Nhàwwvs vua ban chỉamsr dụiszf :
– Bâaqdd y giờfudn ta trởulpt lạlvne i việuumk c triềixpd u Tốowmd ng. Nhưekit ban nãspga y bàwwvs n, thìmuxo phe củplfk a hậwwvs u làwwvs phe thâaqdd n vớfqiy i Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, vàwwvs chủplfk hòvnmb a. Bâaqdd y giờfudn khanh hãspga y trìmuxo nh bầdjzp y vềixpd cáiioh i kếqdjg hoạlvne ch Ngũvxfd -lôvpgn i củplfk a Tốowmd ng ra sao mộjkoq t lưekit ợmxpv t nữfudn a đdlyt ểitso Ỷcacc -Lan vớfqiy i cáiioh c tâaqdd n quan nắmxpv m vữfudn ng.
– Tâaqdd u phu nhâaqdd n.
Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t hưekit ớfqiy ng Ỷcacc -Lan nóuhgp i bằglsm ng giọyock ng ôvpgn n nhu: Ngũvxfd làwwvs năxkbc m, lôvpgn i làwwvs sấbxxx m. Tốowmd ng dùyfnn ng năxkbc m đdlyt ạlvne o binh đdlyt ểitso chuẩchws n bịvnmb mởulpt rộjkoq ng Nam thùyfnn y. Trong sáiioh u nưekit ớfqiy c Nam thùyfnn y gồzyiv m Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, Chiêdjzp m-thàwwvs nh, Châaqdd n-lạlvne p, Lãspga o-qua, Xiêdjzp m-la, Đrgrj ạlvne i-lýrqiy thìmuxo Đrgrj ạlvne i-Việuumk t mạlvne nh nhấbxxx t. Chíwxpk nh Quốowmd c-phụiszf đdlyt ãspga đdlyt ưekit a ra đdlyt ưekit ờfudn ng lốowmd i liêdjzp n hiệuumk p giữfudn a sáiioh u nưekit ớfqiy c tộjkoq c Việuumk t, màwwvs Đrgrj ạlvne i-Việuumk t làwwvs minh chủplfk . Bằglsm ng nhưekit Tốowmd ng mang quâaqdd n đdlyt áiioh nh mộjkoq t trong sáiioh u nưekit ớfqiy c, thìmuxo cảoaez sáiioh u nưekit ớfqiy c đdlyt ồzyiv ng khởulpt i binh chốowmd ng lạlvne i. Cho nêdjzp n Tốowmd ng đdlyt ưekit a ra kếqdjg hoạlvne ch Ngũvxfd -lôvpgn i đdlyt ểitso đdlyt áiioh nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t.
Nhàwwvs vua hỏwatj i Ỷcacc -Lan:
– Ábxxx i-khanh thửcvlg đdlyt oáiioh n xem, tạlvne i sao Tốowmd ng khôvpgn ng đdlyt áiioh nh mấbxxx y nưekit ớfqiy c kia, màwwvs lạlvne i chỉamsr chĩvpgn a mũvxfd i dùyfnn i vàwwvs o Đrgrj ạlvne i-Việuumk t?
– Tâaqdd u, đdlyt áiioh nh rắmxpv n phảoaez i đdlyt áiioh nh đdlyt ầdjzp u trưekit ớfqiy c. Nếqdjg u Tốowmd ng đdlyt em quâaqdd n đdlyt áiioh nh sáiioh u nưekit ớfqiy c mộjkoq t lúowmd c thìmuxo hao tốowmd n sinh mạlvne ng, màwwvs lạlvne i khóuhgp thàwwvs nh côvpgn ng. Vìmuxo vậwwvs y trưekit ớfqiy c hếqdjg t họyock dồzyiv n lựsadr c lưekit ợmxpv ng đdlyt áiioh nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Sau khi thắmxpv ng Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, nhữfudn ng nưekit ớfqiy c nhỏwatj Chiêdjzp m, Châaqdd n, Lãspga o nhưekit cỏwatj non gặfqiy p bãspga o, phảoaez i cúowmd i đdlyt ầdjzp u tuâaqdd n phụiszf c. Bấbxxx y giờfudn họyock dùyfnn ng quâaqdd n cáiioh c nưekit ớfqiy c nhỏwatj , tùyfnn -hàwwvs ng binh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t tiếqdjg n đdlyt áiioh nh Xiêdjzp m-la, Đrgrj ạlvne i-lýrqiy . Thìmuxo Xiêdjzp m, Lýrqiy làwwvs m sao giữfudn nổggkh i?
Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh đdlyt ềixpd u gậwwvs t đdlyt ầdjzp u, côvpgn ng nhậwwvs n lýrqiy Ỷcacc -Lan làwwvs xáiioh c thựsadr c.
Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t tâaqdd u tiếqdjg p:
– Năxkbc m nháiioh t búowmd a đdlyt áiioh nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t gồzyiv m: thứtnqg nhấbxxx t làwwvs chia rẽlibf . Chia rẽlibf cũvxfd ng cóuhgp năxkbc m loạlvne i. Chia rẽlibf giữfudn a hai phe họyock Dưekit ơzjkv ng, họyock Mai trong triềixpd u. Hai làwwvs chia rẽlibf giữfudn a văxkbc n quan vớfqiy i võvdhf tưekit ớfqiy ng. Ba làwwvs chia rẽlibf giữfudn a hoàwwvs ng thâaqdd n vớfqiy i ngoạlvne i thíwxpk ch. Bốowmd n làwwvs chia rẽlibf giữfudn a cáiioh c võvdhf pháiioh i. Năxkbc m làwwvs chia rẽlibf nộjkoq i cung vớfqiy i triềixpd u đdlyt ìmuxo nh. Nháiioh t thứtnqg nhìmuxo làwwvs gâaqdd y nộjkoq i chiếqdjg n. Trong bóuhgp ng tốowmd i họyock giúowmd p Dưekit ơzjkv ng gia nắmxpv m trọyock ng quyềixpd n, rồzyiv i cưekit ớfqiy p ngôvpgn i. Dĩvpgn nhiêdjzp n trong trưekit ờfudn ng hợmxpv p nàwwvs y Ngũvxfd -long côvpgn ng chúowmd a, cùyfnn ng quâaqdd n cáiioh c trấbxxx n ởulpt ngoàwwvs i sẽlibf đdlyt em quâaqdd n vềixpd triềixpd u đdlyt ểitso diệuumk t tặfqiy c thầdjzp n. Thếqdjg làwwvs cóuhgp nộjkoq i chiếqdjg n. Khi ta cóuhgp nộjkoq i chiếqdjg n thìmuxo khôvpgn ng thểitso làwwvs m minh chủplfk . Hoặfqiy c giảoaez cáiioh c nưekit ớfqiy c trong liêdjzp n minh, cóuhgp nưekit ớfqiy c ngảoaez theo phe nàwwvs y, cóuhgp nưekit ớfqiy c ngảoaez theo phe kia. Thếqdjg liêdjzp n minh tộjkoq c Việuumk t tựsadr tan vỡlebb .
Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh cùyfnn ng im lặfqiy ng nghe Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t tưekit ờfudn ng trìmuxo nh. Trưekit ớfqiy c đdlyt âaqdd y Ỷcacc -Lan cứtnqg nghĩvpgn rằglsm ng âaqdd m mưekit u củplfk a Tốowmd ng chỉamsr giảoaez n dịvnmb trong việuumk c Dưekit ơzjkv ng gia làwwvs m gian tếqdjg màwwvs thôvpgn i. Nay nghe Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t tưekit ờfudn ng trìmuxo nh, nàwwvs ng mớfqiy i thấbxxx y cảoaez mộjkoq t âaqdd m mưekit u vừyfnn a sâaqdd u vừyfnn a đdlyt ộjkoq c. Cũvxfd ng may Đrgrj ạlvne i-Việuumk t cóuhgp Quốowmd c-phụiszf , cóuhgp nhữfudn ng đdlyt ạlvne i thầdjzp n nhưekit Thâaqdd n Thiệuumk u-Tháiioh i, Lêdjzp Thuậwwvs n-Tôvpgn ng, Hàwwvs Thiệuumk n-Lãspga m, Lýrqiy Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t, sáiioh ng suốowmd t tìmuxo m ra, đdlyt ãspga làwwvs m tấbxxx t cảoaez nhữfudn ng việuumk c phảoaez i làwwvs m, ứtnqg ng phóuhgp kịvnmb p thờfudn i.
