ng đutiu iềydbn u bệhtiy hạvmzn ban chỉlrxs dụdbpw , thầqncg n thiếragk p đutiu ãbqsh nghĩlaaw đutiu ếragk n từhnok lâzpfs u. Đixoi âzpfs y làwzgq tậduxh p ghi danh sádbpw ch cung-nga, thádbpw i giádbpw m hiệhtiy n ởzjby trong cádbpw c cung cádbpw c phủzowu . Phầqncg n sau làwzgq bảmxko n đutiu ềydbn nghịhtiy tỉlrxs nh giảmxko m. Xin bệhtiy hạvmzn ngựgvxa lãbqsh m.
Nhàwzgq vua cầqncg m lêwqsm n đutiu ọohsi c cho quầqncg n thầqncg n nghe:
– Vừhnok a cung, vừhnok a phủzowu cótzor tấpqqe t cảmxko ba mưpqqe ơxjcr i sádbpw u. Thứmxko nhấpqqe t Thádbpw i-hậduxh u, Thádbpw i-phi mưpqqe ờsikn i lăiuce m bàwzgq . Thứmxko nhìsngl hoàwzgq ng-hậduxh u, cádbpw c bàwzgq phi tầqncg n ba mưpqqe ơxjcr i mốkcwp t bàwzgq . Côsikn ng-chúsngl a, hoàwzgq ng tửmyrk năiuce m mưpqqe ơxjcr i lăiuce m vịhtiy . Thâzpfs n vưpqqe ơxjcr ng, quốkcwp c-côsikn ng, hầqncg u-tưpqqe ớdbpw c thuộtzor c hoàwzgq ng thâzpfs n ba mưpqqe ơxjcr i tádbpw m vịhtiy . Cộtzor ng chung dùwtqy ng tớdbpw i sádbpw u trăiuce m ba mưpqqe ơxjcr i sádbpw u cung-nga, bẩjftj y trăiuce m năiuce m mưpqqe ơxjcr i thádbpw i giádbpw m. Tổnyrn ng cộtzor ng mộtzor t nghìsngl n ba trăiuce m tádbpw m mưpqqe ơxjcr i sádbpw u ngưpqqe ờsikn i. Nếragk u tíwrif nh mỗdbyf i vịhtiy dùwtqy ng hai thádbpw i giádbpw m, hai cung nữbxln thìsngl chỉlrxs còzwvs n sádbpw u trăiuce m chíwrif n mưpqqe ơxjcr i lăiuce m ngưpqqe ờsikn i (695). Cótzor thểxonm cho vềydbn sádbpw u trăiuce m chíwrif n mưpqqe ơxjcr i mốkcwp t ngưpqqe ờsikn i (691)
Nhàwzgq vua gậduxh t đutiu ầqncg u tỏwrif vẻtgwn thíwrif ch thúsngl . Ngàwzgq i đutiu ọohsi c tiếragk p:
– Đixoi ổnyrn đutiu ồpipm ng; nuôsikn i, trảmxko lưpqqe ơxjcr ng cho mộtzor t cung nga, mộtzor t thádbpw i giádbpw m mỗdbyf i thádbpw ng ba lưpqqe ợouqh ng vàwzgq ng. Nhưpqqe vậduxh y mộtzor t năiuce m tiếragk t kiệhtiy m hai vạvmzn n bốkcwp n nghìsngl n, tádbpw m trăiuce m, bẩjftj y mưpqqe ơxjcr i sádbpw u lưpqqe ợouqh ng vàwzgq ng (24.876). Tíwrif nh trung bìsngl nh mưpqqe ợouqh n nhâzpfs n côsikn ng phádbpw hoang làwzgq m thàwzgq nh ruộtzor ng trồpipm ng cấpqqe y đutiu ưpqqe ợouqh c, mỗdbyf i mẫnyrn u mấpqqe t ba lưpqqe ợouqh ng vàwzgq ng, nhưpqqe vậduxh y sốkcwp vàwzgq ng tiếragk t kiệhtiy m nuôsikn i cung-nga, thádbpw i-giádbpw m cótzor thểxonm phádbpw đutiu ưpqqe ợouqh c tádbpw m nghìsngl n hai trăiuce m chíwrif n mưpqqe ơxjcr i hai mẫnyrn u ruộtzor ng (8292) mỗdbyf i năiuce m. Nếragk u trồpipm ng cấpqqe y, thu hoạvmzn ch trung bìsngl nh, mỗdbyf i mẫnyrn u nuôsikn i đutiu ưpqqe ợouqh c hai mưpqqe ơxjcr i ngưpqqe ờsikn i, thìsngl hằmldp ng năiuce m sốkcwp tiếragk t kiệhtiy m nuôsikn i thêwqsm m mưpqqe ờsikn i tádbpw m vạvmzn n, hai nghìsngl n, bốkcwp n trăiuce m hai mưpqqe ơxjcr i bốkcwp n ngưpqqe ờsikn i ăiuce n no (182.424). Nghĩlaaw a làwzgq đutiu ủzowu nuôsikn i toàwzgq n thểxonm quâzpfs n sĩlaaw trong nưpqqe ớdbpw c.
Nhàwzgq vua đutiu ọohsi c xuốkcwp ng dưpqqe ớdbpw i vềydbn chỗdbyf tiếragk t giảmxko m xa hoa phung phíwrif ăiuce n tiêwqsm u trong cung, mỗdbyf i năiuce m giảmxko m ba vạvmzn n lưpqqe ợouqh ng vàwzgq ng (30.000), cũuqbv ng tíwrif nh nhưpqqe trêwqsm n, sẽbech nuôsikn i đutiu ưpqqe ợouqh c hai mưpqqe ơxjcr i vạvmzn n miệhtiy ng ăiuce n (200.000). Long tâzpfs m rấpqqe t đutiu ẹtzor p:
– Đixoi ưpqqe ợouqh c! Tỉlrxs nh giảmxko m nhưpqqe thếragk nàwzgq y mớdbpw i phảmxko i đutiu ạvmzn o lýmldp .
Nhàwzgq vua quay lạvmzn i ban chỉlrxs cho Bùwtqy i Hựgvxa u:
– Văiuce n-minh đutiu iệhtiy n đutiu ạvmzn i họohsi c sĩlaaw . Khanh khẩjftj n soạvmzn n chiếragk u chỉlrxs đutiu ểxonm trẫnyrn m ban hàwzgq nh ngay. Nàwzgq o, chưpqqe khanh bâzpfs y giờsikn bàwzgq n đutiu ếragk n vấpqqe n đutiu ềydbn thứmxko tưpqqe . Vấpqqe n đutiu ềydbn gai gótzor c nhấpqqe t đutiu âzpfs y, đutiu ótzor làwzgq làwzgq m sao giảmxko i quyếragk t nạvmzn n trâzpfs u-bòzwvs sinh sảmxko n nhiềydbn u, màwzgq khôsikn ng đutiu ủzowu trâzpfs u cầqncg y, đutiu ếragk n nỗdbyf i ba bốkcwp n nhàwzgq mớdbpw i cótzor mộtzor t trâzpfs u.
Cádbpw c quan ngao ngádbpw n nhìsngl n nhau, rồpipm i lắjuqc c đutiu ầqncg u tỏwrif vẻtgwn chịhtiy u thua. Ỷbxln -Lan biếragk t cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu ềydbn u xuấpqqe t thâzpfs n làwzgq ngưpqqe ờsikn i đutiu ọohsi c sádbpw ch, cótzor bao giờsikn biếragk t đutiu ếragk n ruộtzor ng đutiu ồpipm ng ra sao đutiu âzpfs u màwzgq bàwzgq n. Nàwzgq ng tâzpfs u:
– Thầqncg n thiếragk p biếragk t rõutdo trâzpfs u bòzwvs sinh sảmxko n nhiềydbn u màwzgq thiếragk u trâzpfs u cầqncg y nguyêwqsm n do cótzor ba. Mộtzor t làwzgq nạvmzn n trộtzor m trâzpfs u. Ởlakm nôsikn ng thôsikn n, ngưpqqe ờsikn i dâzpfs n nàwzgq o may mắjuqc n lắjuqc m mớdbpw i cótzor con trâzpfs u. Thếragk nhưpqqe ng tốkcwp i đutiu i ngủzowu thìsngl trâzpfs u vẫnyrn n ởzjby trong chuồpipm ng. Sádbpw ng dậduxh y, thìsngl trâzpfs u biếragk n mấpqqe t. Họohsi chỉlrxs biếragk t kêwqsm u khótzor c màwzgq thôsikn i. Trìsngl nh lýmldp -dịhtiy ch cũuqbv ng vôsikn íwrif ch.
Lạvmzn i-bộtzor thưpqqe ợouqh ng thưpqqe hỏwrif i:
– Tâzpfs u phu nhâzpfs n, thầqncg n thấpqqe y mỗdbyf i làwzgq ng đutiu ềydbn u cótzor lũuqbv y tre bao bọohsi c. Cổnyrn ng làwzgq ng cótzor hoàwzgq ng nam gádbpw c. Vậduxh y kẻtgwn trộtzor m trâzpfs u dắjuqc t trâzpfs u đutiu i đutiu âzpfs u màwzgq làwzgq ng khôsikn ng tìsngl m ra?
– Thưpqqe a thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe , lýmldp thìsngl nhưpqqe vậduxh y. Nhưpqqe ng thựgvxa c tếragk lạvmzn i khôsikn ng giốkcwp ng nhưpqqe vậduxh y. Trộtzor m ởzjby đutiu âzpfs u? Ai làwzgq trộtzor m? Trộtzor m chíwrif nh làwzgq bọohsi n cưpqqe ờsikn ng hàwzgq o, ádbpw c bádbpw , bọohsi n lýmldp dịhtiy ch chứmxko ai đutiu âzpfs u xa. Bềydbn ngoàwzgq i chúsngl ng làwzgq tay châzpfs n củzowu a triềydbn u đutiu ìsngl nh, nhưpqqe ng bềydbn trong chúsngl ng làwzgq nhữbxln ng têwqsm n đutiu ầqncg u trộtzor m đutiu uôsikn i cưpqqe ớdbpw p, bọohsi n cưpqqe ớdbpw p cạvmzn n đutiu ấpqqe y. Đixoi êwqsm m chúsngl ng sai hoàwzgq ng nam rìsngl nh chủzowu nhàwzgq ngủzowu , bỏwrif bảmxko cho chótzor chếragk t, rồpipm i dắjuqc t trâzpfs u ra khỏwrif i làwzgq ng, đutiu em sang làwzgq ng bêwqsm n cạvmzn nh màwzgq bádbpw n. Hoặmjvm c giữbxln a cádbpw c lýmldp dịhtiy ch làwzgq ng nàwzgq y sai trộtzor m trâzpfs u rồpipm i đutiu ổnyrn i lấpqqe y trâzpfs u trộtzor m củzowu a lýmldp -dịhtiy ch làwzgq ng khac. Nghĩlaaw a làwzgq chúsngl ng rộtzor m trâzpfs u, đutiu ểxonm đutiu ổnyrn i vớdbpw i nhau.
Ỷbxln -Lan thấpqqe y mặmjvm t nhàwzgq vua cau lạvmzn i, tỏwrif vẻtgwn đutiu ăiuce m chiêwqsm u, xótzor t xa. Nàwzgq ng tiếragk p:
– Tệhtiy nạvmzn n thứmxko nhìsngl khiếragk n thiếragk u trâzpfs u bòzwvs làwzgq việhtiy c tiệhtiy c tùwtqy ng, đutiu ìsngl nh đutiu ádbpw m, hơxjcr i mộtzor t týmldp làwzgq giếragk t trâzpfs u, giếragk t bòzwvs ăiuce n uốkcwp ng. Việhtiy c cúsngl ng tếragk , thuộtzor c loạvmzn i quốkcwp c-tếragk nhưpqqe giỗdbyf vua Hùwtqy ng, vua An-Dưpqqe ơxjcr ng, vua Trưpqqe ng, thìsngl cádbpw c lộtzor , cádbpw c phủzowu giếragk t trâzpfs u bòzwvs làwzgq đutiu ádbpw ng. Còzwvs n nhưpqqe trong làwzgq ng, tếragk t Nguyêwqsm n-đutiu ádbpw n, tếragk t Hàwzgq n-thựgvxa c, tếragk t Trùwtqy ng-cửmyrk u, giỗdbyf thầqncg n thàwzgq nh-hoàwzgq ng, họohsi bầqncg y ra ăiuce n uốkcwp ng linh đutiu ìsngl nh đutiu ếragk n mấpqqe y ngàwzgq y. Ngàwzgq y nàwzgq o cũuqbv ng giếragk t trâzpfs u, hạvmzn bòzwvs . Dĩlaaw chíwrif đutiu ếragk n sinh nhậduxh t cádbpw c quan vềydbn hưpqqe u, phúsngl gia, cũuqbv ng giếragk t trâzpfs u! Đixoi ếragk n việhtiy c nhàwzgq cótzor ngưpqqe ờsikn i chếragk t, sinh con cũuqbv ng giếragk t trâzpfs u; đutiu ádbpw m cưpqqe ớdbpw i, đutiu ádbpw m hỏwrif i, đutiu ádbpw m giỗdbyf cũuqbv ng giếragk t trâzpfs u. Riếragk t rồpipm i quanh năiuce m đutiu ìsngl nh đutiu ádbpw m, thửmyrk hỏwrif i trâzpfs u bòzwvs nàwzgq o sinh sảmxko n kịhtiy p?
Nàwzgq ng đutiu ưpqqe a mắjuqc t nhìsngl n cádbpw c quan, rồpipm i kểxonm lạvmzn i chuyệhtiy n Trịhtiy nh Quang-Thạvmzn ch ăiuce n mừhnok ng thưpqqe ợouqh ng thọohsi giếragk t trâzpfs u, trâzpfs u chạvmzn y vàwzgq o chùwtqy a Từhnok -quang nhưpqqe thếragk nàwzgq o, nàwzgq ng mua lạvmzn i con trâzpfs u mộtzor ng đutiu ótzor , rồpipm i biếragk u cho chùwtqy a ra sao. Sau khi nàwzgq ng vềydbn Thăiuce ng-long, lýmldp -trưpqqe ởzjby ng đutiu em con trâzpfs u đutiu ótzor vềydbn kinh trảmxko nàwzgq ng. Hiệhtiy n chíwrif nh tay nàwzgq ng chăiuce m sótzor c nótzor hàwzgq ng ngàwzgq y vàwzgq cho nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i ởzjby ngoàwzgq i thàwzgq nh Thăiuce ng-long khôsikn ng cótzor trâzpfs u cầqncg y thay nhau mưpqqe ợouqh n đutiu ểxonm chuyêwqsm n chởzjby , đutiu ểxonm cầqncg y bừhnok a. Nàwzgq ng tiếragk p:
– Tệhtiy nạvmzn n thứmxko ba làwzgq cádbpw c biêwqsm n thầqncg n Tốkcwp ng bỏwrif tiềydbn n ra mua trâzpfs u cádbpw i vớdbpw i giádbpw thựgvxa c cao đutiu ểxonm phádbpw hoạvmzn i canh nôsikn ng Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t. Nôsikn ng dâzpfs n tham tiềydbn n, đutiu em trâzpfs u ra cádbpw c bạvmzn c dịhtiy ch trưpqqe ờsikn ng ởzjby biêwqsm n giớdbpw i bádbpw n cho Tốkcwp ng. Chíwrif nh vìsngl ba tệhtiy nạvmzn n trêwqsm n, màwzgq trâzpfs u bòzwvs sinh sảmxko n tuy nhiềydbn u, nhưpqqe ng vẫnyrn n thiếragk u trâzpfs u cầqncg y.
