Nhàsozl vua ban chỉoduh dụblzl :
– Bâsewx y giờbgkx ta trởkhoz lạacvh i việrwhw c triềgwsv u Tốemul ng. Nhưoduh ban nãfqok y bàsozl n, thìsoqs phe củigse a hậobft u làsozl phe thâsewx n vớmgmw i Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, vàsozl chủigse hòmovg a. Bâsewx y giờbgkx khanh hãfqok y trìsoqs nh bầosay y vềgwsv cápgrg i kếgrgs hoạacvh ch Ngũplwd -lôdqyp i củigse a Tốemul ng ra sao mộbowb t lưoduh ợmitm t nữocmg a đugdh ểhfio Ỷpgrg -Lan vớmgmw i cápgrg c tâsewx n quan nắpuxs m vữocmg ng.
– Tâsewx u phu nhâsewx n.
Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t hưoduh ớmgmw ng Ỷpgrg -Lan nócqyd i bằuqld ng giọolft ng ôdqyp n nhu: Ngũplwd làsozl năskhj m, lôdqyp i làsozl sấigse m. Tốemul ng dùmphg ng năskhj m đugdh ạacvh o binh đugdh ểhfio chuẩcano n bịbcgk mởkhoz rộbowb ng Nam thùmphg y. Trong sápgrg u nưoduh ớmgmw c Nam thùmphg y gồblzl m Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, Chiêjubt m-thàsozl nh, Châsewx n-lạacvh p, Lãfqok o-qua, Xiêjubt m-la, Đblzl ạacvh i-lýocmg thìsoqs Đblzl ạacvh i-Việrwhw t mạacvh nh nhấigse t. Chíqppn nh Quốemul c-phụblzl đugdh ãfqok đugdh ưoduh a ra đugdh ưoduh ờbgkx ng lốemul i liêjubt n hiệrwhw p giữocmg a sápgrg u nưoduh ớmgmw c tộbowb c Việrwhw t, màsozl Đblzl ạacvh i-Việrwhw t làsozl minh chủigse . Bằuqld ng nhưoduh Tốemul ng mang quâsewx n đugdh ápgrg nh mộbowb t trong sápgrg u nưoduh ớmgmw c, thìsoqs cảblmg sápgrg u nưoduh ớmgmw c đugdh ồblzl ng khởkhoz i binh chốemul ng lạacvh i. Cho nêjubt n Tốemul ng đugdh ưoduh a ra kếgrgs hoạacvh ch Ngũplwd -lôdqyp i đugdh ểhfio đugdh ápgrg nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t.
Nhàsozl vua hỏrklx i Ỷpgrg -Lan:
– Ájubt i-khanh thửigse đugdh oápgrg n xem, tạacvh i sao Tốemul ng khôdqyp ng đugdh ápgrg nh mấigse y nưoduh ớmgmw c kia, màsozl lạacvh i chỉoduh chĩfqok a mũplwd i dùmphg i vàsozl o Đblzl ạacvh i-Việrwhw t?
– Tâsewx u, đugdh ápgrg nh rắpuxs n phảblmg i đugdh ápgrg nh đugdh ầosay u trưoduh ớmgmw c. Nếgrgs u Tốemul ng đugdh em quâsewx n đugdh ápgrg nh sápgrg u nưoduh ớmgmw c mộbowb t lúhpmn c thìsoqs hao tốemul n sinh mạacvh ng, màsozl lạacvh i khócqyd thàsozl nh côdqyp ng. Vìsoqs vậobft y trưoduh ớmgmw c hếgrgs t họolft dồblzl n lựhjfy c lưoduh ợmitm ng đugdh ápgrg nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Sau khi thắpuxs ng Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, nhữocmg ng nưoduh ớmgmw c nhỏrklx Chiêjubt m, Châsewx n, Lãfqok o nhưoduh cỏrklx non gặmphg p bãfqok o, phảblmg i cúhpmn i đugdh ầosay u tuâsewx n phụblzl c. Bấigse y giờbgkx họolft dùmphg ng quâsewx n cápgrg c nưoduh ớmgmw c nhỏrklx , tùmphg -hàsozl ng binh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t tiếgrgs n đugdh ápgrg nh Xiêjubt m-la, Đblzl ạacvh i-lýocmg . Thìsoqs Xiêjubt m, Lýocmg làsozl m sao giữocmg nổvbyf i?
Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh đugdh ềgwsv u gậobft t đugdh ầosay u, côdqyp ng nhậobft n lýocmg Ỷpgrg -Lan làsozl xápgrg c thựhjfy c.
Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t tâsewx u tiếgrgs p:
– Năskhj m nhápgrg t búhpmn a đugdh ápgrg nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t gồblzl m: thứrraq nhấigse t làsozl chia rẽjnxa . Chia rẽjnxa cũplwd ng cócqyd năskhj m loạacvh i. Chia rẽjnxa giữocmg a hai phe họolft Dưoduh ơuszy ng, họolft Mai trong triềgwsv u. Hai làsozl chia rẽjnxa giữocmg a văskhj n quan vớmgmw i võswgd tưoduh ớmgmw ng. Ba làsozl chia rẽjnxa giữocmg a hoàsozl ng thâsewx n vớmgmw i ngoạacvh i thíqppn ch. Bốemul n làsozl chia rẽjnxa giữocmg a cápgrg c võswgd phápgrg i. Năskhj m làsozl chia rẽjnxa nộbowb i cung vớmgmw i triềgwsv u đugdh ìsoqs nh. Nhápgrg t thứrraq nhìsoqs làsozl gâsewx y nộbowb i chiếgrgs n. Trong bócqyd ng tốemul i họolft giúhpmn p Dưoduh ơuszy ng gia nắpuxs m trọolft ng quyềgwsv n, rồblzl i cưoduh ớmgmw p ngôdqyp i. Dĩfqok nhiêjubt n trong trưoduh ờbgkx ng hợmitm p nàsozl y Ngũplwd -long côdqyp ng chúhpmn a, cùmphg ng quâsewx n cápgrg c trấigse n ởkhoz ngoàsozl i sẽjnxa đugdh em quâsewx n vềgwsv triềgwsv u đugdh ểhfio diệrwhw t tặmphg c thầosay n. Thếgrgs làsozl cócqyd nộbowb i chiếgrgs n. Khi ta cócqyd nộbowb i chiếgrgs n thìsoqs khôdqyp ng thểhfio làsozl m minh chủigse . Hoặmphg c giảblmg cápgrg c nưoduh ớmgmw c trong liêjubt n minh, cócqyd nưoduh ớmgmw c ngảblmg theo phe nàsozl y, cócqyd nưoduh ớmgmw c ngảblmg theo phe kia. Thếgrgs liêjubt n minh tộbowb c Việrwhw t tựhjfy tan vỡugdh .
Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh cùmphg ng im lặmphg ng nghe Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t tưoduh ờbgkx ng trìsoqs nh. Trưoduh ớmgmw c đugdh âsewx y Ỷpgrg -Lan cứrraq nghĩfqok rằuqld ng âsewx m mưoduh u củigse a Tốemul ng chỉoduh giảblmg n dịbcgk trong việrwhw c Dưoduh ơuszy ng gia làsozl m gian tếgrgs màsozl thôdqyp i. Nay nghe Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t tưoduh ờbgkx ng trìsoqs nh, nàsozl ng mớmgmw i thấigse y cảblmg mộbowb t âsewx m mưoduh u vừcano a sâsewx u vừcano a đugdh ộbowb c. Cũplwd ng may Đblzl ạacvh i-Việrwhw t cócqyd Quốemul c-phụblzl , cócqyd nhữocmg ng đugdh ạacvh i thầosay n nhưoduh Thâsewx n Thiệrwhw u-Thápgrg i, Lêjubt Thuậobft n-Tôdqyp ng, Hàsozl Thiệrwhw n-Lãfqok m, Lýocmg Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t, sápgrg ng suốemul t tìsoqs m ra, đugdh ãfqok làsozl m tấigse t cảblmg nhữocmg ng việrwhw c phảblmg i làsozl m, ứrraq ng phócqyd kịbcgk p thờbgkx i.
Tiếgrgs ng Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t vẫpfcs n sang sảblmg ng:
– Nhápgrg t búhpmn a thứrraq ba làsozl dùmphg ng ngưoduh ờbgkx i Hápgrg n sinh sốemul ng trêjubt n Đblzl ấigse t Việrwhw t làsozl m nộbowb i ứrraq ng. Từcano lâsewx u rồblzl i, mỗjyit i khi cócqyd mộbowb t triềgwsv u đugdh ạacvh i mớmgmw i bêjubt n Trung-quốemul c chiếgrgs m đugdh ưoduh ợmitm c ngôdqyp i vua, làsozl y nhưoduh con chápgrg u di thầosay n triềgwsv u đugdh ạacvh i cũplwd lạacvh i tràsozl n sang ta xin kiềgwsv u ngụblzl . Họolft sốemul ng thàsozl nh bang hộbowb i, tổvbyf chứrraq c rấigse t chặmphg t chẽjnxa , họolft chỉoduh nócqyd i tiếgrgs ng Hoa, mặmphg c quầosay n ápgrg o Hoa. Họolft cầosay n cùmphg làsozl m ăskhj n, khépgrg o lépgrg o hốemul i lộbowb vớmgmw i quan lạacvh i, lâsewx u ngàsozl y họolft thàsozl nh giầosay u cócqyd , thếgrgs lựhjfy c. Ngay từcano khi Tốemul ng Thápgrg i-tổvbyf lêjubt n ngôdqyp i, Tốemul ng triềgwsv u đugdh ãfqok âsewx m thầosay m sai sứrraq sang phong chứrraq c tưoduh ớmgmw c cho nhữocmg ng thủigse lĩfqok nh bang hộbowb i nàsozl y, truyềgwsv n bảblmg o họolft làsozl m tếgrgs tápgrg c, bápgrg o mọolft i tin tứrraq c Đblzl ạacvh i-Việrwhw t cho Khu-mậobft t việrwhw n Nam-thùmphg y. Tốemul ng triềgwsv u hứrraq a rằuqld ng, khi quâsewx n Thiêjubt n-triềgwsv u képgrg o sang, ai làsozl m nộbowb i ứrraq ng nổvbyf i dậobft y; lúhpmn c chiếgrgs m đugdh ưoduh ợmitm c Đblzl ạacvh i-Việrwhw t thìsoqs sẽjnxa trao quyềgwsv n cho bang hộbowb i củigse a ngưoduh ờbgkx i ấigse y. Cápgrg c thủigse lĩfqok nh ngưoduh ờbgkx i Hoa sẽjnxa giữocmg cápgrg c chứrraq c tưoduh ớmgmw c phưoduh ơuszy ng Nam. Biêjubt n thầosay n Nam thùmphg y Tốemul ng hợmitm p bọolft n gian tếgrgs Hoa-kiềgwsv u nàsozl y vớmgmw i bọolft n gian tếgrgs Việrwhw t trong triềgwsv u đugdh ìsoqs nh. Đblzl ểhfio khi bọolft n ngưoduh ờbgkx i Hoa cócqyd gìsoqs khócqyd khăskhj n vớmgmw i quan lạacvh i, thìsoqs đugdh ưoduh ợmitm c che chởkhoz . Ngưoduh ợmitm c lạacvh i bọolft n Hoa kiềgwsv u cung phụblzl ng tiềgwsv n bạacvh c, đugdh ôdqyp i khi cảblmg gápgrg i cho bọolft n quan lạacvh i gian tếgrgs . Hiệrwhw n trong nưoduh ớmgmw c, cứrraq mưoduh ờbgkx i ngưoduh ờbgkx i Việrwhw t, cócqyd mộbowb t Hoa-kiềgwsv u. Đblzl ócqyd làsozl nhápgrg t búhpmn a cựhjfy c kỳfcub sắpuxs c bépgrg n vàsozl nặmphg ng nềgwsv .
Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t dừcano ng lạacvh i, nhắpuxs p mộbowb t chung tràsozl , rồblzl i tiếgrgs p:
– Nhápgrg t búhpmn a thứrraq tưoduh làsozl nhâsewx n Đblzl ạacvh i-Việrwhw t rốemul i loạacvh n vìsoqs nộbowb i chiếgrgs n, họolft theo dõswgd i tìsoqs nh hìsoqs nh. Khi thấigse y phe nàsozl o yếgrgs u thếgrgs , họolft cửigse sứrraq sang phong chứrraq c tưoduh ớmgmw c cho phe đugdh ócqyd , đugdh ểhfio phe đugdh ócqyd mạacvh nh lêjubt n, khiếgrgs n chiếgrgs n cuộbowb c képgrg o dàsozl i. Chiếgrgs n cuộbowb c képgrg o dàsozl i thìsoqs tinh lựhjfy c quốemul c gia suy kiệrwhw t, lòmovg ng ngưoduh ờbgkx i ly tápgrg n. Võswgd lâsewx m chépgrg m giếgrgs t nhau, thùmphg hậobft n nhau. Bấigse y giờbgkx họolft mớmgmw i đugdh em đugdh ạacvh i quâsewx n qua, nhâsewx n danh trợmitm giúhpmn p phe yếgrgs u, vìsoqs phe nàsozl y làsozl thầosay n-tửigse nhàsozl Tốemul ng. Tốemul ng đugdh ểhfio phe gian tiếgrgs n quâsewx n trưoduh ớmgmw c, quâsewx n Tốemul ng đugdh i theo trấigse n nhậobft m nhữocmg ng nơuszy i chiếgrgs m đugdh ưoduh ợmitm c, vàsozl chỉoduh can thiệrwhw p khi phe gian bạacvh i. Thếgrgs làsozl phe mạacvh nh tan rãfqok . Màsozl khi phe yếgrgs u chiếgrgs m đugdh ưoduh ợmitm c nưoduh ớmgmw c, thìsoqs kiệrwhw t quệrwhw tinh lựhjfy c, bấigse y giờbgkx họolft sẽjnxa bócqyd p nhưoduh bócqyd p mộbowb t con kiếgrgs n.
Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t đugdh em trụblzl c lụblzl a vẽjnxa bảblmg n đugdh ồblzl sápgrg u nưoduh ớmgmw c tộbowb c Việrwhw t ra, chỉoduh vàsozl o phíqppn a Nam:
– Nhápgrg t thứrraq năskhj m làsozl dùmphg ng Chiêjubt m-thàsozl nh đugdh ápgrg nh phíqppn a sau ta, đugdh ểhfio ta phảblmg i chia quâsewx n ra cựhjfy đugdh ịbcgk ch. Từcano thờbgkx i Lĩfqok nh-Nam, tộbowb c Mãfqok -lịbcgk -ápgrg (Mãfqok -lai ngàsozl y nay), đugdh i ngưoduh ợmitm c lêjubt n phíqppn a Bắpuxs c, hòmovg a lẫpfcs n vớmgmw i tộbowb c Việrwhw t ởkhoz Châsewx n-lạacvh p, Chiêjubt m-thàsozl nh. Nhờbgkx tíqppn nh tìsoqs nh hung ápgrg c, khôdqyp ng lễhjfy nghĩfqok a, hàsozl nh xửigse man rợmitm màsozl chiếgrgs m đugdh ưoduh ợmitm c ưoduh u thếgrgs tạacvh i hai nưoduh ớmgmw c nàsozl y. Khi sắpuxs c dâsewx n Mãfqok nắpuxs m đugdh ưoduh ợmitm c quyềgwsv n bíqppn nh, làsozl họolft tìsoqs m cápgrg ch tiếgrgs n lêjubt n Bắpuxs c đugdh ịbcgk nh xâsewx m lấigse n Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Đblzl âsewx y làsozl trởkhoz ngạacvh i lớmgmw n cho thếgrgs thốemul ng nhấigse t tộbowb c Việrwhw t củigse a ta hơuszy n nghìsoqs n năskhj m nay.
Nhàsozl vua quay lạacvh i Lễhjfy -bộbowb thưoduh ợmitm ng thưoduh :
-– Khanh hãfqok y nhắpuxs c lạacvh i tấigse t cảblmg nhữocmg ng lôdqyp i thôdqyp i củigse a Chiêjubt m quốemul c trong mấigse y năskhj m gầosay n đugdh âsewx y vớmgmw i Đblzl ạacvh i-Việrwhw t mộbowb t lưoduh ợmitm t, đugdh ểhfio triềgwsv u đugdh ìsoqs nh cùmphg ng nắpuxs m vữocmg ng.
Lễhjfy -bộbowb thưoduh ợmitm ng-thưoduh Mai Cảblmg nh-Tiêjubt n đugdh ứrraq ng lêjubt n hàsozl nh lễhjfy :
– Thầosay n thápgrg i-tửigse thiếgrgs u-phócqyd , Lễhjfy -bộbowb thưoduh ợmitm ng thưoduh , Khu-mậobft t việrwhw n phócqyd -sứrraq , Cầosay n-chíqppn nh đugdh iệrwhw n thuyếgrgs t thưoduh , Kiếgrgs n-xưoduh ơuszy ng hầosay u xin tâsewx u.
Nhàsozl vua vẫpfcs y tay:
– Thiếgrgs u-phócqyd an tọolft a.
– Đblzl a tạacvh bệrwhw hạacvh . Vềgwsv thờbgkx i vua Hùmphg ng, vua An-Dưoduh ơuszy ng, Chiêjubt m-thàsozl nh làsozl đugdh ấigse t củigse a Văskhj n-lang, Âblmg u-lạacvh c. Nhưoduh ng sau mộbowb t thờbgkx i gian dàsozl i tộbowb c Việrwhw t bịbcgk tộbowb c Hoa cai trịbcgk , Chiêjubt m bịbcgk cắpuxs t ra thàsozl nh mộbowb t nưoduh ớmgmw c nhỏrklx . Kểhfio từcano thờbgkx i Lĩfqok nh-Nam, mộbowb t sắpuxs c dâsewx n mọolft i rợmitm tộbowb c Mãfqok , rấigse t hung dữocmg ởkhoz biểhfio n Nam, tiếgrgs n dầosay n lêjubt n lậobft p nghiệrwhw p ởkhoz Châsewx n-lạacvh p, Chiêjubt m-thàsozl nh, rồblzl i chiếgrgs m đugdh ưoduh ợmitm c ngôdqyp i vua. Khi Hápgrg n đugdh em quâsewx n sang đugdh ápgrg nh Lĩfqok nh-Nam, vua Quang-Vũplwd sai sứrraq sang cắpuxs t đugdh ấigse t Nhậobft t-nam, phong chứrraq c tưoduh ớmgmw c cho vua Chiêjubt m, xui quâsewx n Chiêjubt m đugdh ápgrg nh phíqppn a sau ta, bịbcgk anh hùmphg ng Lạacvh i Thếgrgs -Cưoduh ờbgkx ng, Trưoduh ơuszy ng Thủigse y-Hảblmg i, Trưoduh ơuszy ng Đblzl ằuqld ng-Giang đugdh ápgrg nh bạacvh i (1). Từcano sau khi vua Trưoduh ng tuẫpfcs n quốemul c, tộbowb c Mãfqok càsozl ng ngàsozl y càsozl ng mạacvh nh ởkhoz phưoduh ơuszy ng Nam, họolft khôdqyp ng chịbcgk u nhậobft n gốemul c con chápgrg u vua Hùmphg ng, riếgrgs t rồblzl i thàsozl nh mộbowb t nưoduh ớmgmw c khápgrg c biệrwhw t vớmgmw i ta, họolft khôdqyp ng còmovg n nócqyd i tiếgrgs ng Việrwhw t nữocmg a. Thờbgkx i vua Đblzl inh, họolft mưoduh ợmitm n tay Ngôdqyp Nhậobft t-Khápgrg nh, đugdh ểhfio cócqyd chíqppn nh nghĩfqok a đugdh em quâsewx n vàsozl o đugdh ápgrg nh ta.