Tiếqdjg ng Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t vẫuhgp n sang sảoaez ng:
– Nháiioh t búowmd a thứtnqg ba làwwvs dùyfnn ng ngưekit ờfudn i Háiioh n sinh sốowmd ng trêdjzp n Đrgrj ấbxxx t Việuumk t làwwvs m nộjkoq i ứtnqg ng. Từyfnn lâaqdd u rồzyiv i, mỗzezw i khi cóuhgp mộjkoq t triềixpd u đdlyt ạlvne i mớfqiy i bêdjzp n Trung-quốowmd c chiếqdjg m đdlyt ưekit ợmxpv c ngôvpgn i vua, làwwvs y nhưekit con cháiioh u di thầdjzp n triềixpd u đdlyt ạlvne i cũvxfd lạlvne i tràwwvs n sang ta xin kiềixpd u ngụiszf . Họyock sốowmd ng thàwwvs nh bang hộjkoq i, tổggkh chứtnqg c rấbxxx t chặfqiy t chẽlibf , họyock chỉamsr nóuhgp i tiếqdjg ng Hoa, mặfqiy c quầdjzp n áiioh o Hoa. Họyock cầdjzp n cùyfnn làwwvs m ăxkbc n, khébmhb o lébmhb o hốowmd i lộjkoq vớfqiy i quan lạlvne i, lâaqdd u ngàwwvs y họyock thàwwvs nh giầdjzp u cóuhgp , thếqdjg lựsadr c. Ngay từyfnn khi Tốowmd ng Tháiioh i-tổggkh lêdjzp n ngôvpgn i, Tốowmd ng triềixpd u đdlyt ãspga âaqdd m thầdjzp m sai sứtnqg sang phong chứtnqg c tưekit ớfqiy c cho nhữfudn ng thủplfk lĩvpgn nh bang hộjkoq i nàwwvs y, truyềixpd n bảoaez o họyock làwwvs m tếqdjg táiioh c, báiioh o mọyock i tin tứtnqg c Đrgrj ạlvne i-Việuumk t cho Khu-mậwwvs t việuumk n Nam-thùyfnn y. Tốowmd ng triềixpd u hứtnqg a rằglsm ng, khi quâaqdd n Thiêdjzp n-triềixpd u kébmhb o sang, ai làwwvs m nộjkoq i ứtnqg ng nổggkh i dậwwvs y; lúowmd c chiếqdjg m đdlyt ưekit ợmxpv c Đrgrj ạlvne i-Việuumk t thìmuxo sẽlibf trao quyềixpd n cho bang hộjkoq i củplfk a ngưekit ờfudn i ấbxxx y. Cáiioh c thủplfk lĩvpgn nh ngưekit ờfudn i Hoa sẽlibf giữfudn cáiioh c chứtnqg c tưekit ớfqiy c phưekit ơzjkv ng Nam. Biêdjzp n thầdjzp n Nam thùyfnn y Tốowmd ng hợmxpv p bọyock n gian tếqdjg Hoa-kiềixpd u nàwwvs y vớfqiy i bọyock n gian tếqdjg Việuumk t trong triềixpd u đdlyt ìmuxo nh. Đrgrj ểitso khi bọyock n ngưekit ờfudn i Hoa cóuhgp gìmuxo khóuhgp khăxkbc n vớfqiy i quan lạlvne i, thìmuxo đdlyt ưekit ợmxpv c che chởulpt . Ngưekit ợmxpv c lạlvne i bọyock n Hoa kiềixpd u cung phụiszf ng tiềixpd n bạlvne c, đdlyt ôvpgn i khi cảoaez gáiioh i cho bọyock n quan lạlvne i gian tếqdjg . Hiệuumk n trong nưekit ớfqiy c, cứtnqg mưekit ờfudn i ngưekit ờfudn i Việuumk t, cóuhgp mộjkoq t Hoa-kiềixpd u. Đrgrj óuhgp làwwvs nháiioh t búowmd a cựsadr c kỳemql sắmxpv c bébmhb n vàwwvs nặfqiy ng nềixpd .
Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t dừyfnn ng lạlvne i, nhắmxpv p mộjkoq t chung tràwwvs , rồzyiv i tiếqdjg p:
– Nháiioh t búowmd a thứtnqg tưekit làwwvs nhâaqdd n Đrgrj ạlvne i-Việuumk t rốowmd i loạlvne n vìmuxo nộjkoq i chiếqdjg n, họyock theo dõvdhf i tìmuxo nh hìmuxo nh. Khi thấbxxx y phe nàwwvs o yếqdjg u thếqdjg , họyock cửcvlg sứtnqg sang phong chứtnqg c tưekit ớfqiy c cho phe đdlyt óuhgp , đdlyt ểitso phe đdlyt óuhgp mạlvne nh lêdjzp n, khiếqdjg n chiếqdjg n cuộjkoq c kébmhb o dàwwvs i. Chiếqdjg n cuộjkoq c kébmhb o dàwwvs i thìmuxo tinh lựsadr c quốowmd c gia suy kiệuumk t, lòvnmb ng ngưekit ờfudn i ly táiioh n. Võvdhf lâaqdd m chébmhb m giếqdjg t nhau, thùyfnn hậwwvs n nhau. Bấbxxx y giờfudn họyock mớfqiy i đdlyt em đdlyt ạlvne i quâaqdd n qua, nhâaqdd n danh trợmxpv giúowmd p phe yếqdjg u, vìmuxo phe nàwwvs y làwwvs thầdjzp n-tửcvlg nhàwwvs Tốowmd ng. Tốowmd ng đdlyt ểitso phe gian tiếqdjg n quâaqdd n trưekit ớfqiy c, quâaqdd n Tốowmd ng đdlyt i theo trấbxxx n nhậwwvs m nhữfudn ng nơzjkv i chiếqdjg m đdlyt ưekit ợmxpv c, vàwwvs chỉamsr can thiệuumk p khi phe gian bạlvne i. Thếqdjg làwwvs phe mạlvne nh tan rãspga . Màwwvs khi phe yếqdjg u chiếqdjg m đdlyt ưekit ợmxpv c nưekit ớfqiy c, thìmuxo kiệuumk t quệuumk tinh lựsadr c, bấbxxx y giờfudn họyock sẽlibf bóuhgp p nhưekit bóuhgp p mộjkoq t con kiếqdjg n.
Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t đdlyt em trụiszf c lụiszf a vẽlibf bảoaez n đdlyt ồzyiv sáiioh u nưekit ớfqiy c tộjkoq c Việuumk t ra, chỉamsr vàwwvs o phíwxpk a Nam:
– Nháiioh t thứtnqg năxkbc m làwwvs dùyfnn ng Chiêdjzp m-thàwwvs nh đdlyt áiioh nh phíwxpk a sau ta, đdlyt ểitso ta phảoaez i chia quâaqdd n ra cựsadr đdlyt ịvnmb ch. Từyfnn thờfudn i Lĩvpgn nh-Nam, tộjkoq c Mãspga -lịvnmb -áiioh (Mãspga -lai ngàwwvs y nay), đdlyt i ngưekit ợmxpv c lêdjzp n phíwxpk a Bắmxpv c, hòvnmb a lẫuhgp n vớfqiy i tộjkoq c Việuumk t ởulpt Châaqdd n-lạlvne p, Chiêdjzp m-thàwwvs nh. Nhờfudn tíwxpk nh tìmuxo nh hung áiioh c, khôvpgn ng lễrqiy nghĩvpgn a, hàwwvs nh xửcvlg man rợmxpv màwwvs chiếqdjg m đdlyt ưekit ợmxpv c ưekit u thếqdjg tạlvne i hai nưekit ớfqiy c nàwwvs y. Khi sắmxpv c dâaqdd n Mãspga nắmxpv m đdlyt ưekit ợmxpv c quyềixpd n bíwxpk nh, làwwvs họyock tìmuxo m cáiioh ch tiếqdjg n lêdjzp n Bắmxpv c đdlyt ịvnmb nh xâaqdd m lấbxxx n Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Đrgrj âaqdd y làwwvs trởulpt ngạlvne i lớfqiy n cho thếqdjg thốowmd ng nhấbxxx t tộjkoq c Việuumk t củplfk a ta hơzjkv n nghìmuxo n năxkbc m nay.
Nhàwwvs vua quay lạlvne i Lễrqiy -bộjkoq thưekit ợmxpv ng thưekit :
-– Khanh hãspga y nhắmxpv c lạlvne i tấbxxx t cảoaez nhữfudn ng lôvpgn i thôvpgn i củplfk a Chiêdjzp m quốowmd c trong mấbxxx y năxkbc m gầdjzp n đdlyt âaqdd y vớfqiy i Đrgrj ạlvne i-Việuumk t mộjkoq t lưekit ợmxpv t, đdlyt ểitso triềixpd u đdlyt ìmuxo nh cùyfnn ng nắmxpv m vữfudn ng.
Lễrqiy -bộjkoq thưekit ợmxpv ng-thưekit Mai Cảoaez nh-Tiêdjzp n đdlyt ứtnqg ng lêdjzp n hàwwvs nh lễrqiy :
– Thầdjzp n tháiioh i-tửcvlg thiếqdjg u-phóuhgp , Lễrqiy -bộjkoq thưekit ợmxpv ng thưekit , Khu-mậwwvs t việuumk n phóuhgp -sứtnqg , Cầdjzp n-chíwxpk nh đdlyt iệuumk n thuyếqdjg t thưekit , Kiếqdjg n-xưekit ơzjkv ng hầdjzp u xin tâaqdd u.
Nhàwwvs vua vẫuhgp y tay:
– Thiếqdjg u-phóuhgp an tọyock a.