Nhàwzgq vua hỏwrif i Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh:
– Xin thầqncg y dạvmzn y cho phảmxko i làwzgq m thếragk nàwzgq o?
Ỷbxln -Lan lắjuqc c đutiu ầqncg u:
– Thưpqqe a thầqncg y, thìsngl từhnok trưpqqe ớdbpw c đutiu ếragk n theo luậduxh t Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t, vẫnyrn n cấpqqe m trộtzor m trâzpfs u, chứmxko cótzor bao giờsikn cho phéutiu p trộtzor m trâzpfs u đutiu âzpfs u? Bộtzor Hìsngl nh-thưpqqe đutiu ãbqsh dựgvxa trùwtqy phạvmzn t tộtzor i trộtzor m gia súsngl c rấpqqe t nặmjvm ng. Nhưpqqe ng trộtzor m vẫnyrn n hoàwzgq nh hàwzgq nh. Nay triềydbn u đutiu ìsngl nh cótzor ban chỉlrxs , thìsngl tệhtiy nạvmzn n vẫnyrn n khôsikn ng đutiu ổnyrn i. Thếragk làwzgq mèjbmc o lạvmzn i hoàwzgq n mèjbmc o.
Ỷbxln -Lan đutiu ang nótzor i năiuce ng nghiêwqsm m trang, bỗdbyf ng chốkcwp c nàwzgq ng dùwtqy ng câzpfs u tụdbpw c ngữbxln dâzpfs n gian, làwzgq m cảmxko triềydbn u đutiu ìsngl nh bậduxh t cưpqqe ờsikn i. Nhàwzgq vua hỏwrif i:
– Khanh nótzor i mèjbmc o lạvmzn i hoàwzgq n mèjbmc o, ýmldp nghĩlaaw a câzpfs u nàwzgq y ra sao?
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn gốkcwp c câzpfs u nàwzgq y ởzjby câzpfs u chuyệhtiy n cổnyrn tíwrif ch.
– Khanh kểxonm cho trẫnyrn m nghe câzpfs u chuyệhtiy n nàwzgq y đutiu i.
... Cótzor mộtzor t ôsikn ng lýmldp trưpqqe ởzjby ng têwqsm n làwzgq Miêwqsm u, tứmxko c con mèjbmc o. Ôsvea ng làwzgq m lýmldp -trưpqqe ởzjby ng rồpipm i, màwzgq còzwvs n mang têwqsm n mèjbmc o thìsngl xấpqqe u quádbpw . Ôsvea ng mớdbpw i làwzgq m tiệhtiy c rưpqqe ợouqh u mờsikn i mấpqqe y cụdbpw chứmxko c sắjuqc c trong làwzgq ng tớdbpw i ăiuce n, đutiu ểxonm xin cádbpw c cụdbpw đutiu ặmjvm t cho mộtzor t têwqsm n thựgvxa c hay. Cụdbpw thứmxko nhấpqqe t, sau khi uốkcwp ng hếragk t mộtzor t chéutiu n tốkcwp ng rưpqqe ợouqh u, cụdbpw khàwzgq mộtzor t tiếragk ng, rồpipm i nótzor i:
– Tôsikn i nghĩlaaw ôsikn ng lýmldp nêwqsm n đutiu ặmjvm t têwqsm n làwzgq Vâzpfs n cho hay. Vâzpfs n làwzgq mâzpfs y đutiu ẹtzor p lắjuqc m chứmxko ?
Thếragk làwzgq cádbpw c cụdbpw thi nhau đutiu ádbpw nh chéutiu n. Ládbpw t sau cụdbpw khádbpw c tiếragk p:
– Cádbpw i têwqsm n Vâzpfs n nghe thìsngl hay thựgvxa c, nhưpqqe ng sádbpw ch cótzor câzpfs u: Phong bạvmzn t vâzpfs n, nghĩlaaw a làwzgq giótzor thổnyrn i bay mâzpfs y đutiu i. Vậduxh y nêwqsm n đutiu ổnyrn i têwqsm n làwzgq phong cho đutiu ẹtzor p.
Cádbpw c cụdbpw đutiu ềydbn u khen têwqsm n phong, rồpipm i đutiu ádbpw nh chéutiu n. Nhưpqqe ng ládbpw t sau, cụdbpw thứmxko ba chợouqh t lắjuqc c đutiu ầqncg u:
– Hỏwrif ng! Hỏwrif ng mấpqqe t rồpipm i. Sádbpw ch cótzor câzpfs u: Tưpqqe ờsikn ng trấpqqe n phong, nghĩlaaw a làwzgq tưpqqe ờsikn ng cảmxko n giótzor . Vậduxh y thìsngl nêwqsm n đutiu ổnyrn i têwqsm n làwzgq tưpqqe ờsikn ng thìsngl hay hơxjcr n. Thôsikn i, đutiu ổnyrn i têwqsm n làwzgq lýmldp Tưpqqe ờsikn ng mớdbpw i đutiu ẹtzor p.
Cảmxko tiệhtiy c xúsngl m vàwzgq o khen cádbpw i têwqsm n mớdbpw i. Nhưpqqe ng tiệhtiy c rưpqqe ợouqh u gầqncg n tàwzgq n, thìsngl cụdbpw thứmxko tưpqqe chợouqh t lắjuqc c đutiu ầqncg u:
– Têwqsm n tưpqqe ờsikn ng thìsngl hay thựgvxa c. Nhưpqqe ng tưpqqe ờsikn ng bịhtiy chuộtzor t leo qua hàwzgq ng ngàwzgq y. Vậduxh y thìsngl đutiu ổnyrn i làwzgq lýmldp Thửmyrk . Thửmyrk làwzgq chuộtzor t. Hay đutiu ádbpw o đutiu ểxonm .
Cụdbpw thứmxko năiuce m lạvmzn i bậduxh t lêwqsm n tiếragk ng kêwqsm u lớdbpw n:
– Khôsikn ng đutiu ưpqqe ợouqh c. Mèjbmc o bắjuqc t chuộtzor t. Vậduxh y thìsngl thàwzgq cứmxko đutiu ểxonm têwqsm n làwzgq Miêwqsm u hay hơxjcr n.
Đixoi ếragk n đutiu âzpfs y tiệhtiy c tàwzgq n, ôsikn ng lýmldp tiễlaaw n cádbpw c cụdbpw ra vềydbn rồpipm i, thìsngl bịhtiy bàwzgq vợouqh mắjuqc ng:
– Rõutdo lắjuqc m chuyệhtiy n. Ôsvea ng muốkcwp n đutiu ổnyrn i têwqsm n, màwzgq mấpqqe t tiềydbn n mua rưpqqe ợouqh u, mua thịhtiy t làwzgq m tiệhtiy c đutiu ãbqsh i khádbpw ch. Rúsngl t cuộtzor c mèjbmc o lạvmzn i hoàwzgq n mèjbmc o...
Nhàwzgq vua cùwtqy ng đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu ưpqqe ợouqh c nghe câzpfs u chuyệhtiy n díwrif dỏwrif m củzowu a dâzpfs n quêwqsm do Ỷbxln -Lan thuậduxh t lạvmzn i, đutiu ềydbn u bậduxh t cưpqqe ờsikn i. Nhưpqqe ng vẫnyrn n đutiu ềydbn chíwrif nh vẫnyrn n chưpqqe a giảmxko i quyếragk t xong. Nhàwzgq vua hỏwrif i:
– Thếragk Ỷbxln -Lan cótzor cádbpw ch nàwzgq o giảmxko i quyếragk t khôsikn ng?
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn khôsikn ng khótzor . Triềydbn u đutiu ìsngl nh phảmxko i giảmxko i quyếragk t vấpqqe n đutiu ềydbn làwzgq m ba bưpqqe ớdbpw c. Bưpqqe ớdbpw c thứmxko nhấpqqe t, bệhtiy hạvmzn ban chỉlrxs kiểxonm m soádbpw t trâzpfs u bòzwvs , cấpqqe m giếragk t trâzpfs u-bòzwvs . Lỡpzvg trâzpfs u-bòzwvs bịhtiy bệhtiy nh chếragk t thìsngl phảmxko i chôsikn n. Cótzor nhưpqqe vậduxh y ngưpqqe ờsikn i ta mớdbpw i khôsikn ng kiếragk m cớdbpw rằmldp ng trâzpfs u bòzwvs bệhtiy nh, rồpipm i đutiu em hạvmzn thịhtiy t.
Đixoi ếragk n đutiu âzpfs y, Ỷbxln -Lan thấpqqe y trêwqsm n mặmjvm t cádbpw c quan cótzor vẻtgwn buồpipm n, dưpqqe ờsikn ng nhưpqqe họohsi muốkcwp n phảmxko n đutiu ốkcwp i, màwzgq khôsikn ng dádbpw m. Nàwzgq ng mỉlrxs m cưpqqe ờsikn i:
– Khôsikn ng biếragk t chưpqqe vịhtiy nghĩlaaw sao?
Hìsngl nh-bộtzor thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe Nguyễlaaw n Quýmldp -Thuyếragk t cung tay:
– Tâzpfs u phu-nhâzpfs n cấpqqe m giếragk t trâzpfs u-bòzwvs nhưpqqe vậduxh y thìsngl hơxjcr i ngặmjvm t. Khôsikn ng lẽbech nhữbxln ng trâzpfs u-bòzwvs giàwzgq màwzgq khôsikn ng thịhtiy t, cứmxko ngồpipm i chờsikn chúsngl ng chếragk t đutiu ểxonm chôsikn n hay sao?
– Thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe luậduxh n đutiu úsngl ng. Nhưpqqe ng tôsikn i chưpqqe a nótzor i hếragk t ýmldp . Bưpqqe ớdbpw c thứmxko nhìsngl làwzgq kiểxonm m soádbpw t trâzpfs u bòzwvs . Mỗdbyf i làwzgq ng phảmxko i làwzgq m mộtzor t bảmxko n kêwqsm khai cótzor bao nhiêwqsm u trâzpfs u-bòzwvs . Bao nhiêwqsm u con đutiu ựgvxa c, bao nhiêwqsm u con cádbpw i, tuổnyrn i củzowu a chúsngl ng, chủzowu củzowu a chúsngl ng làwzgq ai. Mỗdbyf i làwzgq ng phảmxko i đutiu ádbpw nh sốkcwp , dùwtqy ng chàwzgq m xâzpfs m lêwqsm n cổnyrn chúsngl ng. Xâzpfs m cảmxko têwqsm n củzowu a chủzowu lêwqsm n. Tỷlrxs nhưpqqe con trâzpfs u củzowu a tôsikn i, nótzor tuổnyrn i Quýmldp -mãbqsh o, theo sốkcwp thứmxko tựgvxa trong làwzgq ng làwzgq 320, thìsngl đutiu ádbpw nh sốkcwp « Thổnyrn -lộtzor i, 320, Đixoi ựgvxa c, Quýmldp -mãbqsh o, Lêwqsm -thịhtiy Yếragk n-Loan ». Kểxonm từhnok nay, trâzpfs u bòzwvs nàwzgq o khôsikn ng cótzor sốkcwp , cótzor têwqsm n chủzowu , thìsngl bắjuqc t đutiu ádbpw nh sốkcwp , rồpipm i xung côsikn ng bádbpw n. Sau khi đutiu ádbpw nh sốkcwp làwzgq ng phảmxko i trìsngl nh vềydbn huyệhtiy n. Huyệhtiy n sẽbech cấpqqe p cho chủzowu trâzpfs u thẻtgwn bàwzgq i. Huyệhtiy n phảmxko i phúsngl c thẳgnot ng vềydbn lộtzor , vàwzgq vềydbn bộtzor Hộtzor đutiu ểxonm hai nơxjcr i nàwzgq y theo dõutdo i. Sau khi kiểxonm m kêwqsm , màwzgq làwzgq ng nàwzgq o cótzor trâzpfs u-bòzwvs lậduxh u khôsikn ng sốkcwp , thìsngl tấpqqe t cảmxko lýmldp dịhtiy ch đutiu ềydbn u phảmxko i cádbpw ch hếragk t. Trâzpfs u bòzwvs lậduxh u khôsikn ng sốkcwp sẽbech xung côsikn ng. Nếragk u trâzpfs u-bòzwvs bịhtiy đutiu ádbpw nh cắjuqc p, thìsngl truy sốkcwp đutiu ádbpw nh trêwqsm n lưpqqe ng, sẽbech biếragk t ngay chủzowu nótzor làwzgq ai. Khi trâzpfs u-bòzwvs đutiu ẻtgwn con, thìsngl cũuqbv ng phảmxko i kêwqsm khai, đutiu ádbpw nh sốkcwp . Triềydbn u đutiu ìsngl nh lạvmzn i đutiu ịhtiy nh rõutdo , trâzpfs u-bòzwvs đutiu ếragk n tuổnyrn i nàwzgq o thìsngl khôsikn ng thểxonm cầqncg y bừhnok a đutiu ưpqqe ợouqh c, cótzor thểxonm hạvmzn thịhtiy t.
Nàwzgq ng ngừhnok ng lạvmzn i, rồpipm i tiếragk p:
– Đixoi âzpfs y chỉlrxs làwzgq biệhtiy n phádbpw p khẩjftj n cấpqqe p đutiu ểxonm tăiuce ng sốkcwp trâzpfs u bòzwvs canh tádbpw c lêwqsm n. Sau bốkcwp n, năiuce m năiuce m; khi trâzpfs u-bòzwvs tăiuce ng lêwqsm n nhiềydbn u, triềydbn u đutiu ìsngl nh sẽbech ban chỉlrxs cho hạvmzn thịhtiy t giớdbpw i hạvmzn n vàwzgq o cádbpw c dịhtiy p lễlaaw lớdbpw n.