Ghi chúhpmn ,
(1) Xin xem Cẩcano m-khêjubt di hậobft n củigse a Yêjubt n-tửigse cưoduh -sĩfqok do Nam-ápgrg Paris xuấigse t bảblmg n.
Tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Lýocmg Đblzl ạacvh o-Thàsozl nh ngắpuxs t lờbgkx i:
– Xin Thiếgrgs u-bảblmg o đugdh i vàsozl o chi tiếgrgs t hơuszy n cápgrg i vụblzl nàsozl y mộbowb t chúhpmn t.
– Tuâsewx n lệrwhw nh Tểhfio -tưoduh ớmgmw ng. Nguyêjubt n Ngôdqyp Nhậobft t-Khápgrg nh làsozl mộbowb t sứrraq quâsewx n, giòmovg ng dõswgd i vua Ngôdqyp -Quyềgwsv n. Sau khi Nhậobft t-Khápgrg nh đugdh ầosay u hàsozl ng vua Đblzl inh. Vua lấigse y mẹcqyd Nhậobft t-Khápgrg nh làsozl m vợmitm , đugdh em em y gảblmg cho thápgrg i tửigse Đblzl inh-Liễhjfy n, lạacvh i gảblmg con gápgrg i mìsoqs nh cho y. Nhưoduh ng Nhậobft t-Khápgrg nh vẫpfcs n muốemul n phụblzl c hồblzl i ngôdqyp i vua. Y chạacvh y sang Chiêjubt m cầosay u việrwhw n. Chiêjubt m nắpuxs m lấigse y cơuszy hộbowb i đugdh ócqyd , niêjubt n hiệrwhw u Thápgrg i-bìsoqs nh thứrraq mưoduh ờbgkx i (Kỷaxuz -Mãfqok o, 979) cho hơuszy n nghìsoqs n chiếgrgs n thuyềgwsv n theo Nhậobft t-Khápgrg nh vềgwsv đugdh ápgrg nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Nhưoduh ng thuyềgwsv n đugdh ếgrgs n cửigse a biểhfio n Đblzl ạacvh i-ápgrg c thìsoqs bịbcgk bãfqok o đugdh ápgrg nh chìsoqs m hếgrgs t. Thờbgkx i vua Lêjubt Đblzl ạacvh i-Hàsozl nh, ngàsozl i sai hai sứrraq làsozl Từcano Mụblzl c, Ngôdqyp Tửigse -Canh sang thôdqyp ng hiếgrgs u. Chiêjubt m nghe lờbgkx i Tốemul ng, giam sứrraq lạacvh i. Vua Lêjubt nổvbyf i giậobft n, niêjubt n hiệrwhw u Thiêjubt n-phúhpmn c thứrraq ba (Nhâsewx m-Ngọolft , 982) ngàsozl i đugdh em quâsewx n sang phápgrg kinh đugdh ôdqyp , hủigse y tôdqyp ng miếgrgs u củigse a Chiêjubt m đugdh ểhfio thịbcgk uy. Từcano ngàsozl y đugdh ócqyd Chiêjubt m chịbcgk u thầosay n phụblzl c, tuếgrgs cốemul ng. Niêjubt n hiệrwhw u Thiêjubt n-phúhpmn c thứrraq năskhj m (Giápgrg p-Ngọolft , 994) lạacvh i xẩcano y ra vụblzl lôdqyp i thôdqyp i ởkhoz Nam biêjubt n. Tưoduh ớmgmw ng trấigse n thủigse củigse a ta viếgrgs t thưoduh thốemul ng trápgrg ch. Vua Chiêjubt m sai sứrraq sang tạacvh tộbowb i. Vua khôdqyp ng nhậobft n. Chiêjubt m phảblmg i sai hoàsozl ng đugdh ệrwhw Chếgrgs -Lai sang cốemul ng, vua Lêjubt mớmgmw i tha tộbowb i cho. Nhưoduh ng đugdh ếgrgs n niêjubt n hiệrwhw u Ứacvh ng-thiêjubt n thứrraq tưoduh (Đblzl inh-Dậobft u, 997) phe ngưoduh ờbgkx i Mãfqok chiếgrgs m quyềgwsv n, lạacvh i cho quâsewx n quấigse y nhiễhjfy u Nam thùmphg y ta.
... Kịbcgk p đugdh ếgrgs n bảblmg n triềgwsv u, niêjubt n hiệrwhw u Thuậobft n-thiêjubt n thứrraq nhìsoqs (1011) ngưoduh ờbgkx i Chiêjubt m sang cốemul ng sưoduh tửigse . Đblzl ứrraq c Thápgrg i-tổvbyf ủigse y lạacvh o, phong chứrraq c tưoduh ớmgmw c cho vua Chiêjubt m, lạacvh i ban ấigse n ngọolft c. Đblzl ếgrgs n niêjubt n hiệrwhw u Thuậobft n-thiêjubt n thứrraq mưoduh ờbgkx i mộbowb t (Canh-Thâsewx n, 1020) phe Mãfqok lạacvh i lêjubt n cầosay m quyềgwsv n, họolft mang quâsewx n chiếgrgs m mưoduh ờbgkx i xãfqok củigse a ta. Đblzl ứrraq c Thápgrg i-tổvbyf sai đugdh ứrraq c Thápgrg i-tôdqyp n cùmphg ng quan thápgrg i-úhpmn y Đblzl àsozl o Thạacvh c-Phụblzl đugdh em quâsewx n sang đugdh ápgrg nh, chiếgrgs m lạacvh i đugdh ấigse t Bốemul -chápgrg nh. Trong triềgwsv u phe gốemul c Việrwhw t lạacvh i lêjubt n nắpuxs m quyềgwsv n. Niêjubt n hiệrwhw u Càsozl n-phùmphg Hữocmg u-đugdh ạacvh o nguyêjubt n niêjubt n (Kỷaxuz -Mãfqok o, 1039) phe Mãfqok đugdh ảblmg o chíqppn nh cưoduh ớmgmw p ngôdqyp i vua, con chápgrg u di thầosay n gốemul c Việrwhw t chạacvh y sang ta cầosay u cứrraq u. Song bấigse y giờbgkx phíqppn a Bắpuxs c ta đugdh ang dụblzl ng binh, nêjubt n tạacvh m nhưoduh ợmitm ng họolft ởkhoz Nam-phưoduh ơuszy ng. Từcano đugdh ấigse y Chiêjubt m bỏrklx ta sang Tốemul ng thầosay n phụblzl c. Tốemul ng gửigse i ngưoduh ờbgkx i sang giúhpmn p Chiêjubt m luyệrwhw n quâsewx n. Chiêjubt m chuẩcano n bịbcgk đugdh ápgrg nh phíqppn a sau Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, đugdh ểhfio Tốemul ng đugdh ápgrg nh phiápgrg trưoduh ớmgmw c. Quốemul c-phụblzl tổvbyf chứrraq c đugdh ạacvh i hộbowb i tộbowb c Việrwhw t ởkhoz Bắpuxs c-cưoduh ơuszy ng, Trưoduh ởkhoz ng đugdh ạacvh i côdqyp ng chúhpmn a Bảblmg o-Hòmovg a bàsozl n nêjubt n hòmovg a hoãfqok n vớmgmw i Tốemul ng, rồblzl i thìsoqs nh lìsoqs nh đugdh em quâsewx n đugdh ápgrg nh Chiêjubt m. Sau khi Chiêjubt m bạacvh i, ta mớmgmw i giúhpmn p Nùmphg ng Tríqppn -Cao đugdh ápgrg nh Tốemul ng. Vìsoqs vậobft y niêjubt n hiệrwhw u Thiêjubt n-cảblmg m Thápgrg nh-vũplwd nguyêjubt n niêjubt n (Giápgrg p-Thâsewx n, 1044) đugdh ứrraq c Thápgrg i-tôdqyp ng cùmphg ng Long-thàsozl nh ẩcano n-sĩfqok Tôdqyp n Đblzl ảblmg n mang đugdh ạacvh i quâsewx n sang đugdh ápgrg nh Chiêjubt m. Quâsewx n ta đugdh ạacvh i thắpuxs ng, chépgrg m vua Chiêjubt m làsozl Sạacvh -Đblzl ẩcano u, bắpuxs t 30 voi, năskhj m nghìsoqs n ngưoduh ờbgkx i, trong đugdh ápgrg m tùmphg nhâsewx n cócqyd cảblmg hoàsozl ng hậobft u Mỵjtni -Êugdh , nhiềgwsv u cung nga, giếgrgs t ba vạacvh n quâsewx n giặmphg c. Từcano đugdh ấigse y phe gốemul c Việrwhw t cầosay m quyềgwsv n, Chiêjubt m tu cốemul ng hàsozl ng năskhj m. Niêjubt n hiệrwhw u Chưoduh ơuszy ng-thápgrg nh Gia-khápgrg nh thứrraq ba (Tâsewx n-Sửigse u, 1061), Chếgrgs Củigse (2) đugdh ưoduh ợmitm c sưoduh phụblzl làsozl Đblzl inh Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng, cùmphg ng vớmgmw i dưoduh đugdh ảblmg ng bang Nhậobft t-hồblzl trợmitm giúhpmn p, giếgrgs t vua, cưoduh ớmgmw p ngôdqyp i. Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng đugdh ưoduh ợmitm c phong làsozl Thápgrg i-sưoduh Quốemul c-phụblzl , Cửigse u-châsewx n vưoduh ơuszy ng. Ngay sau khi Chếgrgs Củigse lêjubt n ngôdqyp i vua, y cửigse sứrraq sang xin thầosay n phụblzl c Tốemul ng. Tốemul ng phong cho y làsozl m Chiêjubt m-vưoduh ơuszy ng. Tốemul ng triềgwsv u mậobft t chỉoduh cho an-vũplwd -sứrraq Quảblmg ng-Tâsewx y mua sắpuxs m ngựhjfy a chiếgrgs n gửigse i sang giúhpmn p y. Tốemul ng còmovg n gửigse i nhiềgwsv u võswgd quan sang cốemul vấigse n cho y thao luyệrwhw n thủigse y quâsewx n, đugdh ócqyd ng chiếgrgs n thuyềgwsv n, đugdh ểhfio chuẩcano n bịbcgk đugdh ápgrg nh ta.
Ghi chúhpmn ,
(2) Đblzl ạacvh i-Việrwhw t sửigse kýocmg toàsozl n thưoduh gọolft i làsozl Chếgrgs Củigse , Việrwhw t-sửigse lưoduh ợmitm c gọolft i làsozl Đblzl ệrwhw -Củigse . Tốemul ng-sửigse quyểhfio n 489 gọolft i làsozl Dang-pu-sơuszy -li Lu-đugdh a-ban-ma-đugdh ệrwhw -ba. Trong Le Royaume du Champa củigse a Henri Maspépgrg ro gọolft i làsozl Yan Pu Cri Rudravarmandra đugdh ệrwhw tam.
Tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Lýocmg Đblzl ạacvh o-Thàsozl nh tâsewx u:
– Tìsoqs nh hìsoqs nh Chiêjubt m nhưoduh vậobft y thìsoqs thựhjfy c đugdh ápgrg ng lo. Nhưoduh ng Chiêjubt m cócqyd cửigse đugdh ộbowb ng gìsoqs cũplwd ng do Tốemul ng cảblmg . Tìsoqs nh hìsoqs nh Tốemul ng đugdh ang tranh quyềgwsv n nhau chưoduh a ngãfqok ngũplwd . Cuộbowb c tưoduh ơuszy ng tranh nàsozl y dưoduh ờbgkx ng nhưoduh tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Hàsozl n Kỳfcub hơuszy i thắpuxs ng thếgrgs , hơuszy i thìsoqs chỉoduh làsozl tạacvh m thờbgkx i. Xin Hoàsozl ng-thưoduh ợmitm ng sai sứrraq sang cốemul ng phưoduh ơuszy ng vậobft t, nhâsewx n đugdh ócqyd ta dòmovg biếgrgs t thêjubt m tin tứrraq c, đugdh ểhfio liệrwhw u bềgwsv hàsozl nh đugdh ộbowb ng. Nếgrgs u quảblmg triềgwsv u Tốemul ng đugdh ang chia phe đugdh ảblmg ng cắpuxs n cấigse u nhau nhưoduh vậobft y, ta cấigse t quâsewx n phápgrg Chiêjubt m. Chiêjubt m bịbcgk phápgrg , ta đugdh ỡugdh đugdh i lưoduh ỡugdh i búhpmn a nguy hiểhfio m.
Nhàsozl vua hỏrklx i Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t:
– Thápgrg i-bảblmg o nghĩfqok sao?
– Tâsewx u bệrwhw hạacvh , tểhfio -tưoduh ớmgmw ng luậobft n đugdh úhpmn ng. Hiệrwhw n ta cócqyd hệrwhw thốemul ng Tếgrgs -tápgrg c rấigse t tinh-vi ởkhoz bêjubt n Tốemul ng. Hệrwhw thốemul ng nàsozl y do chíqppn nh Khu-mậobft t-việrwhw n Đblzl ạacvh i-Việrwhw t cùmphg ng Khu-mậobft t-việrwhw n Bắpuxs c-biêjubt n chỉoduh huy. Mỗjyit i biếgrgs n chuyểhfio n củigse a Tốemul ng triềgwsv u ta đugdh ềgwsv u biếgrgs t hếgrgs t. Trong triềgwsv u, đugdh ápgrg m văskhj n quan hiệrwhw n chia làsozl m hai phe. Phe đugdh ưoduh ơuszy ng cầosay m quyềgwsv n do Hàsozl n Kỳfcub cầosay m đugdh ầosay u. Phe mớmgmw i đugdh ang ngấigse p nghépgrg thay thếgrgs do Văskhj n Ngạacvh n-Bápgrg c cầosay m đugdh ầosay u. Phe Hàsozl n Kỳfcub thìsoqs a dua theo Triệrwhw u Thựhjfy , chủigse mởkhoz rộbowb ng Nam-biêjubt n. Phe nàsozl y gồblzl m cócqyd bọolft n Dưoduh Tĩfqok nh, Tiêjubt u Chúhpmn , Tiêjubt u Cốemul , Lýocmg Sưoduh -Trung. Phe Văskhj n Ngạacvh n-Bápgrg c thìsoqs đugdh ưoduh ợmitm c Hoàsozl ng-hậobft u tin dùmphg ng. Chúhpmn ng đugdh ưoduh ợmitm c phápgrg i Hoa-sơuszy n làsozl nơuszy i phápgrg t tíqppn ch ra triềgwsv u Tốemul ng ủigse ng hộbowb . Bâsewx y giờbgkx xin bệrwhw hạacvh sai mộbowb t vịbcgk nàsozl o tríqppn tuệrwhw thựhjfy c minh mẫpfcs n giảblmg đugdh i sứrraq cốemul ng phưoduh ơuszy ng vậobft t, quan sápgrg t tạacvh i chỗjyit , rồblzl i đugdh ưoduh a ra quyếgrgs t đugdh ịbcgk nh ta ủigse ng hộbowb phe nàsozl o, giúhpmn p phe nàsozl o. Thầosay n thấigse y ởkhoz đugdh âsewx y quan tham-tri bộbowb Lễhjfy Trầosay n Trọolft ng-San cócqyd thểhfio sung vàsozl o làsozl m chápgrg nh sứrraq . Quan tham-tri bộbowb Lạacvh i Quápgrg ch Sĩfqok -An cócqyd thểhfio sung làsozl m phócqyd sứrraq . Còmovg n cốemul ng phẩcano m, thìsoqs nhưoduh đugdh ãfqok bàsozl n trưoduh ớmgmw c, lầosay n nàsozl y cốemul ng cho Tốemul ng mưoduh ờbgkx i con voi thuầosay n. Mưoduh ờbgkx i con trâsewx u đugdh ựhjfy c thựhjfy c lớmgmw n.
Nhàsozl vua chuẩcano n tấigse u, ngàsozl i nócqyd i vớmgmw i Thiệrwhw u-Cựhjfy c:
– Biểhfio u huynh biềgwsv t nhiềgwsv u vềgwsv Tốemul ng, xin biểhfio u huynh cho hai vịbcgk sứrraq giảblmg nhữocmg ng lờbgkx i chỉoduh dẫpfcs n.
Thâsewx n-thiệrwhw u-Cựhjfy c nócqyd i vớmgmw i hai sứrraq giảblmg :
– Trong khi đugdh i sứrraq , xin nhịbcgk vịbcgk nhớmgmw quốemul c sápgrg ch củigse a Khai-Quốemul c vưoduh ơuszy ng vớmgmw i Tốemul ng đugdh ãfqok ấigse n đugdh ịbcgk nh vàsozl o niêjubt n hiệrwhw u Thuậobft n-thiêjubt n thứrraq mưoduh ờbgkx i bẩcano y (1027) tạacvh i đugdh ạacvh i hộbowb i Bắpuxs c-cưoduh ơuszy ng nhưoduh sau: đugdh ốemul i vớmgmw i triềgwsv u đugdh ìsoqs nh, ta hậobft u lễhjfy , lờbgkx i lẽjnxa thựhjfy c nhũplwd n nhặmphg n, bao nhiêjubt u việrwhw c rắpuxs c rốemul i ởkhoz biêjubt n giớmgmw i ta đugdh ổvbyf cho bọolft n quan lạacvh i Nam-thùmphg y. Còmovg n đugdh ốemul i vớmgmw i bọolft n nàsozl y, ta thựhjfy c cứrraq ng rắpuxs n. Bấigse t cứrraq đugdh ụblzl ng chạacvh m nàsozl o, ta cũplwd ng phảblmg n ứrraq ng cựhjfy c kỳfcub khốemul c liệrwhw t. Tỷaxuz nhưoduh hồblzl i Chưoduh ơuszy ng-thápgrg nh Gia-khápgrg nh thứrraq nhìsoqs (1060), Bắpuxs c-biêjubt n đugdh ãfqok tiếgrgs n quâsewx n qua, làsozl m Tốemul ng hao binh tổvbyf n tưoduh ớmgmw ng. Tốemul ng triềgwsv u sai Dưoduh Tĩfqok nh nghịbcgk hòmovg a, vua bàsozl Bìsoqs nh-Dưoduh ơuszy ng đugdh òmovg i Tốemul ng chịbcgk u ba đugdh iềgwsv u mớmgmw i rúhpmn t vềgwsv . Dưoduh Tĩfqok nh phảblmg i đugdh em nhiềgwsv u vàsozl ng bạacvh c cho sứrraq ta làsozl Phíqppn Gia-Hữocmg u, đugdh ểhfio xin chuộbowb c tưoduh ớmgmw ng Dưoduh ơuszy ng Lữocmg -Tàsozl i. Gia-Hữocmg u tấigse u vềgwsv triềgwsv u. Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh mậobft t chỉoduh cho ôdqyp ng: ta ra quâsewx n chỉoduh cócqyd ýocmg dằuqld n mặmphg t Tốemul ng triềgwsv u vàsozl trừcano ng trịbcgk bọolft n biêjubt n thầosay n gâsewx y chiếgrgs n, đugdh ằuqld ng nàsozl o cũplwd ng phảblmg i thảblmg Lữocmg -Tàsozl i. Vậobft y cứrraq nhậobft n vàsozl ng, mang vềgwsv cho côdqyp ng khốemul .
Ômfrn ng đugdh ưoduh a mắpuxs t nhìsoqs n vềgwsv phíqppn a Binh-bộbowb thưoduh ợmitm ng thưoduh :
– Mộbowb t tỷaxuz dụblzl thứrraq nhìsoqs làsozl phòmovg -mãfqok Lêjubt Thuậobft n-Tôdqyp ng cũplwd ng đugdh i họolft p vớmgmw i biêjubt n thầosay n Tốemul ng. Phòmovg mãfqok đugdh ãfqok làsozl m cho chúhpmn ng tứrraq c ứrraq a gan, màsozl đugdh àsozl nh cắpuxs n răskhj ng níqppn n nhịbcgk n.
Quápgrg ch Sĩfqok -An hỏrklx i:
– Hồblzl i đugdh ócqyd chúhpmn ng tôdqyp i chưoduh a xuấigse t chíqppn nh, nêjubt n khôdqyp ng rõswgd việrwhw c nàsozl y, xin quốemul c-côdqyp ng thuậobft t chi tiếgrgs t cho.
– Việrwhw c đugdh ócqyd cựhjfy c mậobft t.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c trảblmg lờbgkx i: Hồblzl i đugdh ócqyd đugdh ứrraq c Thápgrg i-tôdqyp ng vớmgmw i tôdqyp i nghịbcgk kếgrgs mớmgmw i biếgrgs t màsozl thôdqyp i. Hôdqyp m nay việrwhw c đugdh ãfqok xa rồblzl i tôdqyp i xin nócqyd i hếgrgs t: nguyêjubt n trưoduh ớmgmw c đugdh âsewx y, trong 207 khêjubt đugdh ộbowb ng, thìsoqs tộbowb c Nùmphg ng chiếgrgs m mấigse t 36. Trong tấigse t cảblmg cápgrg c tộbowb c thiểhfio u sốemul củigse a Đblzl ạacvh i-Việrwhw t thìsoqs tộbowb c Nùmphg ng làsozl mộbowb t tộbowb c thiếgrgs u văskhj n hócqyd a nhấigse t, lạacvh i can đugdh ảblmg m, hung dữocmg . Trong thờbgkx i Đblzl inh, Lêjubt hếgrgs t 33 khêjubt đugdh ộbowb ng Nùmphg ng theo Tốemul ng, ta quen gọolft i làsozl Nùmphg ng-Hoa. Họolft nócqyd i tiếgrgs ng Hápgrg n, họolft c văskhj n tựhjfy Hápgrg n, nhiễhjfy m phong tụblzl c Hápgrg n; họolft quêjubt n gốemul c Việrwhw t, màsozl coi mìsoqs nh làsozl ngưoduh ờbgkx i Hoa. Còmovg n ba đugdh ộbowb ng theo Việrwhw t, họolft nócqyd i tiếgrgs ng Việrwhw t, giữocmg gốemul c Việrwhw t củigse a mìsoqs nh, ta quen gọolft i làsozl Nùmphg ng-Việrwhw t. Tốemul ng luôdqyp n cửigse mậobft t sứrraq sang xui Nùmphg ng-Việrwhw t phảblmg n Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh ta biếgrgs t việrwhw c đugdh ócqyd , hếgrgs t sứrraq c giúhpmn p Nùmphg ng Dâsewx n-Phúhpmn kiếgrgs n thiếgrgs t ba khêjubt đugdh ộbowb ng Nùmphg ng thàsozl nh châsewx u Trưoduh ờbgkx ng-sinh. Sau vua bàsozl Bìsoqs nh-Dưoduh ơuszy ng giúhpmn p Nùmphg ng Tồblzl n-Phúhpmn c tiếgrgs n lêjubt n Bắpuxs c lôdqyp i képgrg o 33 khêjubt đugdh ộbowb ng Nùmphg ng theo Việrwhw t, thếgrgs làsozl cảblmg 36 đugdh ộbowb ng đugdh ềgwsv u thuộbowb c Trưoduh ờbgkx ng-sinh. Trưoduh ờbgkx ng-sinh trởkhoz thàsozl nh nưoduh ớmgmw c lớmgmw n trong bốemul n nưoduh ớmgmw c Bắpuxs c-cưoduh ơuszy ng làsozl Lạacvh ng-châsewx u, Phong-châsewx u, Thưoduh ợmitm ng-oai. Trưoduh ờbgkx ng-sinh tuy theo Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, nhưoduh ng dâsewx n Nùmphg ng đugdh a sốemul nghĩfqok mìsoqs nh làsozl ngưoduh ờbgkx i Hoa, châsewx n trong, châsewx n ngoàsozl i. Đblzl ôdqyp i lúhpmn c họolft muốemul n theo vềgwsv Tốemul ng. Đblzl ứrraq c Thápgrg i-tôdqyp ng thấigse y, cứrraq tìsoqs nh trạacvh ng nàsozl y, tộbowb c Nùmphg ng sẽjnxa theo Tốemul ng khôdqyp ng biếgrgs t lúhpmn c nàsozl o. Bấigse y giờbgkx Tốemul ng sẽjnxa xui họolft gâsewx y chiếgrgs n vớmgmw i ta, thìsoqs cápgrg i họolft a sẽjnxa khôdqyp ng biếgrgs t thếgrgs nàsozl o màsozl kểhfio . Đblzl ứrraq c Thápgrg i-tôdqyp ng bàsozl n vớmgmw i tôdqyp i tìsoqs m cápgrg ch đugdh ốemul i phócqyd . Tôdqyp i đugdh ưoduh a ra ýocmg kiếgrgs n: ”Lưoduh ợmitm ng tiểhfio u phi quâsewx n tửigse . Vôdqyp đugdh ộbowb c bấigse t trưoduh ợmitm ng phu”. Ta giúhpmn p Nùmphg ng Tríqppn -Cao khởkhoz i binh tiếgrgs n đugdh ápgrg nh Lưoduh ỡugdh ng-Quảblmg ng, rồblzl i đugdh ưoduh a y lêjubt n làsozl m vua. Vớmgmw i mộbowb t sắpuxs c dãfqok man, màsozl cai trịbcgk dâsewx n Tốemul ng ởkhoz Lưoduh ỡugdh ng-Quảblmg ng làsozl dâsewx n cócqyd văskhj n hócqyd a cao, thìsoqs mộbowb t trong hai vấigse n đugdh ềgwsv xẩcano y ra. Mộbowb t làsozl y dùmphg ng ngưoduh ờbgkx i Hápgrg n, bắpuxs t dâsewx n theo phong tụblzl c Hápgrg n, thìsoqs sẽjnxa bịbcgk chíqppn nh tộbowb c Nùmphg ng củigse a y phảblmg n y. Bấigse y giờbgkx nhữocmg ng khêjubt đugdh ộbowb ng Nùmphg ng lạacvh i trởkhoz vềgwsv vớmgmw i Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, y phảblmg i dùmphg ng ngưoduh ờbgkx i Hápgrg n dẹcqyd p loạacvh n. Tộbowb c Nùmphg ng sẽjnxa tan nápgrg t. Sau cuộbowb c chiếgrgs n tinh lựhjfy c mấigse t hếgrgs t. Còmovg n y thàsozl nh côdqyp ng, tổvbyf chứrraq c Trưoduh ờbgkx ng-sinh biếgrgs n ra mộbowb t nưoduh ớmgmw c đugdh ệrwhw m giữocmg a ta vớmgmw i Tốemul ng, thìsoqs Tốemul ng vớmgmw i y luôdqyp n cócqyd chiếgrgs n tranh. Nhưoduh vậobft y y thay ta chốemul ng Tốemul ng, màsozl luôdqyp n phảblmg i dựhjfy a vàsozl o ta đugdh ểhfio tựhjfy tồblzl n. Vìsoqs phíqppn a Bắpuxs c Trưoduh ờbgkx ng-sinh giápgrg p vớmgmw i Kinh-hồblzl , thuộbowb c lãfqok nh thổvbyf củigse a Kinh-Nam vưoduh ơuszy ng, phíqppn a Nam giápgrg p ta. Phíqppn a Tâsewx y giápgrg p Đblzl ạacvh i-lýocmg ... y khôdqyp ng thểhfio trởkhoz mặmphg t đugdh ưoduh ợmitm c.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c ngừcano ng lạacvh i, rồblzl i thởkhoz dàsozl i:
– Quảblmg nhiêjubt n y đugdh i theo đugdh ưoduh ờbgkx ng thứrraq nhấigse t. Tốemul ng thấigse y tộbowb c Nùmphg ng bịbcgk Tríqppn -Cao đugdh àsozl n ápgrg p, phâsewx n nửigse a bịbcgk chếgrgs t, phâsewx n nửigse a theo vềgwsv ta, rúhpmn t cuộbowb c quanh Tríqppn -Cao toàsozl n ngưoduh ờbgkx i Hoa. Tốemul ng cho Đblzl ịbcgk ch Thanh képgrg o quâsewx n xuốemul ng đugdh ápgrg nh, Tríqppn -Cao bịbcgk bạacvh i. Chíqppn nh vìsoqs lẽjnxa đugdh ócqyd , khi Đblzl ịbcgk ch Thanh đugdh ápgrg nh y, Quốemul c-phụblzl vâsewx n du Xiêjubt m-quốemul c vắpuxs ng nhàsozl , còmovg n đugdh ứrraq c Thápgrg i-tôdqyp ng khôdqyp ng chịbcgk u tiếgrgs p cứrraq u y. Cho đugdh ếgrgs n nay sĩfqok dâsewx n Việrwhw t, khôdqyp ng ai hiểhfio u tạacvh i sao ta dựhjfy ng lêjubt n Đblzl ạacvh i-Nam, rồblzl i lạacvh i bỏrklx rơuszy i Đblzl ạacvh i-Nam.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c tiếgrgs t lộbowb mộbowb t đugdh iềgwsv u tốemul i cơuszy mậobft t, khiếgrgs n triềgwsv u đugdh ìsoqs nh đugdh ềgwsv u ngơuszy ngápgrg c, họolft nhưoduh ngưoduh ờbgkx i mùmphg đugdh ưoduh ợmitm c sápgrg ng mắpuxs t ra. Họolft nghĩfqok thầosay m:
– Vua Thápgrg i-tôdqyp ng vớmgmw i Thâsewx n Thiệrwhw u-Cựhjfy c tríqppn lựhjfy thâsewx m sâsewx u đugdh ếgrgs n nhưoduh thếgrgs làsozl cùmphg ng. Hai ngưoduh ờbgkx i đugdh ãfqok hàsozl nh sựhjfy trápgrg i vớmgmw i Khai-Quốemul c vưoduh ơuszy ng. Bởkhoz i Vưoduh ơuszy ng lậobft p Đblzl ạacvh i-Nam chỉoduh vớmgmw i mụblzl c đugdh íqppn ch thốemul ng nhấigse t tộbowb c Việrwhw t. Hèjubt n chi sau khi Đblzl ạacvh i-Nam bịbcgk diệrwhw t, Khai-Quốemul c vưoduh ơuszy ng chápgrg n nảblmg n, khôdqyp ng thiếgrgs t đugdh ếgrgs n sựhjfy đugdh ờbgkx i nữocmg a.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c tiếgrgs p:
– Sau khi Tríqppn -Cao bạacvh i, triềgwsv u đugdh ìsoqs nh Đblzl ạacvh i-Nam bịbcgk Đblzl ịbcgk ch Thanh bắpuxs t giảblmg i vềgwsv Biệrwhw n-kinh. Tiêjubt n-nưoduh ơuszy ng Bảblmg o-Hòmovg a xócqyd t tìsoqs nh đugdh ệrwhw tửigse , ngưoduh ờbgkx i sai mộbowb t đugdh ộbowb i võswgd sĩfqok Tảblmg n-Viêjubt n giúhpmn p Tríqppn -Cao đugdh ócqyd n đugdh ưoduh ờbgkx ng cưoduh ớmgmw p tùmphg binh, giảblmg i cứrraq u đugdh ưoduh ợmitm c Phạacvh m Đblzl ìsoqs nh-Huy, Phạacvh m Văskhj n-Nhâsewx n, Đblzl ặmphg ng Vũplwd -Nùmphg ng, Đblzl inh Nho-Quan đugdh ưoduh a y sang gửigse i ởkhoz Đblzl ạacvh i-lýocmg , sau khôdqyp ng cócqyd tin tứrraq c gìsoqs nữocmg a. Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh cưoduh u mang con y làsozl Nùmphg ng Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n, cùmphg ng dưoduh đugdh ảblmg ng cho coi đugdh ộbowb ng Lôdqyp i-hỏrklx a nhỏrklx bépgrg trong bẩcano y đugdh ộbowb ng Nùmphg ng. Nhưoduh ng đugdh ápgrg m dưoduh đugdh ảblmg ng đugdh ócqyd đugdh a sốemul làsozl ngưoduh ờbgkx i Hoa, chúhpmn ng đugdh ịbcgk nh thầosay n phụblzl c Tốemul ng. Niêjubt n hiệrwhw u Long-thụblzl y Thápgrg i-bìsoqs nh thứrraq tưoduh (1057), tôdqyp i mậobft t nghịbcgk vớmgmw i Quốemul c-phụblzl , rồblzl i đugdh em vàsozl ng bạacvh c cho châsewx n tay y, đugdh ểhfio xúhpmn i y đugdh ápgrg nh Tốemul ng. Quảblmg nhiêjubt n y tiếgrgs n quâsewx n sang đugdh ápgrg nh Ung-châsewx u. Quan trấigse n thủigse Ung-châsewx u làsozl Tiêjubt u Chúhpmn giao chiếgrgs n vớmgmw i y nhiềgwsv u trậobft n. Tinh lựhjfy c hai bêjubt n đugdh ềgwsv u kiệrwhw t quệrwhw . Viêjubt n quan coi Quếgrgs -châsewx u (Quếgrgs -châsewx u làsozl châsewx u lớmgmw n, Ung-châsewx u chỉoduh làsozl mộbowb t châsewx u nhỏrklx củigse a Quếgrgs -châsewx u) làsozl Tiêjubt u Cốemul muốemul n nghịbcgk hòmovg a. Cốemul sai viêjubt n chuyểhfio n vậobft n sứrraq làsozl Vưoduh ơuszy ng Hãfqok n thuyếgrgs t phụblzl c con Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n làsozl Nhậobft t-Tâsewx n nêjubt n theo Tốemul ng, tộbowb i trạacvh ng đugdh ưoduh ợmitm c tha, màsozl còmovg n đugdh ưoduh ợmitm c phong chứrraq c tưoduh ớmgmw c. Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n thấigse y cápgrg i mộbowb ng làsozl m thủigse lĩfqok nh bẩcano y khêjubt đugdh ộbowb ng Nùmphg ng, bịbcgk Đblzl ạacvh i-Việrwhw t ngăskhj n trởkhoz , chi bằuqld ng theo Tốemul ng, đugdh ểhfio sau cócqyd thểhfio dựhjfy a Tốemul ng màsozl hoàsozl n thàsozl nh tâsewx m nguyệrwhw n. Thếgrgs làsozl Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n hàsozl ng Tốemul ng, y đugdh ưoduh ợmitm c phong chứrraq c Trung-vũplwd tưoduh ớmgmw ng quâsewx n, Nhậobft t-Tâsewx n đugdh ưoduh ợmitm c phong Tam-ban tápgrg -chứrraq c, vẫpfcs n cho coi đugdh ộbowb ng Lôdqyp i-hỏrklx a.
Ômfrn ng đugdh ưoduh a mắpuxs t nhìsoqs n nhàsozl vua:
– Đblzl ếgrgs n khi hoàsozl ng-thưoduh ợmitm ng lêjubt n ngôdqyp i. Niêjubt n hiệrwhw u Chưoduh ơuszy ng-thápgrg nh Gia-khápgrg nh thứrraq tưoduh (1062), bấigse y giờbgkx Trịbcgk -bìsoqs nh (Anh-tôdqyp ng) còmovg n làsozl thápgrg i-tửigse Triệrwhw u Thựhjfy , đugdh ang Nam du, thiếgrgs t kếgrgs đugdh ápgrg nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Vưoduh ơuszy ng Hãfqok n coi Đblzl àsozl m-châsewx u nắpuxs m đugdh ưoduh ợmitm c ýocmg đugdh ócqyd . Y thấigse y Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n cứrraq cócqyd ýocmg thuyếgrgs t phụblzl c cápgrg c khêjubt đugdh ộbowb ng Nùmphg ng-Tốemul ng theo y. Hãfqok n tâsewx u vềgwsv triềgwsv u. Tốemul ng triềgwsv u nghịbcgk sựhjfy « dụblzl hổvbyf khỏrklx i rừcano ng » bằuqld ng cápgrg ch phong cho y coi châsewx u Thuậobft n-an gồblzl m Lôdqyp i-hỏrklx a, Kếgrgs -thàsozl nh, Tiêjubt n-dưoduh lớmgmw n gấigse p ba đugdh ấigse t Lôdqyp i-hỏrklx a củigse a y, màsozl dâsewx n ởkhoz đugdh ócqyd thuộbowb c tộbowb c Nùmphg ng-Tốemul ng. Còmovg n con y thìsoqs đugdh ưoduh ợmitm c bổvbyf coi vềgwsv thuếgrgs ởkhoz Ung-châsewx u. Vớmgmw i dâsewx n Nùmphg ng-Tốemul ng y khôdqyp ng thểhfio phảblmg n Tốemul ng đugdh ưoduh ợmitm c nữocmg a.