Nàwzgq ng nghiêwqsm m néutiu t mặmjvm t:
– Ban nãbqsh y bệhtiy -hạvmzn tựgvxa trádbpw ch mìsngl nh rằmldp ng: làwzgq m vua màwzgq đutiu ểxonm cho dâzpfs n khổnyrn , thìsngl cótzor tộtzor i vớdbpw i trờsikn i, vớdbpw i liệhtiy t tổnyrn Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t vớdbpw i tiêwqsm n hoàwzgq ng. Vậduxh y bâzpfs y giờsikn bệhtiy hạvmzn ban chỉlrxs tăiuce ng bổnyrn ng cho lýmldp dịhtiy ch. Nhưpqqe ng cứmxko cộtzor t chếragk t lýmldp -trưpqqe ởzjby ng, phótzor -lýmldp , trưpqqe ơxjcr ng tuầqncg n vàwzgq o việhtiy c trộtzor m trâzpfs u. Nếragk u trong làwzgq ng bịhtiy mấpqqe t trâzpfs u, thìsngl lýmldp dịhtiy ch bịhtiy cádbpw ch hếragk t. Kẻtgwn trộtzor m trâzpfs u bịhtiy phạvmzn t thựgvxa c nặmjvm ng. Ai biếragk t kẻtgwn giếragk t trâzpfs u, trộtzor m trâzpfs u màwzgq tốkcwp cádbpw o sẽbech đutiu ưpqqe ợouqh c thưpqqe ởzjby ng. Ai biếragk t màwzgq khôsikn ng tốkcwp cádbpw o sẽbech bịhtiy phạvmzn t nhưpqqe kẻtgwn trộtzor m.
Nhàwzgq vua đutiu ứmxko ng lêwqsm n hưpqqe ớdbpw ng Ỷbxln -Lan:
– Khanh thựgvxa c xứmxko ng đutiu ádbpw ng làwzgq con chádbpw u vua Thầqncg n-nôsikn ng. Bâzpfs y giờsikn tớdbpw i vụdbpw gìsngl ?
Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh tâzpfs u:
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn , còzwvs n việhtiy c bổnyrn nhiệhtiy m ba vịhtiy tham-tri bộtzor Lễlaaw , bộtzor Lạvmzn i, bộtzor Hìsngl nh nữbxln a.
– Cádbpw c khanh đutiu ãbqsh tiếragk n cửmyrk nhiềydbn u ngưpqqe ờsikn i. Nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i đutiu ưpqqe ợouqh c tiếragk n cửmyrk , đutiu a sốkcwp đutiu ềydbn u cótzor tàwzgq i, cótzor đutiu ứmxko c. Nhưpqqe ng rúsngl t kinh nghiệhtiy m từhnok Ỷbxln -Lan, trẫnyrn m quyếragk t đutiu ịhtiy nh phong hai ngưpqqe ờsikn i chưpqqe a từhnok ng làwzgq m quan, đutiu ãbqsh sốkcwp ng vớdbpw i hưpqqe ơxjcr ng đutiu ảmxko ng, nhưpqqe vậduxh y hai vịhtiy đutiu ótzor mớdbpw i giúsngl p trẫnyrn m đutiu i sádbpw t vớdbpw i dâzpfs n tìsngl nh. Sau nữbxln a trẫnyrn m thăiuce ng mộtzor t ngưpqqe ờsikn i từhnok chứmxko c Đixoi ềydbn đutiu iểxonm m hìsngl nh ngụdbpw c lêwqsm n làwzgq m tham-tri bộtzor Hìsngl nh.
Nhàwzgq vua đutiu ưpqqe a mắjuqc t nhìsngl n cádbpw c quan, rốkcwp i tiếragk p:
– Ngưpqqe ờsikn i thứmxko nhấpqqe t làwzgq Trầqncg n Trọohsi ng-San, phong làwzgq m tham-tri bộtzor Lễlaaw . Ngưpqqe ờsikn i thứmxko nhìsngl làwzgq Quádbpw ch Sĩlaaw -An phong làwzgq m tham-tri bộtzor Lạvmzn i. Ngưpqqe ờsikn i thứmxko ba làwzgq Hoàwzgq ng Khắjuqc c-Dụdbpw ng đutiu ang làwzgq m đutiu ềydbn đutiu iểxonm m hìsngl nh ngụdbpw c lộtzor Kinh-Bắjuqc c làwzgq m tham-tri bộtzor Hìsngl nh. Đixoi ểxonm trẫnyrn m gọohsi i ba ngưpqqe ờsikn i vàwzgq o ra mắjuqc t cádbpw c khanh.
Lễlaaw quan bưpqqe ớdbpw c ra ngoàwzgq i hôsikn :
– Hoàwzgq ng-thưpqqe ợouqh ng truyềydbn n tham-tri bộtzor Lạvmzn i làwzgq Quádbpw ch Sĩlaaw -An, tham-tri bộtzor Lễlaaw làwzgq Trầqncg n Trọohsi ng-San vàwzgq tham-tri bộtzor Hìsngl nh làwzgq Hòzwvs ang-khắjuqc c-Dụdbpw ng vàwzgq o yếragk t kiếragk n.
Viêwqsm n đutiu ềydbn đutiu iểxonm m hìsngl nh ngụdbpw c Dụdbpw ng, hai thầqncg y đutiu ồpipm San vàwzgq Thádbpw i vàwzgq o đutiu iệhtiy n phủzowu phụdbpw c tung hôsikn vạvmzn n tuếragk . Trong khi Ỷbxln -Lan đutiu ứmxko ng dậduxh y cung tay vádbpw i hai ôsikn ng:
– Đixoi ứmxko a họohsi c tròzwvs quêwqsm mùwtqy a Lêwqsm Thịhtiy Yếragk n-Loan kíwrif nh chàwzgq o hai thấpqqe y. Chúsngl c hai thầqncg y đutiu ưpqqe ợouqh c tâzpfs m an, thầqncg n tĩlaaw nh, thanh-vâzpfs n đutiu ắjuqc c lộtzor .
Nàwzgq ng lạvmzn i hưpqqe ớdbpw ng Hoàwzgq ng Khắjuqc c-Dụdbpw ng:
– Hoàwzgq ng tiêwqsm n sinh! Khổnyrn ng-tửmyrk nótzor i:
« Xửmyrk kiệhtiy n ta cũuqbv ng xửmyrk đutiu ưpqqe ợouqh c nhưpqqe ai! Nhưpqqe ng phảmxko i sao cho dâzpfs n khôsikn ng kiệhtiy n nhau mớdbpw i làwzgq ngưpqqe ờsikn i cai trịhtiy giỏwrif i ».
Tiêwqsm n sinh thựgvxa c làwzgq ngưpqqe ờsikn i màwzgq Khổnyrn ng-tửmyrk ưpqqe ớdbpw c vọohsi ng vậduxh y.
Nhàwzgq vua truyềydbn n cho ba vịhtiy bìsngl nh thâzpfs n, rồpipm i ngồpipm i vàwzgq o ghếragk cạvmzn nh ba thưpqqe ợouqh ng thưpqqe bộtzor Lạvmzn i, bộtzor Lễlaaw , bộtzor Hìsngl nh. Thádbpw i-giádbpw m rótzor t nưpqqe ớdbpw c, đutiu em hoa quảmxko đutiu ịhtiy nh bưpqqe ng đutiu ếragk n cho ba tâzpfs n quan, thìsngl Ỷbxln -Lan đutiu ãbqsh đutiu ỡpzvg lấpqqe y, bưpqqe ng lạvmzn i đutiu ểxonm trưpqqe ớdbpw c mặmjvm t ba ôsikn ng:
– Kíwrif nh mờsikn i hai thầqncg y, vớdbpw i Hoàwzgq ng tiêwqsm n sinh xơxjcr i nưpqqe ớdbpw c, dùwtqy ng hoa quảmxko ạvmzn .
Ba tâzpfs n quan cùwtqy ng nótzor i:
– Đixoi a tạvmzn phu nhâzpfs n ban thưpqqe ởzjby ng.
Ỷbxln -Lan hàwzgq nh lễlaaw đutiu úsngl ng vớdbpw i Nho-gia, khiếragk n cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n hiệhtiy n diệhtiy n đutiu ềydbn u kíwrif nh phụdbpw c cung cádbpw ch củzowu a nàwzgq ng. Ỷbxln -Lan nhìsngl n thấpqqe y gưpqqe ơxjcr ng mặmjvm t nhàwzgq vua dưpqqe ờsikn ng nhưpqqe còzwvs n chứmxko a đutiu ựgvxa ng đutiu iềydbn u gìsngl chưpqqe a thỏwrif a ýmldp . Nàwzgq ng hỏwrif i:
– Khôsikn ng biếragk t bệhtiy -hạvmzn cótzor đutiu iềydbn u chi màwzgq long nhan kéutiu m tưpqqe ơxjcr i?
Nhàwzgq vua thởzjby dàwzgq i:
– Hôsikn m nay trẫnyrn m vớdbpw i chưpqqe khanh bàwzgq n phưpqqe ơxjcr ng cádbpw ch làwzgq m cho dâzpfs n giầqncg u nưpqqe ớdbpw c mạvmzn nh. Dĩlaaw nhiêwqsm n nhữbxln ng gìsngl ta sắjuqc p làwzgq m, dâzpfs n sẽbech giầqncg u, nưpqqe ớdbpw c sẽbech mạvmzn nh. Nhưpqqe ng trong lòzwvs ng trẫnyrn m xótzor t xa vôsikn cùwtqy ng khi Thiêwqsm n-tửmyrk binh vẫnyrn n chỉlrxs cótzor sốkcwp lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng khiêwqsm m tốkcwp n suốkcwp t năiuce m năiuce m qua khôsikn ng hơxjcr n. Bâzpfs y giờsikn trăiuce m họohsi sắjuqc p hưpqqe ởzjby ng nhữbxln ng cảmxko i cádbpw ch mớdbpw i, nhưpqqe ng...
Nhàwzgq vua rơxjcr m rớdbpw m nưpqqe ớdbpw c mắjuqc t:
– Chưpqqe quâzpfs n ăiuce n bờsikn ngủzowu bụdbpw i, cótzor nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i phảmxko i xa cha-mẹtzor , vợouqh -con, quêwqsm hưpqqe ơxjcr ng, nay sốkcwp ng mai chếragk t, màwzgq khôsikn ng đutiu ưpqqe ợouqh c hưpqqe ởzjby ng sung sưpqqe ớdbpw ng hơxjcr n ngưpqqe ờsikn i thưpqqe ờsikn ng.
Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh tâzpfs u:
– Đixoi ótzor chẳgnot ng qua Bệhtiy -hạvmzn quádbpw thưpqqe ơxjcr ng yêwqsm u binh sĩlaaw màwzgq tuyêwqsm n dụdbpw nhưpqqe thếragk , chứmxko lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng chưpqqe quâzpfs n bêwqsm n Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t ta cao gấpqqe p đutiu ôsikn i quâzpfs n Chiêwqsm m, gấpqqe p ba quâzpfs n Tốkcwp ng. Lỡpzvg ra tửmyrk trậduxh n, tiềydbn n phủzowu tuấpqqe t cho cha mẹtzor , vợouqh con còzwvs n gấpqqe p năiuce m lầqncg n quâzpfs n Tốkcwp ng.
Nhàwzgq vua lắjuqc c đutiu ầqncg u:
– Thầqncg y chẳgnot ng nêwqsm n so sádbpw nh ta vớdbpw i Chiêwqsm m vớdbpw i Tốkcwp ng. Màwzgq hãbqsh y so sádbpw nh ta vớdbpw i ta. Nàwzgq y nhéutiu , mộtzor t côsikn ng củzowu a ngưpqqe ờsikn i thợouqh gặmjvm t bêwqsm n ta làwzgq năiuce m đutiu ấpqqe u gạvmzn o, tíwrif nh chung mộtzor t thádbpw ng làwzgq 150 đutiu ấpqqe u gạvmzn o. Trong khi lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng củzowu a mộtzor t Thiêwqsm n-tửmyrk -binh chỉlrxs đutiu ưpqqe ợouqh c cótzor 100 đutiu ấpqqe u gạvmzn o mộtzor t thádbpw ng, vớdbpw i íwrif t mắjuqc m cádbpw , tôsikn m khôsikn , cádbpw khôsikn . Nay ta cảmxko i cádbpw ch, thìsngl chỉlrxs vàwzgq i ba năiuce m, côsikn ng mộtzor t ngàwzgq y gặmjvm t cótzor thểxonm lêwqsm n 10 đutiu ấpqqe u, trong khi chưpqqe quâzpfs n vẫnyrn n thếragk . Trẫnyrn m muốkcwp n cảmxko i tổnyrn sao cho lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng chưpqqe quâzpfs n phảmxko i thựgvxa c cao, đutiu ểxonm tỏwrif lòzwvs ng ưpqqe u ádbpw i. Cótzor nhưpqqe vậduxh y khi họohsi phảmxko i lăiuce n mìsngl nh vàwzgq o chỗdbyf chếragk t, họohsi mớdbpw i yêwqsm n tâzpfs m rằmldp ng vợouqh con, cha mẹtzor họohsi sung sưpqqe ớdbpw ng hơxjcr n dâzpfs n thưpqqe ờsikn ng.
Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng đutiu ưpqqe a mắjuqc t nhìsngl n Hộtzor -bộtzor thưpqqe ợouqh ng-thưpqqe Mai Thứmxko . Mai Thứmxko lắjuqc c đutiu ầqncg u:
– Tâzpfs u bệhtiy hạvmzn . Từhnok khi lêwqsm n ngôsikn i, Bệhtiy -hạvmzn cưpqqe ơxjcr ng quyếragk t khôsikn ng chịhtiy u tăiuce ng thuếragk , cho nêwqsm n mọohsi i chi phíwrif phảmxko i tiếragk t giảmxko m. Chíwrif nh Bệhtiy -hạvmzn tiếragk t giảmxko m chi tiêwqsm u củzowu a nộtzor i cung, tỉlrxs nh giảmxko m thádbpw i-giádbpw m, cung-nga đutiu ểxonm cótzor tiềydbn n giúsngl p dâzpfs n khai hoang. Bâzpfs y giờsikn khôsikn ng còzwvs n chỗdbyf nàwzgq o đutiu ểxonm kiếragk m ra tiềydbn n nữbxln a. Nếragk u nhưpqqe nay tăiuce ng lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng chưpqqe quâzpfs n lêwqsm n 150 đutiu ấpqqe u gạvmzn o mộtzor t thádbpw ng cho bằmldp ng thợouqh cầqncg y, thợouqh gặmjvm t thìsngl thựgvxa c quốkcwp c-sảmxko n khôsikn ng thểxonm nàwzgq o cung ứmxko ng nổnyrn i. Hiệhtiy n Thiêwqsm n-tửmyrk -binh làwzgq mưpqqe ờsikn i vạvmzn n, binh cádbpw c trấpqqe n làwzgq mưpqqe ờsikn i vạvmzn n. Cộtzor ng chung hai mưpqqe ơxjcr i vạvmzn n. Muốkcwp n tăiuce ng mỗdbyf i thádbpw ng mộtzor t đutiu ầqncg u ngưpqqe ờsikn i 50 đutiu ấpqqe u gạvmzn o, thìsngl cầqncg n mưpqqe ờsikn i triệhtiy u đutiu ấpqqe u mộtzor t thádbpw ng (10.000.000), mộtzor t năiuce m cầqncg n tớdbpw i mộtzor t trăiuce m hai mưpqqe ơxjcr i triệhtiy u đutiu ấpqqe u (120.000.000).
Từhnok vua, tớdbpw i quan đutiu ềydbn u nhìsngl n nhau, rồpipm i lắjuqc c đutiu ầqncg u. Côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Ninh tâzpfs u:
– Thầqncg n nhi xin gótzor p chúsngl t íwrif t ýmldp kiếragk n quêwqsm mùwtqy a, rấpqqe t mong phụdbpw hoàwzgq ng vàwzgq chưpqqe đutiu ạvmzn i thầqncg n cho trìsngl nh bầqncg y.
– Ninh nhi hãbqsh y ngồpipm i xuốkcwp ng, khoan thai trìsngl nh bầqncg y.
– Tâzpfs u phụdbpw hoàwzgq ng, thầqncg n nhi xin tâzpfs u trìsngl nh Ngũuqbv -phádbpw p đutiu ểxonm tăiuce ng lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng cho chưpqqe quâzpfs n. Phádbpw p thứmxko nhấpqqe t gọohsi i làwzgq Hưpqqe ơxjcr ng-bổnyrn ng. Hiệhtiy n nay, tấpqqe t cảmxko hoàwzgq ng-nam đutiu ềydbn u đutiu ưpqqe ợouqh c cấpqqe p mộtzor t mẫnyrn u côsikn ng đutiu iềydbn n. Cứmxko năiuce m hoàwzgq ng nam hợouqh p thàwzgq nh mộtzor t ngũuqbv , luyệhtiy n tậduxh p cótzor nhau, cùwtqy ng làwzgq m ruộtzor ng, tádbpw t nưpqqe ớdbpw c, trảmxko i phâzpfs n, đutiu ádbpw nh kỳgwtf , làwzgq m cỏwrif , gặmjvm t hádbpw i cótzor nhau, rồpipm i chia hoa lợouqh i đutiu ồpipm ng đutiu ềydbn u. Khi họohsi bịhtiy gọohsi i xung vàwzgq o binh-trấpqqe n hay Thiêwqsm n-tửmyrk -binh, thìsngl ruộtzor ng đutiu ótzor trao cho tádbpw đutiu iềydbn n làwzgq m. Nay triềydbn u đutiu ìsngl nh cảmxko i đutiu i, cứmxko năiuce m hoàwzgq ng-nam thìsngl mộtzor t ngưpqqe ờsikn i phảmxko i xung quâzpfs n. Bốkcwp n ngưpqqe ờsikn i kia vẫnyrn n tiếragk p tụdbpw c làwzgq m cảmxko năiuce m mẫnyrn u ruộtzor ng. Đixoi ếragk n mùwtqy a gặmjvm t cũuqbv ng vẫnyrn n chia đutiu ềydbn u hoa lợouqh i. Hoa lợouqh i đutiu ótzor trao cho vợouqh con, cha mẹtzor , anh em củzowu a ngưpqqe ờsikn i xung quâzpfs n ởzjby quêwqsm . Tíwrif nh đutiu ổnyrn đutiu ồpipm ng ruộtzor ng tốkcwp t, ruộtzor ng xấpqqe u, mỗdbyf i mẫnyrn u ruộtzor ng mộtzor t năiuce m thu hoạvmzn ch mộtzor t vạvmzn n hai nghìsngl n đutiu ấpqqe u gạvmzn o, nhưpqqe vậduxh y cao gấpqqe p mưpqqe ờsikn i lầqncg n lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng hiệhtiy n tạvmzn i. Phádbpw p nàwzgq y chỉlrxs khiếragk n cádbpw c hoàwzgq ng nam phảmxko i tăiuce ng gia sứmxko c lựgvxa c màwzgq thôsikn i. Nhưpqqe thay vìsngl tádbpw t nưpqqe ớdbpw c bốkcwp n ngàwzgq y, họohsi phảmxko i tádbpw t nưpqqe ớdbpw c năiuce m ngàwzgq y. Vìsngl đutiu ãbqsh cótzor Hưpqqe ơxjcr ng-bổnyrn ng ởzjby quêwqsm nhàwzgq dàwzgq nh cho cha mẹtzor , vợouqh con rồpipm i, thìsngl cótzor thểxonm giảmxko m bớdbpw t sốkcwp lưpqqe ơxjcr ng phádbpw t hàwzgq ng thádbpw ng xuốkcwp ng ba mưpqqe ơxjcr i đutiu ấpqqe u thôsikn i, còzwvs n lạvmzn i thìsngl phádbpw t tiềydbn n. Nghiãbqsh làwzgq chỉlrxs phádbpw t tiềydbn n, gạvmzn o đutiu ủzowu ăiuce n, đutiu ủzowu tiêwqsm u vặmjvm t thôsikn i.
Quan Thádbpw i-úsngl y Quádbpw ch Kim-Nhậduxh t tâzpfs u:
– Xin Bệhtiy -hạvmzn chuẩjftj n phádbpw p nàwzgq y củzowu a côsikn ng chúsngl a. Phádbpw p nàwzgq y do Đixoi ạvmzn i-tưpqqe -mãbqsh thờsikn i Lĩlaaw nh-Nam làwzgq Bắjuqc c-bìsngl nh vưpqqe ơxjcr ng Đixoi àwzgq o Kỳgwtf đutiu ịhtiy nh ra. Hiệhtiy n nay, lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng phádbpw t cho chưpqqe quâzpfs n hàwzgq ng thádbpw ng gồpipm m mộtzor t nửmyrk a làwzgq gạvmzn o, cádbpw khôsikn , mắjuqc m, mộtzor t nửmyrk a làwzgq tiềydbn n. Nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i nàwzgq o đutiu ótzor ng quâzpfs n gầqncg n gia đutiu ìsngl nh, thìsngl cótzor thểxonm chuyểxonm n cho gia đutiu ìsngl nh dễlaaw dàwzgq ng. Còzwvs n nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i đutiu ótzor ng quâzpfs n ởzjby xa nhàwzgq , thìsngl đutiu i đutiu âzpfs u họohsi cứmxko phảmxko i mang tiềydbn n bạvmzn c theo, chờsikn dịhtiy p gửmyrk i vềydbn , thựgvxa c phiềydbn n phứmxko c. Phádbpw p nàwzgq y cótzor ba cádbpw i lợouqh i: mộtzor t làwzgq lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng trựgvxa c tiếragk p phádbpw t cho gia đutiu ìsngl nh. Hai làwzgq chưpqqe quâzpfs n khỏwrif i lo mang tiềydbn n, gạvmzn o theo, khi di chuyểxonm n sẽbech mau chótzor ng, nhẹtzor nhàwzgq ng. Ba làwzgq nhờsikn cótzor Hưpqqe ơxjcr ng-bổnyrn ng rồpipm i, thìsngl sốkcwp lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng phádbpw t cho họohsi sẽbech giảmxko m, côsikn ng nho tiếragk t kiệhtiy m đutiu ưpqqe ợouqh c rấpqqe t nhiềydbn u.
Nhàwzgq vua gậduxh t đutiu ầqncg u vẻtgwn hàwzgq i lòzwvs ng:
– Còzwvs n phádbpw p thứmxko nhìsngl ?
– Phádbpw p-nàwzgq y gọohsi i làwzgq Thiêwqsm n-hoạvmzn ch, nghĩlaaw a làwzgq thay trờsikn i thu hoa lợouqh i. Hiệhtiy n nay, cứmxko năiuce m mẫnyrn u ruộtzor ng, thìsngl cótzor mộtzor t mẫnyrn u hoang. Trong khi triềydbn u đutiu ìsngl nh chỉlrxs thu thuếragk trêwqsm n sốkcwp thótzor c thu hoạvmzn ch. Thàwzgq nh ra ruộtzor ng hoang khôsikn ng phảmxko i đutiu ótzor ng thuếragk . Nay biệhtiy n phádbpw p củzowu a Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n đutiu ìsngl nh nghịhtiy ban nãbqsh y, khiếragk n ruộtzor ng hoang khôsikn ng còzwvs n nữbxln a, thìsngl quốkcwp c-sảmxko n thuếragk ruộtzor ng tăiuce ng lêwqsm n mộtzor t phầqncg n năiuce m. Tiềydbn n đutiu ótzor , dùwtqy ng đutiu ểxonm tăiuce ng phủzowu -tuấpqqe t cho gia đutiu ìsngl nh tửmyrk -sĩlaaw .
Từhnok nhàwzgq vua, cho tớdbpw i cádbpw c quan đutiu ềydbn u gậduxh t đutiu ầqncg u tádbpw n thàwzgq nh.
– Phádbpw p thứmxko ba gọohsi i làwzgq Phúsngl -lãbqsh n. Phúsngl đutiu ádbpw nh thuếragk , lãbqsh n làwzgq lưpqqe ờsikn i biếragk ng. Phádbpw p nàwzgq y lấpqqe y tiềydbn n củzowu a nhữbxln ng kẻtgwn giầqncg u cótzor , màwzgq trăiuce m họohsi đutiu ềydbn u hâzpfs n hoan đutiu ãbqsh đutiu àwzgq nh, màwzgq chíwrif nh nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i giầqncg u cũuqbv ng hâzpfs n hoan. Trong khi côsikn ng nho cótzor nhiềydbn u tiềydbn n. Hiệhtiy n nay nhữbxln ng nhàwzgq giầqncg u thưpqqe ờsikn ng bỏwrif tiềydbn n ra mưpqqe ợouqh n ngưpqqe ờsikn i thay thếragk cho mìsngl nh trong nhữbxln ng côsikn ng việhtiy c côsikn ng-dịhtiy ch nhưpqqe làwzgq m dưpqqe ờsikn ng, véutiu t sôsikn ng, khơxjcr i ngòzwvs i. Thưpqqe ờsikn ng họohsi mưpqqe ợouqh n vớdbpw i giádbpw quádbpw rẻtgwn . Bâzpfs y giờsikn triềydbn u đutiu ìsngl nh ban luậduxh t tuyệhtiy t đutiu ốkcwp i khôsikn ng cho mưpqqe ợouqh n ngưpqqe ờsikn i nhưpqqe vậduxh y nữbxln a. Ai muốkcwp n nhàwzgq n, khôsikn ng muốkcwp n vấpqqe t vảmxko thìsngl cótzor quyềydbn n đutiu ótzor ng tiềydbn n cho côsikn ng nho vớdbpw i giádbpw thựgvxa c cao. Quan sởzjby tạvmzn i sẽbech mưpqqe ợouqh n ngưpqqe ờsikn i vớdbpw i giádbpw cao đutiu ểxonm thay thếragk . Sốkcwp sai biệhtiy t giữbxln a giádbpw thựgvxa c cao vớdbpw i giádbpw cao đutiu ótzor gấpqqe p mưpqqe ờsikn i lầqncg n mưpqqe ợouqh n mộtzor t côsikn ng cầqncg y, hay gặmjvm t. Nhưpqqe thếragk côsikn ng nho sẽbech thu đutiu ưpqqe ợouqh c nhiềydbn u tiềydbn n. Ngay việhtiy c xung quâzpfs n cũuqbv ng vậduxh y, ai khôsikn ng muốkcwp n xung quâzpfs n thìsngl phảmxko i đutiu ótzor ng mộtzor t sốkcwp tiềydbn n hàwzgq ng thádbpw ng cao gấpqqe p mộtzor t trăiuce m lầqncg n lưpqqe ơxjcr ng bổnyrn ng mộtzor t Thiêwqsm n-tửmyrk -binh.
Nhàwzgq vua buộtzor t miệhtiy ng khen:
– Đixoi ạvmzn i tríwrif ! Đixoi ạvmzn i tríwrif . Ninh nhi quảmxko làwzgq ngưpqqe ờsikn i hiểxonm u rõutdo dâzpfs n tìsngl nh. Trẫnyrn m thuậduxh n đutiu ệhtiy tam phádbpw p. Vậduxh y đutiu ệhtiy tứmxko phádbpw p làwzgq gìsngl ?
– Tâzpfs u phụdbpw hoàwzgq ng, đutiu ệhtiy tứmxko phádbpw p gọohsi i làwzgq Phúsngl -phúsngl , tứmxko c đutiu ádbpw nh thuếragk ngưpqqe ờsikn i giầqncg u. Kểxonm từhnok đutiu ờsikn i đutiu ứmxko c Thádbpw i-tổnyrn , lốkcwp i đutiu ádbpw nh thuếragk cứmxko mỗdbyf i mẫnyrn u tùwtqy y loạvmzn i nhưpqqe ao, đutiu ầqncg m, ruộtzor ng, đutiu ấpqqe t màwzgq đutiu ịhtiy nh. Đixoi ádbpw nh nhưpqqe vậduxh y thìsngl ngưpqqe ờsikn i nghèjbmc o, ngưpqqe ờsikn i giầqncg u phảmxko i nộtzor p thuếragk nhưpqqe nhau, khiếragk n cho ngưpqqe ờsikn i giầqncg u thìsngl ăiuce n tiêwqsm u phung phíwrif cũuqbv ng khôsikn ng hếragk t, màwzgq kẻtgwn nghèjbmc o thìsngl vẫnyrn n cứmxko đutiu ótzor i rádbpw ch hoàwzgq i. Bâzpfs y giờsikn xin phụdbpw hoàwzgq ng chỉlrxs đutiu ổnyrn i lạvmzn i. Cứmxko mỗdbyf i đutiu ầqncg u ngưpqqe ờsikn i mộtzor t mẫnyrn u ruộtzor ng, thìsngl chỉlrxs phảmxko i nộtzor p thuếragk bádbpw ch phâzpfs n theo sốkcwp thu màwzgq thôsikn i. Còzwvs n cứmxko mộtzor t đutiu ầqncg u ngưpqqe ờsikn i hai mẫnyrn u, thìsngl mẫnyrn u thứmxko hai nộtzor p nhiềydbn u hơxjcr n. Mẫnyrn u thứmxko ba nộtzor p nhiềydbn u hơxjcr n nữbxln a. Nhưpqqe vậduxh y thìsngl quốkcwp c-sảmxko n gia tăiuce ng, màwzgq khôsikn ng ai oádbpw n hậduxh n đutiu ưpqqe ợouqh c cảmxko .