Ômfrn ng ngừcano ng lạacvh i uốemul ng nưoduh ớmgmw c rốemul i tiếgrgs p:
– Việrwhw c Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n theo Tốemul ng, khiếgrgs n ta mấigse t mộbowb t vùmphg ng đugdh ấigse t lớmgmw n, nêjubt n hồblzl i đugdh ầosay u năskhj m nay (1064), tôdqyp i xin vua bàsozl Bìsoqs nh-Dưoduh ơuszy ng sai Hổvbyf -uy tưoduh ớmgmw ng quâsewx n Lưoduh u Kỷaxuz trấigse n ởkhoz châsewx u Quảblmg ng-Nguyêjubt n, giảblmg chuẩcano n bịbcgk binh mãfqok đugdh ápgrg nh Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n, khiếgrgs n y sợmitm , màsozl bỏrklx đugdh i khỏrklx i Thuậobft n-an. Nhưoduh vậobft y y mấigse t căskhj n bảblmg n, dâsewx n Thuậobft n-an bơuszy vơuszy , sẽjnxa theo vềgwsv ta. Quảblmg nhiêjubt n khi Lưoduh u Kỷaxuz mớmgmw i ra quâsewx n, y cầosay u cứrraq u vớmgmw i Tốemul ng, Tốemul ng lờbgkx đugdh i. Y bỏrklx chạacvh y lêjubt n Quếgrgs -châsewx u. Quan trấigse n thủigse Quếgrgs -châsewx u làsozl Lụblzl c Sằuqld n tâsewx u vềgwsv triềgwsv u. Tốemul ng triềgwsv u phong cho y chứrraq c Hữocmg u-thiêjubt n ngưoduh u-vệrwhw tưoduh ớmgmw ng-quâsewx n.
Ghi chúhpmn ,
Giai đugdh oạacvh n nàsozl y, Tốemul ng-sửigse quyểhfio n 495, Liệrwhw t-truyệrwhw n 254 trang 14.205– 14.220 chépgrg p nhưoduh sau: niêjubt n hiệrwhw u Trịbcgk -bìsoqs nh nguyêjubt n niêjubt n (1064) đugdh ờbgkx i Tốemul ng Anh-tôdqyp ng, Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n cócqyd hiềgwsv m khíqppn ch vớmgmw i Lýocmg Nhậobft t-Tôdqyp ng (Thápgrg nh-tôdqyp ng) vàsozl Lưoduh u Kỷaxuz , bịbcgk chúhpmn ng đugdh e dọolft a. Viêjubt n coi Quếgrgs -châsewx u làsozl Lụblzl c Sằuqld n biếgrgs t vậobft y, sai ngưoduh ờbgkx i đugdh ếgrgs n dụblzl . Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n bèjubt n bỏrklx châsewx u mìsoqs nh vàsozl o nộbowb i đugdh ịbcgk a, đugdh ưoduh ợmitm c ban chứrraq c Hữocmg u-thiêjubt n ngưoduh u-vệrwhw tưoduh ớmgmw ng quâsewx n.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c tiếgrgs p:
– Bấigse y giờbgkx Bắpuxs c-biêjubt n tấigse u vềgwsv triềgwsv u Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t nghịbcgk rằuqld ng việrwhw c Lụblzl c Sằuqld n dụblzl Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n theo Tốemul ng, nộbowb p đugdh ấigse t cho Tốemul ng quyếgrgs t khôdqyp ng phảblmg i làsozl chủigse ýocmg củigse a Lụblzl c, màsozl củigse a bọolft n hiếgrgs u chiếgrgs n trong triềgwsv u, muốemul n gâsewx y ra việrwhw c đugdh ãfqok rồblzl i, đugdh ểhfio Việrwhw t-Tốemul ng cócqyd chiếgrgs n tranh. Bởkhoz i Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n đugdh ưoduh ợmitm c phong chứrraq c hữocmg u-thiêjubt n ngưoduh u vệrwhw tưoduh ớmgmw ng quâsewx n làsozl mộbowb t tưoduh ớmgmw ng võswgd phảblmg i cócqyd ôdqyp ng trạacvh ng lớmgmw n lao mớmgmw i đugdh ưoduh ợmitm c huâsewx n dựhjfy đugdh ócqyd . Vìsoqs thếgrgs hoàsozl ng-thưoduh ợmitm ng sai phòmovg -mãfqok Lêjubt Thuậobft n-Tôdqyp ng đugdh i Quếgrgs -châsewx u gặmphg p Sằuqld n. Phòmovg mãfqok cưoduh ơuszy ng quyếgrgs t bắpuxs t Sằuqld n phảblmg i trảblmg cha con Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n, vàsozl đugdh ấigse t cho ta bằuqld ng khôdqyp ng vua bàsozl Bắpuxs c-biêjubt n vớmgmw i phòmovg mãfqok Thâsewx n Thiệrwhw u-Thápgrg i lạacvh i tiếgrgs n quâsewx n sang nhưoduh năskhj m trưoduh ớmgmw c. Khi việrwhw c nàsozl y xẩcano y ra Sằuqld n khôdqyp ng bịbcgk Tốemul ng triềgwsv u cápgrg ch chứrraq c, thìsoqs cũplwd ng bịbcgk quâsewx n Việrwhw t giếgrgs t chếgrgs t. Lụblzl c Sằuqld n tứrraq c ứrraq a gan, nhưoduh ng phảblmg i níqppn n nhịbcgk n.
Nhàsozl vua nhắpuxs c:
– Xin biểhfio u huynh thuậobft t chi tiếgrgs t thápgrg i đugdh ộbowb củigse a Lêjubt phòmovg mãfqok cho nhữocmg ng ai chưoduh a biếgrgs t, đugdh ểhfio nghe cho vui. Hồblzl i ấigse y trẫpfcs m nắpuxs m đugdh ưoduh ợmitm c chủigse trưoduh ơuszy ng củigse a Anh-tôdqyp ng sau chuyếgrgs n Nam du hồblzl n phápgrg ch còmovg n chưoduh a tỉoduh nh, cápgrg i ápgrg n tửigse hìsoqs nh củigse a Kinh-Nam vưoduh ơuszy ng treo trêjubt n cổvbyf . Hơuszy n nữocmg a trong thờbgkx i gian ôdqyp ng ta ởkhoz Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, đugdh ãfqok đugdh ưoduh ợmitm c hàsozl ng triệrwhw u muỗjyit i đugdh ộbowb c ưoduh u ápgrg i tặmphg ng cho chứrraq ng sốemul t répgrg t ngãfqok nưoduh ớmgmw c... tinh thầosay n ôdqyp ng ta rấigse t yếgrgs u, mìsoqs nh cầosay n gâsewx y ápgrg p lựhjfy c thựhjfy c mạacvh nh.
Ghi chúhpmn ,
Xépgrg t hàsozl nh trạacvh ng củigse a vua Thápgrg nh-tôdqyp ng. Ngàsozl i làsozl ôdqyp ng vua nổvbyf i tiếgrgs ng nhâsewx n từcano nhấigse t Đblzl ạacvh i-Việrwhw t. Ngàsozl i từcano ng ban luậobft t: cho đugdh ếgrgs n khi ra trưoduh ớmgmw c tòmovg a, mọolft i ngưoduh ờbgkx i đugdh ềgwsv u đugdh ưoduh ợmitm c coi làsozl vôdqyp tộbowb i. Đblzl iềgwsv u màsozl cápgrg c luậobft t gia Tâsewx y-phưoduh ơuszy ng gầosay n đugdh âsewx y mớmgmw i đugdh ưoduh a ra. Nam Việrwhw t-Nam (1954-1975) đugdh ãfqok ápgrg p dụblzl ng. Nhưoduh ng tạacvh i miềgwsv n Bắpuxs c Việrwhw t-Nam (1945-1975), vàsozl toàsozl n lãfqok nh thổvbyf Việrwhw t-Nam đugdh ếgrgs n nay vẫpfcs n chưoduh a ápgrg p dụblzl ng.
Nhưoduh ng đugdh ốemul i ngoạacvh i vớmgmw i Chiêjubt m, vớmgmw i Tốemul ng, ngàsozl i cựhjfy c kỳfcub cưoduh ơuszy ng quyếgrgs t, thẳjnxa ng tay đugdh ểhfio bảblmg o vệrwhw lãfqok nh thổvbyf . Thựhjfy c làsozl ôdqyp ng vua đugdh ạacvh i anh hùmphg ng!
– Tuâsewx n chỉoduh bệrwhw hạacvh .
Thiệrwhw u-Cựhjfy c tiếgrgs p: Từcano trưoduh ớmgmw c đugdh ếgrgs n nay chỉoduh cócqyd sứrraq Tốemul ng sang ta làsozl hốemul ng hápgrg ch. Còmovg n sứrraq ta sang Tốemul ng bao giờbgkx cũplwd ng phảblmg i tớmgmw i biêjubt n giớmgmw i Ung-châsewx u. Viêjubt n An-vũplwd sứrraq tâsewx u vềgwsv triềgwsv u Tốemul ng, sứrraq phảblmg i đugdh ợmitm i cócqyd chỉoduh dụblzl trong kinh ra nớmgmw i đugdh ưoduh ợmitm c lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng. Vìsoqs đugdh ưoduh ờbgkx ng xa, ngựhjfy a trạacvh m đugdh em biểhfio u đugdh ếgrgs n kinh, rồblzl i trởkhoz lạacvh i thưoduh ờbgkx ng mấigse t hai thápgrg ng. Rồblzl i An-vũplwd sứrraq Quảblmg ng-Tâsewx y cửigse mộbowb t viêjubt n tiếgrgs p dẫpfcs n sứrraq , cùmphg ng quâsewx n sĩfqok hộbowb tốemul ng đugdh i theo. Nhưoduh ng phòmovg -mãfqok Lêjubt Thuậobft n-Tôdqyp ng đugdh i sứrraq lạacvh i khápgrg c. Phòmovg mãfqok dẫpfcs n theo đugdh oàsozl n tùmphg y tùmphg ng mộbowb t trăskhj m thớmgmw t voi, năskhj m mưoduh ơuszy i con cọolft p, năskhj m mưoduh ơuszy i con bápgrg o, mộbowb t trăskhj m chim ưoduh ng, vớmgmw i năskhj m trăskhj m quâsewx n kịbcgk . Tớmgmw i biêjubt n giớmgmw i ngưoduh ờbgkx i bảblmg o viêjubt n quan trấigse n thủigse Ung-châsewx u rằuqld ng: ngưoduh ờbgkx i cầosay n gặmphg p đugdh ạacvh i thầosay n Tốemul ng đugdh ầosay y đugdh ủigse thẩcano m quyềgwsv n giảblmg i quyếgrgs t vấigse n đugdh ềgwsv biêjubt n cưoduh ơuszy ng. Ung-châsewx u thuộbowb c Quảblmg ng-Nam lộbowb (bao gồblzl m Quảblmg ng-Tâsewx y Nam lộbowb , Quảblmg ng-Đblzl ôdqyp ng Nam lộbowb , thưoduh ờbgkx ng gọolft i tắpuxs t làsozl Quảblmg ng-Đblzl ôdqyp ng, Quảblmg ng-Tâsewx y). Màsozl Quảblmg ng-Nam lộbowb thuộbowb c thẩcano m quyềgwsv n củigse a viêjubt n trấigse n thủigse Quếgrgs -châsewx u làsozl Lụblzl c Sằuqld n. Viêjubt n quan coi Ung-châsewx u muốemul n bắpuxs t bẻrraq phòmovg mãfqok nhưoduh thếgrgs làsozl khôdqyp ng đugdh úhpmn ng lễhjfy . Phòmovg -mãfqok mắpuxs ng rằuqld ng ngưoduh ờbgkx i làsozl ”Thápgrg i-tửigse thiếgrgs u-phócqyd , Phong-châsewx u tiếgrgs t đugdh ộbowb sứrraq , Long-nhưoduh ợmitm ng đugdh ạacvh i tưoduh ớmgmw ng quâsewx n, Thàsozl nh-nghĩfqok a quốemul c côdqyp ng”, mộbowb t biêjubt n cưoduh ơuszy ng đugdh ạacvh i thầosay n Việrwhw t, muốemul n thưoduh ơuszy ng lưoduh ợmitm ng vớmgmw i biêjubt n cưoduh ơuszy ng đugdh ạacvh i thầosay n Tốemul ng. Giữocmg a hai biêjubt n cưoduh ơuszy ng đugdh ạacvh i thầosay n gặmphg p nhau thìsoqs khôdqyp ng cócqyd vấigse n đugdh ềgwsv trêjubt n, dưoduh ớmgmw i, thủigse tụblzl c rắpuxs c rốemul i. Viêjubt n trấigse n thủigse ýocmg chừcano ng répgrg t thápgrg i đugdh ộbowb củigse a phòmovg mãfqok . Mộbowb t mặmphg t y khoảblmg n đugdh ãfqok i phápgrg i đugdh oàsozl n, mộbowb t mặmphg t y gửigse i thưoduh cho Lụblzl c-Sằuqld n. Khổvbyf cho y, thàsozl nh Ung nhỏrklx , màsozl phảblmg i cung ứrraq ng lúhpmn a, cỏrklx cho trăskhj m thớmgmw t voi, năskhj m trăskhj m ngựhjfy a, thịbcgk t cho năskhj m chụblzl c cọolft p, năskhj m chựhjfy c bápgrg o vớmgmw i trăskhj m chim ưoduh ng thựhjfy c làsozl khốemul n khổvbyf . Khi đugdh ưoduh ợmitm c tin bápgrg o, Sằuqld n phápgrg i ngưoduh ờbgkx i đugdh ếgrgs n biêjubt n giớmgmw i tiếgrgs p phápgrg i đugdh oàsozl n đugdh i Quếgrgs -châsewx u. Đblzl ưoduh ờbgkx ng đugdh i mấigse t hai mưoduh ơuszy i hai ngàsozl y, quan quâsewx n Tốemul ng cung phụblzl ng sứrraq đugdh oàsozl n đugdh ếgrgs n phờbgkx ngưoduh ờbgkx i ra.
Đblzl ếgrgs n đugdh âsewx y nhàsozl vua thíqppn ch chíqppn bậobft t cưoduh ờbgkx i, ngàsozl i nócqyd i bằuqld ng ngôdqyp n từcano bìsoqs nh dâsewx n:
– Trẫpfcs m nhắpuxs c cho chưoduh khanh biếgrgs t mộbowb t chuyệrwhw n vui: sốemul làsozl ôdqyp ng anh rểhfio củigse a trẫpfcs m vốemul n châsewx n thậobft t, hiềgwsv n hậobft u, sợmitm rằuqld ng đugdh i sứrraq khócqyd cócqyd thểhfio ứrraq ng đugdh ốemul i kịbcgk p vớmgmw i Lụblzl c Sằuqld n làsozl tiếgrgs n-sĩfqok , nổvbyf i danh biệrwhw n thuyếgrgs t, nêjubt n ngưoduh ờbgkx i cho bàsozl chịbcgk Kim-Thàsozl nh củigse a trẫpfcs m giảblmg làsozl m thôdqyp ng dịbcgk ch theo. Bấigse t kểhfio ôdqyp ng anh nócqyd i gìsoqs , bàsozl chịbcgk cứrraq biệrwhw n thuyếgrgs t theo ýocmg mìsoqs nh, Sằuqld n tưoduh ởkhoz ng đugdh âsewx u ôdqyp ng nócqyd i, bàsozl dịbcgk ch. Cócqyd ngờbgkx đugdh âsewx u bàsozl Kim-Thàsozl nh nócqyd i khôdqyp ng àsozl !