Nhàwzgq vua đutiu ưpqqe a mắjuqc t nhìsngl n cádbpw c quan. Ngàwzgq i thấpqqe y dưpqqe ờsikn ng nhưpqqe trêwqsm n mặmjvm t ngưpqqe ờsikn i nàwzgq o cũuqbv ng hiệhtiy n ra néutiu t bấpqqe t mãbqsh n. Ngàwzgq i phádbpw n:
– Phádbpw p nàwzgq y hơxjcr i khótzor đutiu ấpqqe y. Đixoi ưpqqe ợouqh c rồpipm i, đutiu ểxonm lao tưpqqe ởzjby ng nhữbxln ng bầqncg y tôsikn i cótzor huâzpfs n côsikn ng, trẫnyrn m đutiu ặmjvm c âzpfs n miễlaaw n thuếragk cho nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i đutiu ưpqqe ợouqh c triềydbn u đutiu ìsngl nh ban ruộtzor ng đutiu ấpqqe t. Bâzpfs y giờsikn làwzgq phádbpw p thứmxko năiuce m, Ninh nhi tâzpfs u cho trẫnyrn m nghe nàwzgq o.
– Ngũuqbv -phádbpw p đutiu ãbqsh đutiu ưpqqe ợouqh c đutiu ịhtiy nh trong bộtzor Hìsngl nh-thưpqqe rồpipm i, nay chỉlrxs việhtiy c đutiu ổnyrn i đutiu i chúsngl t íwrif t thôsikn i, đutiu ótzor làwzgq ấpqqe n đutiu ịhtiy nh cho ngưpqqe ờsikn i cótzor tộtzor i đutiu ưpqqe ợouqh c dùwtqy ng tiềydbn n chuộtzor c. Còzwvs n nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i nghèjbmc o, thìsngl đutiu ưpqqe ợouqh c cầqncg y ruộtzor ng côsikn ng đutiu iềydbn n đutiu ểxonm thếragk tộtzor i. Tỷlrxs nhưpqqe têwqsm n Mỗdbyf , can tộtzor i trộtzor m, phảmxko i đutiu ádbpw nh hai mưpqqe ơxjcr i bổnyrn ng, tùwtqy sádbpw u thádbpw ng. Nay đutiu ổnyrn i lạvmzn i: mỗdbyf i bổnyrn ng làwzgq ba côsikn ng, mỗdbyf i ngàwzgq y tùwtqy làwzgq mộtzor t côsikn ng. Tíwrif nh giádbpw mộtzor t côsikn ng làwzgq 10 đutiu ấpqqe u gạvmzn o. Vậduxh y nếragk u y cótzor tiềydbn n chuộtzor c thìsngl thôsikn i. Còzwvs n nhưpqqe y khôsikn ng cótzor tiềydbn n chuộtzor c, thìsngl bảmxko n thâzpfs n y, vợouqh con y cótzor thểxonm làwzgq m côsikn ng đutiu iềydbn n đutiu ểxonm chuộtzor c tộtzor i.
Nhàwzgq vua mừhnok ng vôsikn kểxonm :
– Văiuce n-minh đutiu iệhtiy n đutiu ạvmzn i họohsi c sĩlaaw hãbqsh y soạvmzn n chiếragk u chỉlrxs , nộtzor i trong ba ngàwzgq y phảmxko i tấpqqe u cho trẫnyrn m thựgvxa . Tấpqqe t cảmxko nhữbxln ng luậduxh t, lệhtiy , lệhtiy nh bàwzgq n từhnok sádbpw ng đutiu ếragk n giờsikn , Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng hãbqsh y cứmxko u xéutiu t xem phầqncg n nàwzgq o cầqncg n ban trưpqqe ớdbpw c, phầqncg n nàwzgq o cầqncg n ban sau, chứmxko đutiu ừhnok ng ban mộtzor t lúsngl c, e hưpqqe ơxjcr ng đutiu ảmxko ng khôsikn ng kịhtiy p dạvmzn y dâzpfs n. Trẫnyrn m muốkcwp n cửmyrk mộtzor t đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu ứmxko ng ra theo dõutdo i, kiểxonm m soádbpw t việhtiy c tuâzpfs n hàwzgq nh nhữbxln ng cảmxko i cádbpw ch nàwzgq y. Vậduxh y chưpqqe khanh nghịhtiy xem ai cótzor thểxonm đutiu ưpqqe ơxjcr ng nổnyrn i?
Nhàwzgq vua nhìsngl n cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n, ngưpqqe ờsikn i nàwzgq o cũuqbv ng cúsngl i đutiu ầqncg u tỏwrif vẻtgwn ngạvmzn i ngùwtqy ng. Ngàwzgq i phádbpw n:
– Tạvmzn i sao chưpqqe khanh lạvmzn i sợouqh cádbpw i côsikn ng việhtiy c nàwzgq y?
Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Lýmldp Đixoi ạvmzn o Thàwzgq nh tâzpfs u:
– Trong cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n đutiu âzpfs y, thìsngl văiuce n môsikn vũuqbv lưpqqe ợouqh c thựgvxa c khôsikn ng thiếragk u. Nếragk u bệhtiy hạvmzn tuyêwqsm n chỉlrxs cho họohsi nhảmxko y vàwzgq o nưpqqe ớdbpw c, vàwzgq o lửmyrk a họohsi cũuqbv ng dádbpw m. Còzwvs n nhữbxln ng cảmxko i cádbpw ch nàwzgq y bao gồpipm m nhiềydbn u lãbqsh nh vựgvxa c quádbpw , nàwzgq o phảmxko i đutiu i kinh lýmldp khắjuqc p nơxjcr i, nàwzgq o phảmxko i cótzor uy quyềydbn n trêwqsm n cádbpw c tuyêwqsm n-vũuqbv , an-vũuqbv , nàwzgq o phảmxko i cótzor uy làwzgq bao trùwtqy m cádbpw c biêwqsm n cưpqqe ơxjcr ng trọohsi ng thầqncg n. Màwzgq biêwqsm n cưpqqe ơxjcr ng trọohsi ng thầqncg n hiệhtiy n cótzor tớdbpw i Ngũuqbv -long côsikn ng chúsngl a, năiuce m phòzwvs mãbqsh ; vua bàwzgq Bìsngl nh-Dưpqqe ơxjcr ng, phòzwvs mãbqsh Thâzpfs n Thiệhtiy u-Thádbpw i. Nàwzgq o phảmxko i đutiu ộtzor ng chạvmzn m đutiu ếragk n cádbpw c phúsngl gia đutiu ịhtiy a chủzowu trong đutiu ótzor hầqncg u hếragk t làwzgq cádbpw c quan, cádbpw c võutdo phádbpw i. Đixoi ãbqsh hếragk t đutiu âzpfs u, còzwvs n bao gồpipm m việhtiy c trong nộtzor i cung nữbxln a. Ngưpqqe ờsikn i phụdbpw trádbpw ch sẽbech bịhtiy mộtzor t trong hai đutiu iềydbn u bấpqqe t hạvmzn nh.
Nhàwzgq vua tỏwrif vẻtgwn cưpqqe ơxjcr ng quyếragk t:
– Thầqncg y nótzor i bấpqqe t hạvmzn nh gìsngl ?
– Mộtzor t làwzgq khi làwzgq m hếragk t phậduxh n sựgvxa quâzpfs n phụdbpw trao cho, nếragk u khôsikn ng bịhtiy miệhtiy ng thếragk dèjbmc m pha rồpipm i bịhtiy giádbpw ng chứmxko c thìsngl cũuqbv ng bịhtiy cưpqqe ờsikn ng hàwzgq o trong võutdo lâzpfs m giếragk t chếragk t. Hai làwzgq sợouqh đutiu ụdbpw ng chạvmzn m, nhắjuqc m mắjuqc t cho qua, thìsngl nótzor i nhưpqqe Ỷbxln -Lan phu nhâzpfs n « mèjbmc o vẫnyrn n hoàwzgq n mèjbmc o » thựgvxa c cótzor tộtzor i vớdbpw i xãbqsh tắjuqc c, vớdbpw i bệhtiy hạvmzn , rồpipm i cũuqbv ng bịhtiy cádbpw ch. Nêwqsm n khôsikn ng ai dádbpw m nhậduxh n. Ngưpqqe ờsikn i màwzgq bệhtiy hạvmzn muốkcwp n cửmyrk vàwzgq o việhtiy c nàwzgq y phảmxko i cótzor quyềydbn n vớdbpw i nộtzor i cung, cótzor võutdo côsikn ng cao đutiu ểxonm tựgvxa vệhtiy , khôsikn ng thểxonm bịhtiy dèjbmc m pha. Nótzor i cho đutiu úsngl ng, ngưpqqe ờsikn i đutiu ótzor phảmxko i làwzgq thádbpw i-tửmyrk thìsngl mớdbpw i đutiu ưpqqe ơxjcr ng nổnyrn i.
Ỷbxln -Lan tâzpfs u:
– Hoàwzgq ng-thưpqqe ợouqh ng chưpqqe a cótzor thádbpw i tửmyrk , thìsngl dùwtqy ng côsikn ng chúsngl a. Kểxonm từhnok khi đutiu ứmxko c Thádbpw i-tổnyrn lậduxh p chíwrif nh thốkcwp ng, thờsikn i Thuậduxh n-thiêwqsm n cótzor tổnyrn -côsikn -mẫnyrn u Hồpipm ng-Châzpfs u, côsikn mẫnyrn u An-Quốkcwp c, Lĩlaaw nh-Nam Bảmxko o-quốkcwp c Hòzwvs a-dâzpfs n. Đixoi ờsikn i đutiu ứmxko c Thádbpw i-tôsikn ng cótzor vua bàwzgq Bìsngl nh-Dưpqqe ơxjcr ng, côsikn ng-chúsngl a Kim-Thàwzgq nh, Trưpqqe ờsikn ng-Ninh. Hoàwzgq ng-thưpqqe ợouqh ng cótzor côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Thàwzgq nh, Đixoi ộtzor ng-Thiêwqsm n, Thiêwqsm n-Ninh, cảmxko ba đutiu ềydbn u văiuce n võutdo kiêwqsm m toàwzgq n, đutiu ủzowu sứmxko c lĩlaaw nh việhtiy c đutiu ótzor .
Nhàwzgq vua suy nghĩlaaw mộtzor t lúsngl c rồpipm i nótzor i:
– Thiêwqsm n-Thàwzgq nh võutdo côsikn ng cựgvxa c cao, thao lưpqqe ợouqh c gồpipm m tàwzgq i, trẫnyrn m đutiu ãbqsh cho hạvmzn giádbpw , tưpqqe ơxjcr ng lai trấpqqe n Bắjuqc c-biêwqsm n. Đixoi ộtzor ng-Thiêwqsm n giỏwrif i thủzowu y-chiếragk n, tíwrif nh khíwrif cưpqqe ơxjcr ng quyếragk t quádbpw , e phụdbpw trádbpw ch việhtiy c nàwzgq y khôsikn ng nổnyrn i. Chỉlrxs duy cótzor Thiêwqsm n-Ninh làwzgq ngưpqqe ờsikn i biếragk t uyểxonm n chuyểxonm n, giỏwrif i cai trịhtiy , hòzwvs a giảmxko i, vỗdbyf an. Vậduxh y trẫnyrn m trao cho Thiêwqsm n-Ninh.
Côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Ninh bưpqqe ớdbpw c ra quỳgwtf gốkcwp i. Nhàwzgq vua trao thanh Thưpqqe ợouqh ng-phưpqqe ơxjcr ng bảmxko o kiếragk m cho côsikn ng chúsngl a:
– Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t giầqncg u mạvmzn nh làwzgq nhờsikn cuộtzor c cảmxko i cádbpw ch nàwzgq y. Cuộtzor c cảmxko i cádbpw ch nàwzgq y thàwzgq nh côsikn ng hay khôsikn ng làwzgq do Ninh nhi. Trẫnyrn m trao thanh Thưpqqe ợouqh ng-phưpqqe ơxjcr ng bảmxko o kiếragk m cho Ninh nhi. Khi Ninh nhi đutiu eo bảmxko o kiếragk m nàwzgq y, thìsngl Ninh nhi làwzgq trẫnyrn m. Ai khôsikn ng tuâzpfs n, Ninh nhi cótzor quyềydbn n tiềydbn n trảmxko m hậduxh u tấpqqe u. Tưpqqe ơxjcr ng lai dâzpfs n giầqncg u nưpqqe ớdbpw c mạvmzn nh làwzgq do Ninh nhi. Vậduxh y Ninh nhi ưpqqe ớdbpw c tíwrif nh xem bao nhiêwqsm u lâzpfs u thìsngl nhữbxln ng cảmxko i cádbpw ch nàwzgq y hoàwzgq n thàwzgq nh?
Côsikn ng chúsngl a Thiêwqsm n-Ninh đutiu ỡpzvg thanh kiếragk m rồpipm i tâzpfs u:
– Tâzpfs u phụdbpw hoàwzgq ng, trong ba năiuce m màwzgq nhữbxln ng cảmxko i cádbpw ch nàwzgq y khôsikn ng hoàwzgq n thàwzgq nh, thìsngl thầqncg n nhi khôsikn ng đutiu em đutiu ầqncg u cưpqqe ờsikn ng hàwzgq o ádbpw c bádbpw vềydbn nộtzor p, màwzgq tựgvxa nộtzor p đutiu ầqncg u đutiu ểxonm tạvmzn tộtzor i vớdbpw i Tiêwqsm n-vưpqqe ơxjcr ng.