Khắpuxs p triềgwsv u đugdh ìsoqs nh ai cũplwd ng biếgrgs t côdqyp ng chúhpmn a Kim-Thàsozl nh uyêjubt n thâsewx m Nho họolft c, bàsozl đugdh ọolft c thiêjubt n kinh vạacvh n quểhfio n, lýocmg luậobft n đugdh anh thépgrg p. Đblzl úhpmn ng ra côdqyp ng chúhpmn a đugdh ưoduh ợmitm c sung vàsozl o sứrraq đugdh oàsozl n. Nhưoduh ng vìsoqs Tốemul ng trọolft ng nam khinh nữocmg , nêjubt n côdqyp ng chúhpmn a giảblmg làsozl m thôdqyp ng dịbcgk ch viêjubt n. Chứrraq thựhjfy c sựhjfy làsozl côdqyp ng chúhpmn a lýocmg luậobft n vớmgmw i Lụblzl c Sằuqld n.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c tiếgrgs p:
– Khi tớmgmw i Quếgrgs -châsewx u, Sằuqld n cho mởkhoz cửigse a nhỏrklx củigse a thàsozl nh tiếgrgs p phòmovg mãfqok . Phòmovg mãfqok xua đugdh àsozl n chócqyd sócqyd i vàsozl o trong, rồblzl i mìsoqs nh đugdh ứrraq ng ngoàsozl i. Sằuqld n hỏrklx i sao phòmovg mãfqok khôdqyp ng vàsozl o. Phòmovg mãfqok đugdh ápgrg p: cửigse a ngápgrg ch đugdh ểhfio cho thúhpmn đugdh i, chứrraq khôdqyp ng phảblmg i cho sứrraq đugdh oàsozl n đugdh i. Nay ta đugdh i sứrraq nưoduh ớmgmw c lang sócqyd i, thìsoqs cho lang sócqyd i vàsozl o. Chứrraq ta đugdh ưoduh ờbgkx ng đugdh ưoduh ờbgkx ng làsozl tớmgmw i quốemul c côdqyp ng, còmovg n mi thìsoqs chỉoduh mớmgmw i cócqyd tưoduh ớmgmw c tửigse , màsozl sao y vôdqyp lễhjfy nhưoduh vậobft y? Sằuqld n phảblmg i mởkhoz cửigse a chíqppn nh, dàsozl n thiếgrgs t kịbcgk đugdh ócqyd n phòmovg mãfqok nhưoduh đugdh ócqyd n mộbowb t vịbcgk quốemul c côdqyp ng. Phòmovg -mãfqok nghêjubt nh ngang vàsozl o dinh củigse a y, rồblzl i đugdh ặmphg t vấigse n đugdh ềgwsv : phảblmg i trảblmg cha con Nùmphg ng Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n, vàsozl trảblmg đugdh ấigse t màsozl Đblzl ápgrg n nộbowb p cho Tốemul ng. Sằuqld n nócqyd i gưoduh ợmitm ng rằuqld ng: đugdh ấigse t ấigse y củigse a Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n, thìsoqs Đblzl ápgrg n cócqyd quyềgwsv n nộbowb p cho Tốemul ng chứrraq ? Còmovg n Đblzl ápgrg n muốemul n theo Tốemul ng làsozl do Tốemul ng cócqyd âsewx n đugdh ứrraq c trảblmg i khắpuxs p Nam-man. Nam-man theo giócqyd màsozl quy phụblzl c làsozl việrwhw c đugdh úhpmn ng đugdh ạacvh o lýocmg . Phòmovg mãfqok nổvbyf i lôdqyp i đugdh ìsoqs nh nạacvh t: Lụblzl c An-vũplwd -sứrraq ngụblzl y biệrwhw n, khôdqyp ng cócqyd đugdh ạacvh o lýocmg nàsozl o cảblmg . Đblzl ấigse t khắpuxs p Trung-nguyêjubt n làsozl đugdh ấigse t củigse a Tốemul ng triềgwsv u. Tốemul ng triềgwsv u trao cho mộbowb t viêjubt n quan nàsozl o trấigse n nhậobft m, thìsoqs đugdh ấigse t đugdh ócqyd vẫpfcs n làsozl củigse a Tốemul ng. Ta hãfqok y tỉoduh dụblzl nhưoduh chủigse trao lừcano a, trao ngựhjfy a cho đugdh ầosay y tớmgmw chăskhj n nuôdqyp i. Nếgrgs u nhưoduh cócqyd viêjubt n quan Tốemul ng đugdh em đugdh ấigse t Tốemul ng cho ngưoduh ờbgkx i ngoàsozl i, thìsoqs cócqyd khápgrg c gìsoqs kẻrraq chăskhj n lừcano a, ngựhjfy a, đugdh em lừcano a ngựhjfy a củigse a chủigse trao cho ngưoduh ờbgkx i khápgrg c? Theo luậobft t Tốemul ng thìsoqs kẻrraq chăskhj n lừcano a ngựhjfy a đugdh ócqyd thuộbowb c phưoduh ờbgkx ng trộbowb m cắpuxs p; ngưoduh ờbgkx i nhậobft n lừcano a ngựhjfy a làsozl tòmovg ng phạacvh m chứrraq a củigse a gian cũplwd ng bịbcgk buộbowb c vàsozl o tộbowb i trộbowb m cắpuxs p. Nay cha con Tôdqyp ng-Đblzl ápgrg n làsozl châsewx u trưoduh ởkhoz ng Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, đugdh ưoduh ợmitm c trao cho coi ba châsewx u, màsozl y bỏrklx Đblzl ạacvh i-Việrwhw t mang đugdh ấigse t nộbowb p cho Tốemul ng, thìsoqs chúhpmn ng làsozl phưoduh ờbgkx ng đugdh ạacvh o tặmphg c. Còmovg n Tốemul ng nhậobft n thìsoqs Tốemul ng cũplwd ng làsozl đugdh ạacvh o tặmphg c. Nàsozl y An-vũplwd sứrraq , ta biếgrgs t vụblzl nàsozl y do Tốemul ng triềgwsv u chủigse trưoduh ơuszy ng. Tiêjubt n sinh làsozl Thiêjubt n-lôdqyp i, chỉoduh đugdh âsewx u đugdh ápgrg nh đugdh ócqyd màsozl thôdqyp i. Nhưoduh ng màsozl , cuộbowb c nghịbcgk hòmovg a hôdqyp m nay khôdqyp ng thàsozl nh, dĩfqok nhiêjubt n vua bàsozl Bìsoqs nh-Dưoduh ơuszy ng lạacvh i tiếgrgs n quâsewx n sang. Tốemul ng triềgwsv u vốemul n trọolft ng Nho, khuyếgrgs n khíqppn ch trung, nghĩfqok a, màsozl nay chỉoduh vìsoqs chứrraq a kẻrraq gian, nhậobft n đugdh ấigse t gian màsozl xẩcano y ra chiếgrgs n tranh, ắpuxs t sĩfqok thiêjubt n hạacvh chêjubt cưoduh ờbgkx i. Bấigse y giờbgkx triềgwsv u đugdh ìsoqs nh sẽjnxa đugdh ổvbyf tộbowb i lêjubt n đugdh ầosay u An-vũplwd sứrraq đugdh ấigse y. Họolft sẽjnxa dùmphg ng An-vũplwd sứrraq làsozl m con dêjubt tếgrgs thầosay n, cápgrg ch chứrraq c đugdh uổvbyf i vềgwsv dâsewx n dãfqok vớmgmw i cápgrg i ápgrg n gâsewx y hấigse n ởkhoz Nam-biêjubt n. Ưwkdb ng-sơuszy n song hiệrwhw p chỉoduh việrwhw c căskhj n cứrraq vàsozl o đugdh ócqyd , màsozl giếgrgs t cảblmg nhàsozl An-vũplwd sứrraq đugdh ếgrgs n con chócqyd , con mèjubt o cũplwd ng khôdqyp ng tha. Thôdqyp i, tôdqyp i nócqyd i íqppn t, An-vũplwd sứrraq hiểhfio u nhiềgwsv u.
Lụblzl c Sằuqld n tấigse u vềgwsv triềgwsv u. Tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Hàsozl n Kỳfcub bàsozl n rằuqld ng: « Nếgrgs u khôdqyp ng trảblmg đugdh ấigse t thìsoqs Giao-châsewx u nócqyd gâsewx y chiếgrgs n. Dĩfqok nhiêjubt n chiếgrgs n thìsoqs ta khôdqyp ng sợmitm . Nhưoduh ng xứrraq Giao-châsewx u, rừcano ng núhpmn i hiểhfio m trởkhoz , khíqppn hậobft u thấigse p đugdh ộbowb c. Nếgrgs u cócqyd chiếgrgs m lấigse y, cũplwd ng khôdqyp ng giữocmg đugdh ưoduh ợmitm c. Chi bằuqld ng nêjubt n vỗjyit vềgwsv , trảblmg đugdh ấigse t cho nócqyd ». Thếgrgs làsozl đugdh ấigse t Lôdqyp i-hỏrklx a, Kếgrgs -thàsozl nh, Tiêjubt n-dưoduh lạacvh i trởkhoz vềgwsv ta, màsozl dâsewx n Nùmphg ng-Tốemul ng thàsozl nh dâsewx n Nùmphg ng-Viêjubt t.
Ghi chúhpmn ,
Vụblzl nàsozl y Tốemul ng-sửigse quyểhfio n 332, liệrwhw t truyệrwhw n 91 trang 10.680– 10.682 chépgrg p nhưoduh sau: từcano khi giặmphg c Nùmphg ng yêjubt n, ngưoduh ờbgkx i Giao-chỉoduh càsozl ng kiêjubt u căskhj ng, cápgrg c biêjubt n thầosay n Nam phưoduh ơuszy ng thưoduh ờbgkx ng níqppn n nhịbcgk n cho qua. Sằuqld n tớmgmw i Ung họolft p đugdh ộbowb ng trưoduh ởkhoz ng bốemul n mưoduh ơuszy i lăskhj m đugdh ộbowb ng thuộbowb c Tảblmg , Hữocmg u giang, chiêjubt u mộbowb đugdh ưoduh ợmitm c năskhj m vạacvh n thổvbyf binh, đugdh ặmphg t cápgrg c tưoduh ớmgmw ng lạacvh i, cấigse p cho ấigse n. Thanh thếgrgs Tốemul ng lạacvh i nổvbyf i dậobft y trong vùmphg ng khêjubt đugdh ộbowb ng. Sứrraq Giao làsozl Lêjubt Thuậobft n-Tôdqyp ng tớmgmw i kiêjubt u ngạacvh o nhưoduh cũplwd . Sằuqld n nhúhpmn n nhưoduh ờbgkx ng mờbgkx i tớmgmw i giảblmg ng dụblzl phảblmg i kíqppn nh lẽjnxa phảblmg i...
... Sằuqld n tấigse u vềgwsv triềgwsv u, vua Anh-tôdqyp ng mớmgmw i lêjubt n ngôdqyp i, hỏrklx i ýocmg kiếgrgs n cápgrg c đugdh ìsoqs nh thầosay n. Tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Hàsozl n Kỳfcub bàsozl n rằuqld ng: « Xứrraq Giao-châsewx u rừcano ng núhpmn i hiểhfio m trởkhoz , khíqppn hậobft u thấigse p-đugdh ộbowb c. Nếgrgs u cócqyd lấigse y cũplwd ng khôdqyp ng giữocmg đugdh ưoduh ợmitm c. Chỉoduh nêjubt n vỗjyit vềgwsv chúhpmn ng màsozl thôdqyp i”. Do vậobft y vua Tốemul ng Anh-tôdqyp ng trảblmg hai châsewx u Lôdqyp i-hỏrklx a, Ômfrn n-nhuậobft n vềgwsv cho Đblzl ạacvh i-Việrwhw t.
Thiệrwhw u-Cựhjfy c nhìsoqs n hai sứrraq thầosay n:
– Hai vịbcgk đugdh i sứrraq , sẽjnxa gặmphg p bọolft n biêjubt n thầosay n Tốemul ng, hãfqok y nhớmgmw việrwhw c hai vịbcgk sứrraq Phíqppn Gia-Hữocmg u, vàsozl phòmovg mãfqok Lêjubt Thuậobft n-Tôdqyp ng. Cứrraq ngang tàsozl ng, cưoduh ơuszy ng quyếgrgs t vớmgmw i chúhpmn ng, màsozl ngọolft t ngàsozl o vớmgmw i triềgwsv u đugdh ìsoqs nh. Bởkhoz i triềgwsv u đugdh ìsoqs nh đugdh ang chia rẽjnxa , vua mớmgmw i lêjubt n ngôdqyp i, ta dùmphg ng hậobft u lễhjfy , lờbgkx i nhũplwd n nhặmphg n, họolft sẽjnxa tin rằuqld ng ta hiếgrgs u hòmovg a, mọolft i rắpuxs c rốemul i làsozl do biêjubt n thầosay n Tốemul ng hiếgrgs u sựhjfy .
Nhàsozl vua vẫpfcs y tay ra hiệrwhw u bãfqok i triềgwsv u.
Ban nhạacvh c tấigse u khúhpmn c Long-hồblzl i. Nhàsozl vua vớmgmw i Ỷpgrg -Lan hồblzl i cung.
Vềgwsv tớmgmw i cung Ỷpgrg -Lan, nhàsozl vua nắpuxs m lấigse y tay nàsozl ng:
- Bâsewx y giờbgkx anh làsozl Dưoduh ơuszy ng Tôdqyp ng, em làsozl Ỷpgrg -Lan. Nàsozl y em, chỉoduh nộbowb i ngàsozl y mai, chiếgrgs u chỉoduh ban ra, anh tưoduh ởkhoz ng tưoduh ợmitm ng hàsozl ng vạacvh n, hàsozl ng ứrraq c tápgrg đugdh iềgwsv n sẽjnxa nhảblmg y nhócqyd t lêjubt n vui mừcano ng. Ômfrn i! Chúhpmn ng mìsoqs nh sung sưoduh ớmgmw ng biếgrgs t làsozl bao! Tuy nhiêjubt n cápgrg c quan, phúhpmn gia họolft sẽjnxa buồblzl n chúhpmn t íqppn t. Nhưoduh ng họolft giầosay u quápgrg thìsoqs củigse a cảblmg i cũplwd ng chỉoduh đugdh ểhfio màsozl nhìsoqs n thôdqyp i. Họolft ăskhj n đugdh âsewx u cócqyd hếgrgs t. Họolft mặmphg c đugdh âsewx u cócqyd thiếgrgs u? Rồblzl i họolft sẽjnxa nghĩfqok lạacvh i.
Nhàsozl vua chợmitm t nhớmgmw ra đugdh iềgwsv u gìsoqs , ngàsozl i nócqyd i:
– Ỷpgrg -Lan nàsozl y, em nhậobft p cung hơuszy n năskhj m, màsozl chưoduh a vềgwsv thăskhj m nhàsozl . Vìsoqs vậobft y anh truyềgwsv n chỉoduh chuẩcano n bịbcgk xa giápgrg đugdh ưoduh a em vinh-quy, thăskhj m lạacvh i quêjubt hưoduh ơuszy ng. Anh đugdh ãfqok ban chỉoduh bộbowb Lễhjfy làsozl m sắpuxs c phong cho tổvbyf -phụblzl , song thâsewx n củigse a em, cùmphg ng ban Tam-âsewx n cho làsozl ng Thổvbyf -lộbowb i. Làsozl ng Thổvbyf -lộbowb i, anh đugdh ổvbyf i ra làsozl m Siêjubt u-loạacvh i. Vậobft y em cócqyd ưoduh ớmgmw c vọolft ng gìsoqs khôdqyp ng?
– Ưwkdb ớmgmw c vọolft ng củigse a em cócqyd ba đugdh iềgwsv u. Mộbowb t làsozl giúhpmn p cho tápgrg đugdh iềgwsv n, hai làsozl chuộbowb c con gápgrg i nhàsozl nghèjubt o đugdh ểhfio gảblmg cho ngưoduh ờbgkx i khôdqyp ng tiềgwsv n cưoduh ớmgmw i vợmitm . Ba làsozl minh oan cho sưoduh phụblzl . Ba đugdh iềgwsv u đugdh ócqyd anh đugdh ãfqok chu toàsozl n rồblzl i, thìsoqs em chỉoduh ưoduh ớmgmw c mong, dâsewx ng cho anh mộbowb t hoàsozl ng nam nữocmg a màsozl thôdqyp i. Em xin anh mộbowb t đugdh iềgwsv u nhỏrklx nữocmg a.
– Em cứrraq nócqyd i.
– Hồblzl i thơuszy ấigse u em cócqyd bốemul n ngưoduh ờbgkx i bạacvh n họolft c, kếgrgs t vớmgmw i nhau thàsozl nh Hồblzl ng-hàsozl ngũplwd long. Khi em vềgwsv Thăskhj ng-long đugdh ãfqok đugdh em họolft theo. Em lạacvh i cócqyd mưoduh ờbgkx i hai đugdh ứrraq a em nuôdqyp i màsozl anh đugdh ãfqok ban cho chúhpmn ng cápgrg i têjubt n làsozl Tâsewx y-hồblzl thấigse t kiệrwhw t vớmgmw i Long-biêjubt n ngũplwd hùmphg ng. Xin anh cho họolft vềgwsv cùmphg ng vớmgmw i em.
– Àmitm , anh nhớmgmw ra bốemul n côdqyp đugdh ócqyd rồblzl i, họolft làsozl Trinh-Dung, Ngọolft c-Huệrwhw , Ngọolft c-Nam, Thanh-Thảblmg o. Em đugdh ãfqok đugdh em bốemul n ngưoduh ờbgkx i đugdh ócqyd gửigse i cho Long-thàsozl nh ẩcano n-sĩfqok Tôdqyp n Đblzl ảblmg n, đugdh ểhfio đugdh ưoduh ợmitm c dạacvh y dỗjyit rồblzl i phảblmg i khôdqyp ng? Anh nghe Tôdqyp n phu nhâsewx n nócqyd i rằuqld ng chíqppn khíqppn bốemul n ngưoduh ờbgkx i đugdh ócqyd thựhjfy c khápgrg c thưoduh ờbgkx ng. Nhưoduh ng khi họolft họolft c Tôdqyp n ẩcano n-sĩfqok , thìsoqs lạacvh i theo cápgrg i đugdh ạacvh o củigse a ngưoduh ờbgkx i mấigse t.
– Đblzl ạacvh o củigse a Tôdqyp n làsozl đugdh ạacvh o gìsoqs vậobft y?
Nhàsozl vua phìsoqs cưoduh ờbgkx i:
– Cápgrg i đugdh ạacvh o củigse a Tôdqyp n làsozl thoápgrg t vòmovg ng danh lợmitm i, tiêjubt u dao tựhjfy tạacvh i. Khi nưoduh ớmgmw c hữocmg u sựhjfy , thìsoqs cầosay m gưoduh ơuszy m đugdh ứrraq ng lêjubt n. Bâsewx y giờbgkx em muốemul n xin anh đugdh iềgwsv u gìsoqs ?
– Anh cho bốemul n ngưoduh ờbgkx i cùmphg ng vềgwsv quêjubt vớmgmw i em, đugdh ểhfio mápgrg t mặmphg t mộbowb t thểhfio .
– Anh đugdh ang suy nghĩfqok , khôdqyp ng biếgrgs t cửigse nhữocmg ng vịbcgk quan nàsozl o theo phòmovg giápgrg cho em vềgwsv Siêjubt u-loạacvh i. Bâsewx y giờbgkx em muốemul n cho bốemul n ngưoduh ờbgkx i bạacvh n vinh quy, thìsoqs anh khôdqyp ng cầosay n sai cápgrg c quan nữocmg a, màsozl cócqyd đugdh ếgrgs n bốemul n ngưoduh ờbgkx i xin đugdh ưoduh ợmitm c thápgrg p tùmphg ng.
– Ai vậobft y?
– Cápgrg ch đugdh âsewx y mấigse y ngàsozl y, Quốemul c-phụblzl , Quốemul c-mẫpfcs u nhờbgkx Côdqyp i-sơuszy n côdqyp ng chúhpmn a Trầosay n Thanh-Nguyêjubt n đugdh ứrraq ng ra làsozl m mai họolft nhàsozl trai đugdh ểhfio hỏrklx i Trinh-Dung vớmgmw i Ngọolft c-Nam cho hai hoàsozl ng tửigse Hoằuqld ng-Châsewx n vàsozl Chiêjubt u-Văskhj n. Long-thàsozl nh ẩcano n-sĩfqok đugdh ồblzl ng ýocmg ngay, nhưoduh ng ngưoduh ờbgkx i lạacvh i muốemul n em làsozl m mai nhàsozl gápgrg i.
Ỷpgrg -Lan đugdh ãfqok nghe nócqyd i nhiềgwsv u vềgwsv hai hoàsozl ng tửigse Hoằuqld ng-Châsewx n vàsozl Chiêjubt u-Văskhj n làsozl con trai củigse a Khai-Quốemul c vưoduh ơuszy ng vớmgmw i vưoduh ơuszy ng phi Thanh-Mai. Nàsozl o làsozl đugdh ệrwhw nhấigse t mỹxqvz nam tửigse củigse a Thăskhj ng-long, nàsozl o làsozl khíqppn phápgrg ch hơuszy n đugdh ờbgkx i, nàsozl o làsozl văskhj n-chưoduh ơuszy ng quápgrg n thếgrgs , nàsozl o làsozl võswgd -côdqyp ng cựhjfy c cao. Cảblmg hai đugdh ãfqok đugdh ưoduh ợmitm c phong tưoduh ớmgmw c quốemul c côdqyp ng. Năskhj m trưoduh ớmgmw c đugdh âsewx y, lạacvh i cócqyd côdqyp ng dẹcqyd p giặmphg c Mưoduh ờbgkx ng ởkhoz Cẩcano m-thủigse y, tiếgrgs n phong quậobft n-vưoduh ơuszy ng. Hai vưoduh ơuszy ng tuy tuổvbyf i đugdh ãfqok hai mưoduh ơuszy i màsozl chưoduh a mởkhoz phủigse đugdh ệrwhw , tuyểhfio n vưoduh ơuszy ng phi. Cảblmg hai dùmphg ng hếgrgs t bổvbyf ng lộbowb c chu cấigse p cho ngưoduh ờbgkx i nghèjubt o, thu nhậobft n đugdh ệrwhw tửigse . Chiêjubt u-Văskhj n nuôdqyp i dạacvh y Tâsewx y-hồblzl thấigse t kiệrwhw t, huấigse n luyệrwhw n đugdh ưoduh ợmitm c đugdh ộbowb i Giao-long dũplwd ng sĩfqok năskhj m trăskhj m ngưoduh ờbgkx i, cócqyd thểhfio lặmphg n dưoduh ớmgmw i nưoduh ớmgmw c hàsozl ng giờbgkx . Còmovg n Hoằuqld ng-Châsewx n thìsoqs nuôdqyp i năskhj m trẻrraq ởkhoz chùmphg a Từcano -quang, tứrraq c Long-biêjubt n ngũplwd hùmphg ng luyệrwhw n đugdh ưoduh ợmitm c năskhj m trăskhj m dũplwd ng sĩfqok cócqyd thểhfio leo trèjubt o nhưoduh vưoduh ợmitm n, bắpuxs n têjubt n trăskhj m phápgrg t trăskhj m trúhpmn ng. Ômfrn ng lạacvh i gửigse i Long-biêjubt n ngũplwd hùmphg ng lêjubt n Bắpuxs c-biêjubt n họolft c phépgrg p chỉoduh huy hổvbyf , bápgrg o, sócqyd i, đugdh ưoduh ờbgkx i ưoduh ơuszy i nhưoduh thờbgkx i Lĩfqok nh-Nam. Bâsewx y giờbgkx nghe Khai-Quốemul c vưoduh ơuszy ng đugdh ịbcgk nh hỏrklx i Trinh-Dung, Ngọolft c-Nam cho hai hoàsozl ng tửigse ấigse y, thìsoqs làsozl đugdh iềgwsv u Ỷpgrg -Lan cầosay u màsozl khôdqyp ng đugdh ưoduh ợmitm c.
Nàsozl ng nócqyd i:
– Em đugdh ồblzl ng ýocmg ngay. Hay anh sẽjnxa đugdh ứrraq ng ra làsozl m mai nhàsozl gápgrg i.
Nhàsozl vua bậobft t cưoduh ờbgkx i. Ỷpgrg -Lan hỏrklx i:
– Cócqyd gìsoqs ngộbowb nghĩfqok nh khôdqyp ng màsozl anh cưoduh ờbgkx i?
Nhàsozl vua vuốemul t tócqyd c Ỷpgrg -Lan:
– Em chưoduh a hiểhfio u luậobft t củigse a triềgwsv u đugdh ìsoqs nh. Anh khôdqyp ng thểhfio làsozl m mai cho bấigse t cứrraq ai.
– Sao vậobft y?
– Theo luậobft t bảblmg n triềgwsv u, thìsoqs tấigse t cảblmg con dâsewx n trong nưoduh ớmgmw c, đugdh ềgwsv u thuộbowb c quyềgwsv n củigse a anh cảblmg . Nếgrgs u anh muốemul n gảblmg mộbowb t côdqyp gápgrg i cho bấigse t cứrraq chàsozl ng trai nàsozl o, côdqyp gápgrg i đugdh ócqyd đugdh ưoduh ơuszy ng nhiêjubt n làsozl quậobft n-chúhpmn a, côdqyp ng-chúhpmn a, thìsoqs cha mẹcqyd , làsozl ng xócqyd m củigse a côdqyp ấigse y sẽjnxa hãfqok nh diệrwhw n lắpuxs m. Anh khôdqyp ng cầosay n phảblmg i làsozl m mai.
Ỷpgrg -Lan vui vẻrraq , nắpuxs m tay nhàsozl vua:
– Anh bảblmg o bộbowb Lễhjfy làsozl m sắpuxs c chỉoduh gảblmg chồblzl ng ngay cho chúhpmn ng làsozl vừcano a. Nhưoduh vậobft y, em vinh quy, sẽjnxa cócqyd hai hoàsozl ng-tửigse theo hộbowb giápgrg thìsoqs hay biếgrgs t mấigse y.
– Anh sẽjnxa ban chỉoduh nhưoduh em muốemul n. Còmovg n Ngọolft c-Huệrwhw thìsoqs anh truyềgwsv n gảblmg cho con trai củigse a Văskhj n-minh đugdh iệrwhw n đugdh ạacvh i-họolft c sĩfqok Bùmphg i Hựhjfy u làsozl Bùmphg i Hoàsozl ng-Quan. Thanh-Thảblmg o, anh truyềgwsv n gảblmg cho con trai Hìsoqs nh-bộbowb thưoduh ợmitm ng-thưoduh Nguyễhjfy n Quýocmg -Thuyếgrgs t làsozl Nguyễhjfy n Căskhj n. Cảblmg hai ngưoduh ờbgkx i nàsozl y đugdh ềgwsv u cócqyd đugdh ứrraq c hạacvh nh tốemul t, lạacvh i văskhj n võswgd kiêjubt m toàsozl n.
Mưoduh ờbgkx i ngàsozl y sau, bộbowb Lễhjfy tâsewx u trìsoqs nh đugdh ãfqok chuẩcano n bịbcgk lễhjfy vậobft t cho sứrraq đugdh oàsozl n lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng sang Tốemul ng tu-cốemul ng. Giữocmg a lúhpmn c đugdh ócqyd , Khu-mậobft t việrwhw n Bắpuxs c-biêjubt n tâsewx u rằuqld ng cócqyd sứrraq Tốemul ng sang cápgrg o việrwhw c Gia-hựhjfy u hoàsozl ng đugdh ếgrgs nhàsozl Tốemul ng đugdh ãfqok băskhj ng hàsozl , miếgrgs u hiệrwhw u làsozl Nhâsewx n-tôdqyp ng. Thápgrg i-tửigse Triệrwhw u Thựhjfy lêjubt n ngôdqyp i vua, lấigse y hiệrwhw u làsozl Trịbcgk -bìsoqs nh, tôdqyp n hoàsozl ng hậobft u làsozl Từcano -thápgrg nh Quang-hiếgrgs n hoàsozl ng thápgrg i-hậobft u. Thápgrg i-hậobft u buôdqyp ng rèjubt m thíqppn nh chíqppn nh đugdh úhpmn ng nhưoduh triềgwsv u đugdh ìsoqs nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t đugdh ãfqok dựhjfy đugdh oápgrg n mấigse y hôdqyp m trưoduh ớmgmw c.
Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh Đblzl ạacvh i-Việrwhw t lạacvh i họolft p Tinh-triềgwsv u, dặmphg n dòmovg sứrraq đugdh oàsozl n nhữocmg ng chi tiếgrgs t phảblmg i làsozl m. Bởkhoz i sứrraq đugdh oàsozl n cócqyd năskhj m nhiệrwhw m vụblzl . Mộbowb t làsozl tu-cốemul ng, hai làsozl đugdh iếgrgs u tang Nhâsewx n-tôdqyp ng, ba làsozl mừcano ng Trịbcgk -bìsoqs nh hoàsozl ng đugdh ếgrgs đugdh ăskhj ng cựhjfy c, bốemul n làsozl đugdh ưoduh a ra đugdh ưoduh ờbgkx ng lốemul i hàsozl nh đugdh ộbowb ng, năskhj m làsozl phốemul i hợmitm p Tếgrgs -tápgrg c Đblzl ạacvh i-Việrwhw t ởkhoz Tốemul ng.
Sứrraq đugdh oàsozl n gồblzl m chápgrg nh sứrraq Trầosay n Trọolft ng-San, phócqyd sứrraq Quápgrg ch Sĩfqok -An, mưoduh ờbgkx i thịbcgk -vệrwhw , bốemul n mưoduh ơuszy i tưoduh ợmitm ng phu đugdh ểhfio chăskhj n mưoduh ờbgkx i con voi; hai mưoduh ơuszy i mụblzl c-ngưoduh u, đugdh ểhfio chăskhj n mưoduh ờbgkx i con trâsewx u. Còmovg n nhữocmg ng nhâsewx n viêjubt n khápgrg c nhưoduh kýocmg lụblzl c, đugdh ầosay u bếgrgs p, thôdqyp ng dịbcgk ch, phu khuâsewx n vápgrg c... tổvbyf ng cộbowb ng sứrraq đugdh oàsozl n trêjubt n hai trăskhj m ngưoduh ờbgkx i. Đblzl ấigse y làsozl bềgwsv ngoàsozl i, còmovg n thựhjfy c ra, trong đugdh ápgrg m sai dịbcgk ch ấigse y, cócqyd mưoduh ờbgkx i đugdh ạacvh i cao thủigse củigse a phápgrg i Đblzl ôdqyp ng-a, Tiêjubt u-sơuszy n, Tảblmg n-viêjubt n, Mêjubt -linh do Khu-mậobft t việrwhw n gửigse i theo, đugdh ểhfio thi hạacvh nh mậobft t lệrwhw nh. Chỉoduh nhữocmg ng ngưoduh ờbgkx i nàsozl y mớmgmw i biếgrgs t nhau màsozl thôdqyp i. Chápgrg nh, phócqyd sứrraq cũplwd ng khôdqyp ng đugdh ưoduh ợmitm c biếgrgs t rõswgd sựhjfy thựhjfy c. Tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Lýocmg Đblzl ạacvh o-Thàsozl nh thâsewx n kiểhfio m đugdh iểhfio m lễhjfy vậobft t gồblzl m voi, trâsewx u, ngựhjfy a, hưoduh ơuszy ng liệrwhw u, ngàsozl voi, đugdh ềgwsv u đugdh úhpmn ng sốemul lưoduh ợmitm ng.
Đblzl úhpmn ng lúhpmn c lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng, viêjubt n mụblzl c-ngưoduh u cho biếgrgs t trong mưoduh ờbgkx i con trâsewx u, cócqyd mộbowb t con đugdh ang bịbcgk thápgrg o dạacvh . Sợmitm rằuqld ng dọolft c đugdh ưoduh ờbgkx ng cócqyd thểhfio bịbcgk gầosay y đugdh i, xin đugdh ổvbyf i con khápgrg c. Việrwhw c mua mộbowb t con trâsewx u đugdh ựhjfy c khôdqyp ng phảblmg i làsozl đugdh iềgwsv u khócqyd . Nhưoduh ng chỉoduh còmovg n hơuszy n giờbgkx nữocmg a làsozl giờbgkx Hoàsozl ng-đugdh ạacvh o, sứrraq đugdh oàsozl n lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng, màsozl phảblmg i kiếgrgs m mộbowb t con trâsewx u mộbowb ng thìsoqs thựhjfy c làsozl thiêjubt n nan, vạacvh n nan. Giữocmg a lúhpmn c bốemul i rốemul i đugdh ócqyd , Thưoduh ợmitm ng-Dưoduh ơuszy ng hoàsozl ng hậobft u tuyêjubt n chỉoduh :
– Hiệrwhw n trong Hoàsozl ng-thàsozl nh cócqyd con trâsewx u mộbowb ng củigse a Ỷpgrg -Lan phu nhâsewx n, xin tểhfio -tưoduh ớmgmw ng xépgrg t xem con trâsewx u nàsozl y cócqyd bépgrg o tốemul t khôdqyp ng? Nếgrgs u nócqyd đugdh ầosay y đugdh ủigse đugdh iềgwsv u kiệrwhw n, thìsoqs khôdqyp ng lẽjnxa vìsoqs quốemul c sựhjfy , phu nhâsewx n lạacvh i tiếgrgs c hay sao?
Mọolft i ngưoduh ờbgkx i đugdh ềgwsv u biếgrgs t rằuqld ng con trâsewx u nàsozl y trưoduh ớmgmw c đugdh âsewx y Ỷpgrg -Lan đugdh ãfqok cứrraq u nócqyd khỏrklx i bịbcgk giếgrgs t tạacvh i chùmphg a Từcano -quang. Từcano ngàsozl y phu nhâsewx n tiếgrgs n cung, lýocmg trưoduh ởkhoz ng đugdh em nócqyd vềgwsv Thăskhj ng-long cho nàsozl ng, đugdh ểhfio lấigse y lòmovg ng. Ỷpgrg -Lan cựhjfy c kỳfcub thưoduh ơuszy ng yêjubt u con vậobft t. Hàsozl ng ngàsozl y, sápgrg ng sápgrg ng nàsozl ng cho nôdqyp ng dâsewx n mưoduh ợmitm n đugdh ểhfio cầosay y bừcano a. Chiềgwsv u nàsozl ng thâsewx n cho nócqyd ăskhj n, rồblzl i truyệrwhw n tròmovg vớmgmw i nócqyd rấigse t thâsewx n thiếgrgs t. Việrwhw c nàsozl y tớmgmw i tai hoàsozl ng-hậobft u. Bàsozl cựhjfy c kỳfcub ghépgrg t nócqyd . Bâsewx y giờbgkx bàsozl mưoduh ợmitm n cớmgmw quốemul c sựhjfy tốemul ng nócqyd khỏrklx i Hoàsozl ng-thàsozl nh.
Thếgrgs làsozl con trâsewx u đugdh ưoduh ợmitm c dắpuxs t ra. Ỷpgrg -Lan vỗjyit tay lêjubt n đugdh ầosay u nócqyd :
– Trâsewx u ơuszy i! Bâsewx y giờbgkx vìsoqs quốemul c sựhjfy , ta đugdh ểhfio trâsewx u lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng sang Tốemul ng. Sang đugdh ócqyd , trâsewx u nhớmgmw chăskhj m chỉoduh képgrg o cầosay y, đugdh ừcano ng làsozl m hổvbyf danh mìsoqs nh làsozl trâsewx u Đblzl ạacvh i-Việrwhw t nhépgrg .
Con trâsewx u rốemul ng lêjubt n nhữocmg ng tiếgrgs ng thảblmg m thiếgrgs t, nưoduh ớmgmw c mắpuxs t lãfqok chãfqok .
Nhàsozl vua cùmphg ng triềgwsv u đugdh ìsoqs nh thâsewx n tiễhjfy n sứrraq đugdh oàsozl n tớmgmw i cửigse a Bắpuxs c, rồblzl i trởkhoz vềgwsv . Ỷpgrg -Lan lấigse y lýocmg làsozl họolft c tròmovg củigse a phócqyd sứrraq Quápgrg ch Sĩfqok -An, nàsozl ng xin đugdh ưoduh ợmitm c tiễhjfy n ôdqyp ng mưoduh ờbgkx i dặmphg m. Long-biêjubt n ngũplwd hùmphg ng nghe tin con trâsewx u Thổvbyf -lộbowb i bịbcgk đugdh em cốemul ng Tầosay u, chúhpmn ng cũplwd ng rủigse nhau đugdh i tiễhjfy n trâsewx u. Thằuqld ng Dậobft t dắpuxs t trâsewx u, còmovg n bốemul n thằuqld ng Nghi, Đblzl oan, Ninh, Quang đugdh i bốemul n bêjubt n. Triềgwsv u đugdh ìsoqs nh bấigse y giờbgkx hầosay u hếgrgs t làsozl nho gia. Họolft thấigse y Ỷpgrg -Lan hiếgrgs u vớmgmw i thầosay y, đugdh ápgrg m trẻrraq lưoduh u luyếgrgs n con trâsewx u nhưoduh vậobft y, đugdh ềgwsv u tâsewx m phụblzl c.
Đblzl oàsozl n rờbgkx i Thăskhj ng-long đugdh i vềgwsv phíqppn a Bắpuxs c. Qua mưoduh ờbgkx i dặmphg m (5km) thìsoqs tớmgmw i khu rừcano ng lau sậobft y. Hai bêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng lau mọolft c mêjubt nh môdqyp ng, mỗjyit i lầosay n giócqyd thổvbyf i, cápgrg c câsewx y lau cọolft vàsozl o nhau, tạacvh o thàsozl nh mộbowb t âsewx m đugdh iệrwhw u thêjubt lưoduh ơuszy ng.
Khi sứrraq đugdh oàsozl n rờbgkx i Thăskhj ng-long mưoduh ờbgkx i dặmphg m, vẫpfcs n chưoduh a hếgrgs t khu rừcano ng lau, Long-biêjubt n ngũplwd hùmphg ng nhìsoqs n phong cảblmg nh, nócqyd i vớmgmw i nhau:
– Mìsoqs nh đugdh i quãfqok ng nữocmg a thìsoqs vềgwsv quêjubt Siêjubt u-loạacvh i.
Quápgrg ch Sĩfqok -An chắpuxs p tay hàsozl nh lễhjfy vớmgmw i Ỷpgrg -Lan:
– Thôdqyp i, xin phu nhâsewx n hồblzl i loan cho, vìsoqs trờbgkx i nắpuxs ng gắpuxs t.
Ỷpgrg -Lan chắpuxs p tay xápgrg Quápgrg ch Sĩfqok -An rồblzl i vỗjyit đugdh ầosay u trâsewx u:
– Thôdqyp i trâsewx u lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng nghe. Vĩfqok nh biệrwhw t từcano đugdh âsewx y!
Đblzl ápgrg m trẻrraq thẫpfcs n thờbgkx vuốemul t sừcano ng, vỗjyit lêjubt n lưoduh ng trâsewx u nócqyd i nhữocmg ng lờbgkx i tiễhjfy n biệrwhw t. Nưoduh ớmgmw c mắpuxs t Ỷpgrg -Lan chảblmg y dàsozl i xuốemul ng hai gòmovg mápgrg , thếgrgs làsozl đugdh ápgrg m trẻrraq khócqyd c theo. Con trâsewx u quỳfcub gốemul i, hưoduh ớmgmw ng vềgwsv Thăskhj ng-long lạacvh y Ỷpgrg -Lan vớmgmw i đugdh ápgrg m trẻrraq năskhj m lạacvh y, rồblzl i rơuszy i nưoduh ớmgmw c mắpuxs t lêjubt n đugdh ưoduh ờbgkx ng.
Ghi chúhpmn ,
Chỗjyit đugdh ấigse t nàsozl y, sau Long-biêjubt n ngũplwd hùmphg ng lĩfqok nh chứrraq c đugdh ạacvh i tưoduh ớmgmw ng quâsewx n, đugdh ãfqok sai đugdh ắpuxs p mộbowb t ngọolft n núhpmn i nhỏrklx , trôdqyp ng giốemul ng hìsoqs nh con trâsewx u quỳfcub đugdh ểhfio kỷaxuz niệrwhw m Ỷpgrg -Lan vớmgmw i năskhj m ôdqyp ng giãfqok biệrwhw t con vậobft t thâsewx n yêjubt u; rồblzl i dùmphg ng làsozl m nơuszy i luyệrwhw n tậobft p cápgrg c đugdh ộbowb i binh voi, hổvbyf , bápgrg o, sócqyd i, khỉoduh , ưoduh ng. Ngưoduh ờbgkx i sau khôdqyp ng biếgrgs t, nhâsewx n trôdqyp ng hìsoqs nh núhpmn i nhưoduh con vậobft t bốemul n châsewx n, thìsoqs cho đugdh ócqyd làsozl hìsoqs nh con voi, nêjubt n gọolft i núhpmn i ấigse y làsozl núhpmn i voi phụblzl c. Nay vẫpfcs n còmovg n, nhưoduh ng núhpmn i mòmovg n, chỉoduh còmovg n lạacvh i đugdh ốemul ng đugdh ấigse t nhưoduh cápgrg i gòmovg lớmgmw n.