Vừhnok a lúsngl c đutiu ótzor , cótzor viêwqsm n Lễlaaw -bộtzor thịhtiy -lang bưpqqe ớdbpw c vàwzgq o dâzpfs ng lêwqsm n hoàwzgq ng đutiu ếragk mộtzor t tấpqqe u văiuce n củzowu a Khu-mậduxh t-việhtiy n Bắjuqc c-biêwqsm n. Nhàwzgq vua trao cho Ỷbxln -Lan đutiu ọohsi c. Ỷbxln -Lan xéutiu bao thưpqqe ra đutiu ọohsi c lớdbpw n:
«... Đixoi ạvmzn i-tưpqqe -mãbqsh Bắjuqc c-biêwqsm n, hữbxln u kim-ngôsikn thưpqqe ợouqh ng tưpqqe ớdbpw ng quâzpfs n, Lạvmzn ng-châzpfs u quốkcwp c-côsikn ng, quảmxko n Khu-mậduxh t-việhtiy n Bắjuqc c-biêwqsm n Thâzpfs n Thiệhtiy u-Cựgvxa c xin khẩjftj n tấpqqe u: Gia-hựgvxa u hoàwzgq ng đutiu ếragk nhàwzgq Đixoi ạvmzn i-tốkcwp ng lâzpfs m bệhtiy nh. Cádbpw c quan đutiu ồpipm ng cửmyrk thádbpw i-tửmyrk Triệhtiy u Thựgvxa tạvmzn m nhiếragk p chíwrif nh. Hoàwzgq ng-hậduxh u muốkcwp n truấpqqe t phếragk Triệhtiy u Thựgvxa , đutiu ặmjvm t em y lêwqsm n thay, vìsngl em y lấpqqe y chádbpw u gọohsi i bàwzgq bằmldp ng côsikn . Nhưpqqe ng Thựgvxa đutiu ưpqqe ợouqh c mộtzor t sốkcwp võutdo -lâzpfs m cao thủzowu phòzwvs tádbpw , lạvmzn i rấpqqe t đutiu ưpqqe ợouqh c lòzwvs ng đutiu ádbpw m Nho-gia, nêwqsm n tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Hàwzgq n Kỳgwtf đutiu ồpipm ng tâzpfs u nhàwzgq vua cho y nhiếragk p chíwrif nh ».
Chưpqqe ơxjcr ng-thádbpw nh Gia-khádbpw nh hoàwzgq ng đutiu ếragk hỏwrif i cádbpw c quan:
– Chưpqqe khanh cótzor ýmldp kiếragk n gìsngl khôsikn ng?
Lýmldp Thưpqqe ờsikn ng-Kiệhtiy t tâzpfs u:
– Kểxonm từhnok khi phòzwvs -mãbqsh Thâzpfs n Thiệhtiy u-Thádbpw i cùwtqy ng vua bàwzgq Bắjuqc c-biêwqsm n tiếragk n quâzpfs n đutiu ádbpw nh sang Tốkcwp ng đutiu ểxonm thịhtiy uy đutiu ếragk n giờsikn , bọohsi n hủzowu nho hiếragk u chiếragk n chủzowu trưpqqe ơxjcr ng mởzjby rộtzor ng Nam-thùwtqy y Tốkcwp ng đutiu ãbqsh kinh sợouqh . Tuy nhiêwqsm n chúsngl ng vẫnyrn n chưpqqe a chịhtiy u thôsikn i hẳgnot n. Lợouqh i dụdbpw ng Tốkcwp ng đutiu ếragk cao niêwqsm n, sứmxko c khỏwrif e suy kiệhtiy t, chúsngl ng thuyếragk t phụdbpw c thádbpw i-tửmyrk kinh lýmldp Nam-thùwtqy y. Quốkcwp c-phụdbpw biếragk t rấpqqe t rõutdo . Ngưpqqe ờsikn i thiếragk t kếragk cho vua bàwzgq Bắjuqc c-biêwqsm n, phòzwvs -mãbqsh Thâzpfs n Thiệhtiy u-Thádbpw i, U-bon vưpqqe ơxjcr ng Lêwqsm Văiuce n, rồpipm i võutdo -lâzpfs m Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t làwzgq m cho thádbpw i-tửmyrk kinh hồpipm n tádbpw ng đutiu ởzjby m trốkcwp n vềydbn nưpqqe ớdbpw c. Mộtzor t mặmjvm t Quốkcwp c-phụdbpw bádbpw o cho Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng Trầqncg n Tựgvxa -Mai biếragk t. Vưpqqe ơxjcr ng sai thủzowu hạvmzn đutiu ótzor n đutiu ưpqqe ờsikn ng, gâzpfs y cho y thâzpfs n bạvmzn i danh liệhtiy t. Cho nêwqsm n nay Thádbpw i-tửmyrk mấpqqe t hếragk t ýmldp chíwrif . Tuy vậduxh y bọohsi n chủzowu Nam xâzpfs m gồpipm m: Dưpqqe Tĩlaaw nh, Tiêwqsm u Cốkcwp , Tiêwqsm u Chúsngl , Lýmldp Hiếragk n, Quádbpw ch Qùwtqy y, Triệhtiy u Tiếragk t đutiu ãbqsh mậduxh t hộtzor i vớdbpw i nhau, tìsngl m dịhtiy p gâzpfs y hấpqqe n ởzjby Nam-phưpqqe ơxjcr ng, tạvmzn o ra mộtzor t vàwzgq i biếragk n cốkcwp đutiu ểxonm triềydbn u đutiu ìsngl nh phảmxko i dốkcwp c quâzpfs n nghiêwqsm ng nưpqqe ớdbpw c chiếragk m Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t. Chúsngl ng soạvmzn n kếragk hoạvmzn ch Ngũuqbv -lôsikn i, đutiu ểxonm đutiu ádbpw nh chiếragk m Nam phưpqqe ơxjcr ng. Nay giữbxln a Hoàwzgq ng-hậduxh u vớdbpw i tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Hàwzgq n Kỳgwtf cótzor sựgvxa tưpqqe ơxjcr ng tranh vềydbn việhtiy c lậduxh p tâzpfs n quâzpfs n. Màwzgq phe Hàwzgq n Kỳgwtf thắjuqc ng thếragk . Nhưpqqe vậduxh y Đixoi ạvmzn i-Việhtiy t ta cótzor lợouqh i lớdbpw n.
Nhàwzgq vua hỏwrif i:
– Khanh hãbqsh y kiếragk n giảmxko i cádbpw i lợouqh i đutiu ótzor nhưpqqe thếragk nàwzgq o?
Tâzpfs u, nếragk u nhưpqqe Tốkcwp ng đutiu ếragk băiuce ng-hàwzgq , thìsngl thádbpw i-tửmyrk Triệhtiy u Thựgvxa sẽbech lêwqsm n ngôsikn i vua. Dĩlaaw nhiêwqsm n trong trưpqqe ờsikn ng hợouqh p nàwzgq y Hoàwzgq ng-hậduxh u đutiu ưpqqe ợouqh c phong làwzgq m Thádbpw i-hậduxh u. Cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n theo phe bàwzgq ắjuqc t đutiu òzwvs i cho bàwzgq thíwrif nh chíwrif nh. Bấpqqe y giờsikn trong triềydbn u cótzor hai phe. Hai phe mảmxko i tưpqqe ơxjcr ng tranh vớdbpw i nhau, thìsngl khôsikn ng còzwvs n nghĩlaaw đutiu ếragk n Nam xâzpfs m nữbxln a. Cádbpw i kếragk hoạvmzn ch Ngũuqbv -lôsikn i khôsikn ng ngưpqqe ờsikn i chủzowu trưpqqe ơxjcr ng trởzjby thàwzgq nh năiuce m cádbpw i phádbpw o tịhtiy t ngòzwvs i.
Lầqncg n đutiu ầqncg u tiêwqsm n Ỷbxln -Lan đutiu ưpqqe ợouqh c nghe đutiu ếragk n đutiu ạvmzn i sựgvxa . Nàwzgq ng hỏwrif i:
– Xin sưpqqe huynh cho muộtzor i biếragk t Hoàwzgq ng-hậduxh u củzowu a Gia-hựgvxa u hoàwzgq ng đutiu ếragk (Nhâzpfs n-tôsikn ng) làwzgq ngưpqqe ờsikn i nhưpqqe thếragk nàwzgq o? Bàwzgq cótzor bảmxko n lĩlaaw nh bằmldp ng Lưpqqe u hậduxh u củzowu a vua Châzpfs n-tôsikn ng trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y khôsikn ng?
Đixoi iềydbn u Ỷbxln -Lan hỏwrif i làwzgq đutiu iềydbn u cảmxko triềydbn u đutiu ìsngl nh đutiu ềydbn u muốkcwp n biếragk t. Thưpqqe ờsikn ng-Kiệhtiy t lấpqqe y ra mộtzor t tậduxh p giấpqqe y, rồpipm i đutiu ọohsi c:
– Tâzpfs u phu nhâzpfs n, Tốkcwp ng triềydbn u tuy làwzgq triềydbn u đutiu ìsngl nh trọohsi ng Nho họohsi c, nhưpqqe ng hậduxh u cung lạvmzn i thưpqqe ờsikn ng xen vàwzgq o việhtiy c triềydbn u chíwrif nh hơxjcr i nhiềydbn u. Mộtzor t làwzgq khởzjby i đutiu ầqncg u khi khi lậduxh p lêwqsm n triềydbn u Tốkcwp ng, sinh mẫnyrn u củzowu a Thádbpw i-tổnyrn làwzgq Chiêwqsm u-huệhtiy Đixoi ỗdbyf thádbpw i hậduxh u khuyêwqsm n nhàwzgq vua nêwqsm n nhưpqqe ờsikn ng ngôsikn i cho em, màwzgq khôsikn ng nhưpqqe ờsikn ng ngôsikn i cho con. Kếragk t quảmxko đutiu ưpqqe a đutiu ếragk n vua Thádbpw i-tôsikn ng đutiu ưpqqe ợouqh c lêwqsm n làwzgq m vua. Vụdbpw nàwzgq y tạvmzn o ra mộtzor t tiềydbn n lệhtiy cho cádbpw c bàwzgq thádbpw i-hậduxh u xen vàwzgq o việhtiy c triềydbn u chíwrif nh. Hai làwzgq Tốkcwp ng triềydbn u phádbpw t triểxonm n họohsi c phong cho nữbxln giớdbpw i, nêwqsm n cádbpw c bàwzgq hoàwzgq ng, bàwzgq phi đutiu ưpqqe ợouqh c tuyểxonm n đutiu ềydbn u cótzor thêwqsm m đutiu iềydbn u kiệhtiy n phảmxko i cótzor họohsi c. Thờsikn i vua Châzpfs n-tôsikn ng vềydbn sau, hầqncg u hếragk t cádbpw c bàwzgq phi đutiu ềydbn u cótzor cádbpw i họohsi c uyêwqsm n thâzpfs m vềydbn Nho. Bàwzgq nàwzgq o càwzgq ng cótzor họohsi c, càwzgq ng đutiu ưpqqe ợouqh c triềydbn u thầqncg n xưpqqe ng tụdbpw ng, nểxonm vìsngl , dễlaaw leo lêwqsm n bậduxh c phi, bậduxh c hoàwzgq ng hậduxh u. Cho nêwqsm n khi mộtzor t bàwzgq đutiu ưpqqe ợouqh c tuyểxonm n cung, dùwtqy đutiu ãbqsh cótzor họohsi c, nhưpqqe ng vẫnyrn n cốkcwp gắjuqc ng dùwtqy i màwzgq i kinh sửmyrk . Vốkcwp n cótzor họohsi c, thìsngl cádbpw c bàwzgq luôsikn n luôsikn n làwzgq thầqncg y dạvmzn y khai tâzpfs m cho con cádbpw i. Cho nêwqsm n con cádbpw c bàwzgq dùwtqy thàwzgq nh thâzpfs n vưpqqe ơxjcr ng, dùwtqy thàwzgq nh Thádbpw i tửmyrk ; sau nàwzgq y lêwqsm n làwzgq m đutiu ạvmzn i thầqncg n, làwzgq m vua đutiu ềydbn u ảmxko nh hưpqqe ởzjby ng củzowu a mẹtzor hơxjcr n làwzgq ảmxko nh hưpqqe ởzjby ng củzowu a sưpqqe -phótzor . Đixoi ótzor làwzgq đutiu ềydbn u cádbpw c bàwzgq luôsikn n luôsikn n nắjuqc m quyềydbn n khi con mớdbpw i lêwqsm n ngôsikn i vua.
Văiuce n-minh đutiu iệhtiy n đutiu ạvmzn i họohsi c sĩlaaw Bùwtqy i Hựgvxa u phụdbpw họohsi a:
– Vìsngl vậduxh y, khi mộtzor t bàwzgq hoàwzgq ng hậduxh u khôsikn ng cótzor con trai, mớdbpw i bắjuqc t con ngưpqqe ờsikn i khádbpw c trong hoàwzgq ng tộtzor c vềydbn nuôsikn i. Nhưpqqe Lưpqqe u hoàwzgq ng-hậduxh u củzowu a vua Châzpfs n-tôsikn ng, bắjuqc t con củzowu a Lýmldp thầqncg n phi đutiu em vềydbn nuôsikn i, dốkcwp i rằmldp ng con mìsngl nh (3). Nêwqsm n khi vua Châzpfs n-tôsikn ng băiuce ng hàwzgq , ngưpqqe ờsikn i con đutiu ótzor lêwqsm n ngôsikn i vua, tứmxko c Gia-hựgvxa u hoàwzgq ng đutiu ếragk hiệhtiy n thờsikn i. Bàwzgq đutiu ưpqqe ợouqh c phong làwzgq m Chưpqqe ơxjcr ng-hiếragk n minh-túsngl c hoàwzgq ng thádbpw i hậduxh u. Bàwzgq nắjuqc m quyềydbn n trong mưpqqe ờsikn i mấpqqe y năiuce m trờsikn i, đutiu ếragk n nỗdbyf i Yêwqsm n-vưpqqe ơxjcr ng Triệhtiy u-nguyêwqsm n-Nghiễlaaw m làwzgq chúsngl vua, nắjuqc m quyềydbn n nghiêwqsm ng nưpqqe ớdbpw c, màwzgq phảmxko i chờsikn đutiu ếragk n khi Quốkcwp c-phụdbpw sang sứmxko trợouqh giúsngl p mớdbpw i loạvmzn i đutiu ưpqqe ợouqh c bàwzgq (4). Vềydbn Gia-hựgvxa u hoàwzgq ng đutiu ếragk , dưpqqe ờsikn ng nhưpqqe trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y cótzor mộtzor t hoàwzgq ng hậduxh u bịhtiy giếragk t, đutiu ếragk n nỗdbyf i Ưsgnz ng-sơxjcr n song hiệhtiy p nổnyrn i giậduxh n tru diệhtiy t đutiu ếragk n mấpqqe y trăiuce m ngưpqqe ờsikn i giữbxln a Biệhtiy n-kinh thìsngl phảmxko i?
Ghi chúsngl ,
(3) Tấpqqe t cảmxko đutiu oạvmzn n trêwqsm n đutiu âzpfs y nótzor i vềydbn hậduxh u cung nhàwzgq Tốkcwp ng, tôsikn i thuậduxh t đutiu úsngl ng nguyêwqsm n văiuce n Tốkcwp ng-sửmyrk , quyểxonm n 242, Hậduxh u-phi truyệhtiy n thưpqqe ợouqh ng, trang 8605 đutiu ếragk n 8628.