Chỗjyit đugdh ấigse t trâsewx u qùmphg y đugdh ócqyd , cho đugdh ếgrgs n đugdh ầosay u thếgrgs kỷaxuz thứrraq hai mưoduh ơuszy i nàsozl y, cũplwd ng vẫpfcs n làsozl cápgrg nh đugdh ồblzl ng lau. Mộbowb t ngưoduh ờbgkx i Phápgrg p têjubt n Marty xin chíqppn nh phủigse Đblzl ôdqyp ng-dưoduh ơuszy ng cho khai hoang. Ômfrn ng bỏrklx tiềgwsv n mưoduh ợmitm n ngưoduh ờbgkx i đugdh ếgrgs n đugdh ốemul t rừcano ng lau, cầosay y đugdh ấigse t hoang, nhặmphg t đugdh ápgrg , biếgrgs n thàsozl nh đugdh ồblzl n đugdh iềgwsv n Marty chuyêjubt n trồblzl ng lúhpmn a. Sau 1945, đugdh ồblzl n đugdh iềgwsv n Marty bịbcgk bãfqok i bỏrklx , đugdh ặmphg t thàsozl nh xãfqok Quang-trung, thuộbowb c huyệrwhw n Gia-lâsewx m, tỉoduh nh Bắpuxs c-ninh. Năskhj m 1965 đugdh ổvbyf i thàsozl nh xãfqok Trâsewx u-quỳfcub . Xãfqok Trâsewx u-qùmphg y chuyêjubt n trồblzl ng lúhpmn a.
Xãfqok Trâsewx u-qùmphg y làsozl mộbowb t trong 31 xãfqok thuộbowb c huyệrwhw n Gia-lâsewx m, Hàsozl -nộbowb i. Phíqppn a Bắpuxs c giápgrg p xãfqok Cổvbyf -bi, phíqppn a Đblzl ôdqyp ng giápgrg p xãfqok Dưoduh ơuszy ng-xápgrg , Đblzl ặmphg ng-xápgrg , Phúhpmn -thịbcgk . Phíqppn a Nam giápgrg p xãfqok Đblzl a-tốemul n, Kiêjubt u-kịbcgk . Phíqppn a Tâsewx y giápgrg p xãfqok Cựhjfy -khôdqyp i, Đblzl ôdqyp ng-dưoduh , Thạacvh ch-bàsozl n. Hiệrwhw n xãfqok gồblzl m cápgrg c thôdqyp n An-đugdh àsozl o, An-lạacvh c, Bìsoqs nh-minh, Chíqppn nh-trung, Cửigse u-việrwhw t, Kiêjubt n-thàsozl nh vàsozl khu phốemul Trâsewx u-qùmphg y.
Vìsoqs nguyêjubt n do Trâsewx u-quỳfcub làsozl xãfqok tâsewx n lậobft p, thiếgrgs u nhữocmg ng truyềgwsv n thốemul ng, phong tụblzl c, miếgrgs u mạacvh o so vớmgmw i cápgrg c xãfqok cổvbyf xung quanh, cócqyd từcano hai, ba nghìsoqs n năskhj m trưoduh ớmgmw c. Nhưoduh ng cápgrg i têjubt n Trâsewx u-qùmphg y lạacvh i cócqyd gốemul c lịbcgk ch sửigse hơuszy n nghìsoqs n năskhj m. Ngàsozl y nay xãfqok Trâsewx u-qùmphg y làsozl nơuszy i đugdh ặmphg t nhữocmg ng cơuszy quan đugdh ầosay u nãfqok o củigse a huyệrwhw n Gia-lâsewx m. Lui vàsozl o trong mộbowb t chúhpmn t, cócqyd nhữocmg ng căskhj n nhàsozl ngócqyd i khang trang, do ngưoduh ờbgkx i Phápgrg p kiếgrgs n trúhpmn c từcano đugdh ầosay u thếgrgs kỷaxuz nàsozl y, nhưoduh ng vẫpfcs n còmovg n nguyêjubt n. Đblzl ócqyd làsozl trụblzl sởkhoz củigse a đugdh ồblzl n đugdh iềgwsv n Marty xưoduh a; nay dùmphg ng làsozl m trưoduh ờbgkx ng đugdh ạacvh i họolft c Nôdqyp ng-nghiệrwhw p, mang têjubt n ”đugdh ạacvh i họolft c nôdqyp ng nghiệrwhw p Trâsewx u-qùmphg y”. Đblzl ạacvh i họolft c lĩfqok nh nhiệrwhw m vụblzl đugdh àsozl o tạacvh o mưoduh ờbgkx i bốemul n ngàsozl nh chuyêjubt n gia canh nôdqyp ng. Đblzl i mấigse y câsewx y sốemul nữocmg a đugdh ếgrgs n thôdqyp n Dưoduh ơuszy ng-đugdh àsozl , xãfqok Dưoduh ơuszy ng-xápgrg , làsozl nơuszy i tọolft a lạacvh c đugdh ềgwsv n thờbgkx Linh-Nhâsewx n hoàsozl ng thápgrg i hậobft u. Ngoàsozl i giápgrg o-sưoduh , sinh viêjubt n củigse a trưoduh ờbgkx ng, đugdh ạacvh i họolft c Trâsewx u-quỳfcub íqppn t ai biếgrgs t nguồblzl n gốemul c cápgrg i têjubt n nàsozl y. Hầosay u hếgrgs t ngưoduh ờbgkx i ta viếgrgs t sai chíqppn nh tảblmg thàsozl nh « châsewx u » quỳfcub , thựhjfy c làsozl vôdqyp nghĩfqok a, vàsozl mấigse t gốemul c.
Hôdqyp m ấigse y vàsozl o ngàsozl y rằuqld m, vìsoqs phảblmg i lêjubt n vùmphg ng Kinh-Bắpuxs c duyệrwhw t thủigse y quâsewx n, nhàsozl vua trao quyềgwsv n cho Ỷpgrg -Lan đugdh ọolft c nhữocmg ng tấigse u chưoduh ơuszy ng, rồblzl i châsewx u-phêjubt , đugdh ợmitm i ngàsozl i vềgwsv sẽjnxa kýocmg , sau đugdh ócqyd chuyểhfio n cho tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Lýocmg Đblzl ạacvh o-Thàsozl nh. Ỷpgrg -Lan ởkhoz lạacvh i trong cung vớmgmw i mẹcqyd con Thúhpmn y-Hoàsozl ng, Thúhpmn y-Phưoduh ợmitm ng. Ngoàsozl i ra còmovg n têjubt n thápgrg i giápgrg m Nguyễhjfy n Bôdqyp ng hầosay u cậobft n. Vìsoqs nhàsozl vua cũplwd ng nhưoduh Ỷpgrg -Lan, đugdh ềgwsv u cócqyd võswgd côdqyp ng cao, nêjubt n cung Ỷpgrg -Lan khôdqyp ng dùmphg ng thịbcgk -vệrwhw canh gápgrg c nhưoduh nhữocmg ng cung khápgrg c.
Ỷpgrg -Lan đugdh ang đugdh ọolft c đugdh ếgrgs n tờbgkx tấigse u chưoduh ơuszy ng củigse a trấigse n Thanh-hócqyd a, Nghệrwhw -an nócqyd i vềgwsv tìsoqs nh-hìsoqs nh Chiêjubt m-quốemul c, thìsoqs nàsozl ng nghe nhưoduh cócqyd tiếgrgs ng châsewx n ngưoduh ờbgkx i rócqyd n répgrg n tiếgrgs n lạacvh i phíqppn a cửigse a sổvbyf . Hồblzl i nàsozl y, nộbowb i côdqyp ng âsewx m nhu củigse a nàsozl ng luyệrwhw n đugdh ãfqok tớmgmw i mứrraq c thưoduh ợmitm ng thừcano a, nêjubt n dùmphg nhữocmg ng tiếgrgs ng đugdh ộbowb ng nho nhỏrklx , nàsozl ng cũplwd ng phâsewx n biệrwhw t đugdh ưoduh ợmitm c.
Nàsozl ng giảblmg nhưoduh khôdqyp ng nghe thấigse y, cứrraq tiếgrgs p tụblzl c đugdh ọolft c, thìsoqs lạacvh i cócqyd tiếgrgs ng ngưoduh ờbgkx i ta chọolft c giấigse y dápgrg n cửigse a sổvbyf . Nàsozl ng nghĩfqok thầosay m:
– Nhấigse t đugdh ịbcgk nh làsozl quâsewx n gian rồblzl i đugdh âsewx y. Y rìsoqs nh mòmovg đugdh ịbcgk nh làsozl m gìsoqs ?
Nàsozl ng cầosay m chung tràsozl lêjubt n, vậobft n kìsoqs nh lựhjfy c, rồblzl i nócqyd i:
– Ngưoduh ờbgkx i làsozl ai, màsozl dápgrg m đugdh ếgrgs n nơuszy i nàsozl y rìsoqs nh mòmovg ?
Nócqyd i dứrraq t lờbgkx i, nàsozl ng tung cápgrg i chung vềgwsv phíqppn a cửigse a sổvbyf , rồblzl i lạacvh ng mìsoqs nh ra sâsewx n. Ngoàsozl i sâsewx n, mộbowb t ngưoduh ờbgkx i trùmphg m kíqppn n đugdh ầosay u, đugdh ang vung tay gạacvh t cápgrg i chung. Cápgrg i chung trúhpmn ng vàsozl o tưoduh ờbgkx ng đugdh ếgrgs n bốemul p mộbowb t tiếgrgs ng, vỡugdh tan tàsozl nh. Ỷpgrg -Lan xẹcqyd t đugdh ếgrgs n bêjubt n ngưoduh ờbgkx i kia, lạacvh nh lùmphg ng nócqyd i:
– Cao nhâsewx n làsozl ai? Xin mờbgkx i vàsozl o xơuszy i nưoduh ớmgmw c.
Ngưoduh ờbgkx i kia cưoduh ờbgkx i khìsoqs , rồblzl i theo Ỷpgrg -Lan vàsozl o trong. Y khôdqyp ng khápgrg ch sápgrg o, ngồblzl i ngay xuốemul ng ghếgrgs . Ỷpgrg -Lan rócqyd t nưoduh ớmgmw c vàsozl o chung, trao cho ngưoduh ờbgkx i ấigse y. Trong khi trao, nàsozl ng vậobft n nộbowb i lựhjfy c ra đugdh ầosay u ngócqyd n tay. Ngưoduh ờbgkx i kia tiếgrgs p cápgrg i chung, bịbcgk nộbowb i lựhjfy c củigse a Ỷpgrg -Lan tấigse n côdqyp ng. Y cũplwd ng vậobft n nộbowb i lựhjfy c chốemul ng trảblmg , hai kìsoqs nh lựhjfy c gặmphg p nhau khiếgrgs n nưoduh ớmgmw c trong chung bắpuxs n vọolft t lêjubt n cao. Ngưoduh ờbgkx i kia phấigse t tay mộbowb t cápgrg i, nưoduh ớmgmw c bắpuxs n vàsozl o ngưoduh ờbgkx i mẹcqyd con Thúhpmn y-Hoàsozl ng, Thúhpmn y-Phưoduh ợmitm ng đugdh ứrraq ng sau. Hai ngưoduh ờbgkx i ápgrg i lêjubt n mộbowb t tiếgrgs ng rồblzl i ngãfqok ngồblzl i xuốemul ng.
Ỷpgrg -Lan thấigse y hơuszy i nưoduh ớmgmw c cócqyd mùmphg i tanh tanh rấigse t quen thuộbowb c, nàsozl ng đugdh ộbowb chừcano ng rằuqld ng hai ngưoduh ờbgkx i chỉoduh trúhpmn ng đugdh ộbowb c mêjubt man chứrraq khôdqyp ng đugdh ếgrgs n nỗjyit i nguy hiểhfio m đugdh ếgrgs n tíqppn nh mệrwhw nh. Nàsozl ng cưoduh ờbgkx i nhạacvh t:
– Thìsoqs ra tôdqyp n giápgrg cũplwd ng biếgrgs t dùmphg ng Chu-sa đugdh ộbowb c tốemul đugdh ấigse y.
Ngưoduh ờbgkx i ấigse y lạacvh nh lùmphg ng ngồblzl i bấigse t đugdh ộbowb ng.
Ỷpgrg -Lan hỏrklx i:
– Xin quýocmg khápgrg ch cho biếgrgs t cao danh, quýocmg tíqppn nh?
Ngưoduh ờbgkx i kia mởkhoz khăskhj n trùmphg m đugdh ầosay u, thìsoqs chíqppn nh làsozl Đblzl inh Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng, kẻrraq xưoduh ng têjubt n Trầosay n Tựhjfy -An đugdh ãfqok dạacvh y võswgd côdqyp ng cho nàsozl ng. Ỷpgrg -Lan bậobft t lêjubt n tiếgrgs ng kêjubt u:
– Sưoduh phụblzl . Đblzl ãfqok hơuszy n năskhj m nay khôdqyp ng đugdh ưoduh ợmitm c tin tứrraq c lãfqok o nhâsewx n gia. Ngưoduh ờbgkx i vẫpfcs n mạacvh nh chứrraq ?
– Phu nhâsewx n cócqyd biếgrgs t ta làsozl ai khôdqyp ng?
– Đblzl ệrwhw tửigse biếgrgs t lãfqok o nhâsewx n gia khôdqyp ng phảblmg i làsozl đugdh ạacvh i hiệrwhw p Trầosay n Tựhjfy -An. Sưoduh phụblzl ơuszy i, têjubt n ngưoduh ờbgkx i làsozl Đblzl inh Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng phảblmg i khôdqyp ng? Theo đugdh ệrwhw tửigse biếgrgs t, thìsoqs nhữocmg ng kẻrraq cócqyd bảblmg n lĩfqok nh ngang vớmgmw i ngưoduh ờbgkx i, e Đblzl ạacvh i-Việrwhw t, Đblzl ạacvh i-Tốemul ng đugdh ếgrgs m trêjubt n bàsozl n tay. Tạacvh i sao lãfqok o nhâsewx n gia lạacvh i phảblmg i đugdh ộbowb i têjubt n đugdh ạacvh i hiệrwhw p Tựhjfy -An? Đblzl ệrwhw tửigse thựhjfy c khôdqyp ng hiểhfio u nổvbyf i.
– Bậobft y nàsozl o. Ta chíqppn nh làsozl Trầosay n Tựhjfy -An, đugdh ứrraq ng hàsozl ng nhìsoqs trong Đblzl ạacvh i-Việrwhw t ngũplwd long, sau gãfqok thầosay y chùmphg a Minh-Khôdqyp ng. Đblzl úhpmn ng ra ta đugdh ứrraq ng đugdh ầosay u ngũplwd -long đugdh ấigse y chứrraq . Nhưoduh ng vìsoqs gãfqok Minh-Khôdqyp ng làsozl thầosay y chùmphg a, làsozl sưoduh huynh củigse a gãfqok Lýocmg Côdqyp ng-Uẩcano n nêjubt n ta phảblmg i đugdh ứrraq ng sau gãfqok . Còmovg n thựhjfy c ra bảblmg n lĩfqok nh củigse a ta hơuszy n y nhiềgwsv u. Tạacvh i sao phu nhâsewx n lạacvh i bảblmg o ta làsozl Đblzl inh Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng?
Mặmphg t lãfqok o trởkhoz thàsozl nh lầosay m lìsoqs :
– Đblzl inh Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng hiệrwhw n giờbgkx vẫpfcs n còmovg n sốemul ng. Y ẩcano n ởkhoz trong phủigse đugdh ệrwhw củigse a tểhfio -tưoduh ớmgmw ng Dưoduh ơuszy ng Đblzl ạacvh o-Gia. Từcano hôdqyp m Dưoduh ơuszy ng Đblzl ạacvh o-Gia bịbcgk cápgrg ch chứrraq c, khôdqyp ng rõswgd y đugdh i đugdh âsewx u mấigse t.
Lòmovg ng Ỷpgrg -Lan đugdh ầosay y nghi hoặmphg c. Khôdqyp ng biếgrgs t nàsozl ng tin lãfqok o hay tin vua bàsozl Bìsoqs nh-Dưoduh ơuszy ng? Nàsozl ng hỏrklx i lạacvh i:
– Sưoduh phụblzl , cócqyd mộbowb t đugdh êjubt m đugdh ệrwhw tửigse trởkhoz lạacvh i con đugdh òmovg tìsoqs m sưoduh phụblzl , thìsoqs thấigse y sưoduh -mẫpfcs u cùmphg ng hai đugdh òmovg phu chếgrgs t cong queo, miệrwhw ng bịbcgk nhépgrg t thịbcgk t chócqyd . Sau đugdh ấigse y đugdh ệrwhw tửigse bịbcgk bắpuxs t giam, thàsozl nh ra khôdqyp ng trởkhoz lạacvh i đugdh ưoduh ợmitm c. Cócqyd đugdh úhpmn ng sưoduh mẫpfcs u bịbcgk Mộbowb c-Tồblzl n hòmovg a thưoduh ợmitm ng sápgrg t hạacvh i khôdqyp ng?
– Đblzl úhpmn ng thếgrgs . Hôdqyp m ấigse y ta đugdh i tìsoqs m phu-nhâsewx n ởkhoz nhàsozl Lýocmg Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t. Khi trởkhoz vềgwsv , thìsoqs thấigse y vợmitm ta bịbcgk têjubt n Mộbowb c-Tồblzl n Vọolft ng-Thêjubt hòmovg a thưoduh ợmitm ng sápgrg t hạacvh i. Ta đugdh ịbcgk nh giếgrgs t y đugdh ểhfio trảblmg thùmphg cho hiềgwsv n thêjubt . Sau hơuszy n trăskhj m hiệrwhw p, y bịbcgk lạacvh c bạacvh i bỏrklx chạacvh y. Ta đugdh uổvbyf i y cho tớmgmw i Thanh-hócqyd a thìsoqs mấigse t tíqppn ch. Khi ta trởkhoz vềgwsv Thăskhj ng-long thìsoqs ngưoduh ờbgkx i ta chôdqyp n sưoduh mẫpfcs u rồblzl i. Từcano hôdqyp m mấigse t sưoduh mẫpfcs u, ta nhưoduh ngưoduh ờbgkx i hócqyd a đugdh iêjubt n, ta đugdh i tìsoqs m phu nhâsewx n. Mãfqok i hôdqyp m nay mớmgmw i thấigse y.
Ỷpgrg -Lan hỏrklx i khépgrg o:
– Đblzl ệrwhw tửigse nghe sưoduh phụblzl chếgrgs ra Cổvbyf -loa tâsewx m phápgrg p, rồblzl i truyềgwsv n cho sưoduh huynh Lýocmg Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t. Cớmgmw sao sưoduh phụblzl bắpuxs t đugdh ệrwhw tửigse phảblmg i đugdh ápgrg nh cắpuxs p tâsewx m phápgrg p nàsozl y cho sưoduh phụblzl ?
– Hừcano ! Phu-nhâsewx n đugdh âsewx u biếgrgs t rằuqld ng ta giàsozl rồblzl i nêjubt n quêjubt n mấigse t tâsewx m phápgrg p đugdh ócqyd . Nhưoduh ng khôdqyp ng lẽjnxa ta làsozl thápgrg i sưoduh phụblzl , màsozl lạacvh i đugdh i hỏrklx i y? Ừmgmw , sau khi mi rờbgkx i ta, khôdqyp ng cócqyd thuốemul c giảblmg i, màsozl phu nhâsewx n sốemul ng đugdh ưoduh ợmitm c kểhfio cũplwd ng lạacvh . Cócqyd phảblmg i thằuqld ng lỏrklx i Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t đugdh em thuốemul c giảblmg i cho phu nhâsewx n khôdqyp ng?
– Quảblmg đugdh úhpmn ng nhưoduh sưoduh phụblzl đugdh oápgrg n. Sưoduh huynh Thưoduh ờbgkx ng-Kiệrwhw t đugdh ãfqok cho đugdh ệrwhw tửigse thuốemul c giảblmg i. Sau nàsozl y U-bon vưoduh ơuszy ng Lêjubt Văskhj n vớmgmw i phòmovg -mãfqok Thâsewx n Thiệrwhw u-Thápgrg i còmovg n dùmphg ng thầosay n côdqyp ng trịbcgk tuyệrwhw t nọolft c Chu-sa huyềgwsv n-âsewx m cho đugdh ệrwhw tửigse nữocmg a.
– Vìsoqs vậobft y phu nhâsewx n mớmgmw i trốemul n khôdqyp ng gặmphg p ta, khiếgrgs n ta phảblmg i đugdh i tìsoqs m phu nhâsewx n. Cócqyd đugdh úhpmn ng vậobft y khôdqyp ng?
– Khôdqyp ng phảblmg i thếgrgs . Nhưoduh ng sưoduh phụblzl ơuszy i, Chu-sa huyềgwsv n-âsewx m chưoduh ởkhoz ng làsozl chưoduh ởkhoz ng tàsozl môdqyp n. Bấigse t cứrraq ngưoduh ờbgkx i trong chíqppn nh phápgrg i, hay tàsozl phápgrg i đugdh ềgwsv u muốemul n tru diệrwhw t. Sưoduh phụblzl nêjubt n bỏrklx đugdh i, đugdh ừcano ng luyệrwhw n nữocmg a.
– Tàsozl môdqyp n! Thếgrgs nàsozl o làsozl tàsozl môdqyp n? Võswgd côdqyp ng làsozl gìsoqs ? Làsozl dùmphg ng hếgrgs t khảblmg năskhj ng đugdh ểhfio chépgrg m giếgrgs t nhau. Vìsoqs vậobft y cócqyd ngưoduh ờbgkx i dùmphg ng đugdh ao, cócqyd ngưoduh ờbgkx i dùmphg ng kiếgrgs m, cócqyd ngưoduh ờbgkx i dùmphg ng ápgrg m khíqppn . Nay ta dùmphg ng thuốemul c đugdh ểhfio đugdh ápgrg nh đugdh ịbcgk ch thìsoqs cũplwd ng thếgrgs . Cápgrg i bọolft n hèjubt n hạacvh đugdh ápgrg nh khôdqyp ng lạacvh i thìsoqs kêjubt u ầosay m lêjubt n làsozl tàsozl môdqyp n. Ta hỏrklx i phu nhâsewx n câsewx u nàsozl y nhépgrg : nếgrgs u phu nhâsewx n khôdqyp ng dùmphg ng Huyềgwsv n-âsewx m nộbowb i lựhjfy c, thìsoqs sao cócqyd thểhfio bắpuxs t têjubt n Đblzl oàsozl n Quang-Minh, con Minh-Can khai ra sựhjfy thựhjfy c trong dinh Trung-nghĩfqok a? Nếgrgs u khôdqyp ng dùmphg ng võswgd côdqyp ng Chu-sa thìsoqs sao cócqyd thểhfio thắpuxs ng têjubt n Trịbcgk nh Quang-Thạacvh ch?
Ỷpgrg -Lan vẫpfcs n chưoduh a chịbcgk u thua:
– Trưoduh ớmgmw c đugdh âsewx y chíqppn nh sưoduh phụblzl chếgrgs ra phưoduh ơuszy ng phápgrg p phảblmg n Chu-sa chưoduh ởkhoz ng. Chíqppn nh phưoduh ơuszy ng phápgrg p nàsozl y đugdh ãfqok đugdh ápgrg nh bạacvh i cápgrg c trưoduh ởkhoz ng lãfqok o bang Nhậobft t-Hồblzl . Rồblzl i cũplwd ng chíqppn nh sưoduh huynh Thôdqyp ng-Mai kịbcgk ch đugdh ấigse u vớmgmw i Nhậobft t-Hồblzl lãfqok o nhâsewx n, đugdh i đugdh ếgrgs n chỗjyit cảblmg hai cùmphg ng chếgrgs t. Nhưoduh ng sưoduh huynh Thôdqyp ng-Mai may mắpuxs n đugdh ưoduh ợmitm c lãfqok o sưoduh Phan Nam cứrraq u thoápgrg t. Thếgrgs màsozl nay sưoduh phụblzl lạacvh i luyệrwhw n đugdh ộbowb c chưoduh ởkhoz ng đugdh ócqyd củigse a Nhậobft t-Hồblzl .
Bỗjyit ng cócqyd tiếgrgs ng thanh la, tiếgrgs ng quápgrg t thápgrg o, rồblzl i cócqyd nhiềgwsv u tiếgrgs ng châsewx n ngưoduh ờbgkx i chạacvh y rầosay m rậobft p, cùmphg ng tiếgrgs ng thịbcgk -vệrwhw :
– Gian tếgrgs ! Gian tếgrgs !
Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng phócqyd ng mìsoqs nh qua cửigse a sổvbyf mấigse t tíqppn ch.
Lậobft p tứrraq c mộbowb t đugdh ộbowb i nữocmg binh gưoduh ơuszy m đugdh ao sápgrg ng choang, do mộbowb t thiếgrgs u nữocmg cầosay m đugdh ầosay u chạacvh y đugdh ếgrgs n. Ỷpgrg -Lan nhậobft n ra thiếgrgs u nữocmg đugdh ócqyd làsozl côdqyp ng chúhpmn a Thiêjubt n-Ninh. Côdqyp ng chúhpmn a cung tay hàsozl nh lễhjfy vớmgmw i nàsozl ng, rồblzl i hỏrklx i:
– Phu-nhâsewx n cócqyd sao khôdqyp ng? Gian tếgrgs đugdh âsewx u rồblzl i?
Ỷpgrg -Lan nắpuxs m tay Thiêjubt n-Ninh:
– Cảblmg m ơuszy n Thiêjubt n-Ninh, côdqyp khôdqyp ng sao cảblmg . Gian tếgrgs đugdh ấigse u chưoduh ởkhoz ng vớmgmw i côdqyp , bấigse t phâsewx n thắpuxs ng bạacvh i. Sau thấigse y đugdh ộbowb ng, y bỏrklx chạacvh y. Chỉoduh cócqyd Thúhpmn y-Hoàsozl ng, vớmgmw i Thúhpmn y-Phưoduh ợmitm ng bịbcgk trúhpmn ng đugdh ộbowb c nhưoduh ng khôdqyp ng sao.
Nàsozl ng dắpuxs t Thiêjubt n-Ninh vàsozl o cung Ỷpgrg -Lan, trong khi đugdh ộbowb i nữocmg binh dàsozl n ra mau chócqyd ng bao vâsewx y lấigse y xung quanh. Ỷpgrg -Lan dùmphg ng phưoduh ơuszy ng phápgrg p húhpmn t đugdh ộbowb c củigse a Đblzl inh Kiếgrgs m-Thưoduh ơuszy ng dạacvh y, nàsozl ng xoa trêjubt n mặmphg t hai ngưoduh ờbgkx i, mỗjyit i ngưoduh ờbgkx i mộbowb t cápgrg i, lậobft p tứrraq c mẹcqyd con Thúhpmn y-Hoàsozl ng, Thúhpmn y-Phưoduh ợmitm ng tỉoduh nh ngay.
Thiêjubt n-Ninh hỏrklx i:
– Phu nhâsewx n! Gian tếgrgs làsozl loạacvh i ngưoduh ờbgkx i nàsozl o vậobft y? Y đugdh ịbcgk nh làsozl m gìsoqs ?
Ỷpgrg -Lan lắpuxs c đugdh ầosay u:
– Côdqyp thựhjfy c khôdqyp ng rõswgd ýocmg đugdh ồblzl củigse a y. Y làsozl mộbowb t lãfqok o giàsozl tuổvbyf i trêjubt n bẩcano y mưoduh ơuszy i. Võswgd côdqyp ng củigse a y làsozl võswgd côdqyp ng Đblzl ôdqyp ng-a, nhưoduh ng nộbowb i lựhjfy c lạacvh i làsozl nộbowb i lựhjfy c Hồblzl ng-thiếgrgs t.
Từcano ngàsozl y nhậobft p cung, Ỷpgrg -Lan rấigse t thâsewx n vớmgmw i ba bàsozl phi, sinh mẫpfcs u củigse a côdqyp ng chúhpmn a Thiêjubt n-Thàsozl nh, Đblzl ộbowb ng-Thiêjubt n vàsozl Thiêjubt n-Ninh. So vai vếgrgs thìsoqs cápgrg i tưoduh ớmgmw c phu nhâsewx n củigse a nàsozl ng thấigse p hơuszy n tưoduh ớmgmw c phi củigse a ba bàsozl . Vềgwsv tuổvbyf i tápgrg c, cápgrg c bàsozl đugdh ápgrg ng tuổvbyf i mẹcqyd nàsozl ng, nêjubt n nàsozl ng khôdqyp ng dápgrg m ỷaxuz đugdh ưoduh ợmitm c sủigse ng ápgrg i màsozl lêjubt n mặmphg t. Trápgrg i lạacvh i, nàsozl ng rấigse t lễhjfy phépgrg p, nhũplwd n nhặmphg n vớmgmw i cápgrg c bàsozl . Nêjubt n cápgrg c bàsozl cựhjfy c kỳfcub yêjubt u quýocmg nàsozl ng.
Riêjubt ng Thiêjubt n-Ninh, vìsoqs làsozl đugdh ệrwhw tửigse côdqyp ng chúhpmn a Bảblmg o-Hòmovg a, võswgd côdqyp ng nàsozl ng cao thâsewx m vôdqyp cùmphg ng, nàsozl ng lạacvh i uyêjubt n thâsewx m Nho họolft c, rấigse t giỏrklx i vềgwsv tổvbyf chứrraq c canh nôdqyp ng, tiềgwsv n tệrwhw , thuếgrgs mápgrg . Nàsozl ng đugdh ãfqok đugdh ưoduh ợmitm c triềgwsv u đugdh ìsoqs nh trao cho nhiệrwhw m vụblzl kiểhfio m soápgrg t việrwhw c thi hàsozl nh cảblmg i cápgrg ch canh nôdqyp ng, binh lưoduh ơuszy ng. Khi vừcano a gặmphg p nhau lầosay n đugdh ầosay u, Ỷpgrg -Lan vớmgmw i nàsozl ng thâsewx n nhau ngay. Hai ngưoduh ờbgkx i thưoduh ờbgkx ng bàsozl n quốemul c sựhjfy vớmgmw i nhau. Tuy vai vếgrgs Ỷpgrg -Lan ngang vớmgmw i mẹcqyd Thiêjubt n-Ninh; Thiêjubt n-Ninh gọolft i nàsozl ng làsozl phu nhâsewx n, xưoduh ng con, Ỷpgrg -Lan xưoduh ng côdqyp vớmgmw i nàsozl ng. Nhưoduh ng hai ngưoduh ờbgkx i nhưoduh cặmphg p bạacvh n thâsewx n thiếgrgs t vôdqyp cùmphg ng. Ỷpgrg -Lan xin vớmgmw i nhàsozl vua cho nàsozl ng thu nhậobft n tiểhfio u thưoduh con cápgrg c quan, luyệrwhw n tậobft p thàsozl nh đugdh ộbowb i nữocmg binh, hầosay u bảblmg o vệrwhw cho Hoàsozl ng-thàsozl nh. Nhàsozl vua đugdh ồblzl ng ýocmg ngay. Chỉoduh trong vòmovg ng nửigse a năskhj m đugdh ộbowb i nữocmg binh đugdh ảblmg cócqyd khảblmg năskhj ng chiếgrgs n đugdh ấigse u nhưoduh mộbowb t đugdh ạacvh o binh. Ỷpgrg -Lan lấigse y têjubt n nữocmg tưoduh ớmgmw ng võswgd côdqyp ng cựhjfy c cao thờbgkx i vua Trưoduh ng têjubt n Trầosay n Năskhj ng tưoduh ớmgmw c phong côdqyp ng chúhpmn a Gia-Hưoduh ng đugdh ặmphg t cho đugdh ạacvh o binh nàsozl y.
Ghi chúhpmn ,
Sau nàsozl y khi Quápgrg ch Quỳfcub , Triệrwhw u Tiếgrgs t đugdh em đugdh ạacvh i binh sang đugdh ápgrg nh, côdqyp ng chúhpmn a Thiêjubt n-Ninh đugdh ưoduh ợmitm c chỉoduh đugdh ịbcgk nh trấigse n thủigse phòmovg ng tuyếgrgs n bảblmg o vệrwhw vòmovg ng đugdh ai Thăskhj ng-long. Quâsewx n Tốemul ng phápgrg vỡugdh chiếgrgs n lũplwd y Nhưoduh -nguyệrwhw t, nhưoduh nưoduh ớmgmw c vỡugdh bờbgkx , tiếgrgs n tớmgmw i rừcano ng tre cápgrg ch Thăskhj ng-long cócqyd 25 câsewx y-sốemul . Côdqyp ng-chúhpmn a Thiêjubt n-Ninh dùmphg ng đugdh ạacvh o binh Yêjubt n-lãfqok ng tửigse chiếgrgs n, đugdh ápgrg nh bậobft t quâsewx n Tốemul ng lui vềgwsv Nhưoduh -nguyệrwhw t.
Gia phảblmg cũplwd ng nhưoduh từcano đugdh ưoduh ờbgkx ng củigse a con chápgrg u họolft Lýocmg tạacvh i Bắpuxs c Cao cócqyd đugdh ôdqyp i câsewx u đugdh ốemul i:
Thậobft p bápgrg t anh hùmphg ng giai Phùmphg -đugdh ổvbyf ng,
Tam thiêjubt n nữocmg kiệrwhw t tỷaxuz Mêjubt -linh.
Nghĩfqok a làsozl 18 anh hùmphg ng đugdh ềgwsv u cócqyd thểhfio víqppn vớmgmw i Phùmphg -đugdh ổvbyf ng Thiêjubt n-vưoduh ơuszy ng, ba nghìsoqs n nữocmg kiệrwhw t cócqyd thểhfio sápgrg nh vớmgmw i cápgrg c anh hùmphg ng thờbgkx i vua Trưoduh ng.
Sau khi tuẫpfcs n quốemul c, Côdqyp ng-chúhpmn a rấigse t thiêjubt ng. Hiệrwhw n đugdh ềgwsv n thờbgkx Côdqyp ng-chúhpmn a tạacvh i Thịbcgk -cầosay u, lỵjtni sởkhoz củigse a tỉoduh nh Bắpuxs c-ninh, hằuqld ng năskhj m vàsozl o đugdh ầosay u xuâsewx n, cócqyd hằuqld ng mấigse y trăskhj m ngưoduh ờbgkx i tớmgmw i vay tiềgwsv n Bàsozl Chúhpmn a-kho.
– Bâ
– Tâ
Thư
Nhà
– Á
– Tâ
Triề
Thư
– Nă
Triề
Tiế
– Nhá
Thư
– Nhá
Thư
– Nhá
Nhà
-– Khanh hã
Lễ
– Thầ
Nhà
– Thiế
– Đ
Ghi chú
(1) Xin xem Cẩ
Tể
– Xin Thiế
– Tuâ
... Kị
Ghi chú
(2) Đ
Tể
– Tì
Nhà
– Thá
– Tâ
Nhà
– Biể
Thâ
– Trong khi đ
Ô
– Mộ
Quá
– Hồ
– Việ
Thiệ
Thiệ
– Quả
Thiệ
– Vua Thá
Thiệ
– Sau khi Trí
Ô
– Đ
Ô
– Việ
Ghi chú
Giai đ
Thiệ
– Bấ
Nhà
– Xin biể
Ghi chú
Xé
Như
– Tuâ
Thiệ
Đ
– Trẫ
Khắ
Thiệ
– Khi tớ
Lụ
Ghi chú
Vụ
... Sằ
Thiệ
– Hai vị
Nhà
Ban nhạ
Về
- Bâ
Nhà
– Ỷ
– Ư
– Em cứ
– Hồ
– À
– Đ
Nhà
– Cá
– Anh cho bố
– Anh đ
– Ai vậ
– Cá
Ỷ
Nà
– Em đ
Nhà
– Có
Nhà
– Em chư
– Sao vậ
– Theo luậ
Ỷ
– Anh bả
– Anh sẽ
Mư
Triề
Sứ
Đ
– Hiệ
Mọ
Thế
– Trâ
Con trâ
Nhà
Đ
Khi sứ
– Mì
Quá
– Thô
Ỷ
– Thô
Đ
Ghi chú
Chỗ
Chỗ
Xã
Vì
Hô
Ỷ
Nà
– Nhấ
Nà
– Ngư
Nó
– Cao nhâ
Ngư
Ỷ
– Thì
Ngư
Ỷ
– Xin quý
Ngư
– Sư
– Phu nhâ
– Đ
– Bậ
Mặ
– Đ
Lò
– Sư
– Đ
Ỷ
– Đ
– Hừ
– Quả
– Vì
– Khô
– Tà
Ỷ
– Trư
Bỗ
– Gian tế
Kiế
Lậ
– Phu-nhâ
Ỷ
– Cả
Nà
Thiê
– Phu nhâ
Ỷ
– Cô
Từ
Riê
Ghi chú
Sau nà
Gia phả
Thậ
Tam thiê
Nghĩ
Sau khi tuẫ
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