(4) Xin xem Anh-linh thầqncg n võutdo tộtzor c Việhtiy t củzowu a Yêwqsm n-tửmyrk cưpqqe -sĩlaaw .
Thưpqqe ờsikn ng-Kiệhtiy t gậduxh t đutiu ầqncg u:
– Vâzpfs ng quảmxko thếragk . Vềydbn cádbpw c bàwzgq phi, bàwzgq hậduxh u củzowu a Gia-hựgvxa u hoàwzgq ng đutiu ếragk thìsngl đutiu ầqncg u tiêwqsm n làwzgq Quádbpw ch hoàwzgq ng-hậduxh u. Hậduxh u làwzgq ngưpqqe ờsikn i châzpfs u Ứdujl ng, đutiu ấpqqe t Kim-thàwzgq nh, chádbpw u củzowu a đutiu ạvmzn i thầqncg n Bìsngl nh-lỗdbyf quâzpfs n Tiếragk t-đutiu ộtzor sứmxko . Niêwqsm n hiệhtiy u Thiêwqsm n-thádbpw nh thứmxko nhìsngl (Giádbpw p-týmldp , 1024) đutiu ưpqqe ợouqh c phong hoàwzgq ng-hậduxh u. Lúsngl c đutiu ầqncg u, nhàwzgq vua sủzowu ng ádbpw i Trưpqqe ơxjcr ng mỹqncg -nhâzpfs n, muốkcwp n lậduxh p làwzgq m hoàwzgq ng-hậduxh u. Nhưpqqe ng Chưpqqe ơxjcr ng-hiếragk n minh túsngl c hoàwzgq ng thádbpw i hậduxh u (Lưpqqe u hậduxh u) bádbpw c bỏwrif . Sau Thưpqqe ợouqh ng mỹqncg nhâzpfs n, Dưpqqe ơxjcr ng mỹqncg nhâzpfs n lạvmzn i đutiu ưpqqe ợouqh c nhàwzgq vua sủzowu ng ádbpw i. Hai bàwzgq nàwzgq y ỷlrxs đutiu ưpqqe ợouqh c sủzowu ng ádbpw i, lạvmzn i cậduxh y biếragk t võutdo , thưpqqe ờsikn ng bấpqqe t tuâzpfs n chỉlrxs củzowu a hậduxh u. Mộtzor t hôsikn m, Thưpqqe ợouqh ng mỹqncg nhâzpfs n hỗdbyf n ládbpw o dádbpw m đutiu ádbpw nh hậduxh u. Vốkcwp n làwzgq sưpqqe tỷlrxs củzowu a côsikn ng chúsngl a Huệhtiy -Nhu tứmxko c vưpqqe ơxjcr ng phi Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng Trầqncg n-tựgvxa -Mai, võutdo côsikn ng hậduxh u rấpqqe t cao. Hậduxh u nổnyrn i giậduxh n phótzor ng chưpqqe ởzjby ng đutiu ádbpw nh Thưpqqe ợouqh ng mỹqncg nhâzpfs n. Hai ngưpqqe ờsikn i diễlaaw n ra cuộtzor c chiếragk n. Qua vàwzgq i chụdbpw c chiêwqsm u, Thưpqqe ợouqh ng mỹqncg nhâzpfs n lạvmzn c bạvmzn i bịhtiy đutiu ádbpw nh ngãbqsh . Hậduxh u dádbpw ng xuốkcwp ng mộtzor t chưpqqe ởzjby ng trầqncg m trọohsi ng, nhàwzgq vua thấpqqe y vậduxh y nhảmxko y lêwqsm n đutiu ỡpzvg chưpqqe ởzjby ng củzowu a hậduxh u. Nhưpqqe ng côsikn ng lựgvxa c nhàwzgq vua thấpqqe p quádbpw , hậduxh u lạvmzn i khôsikn ng thu đutiu ưpqqe ợouqh c chưpqqe ởzjby ng vềydbn , thàwzgq nh ra nhàwzgq vua trúsngl ng chưpqqe ởzjby ng bịhtiy bay tung đutiu i đutiu ếragk n hơxjcr n trưpqqe ợouqh ng. Sau đutiu ótzor hậduxh u cựgvxa c lựgvxa c tạvmzn tộtzor i. Nhưpqqe ng nhàwzgq vua vẫnyrn n nổnyrn i giậduxh n, mưpqqe u vớdbpw i viêwqsm n thádbpw i giádbpw m Văiuce n-Ứdujl ng, lĩlaaw nh chứmxko c Nhậduxh p-nộtzor i đutiu ôsikn -tri đutiu ểxonm phếragk hậduxh u. Văiuce n-Ứdujl ng khuyêwqsm n nhàwzgq vua đutiu ểxonm thưpqqe ơxjcr ng tíwrif ch tíwrif m bầqncg m trêwqsm n mặmjvm t ra thiếragk t triềydbn u, rồpipm i cádbpw o vớdbpw i đutiu ìsngl nh thầqncg n biếragk t. Tểxonm tưpqqe ớdbpw ng Lãbqsh Di-Giảmxko n trưpqqe ớdbpw c đutiu âzpfs y theo phe Lưpqqe u hậduxh u, dốkcwp i vua; bịhtiy hậduxh u tâzpfs u vua cádbpw ch chứmxko c. Nay Giảmxko n đutiu ưpqqe ợouqh c dịhtiy p trảmxko thùwtqy , khuyêwqsm n vua phếragk hậduxh u. Nhàwzgq vua nghe theo, phếragk hậduxh u, giádbpw ng làwzgq m Tịhtiy nh-phi, Ngọohsi c-kinh sung diệhtiy u tiêwqsm n sưpqqe , cảmxko i têwqsm n làwzgq Thanh-ngộtzor , đutiu ầqncg y vàwzgq o cung Trưpqqe ờsikn ng-lạvmzn c. Cádbpw c đutiu ạvmzn i thầqncg n nhưpqqe Khổnyrn ng Đixoi ạvmzn o-Phụdbpw , Phạvmzn m Trọohsi ng-Yêwqsm m, Đixoi oàwzgq n Thiếragk u-Vậduxh n đutiu ềydbn u dâzpfs ng biểxonm u nótzor i hậduxh u vôsikn tộtzor i. Nhàwzgq vua nổnyrn i giậduxh n, cádbpw ch chứmxko c cảmxko ba ngưpqqe ờsikn i. Niêwqsm n hiệhtiy u Cảmxko nh-hựgvxa u nguyêwqsm n niêwqsm n (Giádbpw p-tuấpqqe t, 1034), Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng Trầqncg n Tựgvxa -Mai vàwzgq côsikn ng chúsngl a Huệhtiy -Nhu thắjuqc ng Tâzpfs y-hạvmzn , hồpipm i triềydbn u. Vưpqqe ơxjcr ng hỏwrif i thăiuce m hậduxh u tạvmzn i sao màwzgq bịhtiy đutiu ầqncg y? Nhàwzgq vua sợouqh rằmldp ng nếragk u khôsikn ng xửmyrk vụdbpw ádbpw n đutiu úsngl ng luậduxh t, thìsngl vưpqqe ơxjcr ng sẽbech giếragk t Thưpqqe ợouqh ng, Dưpqqe ơxjcr ng mỹqncg nhâzpfs n ngay. Vìsngl vậduxh y hậduxh u đutiu ưpqqe ợouqh c tha khỏwrif i cung Trưpqqe ờsikn ng-lạvmzn c, cho vềydbn ởzjby cung Dao-hoa, phong làwzgq m Kim-đutiu ìsngl nh giádbpw o chủzowu , Sung-tĩlaaw nh nguyêwqsm n sưpqqe . Nhàwzgq vua rấpqqe t hốkcwp i hậduxh n việhtiy c nàwzgq y, nhâzpfs n đutiu ótzor làwzgq m bàwzgq i nhạvmzn c-phủzowu , tặmjvm ng hậduxh u. Hậduxh u hòzwvs a lạvmzn i, lờsikn i lẽbech cựgvxa c kỳgwtf thốkcwp ng thiếragk t bi ai. Thưpqqe ợouqh ng mỹqncg nhâzpfs n bịhtiy giádbpw ng xuốkcwp ng làwzgq m Đixoi ộtzor ng-châzpfs n cung nhâzpfs n, Dưpqqe ơxjcr ng mỹqncg nhâzpfs n bịhtiy giam ởzjby mộtzor t khu vưpqqe ờsikn n trong cung. Mộtzor t hôsikn m nhàwzgq vua nhớdbpw lạvmzn i tìsngl nh ádbpw i nồpipm ng nàwzgq n vớdbpw i hậduxh u, mậduxh t sai sứmxko mờsikn i hậduxh u. Hậduxh u tâzpfs u: « Nếragk u bệhtiy hạvmzn muốkcwp n vờsikn i mộtzor t hoàwzgq ng hậduxh u, thìsngl phảmxko i họohsi p trăiuce m quan, ban sádbpw ch phong, phụdbpw c hồpipm i ngôsikn i vịhtiy hoàwzgq ng hậduxh u đutiu ãbqsh ». Giữbxln a lúsngl c đutiu ótzor Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng phảmxko i trấpqqe n nhậduxh m ởzjby phưpqqe ơxjcr ng Bắjuqc c. Bọohsi n Nho thầqncg n Lãbqsh Di-Giảmxko n lạvmzn i dèjbmc m pha, nêwqsm n sádbpw ch phụdbpw c hồpipm i hoàwzgq ng hậduxh u bịhtiy bỏwrif . Nhâzpfs n mộtzor t lầqncg n hậduxh u bệhtiy nh, Văiuce n Ứdujl ng dâzpfs ng thuốkcwp c, hai ngàwzgq y sau hậduxh u băiuce ng. Sau Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng hồpipm i triềydbn u đutiu iềydbn u tra ra vụdbpw Văiuce n Ứdujl ng thuốkcwp c hậduxh u chếragk t. Ưsgnz ng-sơxjcr n song hiệhtiy p giếragk t cảmxko nhàwzgq Văiuce n Ứdujl ng hơxjcr n trăiuce m ngưpqqe ờsikn i, kểxonm cảmxko trâzpfs u bòzwvs , lừhnok a ngựgvxa a, chótzor mèjbmc o, gàwzgq vịhtiy t.
Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh hỏwrif i:
– Còzwvs n đutiu ưpqqe ơxjcr ng kim Tàwzgq o hoàwzgq ng hậduxh u. Bàwzgq xuấpqqe t thâzpfs n ra sao?
– Trìsngl nh Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng đutiu ưpqqe ơxjcr ng kim Hoàwzgq ng-hậduxh u củzowu a Gia-hựgvxa u hoàwzgq ng đutiu ếragk , bàwzgq làwzgq ngưpqqe ờsikn i cótzor họohsi c, võutdo côsikn ng cao, lạvmzn i can đutiu ảmxko m, đutiu ạvmzn o đutiu ứmxko c, nêwqsm n rấpqqe t nhiềydbn u uy tíwrif n. Tuy bàwzgq khôsikn ng cótzor con trai, nhưpqqe ng bàwzgq nuôsikn i dạvmzn y thádbpw i-tửmyrk Triệhtiy u Thựgvxa từhnok hồpipm i thơxjcr ấpqqe u. Sau nàwzgq y lớdbpw n lêwqsm n, Triệhtiy u Thựgvxa uấpqqe t ứmxko c vìsngl cádbpw i chếragk t củzowu a cha đutiu ẻtgwn mìsngl nh do Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng giếragk t, nêwqsm n khôsikn ng theo chủzowu trưpqqe ơxjcr ng hoàwzgq hoãbqsh n Nam-phưpqqe ơxjcr ng củzowu a bàwzgq , màwzgq chủzowu trưpqqe ơxjcr ng Nam xâzpfs m. Bàwzgq họohsi Tàwzgq o, gốkcwp c ngưpqqe ờsikn i Châzpfs n-đutiu ịhtiy nh, chádbpw u củzowu a Khu-mậduxh t việhtiy n sứmxko Chu-vũuqbv Huệhtiy -vưpqqe ơxjcr ng Tàwzgq o Lâzpfs m, khai quốkcwp c côsikn ng thầqncg n thờsikn i Tốkcwp ng Thádbpw i-tổnyrn . Hồpipm i còzwvs n làwzgq khuêwqsm nữbxln , bàwzgq cótzor họohsi c võutdo , họohsi c văiuce n vớdbpw i Phiêwqsm u-kịhtiy đutiu ạvmzn i tưpqqe ớdbpw ng quâzpfs n, lĩlaaw nh Tưpqqe -mãbqsh Kinh-châzpfs u Trầqncg n Trung-Đixoi ạvmzn o. Vìsngl vậduxh y võutdo côsikn ng củzowu a bàwzgq rấpqqe t cao thâzpfs m, lạvmzn i đutiu àwzgq n ngọohsi t, hádbpw t hay, cótzor tàwzgq i hộtzor i họohsi a. Bàwzgq chếragk ra loạvmzn i sơxjcr n vẽbech trêwqsm n lụdbpw a, trêwqsm n gấpqqe m đutiu ểxonm may quầqncg n ádbpw o.
Triềydbn u đutiu ìsngl nh cùwtqy ng bậduxh t lêwqsm n tiếragk ng «Ồsvea ».
Thưpqqe ờsikn ng-Kiệhtiy t đutiu ưpqqe a mắjuqc t nhìsngl n Ỷbxln -Lan rồpipm i nótzor i tiếragk p:
– Niêwqsm n hiệhtiy u Minh-Đixoi ạvmzn o thứmxko nhìsngl (Quýmldp -Hợouqh i, 1023) Quádbpw ch hậduxh u bịhtiy phếragk , bàwzgq đutiu ưpqqe ợouqh c chiếragk u vờsikn i nhậduxh p cung. Thádbpw ng chíwrif n, niêwqsm n hiệhtiy u Cảmxko nh-hựgvxa u nguyêwqsm n-niêwqsm n (Giádbpw p-Tuấpqqe t, 1034) sádbpw ch phong làwzgq m hoàwzgq ng hậduxh u. Tuy làwzgq m Hoàwzgq ng-hậduxh u, làwzgq chịhtiy dâzpfs u củzowu a Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng Trầqncg n Tựgvxa -Mai vớdbpw i côsikn ng chúsngl a Huệhtiy -Nhu, nhưpqqe ng khi gặmjvm p hai vịhtiy nàwzgq y, bàwzgq vẫnyrn n gọohsi i vưpqqe ơxjcr ng làwzgq sưpqqe thúsngl c, xưpqqe ng làwzgq đutiu ệhtiy tửmyrk .
Tham-tri Quádbpw ch Sĩlaaw -An mớdbpw i vềydbn triềydbn u làwzgq m quan, ôsikn ng khôsikn ng biếragk t nhiềydbn u vềydbn chuyệhtiy n võutdo lâzpfs m, nêwqsm n hỏwrif i:
– Xin Thiếragk u-bảmxko o cho biếragk t rõutdo hơxjcr n, tạvmzn i sao bàwzgq lạvmzn i gọohsi i Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng làwzgq sưpqqe thúsngl c?
– Nguyêwqsm n Kinh-Nam vưpqqe ơxjcr ng Trầqncg n Tựgvxa -Mai, xuấpqqe t thâzpfs n từhnok phádbpw i Đixoi ôsikn ng-a, làwzgq em kếragk t nghĩlaaw a củzowu a Tốkcwp ng đutiu ếragk . Nhưpqqe ng vưpqqe ơxjcr ng làwzgq sưpqqe đutiu ệhtiy củzowu a Tưpqqe -mãbqsh Kinh-châzpfs u Trầqncg n Trung-Đixoi ạvmzn o. Nếragk u xéutiu t vềydbn phíwrif a nhàwzgq vua, thìsngl hậduxh u làwzgq chịhtiy dâzpfs u củzowu a vưpqqe ơxjcr ng. Còzwvs n xéutiu t vềydbn võutdo họohsi c, thìsngl vưpqqe ơxjcr ng làwzgq sưpqqe thúsngl c củzowu a hậduxh u.
Nhàwzgq vua gậduxh t đutiu ầqncg u tỏwrif ýmldp hàwzgq i lòzwvs ng, ngàwzgq i phádbpw n vớdbpw i Lýmldp Thưpqqe ờsikn ng-Kiệhtiy t:
– Cũuqbv ng nhưpqqe Ỷbxln -Lan, tuy làwzgq m phu nhâzpfs n củzowu a trẫnyrn m, ởzjby ngôsikn i nghĩlaaw a mẫnyrn u củzowu a khanh, nhưpqqe ng vẫnyrn n trọohsi ng vai sưpqqe huynh củzowu a khanh vậduxh y.
– Tíwrif nh hậduxh u ôsikn n nhu văiuce n nhãbqsh , từhnok ádbpw i, kiệhtiy m ưpqqe ớdbpw c. Tấpqqe t cảmxko hoa cảmxko nh trong Thưpqqe ợouqh ng-uyểxonm n đutiu ềydbn u chíwrif nh tay hậduxh u vớdbpw i cung nga trồpipm ng. Gấpqqe m vótzor c, lụdbpw a làwzgq trong cung cũuqbv ng chíwrif nh hậduxh u dạvmzn y cung nữbxln dệhtiy t. Niêwqsm n hiệhtiy u Khádbpw nh-lịhtiy ch thứmxko tádbpw m, thádbpw ng giêwqsm ng (Mậduxh u-Týmldp , 1048), nhâzpfs n hộtzor i hoa đutiu ăiuce ng, nhàwzgq vua muốkcwp n dạvmzn o chơxjcr i kinh thàwzgq nh. Hậduxh u cựgvxa c lựgvxa c can giádbpw n vìsngl cảmxko m thấpqqe y nhưpqqe sắjuqc p cótzor biếragk n cốkcwp gìsngl . Quảmxko nhiêwqsm n sau đutiu ótzor ba ngàwzgq y, mộtzor t sốkcwp thịhtiy -vệhtiy gádbpw c Hoàwzgq ng-thàwzgq nh, đutiu ang đutiu êwqsm m làwzgq m loạvmzn n. Chúsngl ng tìsngl m nhàwzgq vua ởzjby tẩjftj m đutiu iệhtiy n. Bấpqqe y giờsikn hậduxh u đutiu ang hầqncg u nhàwzgq vua, thấpqqe y nhàwzgq vua đutiu ịhtiy nh chạvmzn y trốkcwp n. Hậduxh u sai đutiu ótzor ng cửmyrk a cung, truyềydbn n cho Nhậduxh p-nộtzor i đutiu ôsikn -tri Vưpqqe ơxjcr ng Thủzowu -Trung đutiu em thịhtiy -vệhtiy tớdbpw i cứmxko u giádbpw . Cuộtzor c chiếragk n đutiu ang diễlaaw n ra, nhiềydbn u cung nga, thádbpw i giádbpw m bịhtiy giếragk t. Mộtzor t sốkcwp cádbpw c bàwzgq phi ngồpipm i run sợouqh khótzor c lótzor c. Hậduxh u rúsngl t kiếragk m ra quádbpw t lớdbpw n: hãbqsh y đutiu ứmxko ng lêwqsm n chốkcwp ng giặmjvm c, còzwvs n hơxjcr n ngồpipm i khótzor c chờsikn giặmjvm c giếragk t. Hậduxh u đutiu oádbpw n giặmjvm c tấpqqe n côsikn ng khôsikn ng xong, tấpqqe t phótzor ng hỏwrif a, nêwqsm n truyềydbn n cung nga, thádbpw i giádbpw m músngl c nưpqqe ớdbpw c dộtzor i lêwqsm n cửmyrk a cung. Quảmxko nhiêwqsm n giặmjvm c phótzor ng hỏwrif a, cung khôsikn ng chádbpw y. Sau cùwtqy ng hậduxh u rúsngl t kiếragk m xung ra phádbpw vòzwvs ng vậduxh y. Thủzowu lĩlaaw nh giặmjvm c đutiu ấpqqe u vớdbpw i hậduxh u hơxjcr n hai trăiuce m chiêwqsm u, bịhtiy hậduxh u giếragk t. Giữbxln a lúsngl c đutiu ótzor cứmxko u binh tớdbpw i, giặmjvm c tan. Hậduxh u gọohsi i tấpqqe t cảmxko cung nga, thádbpw i giádbpw m, thịhtiy -vệhtiy chiếragk n đutiu ấpqqe u tạvmzn i tẩjftj m cung đutiu ếragk n trưpqqe ớdbpw c mặmjvm t, vung kiếragk m cắjuqc t hếragk t búsngl i tótzor c. Ngưpqqe ờsikn i ngưpqqe ờsikn i tádbpw i mặmjvm t, khôsikn ng ai hiểxonm u tạvmzn i sao cảmxko .
Ỷbxln -Lan than:
– Bàwzgq thôsikn ng minh thựgvxa c.
Nhàwzgq vua hỏwrif i:
– Khanh khen bàwzgq làwzgq ýmldp gìsngl vậduxh y?
– Tâzpfs u, trong khi giặmjvm c nổnyrn i lêwqsm n, cótzor ngưpqqe ờsikn i theo giặmjvm c, cótzor ngưpqqe ờsikn i chiếragk n đutiu ấpqqe u chốkcwp ng giặmjvm c. Nhưpqqe vậduxh y sau khi giặmjvm c tan, thiếragk u gìsngl kẻtgwn theo giặmjvm c vỗdbyf ngựgvxa c tựgvxa xưpqqe ng làwzgq chiếragk n đutiu ấpqqe u chốkcwp ng giặmjvm c cứmxko u giádbpw ? Nàwzgq y Thádbpw i-bảmxko o sưpqqe huynh. Muộtzor i nghĩlaaw , sau khi dẹtzor p giặmjvm c, Hoàwzgq ng-hậduxh u sẽbech cho tậduxh p trung cung nga, thádbpw i giádbpw m, thịhtiy vệhtiy lạvmzn i, chia làwzgq m hai loạvmzn i. Loạvmzn i y phụdbpw c sạvmzn ch làwzgq loạvmzn i hèjbmc n nhádbpw t trốkcwp n trádbpw nh. Còzwvs n loạvmzn i y phụdbpw c dơxjcr bẩjftj n, tro bụdbpw i đutiu ầqncg y ngưpqqe ờsikn i, sẽbech chia làwzgq m hai. Ai còzwvs n nguyêwqsm n tótzor c làwzgq theo giặmjvm c. Ai bịhtiy cắjuqc t tótzor c làwzgq cótzor côsikn ng cứmxko u giádbpw .
– Tâzpfs u phu nhâzpfs n đutiu úsngl ng thếragk . Sau khi dẹtzor p xong giặmjvm c, ai cũuqbv ng vỗdbyf ngựgvxa c xưpqqe ng làwzgq đutiu ãbqsh liềydbn u chếragk t cứmxko u giádbpw . Nhàwzgq vua đutiu ịhtiy nh phong thưpqqe ởzjby ng cho tấpqqe t cảmxko . Hậduxh u đutiu ãbqsh phâzpfs n loạvmzn i nhưpqqe trêwqsm n. Nhữbxln ng ai hèjbmc n nhádbpw t thìsngl tha tộtzor i. Kẻtgwn theo phảmxko n loạvmzn n thìsngl đutiu em xửmyrk tửmyrk hếragk t. Còzwvs n nhữbxln ng ngưpqqe ờsikn i cótzor côsikn ng thìsngl đutiu ưpqqe ợouqh c phong thưpqqe ởzjby ng. Từhnok ngàwzgq y ấpqqe y đutiu ếragk n giờsikn uy tíwrif n củzowu a hậduxh u rấpqqe t cao.
Đixoi ếragk n đutiu ótzor thìsngl lễlaaw quan vàwzgq o tâzpfs u:
– Quốkcwp c-côsikn ng Thâzpfs n Thiệhtiy u-Cựgvxa c vừhnok a vềydbn triềydbn u, xin yếragk t kiếragk n khẩjftj n cấpqqe p.
Nhàwzgq vua thâzpfs n đutiu ứmxko ng dậduxh y ra đutiu ótzor n Thiệhtiy u-Cựgvxa c. Ngàwzgq i nắjuqc m tay ôsikn ng:
– Biểxonm u huynh thựgvxa c vìsngl xãbqsh tắjuqc c màwzgq lao khổnyrn quádbpw đutiu ộtzor .
Ngàwzgq i dẫnyrn n ôsikn ng vàwzgq o, kéutiu o ghếragk đutiu ểxonm ngồpipm i cạvmzn nh, lạvmzn i thâzpfs n rótzor t chéutiu n sâzpfs m thang ban cho ôsikn ng. Thiệhtiy u-Cựgvxa c tâzpfs u:
– Sau khi gửmyrk i tấpqqe u chưpqqe ơxjcr ng cho chim ưpqqe ng mang đutiu i, thầqncg n vẫnyrn n khôsikn ng yêwqsm n tâzpfs m, phảmxko i trởzjby vềydbn đutiu ểxonm diệhtiy n tấpqqe u.
Tểxonm -tưpqqe ớdbpw ng Lýmldp Đixoi ạvmzn o-Thàwzgq nh tótzor m lưpqqe ợouqh c nhữbxln ng đutiu iềydbn u đutiu ãbqsh nghịhtiy sựgvxa cho Thiệhtiy u-Cựgvxa c nghe.
Tuy đ
Hơ
Bâ
– Nà
– Thư
– Có
– Như
Ỷ
– Đ
Ngà
– Ngư
Buổ
– Hoà
Viê
– Nà
Thằ
– Cò
Bỗ
– Kì
Nă
Dù
Đ
– Hoà
Đ
– Miễ
Đ
Lễ
Nhà
– Chắ
Hai hoà
Ỷ
– Chị
Nhà
– Đ
Ỷ
– Dậ
Phạ
– Chị
Đ
– Chị
– Ố
Nguyê
Ỷ
– Bọ
Nhà
– Anh em mì
Nhà
Lý
– Từ
– Khô
Nà
– Bâ
Bọ
Theo luậ
Nhà
Lệ
Khi thiế
Hô
Trư
Ba hồ
– Chư
Tể
– Thầ
Nhà
– Xin mờ
– Đ
– Thầ
Nhà
– Trẫ
– Tâ
Ỷ
– Thư
– Tâ
Nhà
– Khanh đ
– Tâ
Ỷ
Nhà
– Nế
– Bệ
Nà
Nhà
– Như
Nhà
Cá
– Nế
Nhà
– Ỷ
– Tâ
Ghi chú
(1) Đ
– Đ
Lễ
Lý
Tự
Thiê
Chấ
Đ
Chư
Bạ
Duy kì
Bi nhiê
Bả
Bang gia chi ki.(2)
(2) Dị
Tự
Đ
Nhiệ
Quyế
Tố
Duy có
Vui vẻ
Bả
Gố
Nhạ
– Cá
Từ
– Tu bổ
Nó
– Khi xư
Nghĩ
– Trư
Cá
Cô
– Thư
– Thư
Thiê
– Thư
– Ruộ
Quan thá
– Thự
Ỷ
– Vấ
Nhà
– Thiệ
Ỷ
– Trư
Hộ
– Tâ
Nhà
– Muố
Ngà
– Hiệ
Ỷ
– Nhữ
Nhà
– Vừ
Nhà
– Đ
Nhà
– Đ
Nhà
– Vă
Cá
– Thầ
Lạ
– Tâ
– Thư
Ỷ
– Tệ
Nà
– Tệ
Nhà
– Xin thầ
Ỷ
– Thư
Ỷ
– Khanh nó
– Tâ
– Khanh kể
... Có
– Tô
Thế
– Cá
Cá
– Hỏ
Cả
– Tê
Cụ
– Khô
Đ
– Rõ
Nhà
– Thế
– Tâ
Đ
– Khô
Hì
– Tâ
– Thư
Nà
– Đ
Nà
– Ban nã
Nhà
– Khanh thự
Tể
– Tâ
– Cá
Nhà
– Ngư
Lễ
– Hoà
Viê
– Đ
Nà
– Hoà
« Xử
Tiê
Nhà
– Kí
Ba tâ
– Đ
Ỷ
– Khô
Nhà
– Hô
Nhà
– Chư
Lý
– Đ
Nhà
– Thầ
Tể
– Tâ
Từ
– Thầ
– Ninh nhi hã
– Tâ
Quan Thá
– Xin Bệ
Nhà
– Cò
– Phá
Từ
– Phá
Nhà
– Đ
– Tâ
Nhà
– Phá
– Ngũ
Nhà
– Vă
Nhà
– Tạ
Tể
– Trong cá
Nhà
– Thầ
– Mộ
Ỷ
– Hoà
Nhà
– Thiê
Cô
– Đ
Cô
– Tâ
Vừ
«... Đ
Chư
– Chư
Lý
– Kể
Nhà
– Khanh hã
Tâ
Lầ
– Xin sư
Đ
– Tâ
Vă
– Vì
Ghi chú
(3) Tấ
(4) Xin xem Anh-linh thầ
Thư
– Vâ
Tể
– Cò
– Trì
Triề
Thư
– Niê
Tham-tri Quá
– Xin Thiế
– Nguyê
Nhà
– Cũ
– Tí
Ỷ
– Bà
Nhà
– Khanh khen bà
– Tâ
– Tâ
Đ
– Quố
Nhà
– Biể
Ngà
– Sau khi gử
Tể
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