– Đrgrj a tạlvne bệuumk hạlvne . Vềixpd thờfudn i vua Hùyfnn ng, vua An-Dưekit ơzjkv ng, Chiêdjzp m-thàwwvs nh làwwvs đdlyt ấbxxx t củplfk a Văxkbc n-lang, Âkbow u-lạlvne c. Nhưekit ng sau mộjkoq t thờfudn i gian dàwwvs i tộjkoq c Việuumk t bịvnmb tộjkoq c Hoa cai trịvnmb , Chiêdjzp m bịvnmb cắmxpv t ra thàwwvs nh mộjkoq t nưekit ớfqiy c nhỏwatj . Kểitso từyfnn thờfudn i Lĩvpgn nh-Nam, mộjkoq t sắmxpv c dâaqdd n mọyock i rợmxpv tộjkoq c Mãspga , rấbxxx t hung dữfudn ởulpt biểitso n Nam, tiếqdjg n dầdjzp n lêdjzp n lậwwvs p nghiệuumk p ởulpt Châaqdd n-lạlvne p, Chiêdjzp m-thàwwvs nh, rồzyiv i chiếqdjg m đdlyt ưekit ợmxpv c ngôvpgn i vua. Khi Háiioh n đdlyt em quâaqdd n sang đdlyt áiioh nh Lĩvpgn nh-Nam, vua Quang-Vũvxfd sai sứtnqg sang cắmxpv t đdlyt ấbxxx t Nhậwwvs t-nam, phong chứtnqg c tưekit ớfqiy c cho vua Chiêdjzp m, xui quâaqdd n Chiêdjzp m đdlyt áiioh nh phíwxpk a sau ta, bịvnmb anh hùyfnn ng Lạlvne i Thếqdjg -Cưekit ờfudn ng, Trưekit ơzjkv ng Thủplfk y-Hảoaez i, Trưekit ơzjkv ng Đrgrj ằglsm ng-Giang đdlyt áiioh nh bạlvne i (1). Từyfnn sau khi vua Trưekit ng tuẫuhgp n quốowmd c, tộjkoq c Mãspga càwwvs ng ngàwwvs y càwwvs ng mạlvne nh ởulpt phưekit ơzjkv ng Nam, họyock khôvpgn ng chịvnmb u nhậwwvs n gốowmd c con cháiioh u vua Hùyfnn ng, riếqdjg t rồzyiv i thàwwvs nh mộjkoq t nưekit ớfqiy c kháiioh c biệuumk t vớfqiy i ta, họyock khôvpgn ng còvnmb n nóuhgp i tiếqdjg ng Việuumk t nữfudn a. Thờfudn i vua Đrgrj inh, họyock mưekit ợmxpv n tay Ngôvpgn Nhậwwvs t-Kháiioh nh, đdlyt ểitso cóuhgp chíwxpk nh nghĩvpgn a đdlyt em quâaqdd n vàwwvs o đdlyt áiioh nh ta.
Ghi chúowmd ,
(1) Xin xem Cẩchws m-khêdjzp di hậwwvs n củplfk a Yêdjzp n-tửcvlg cưekit -sĩvpgn do Nam-áiioh Paris xuấbxxx t bảoaez n.
Tểitso -tưekit ớfqiy ng Lýrqiy Đrgrj ạlvne o-Thàwwvs nh ngắmxpv t lờfudn i:
– Xin Thiếqdjg u-bảoaez o đdlyt i vàwwvs o chi tiếqdjg t hơzjkv n cáiioh i vụiszf nàwwvs y mộjkoq t chúowmd t.
– Tuâaqdd n lệuumk nh Tểitso -tưekit ớfqiy ng. Nguyêdjzp n Ngôvpgn Nhậwwvs t-Kháiioh nh làwwvs mộjkoq t sứtnqg quâaqdd n, giòvnmb ng dõvdhf i vua Ngôvpgn -Quyềixpd n. Sau khi Nhậwwvs t-Kháiioh nh đdlyt ầdjzp u hàwwvs ng vua Đrgrj inh. Vua lấbxxx y mẹerkw Nhậwwvs t-Kháiioh nh làwwvs m vợmxpv , đdlyt em em y gảoaez cho tháiioh i tửcvlg Đrgrj inh-Liễrqiy n, lạlvne i gảoaez con gáiioh i mìmuxo nh cho y. Nhưekit ng Nhậwwvs t-Kháiioh nh vẫuhgp n muốowmd n phụiszf c hồzyiv i ngôvpgn i vua. Y chạlvne y sang Chiêdjzp m cầdjzp u việuumk n. Chiêdjzp m nắmxpv m lấbxxx y cơzjkv hộjkoq i đdlyt óuhgp , niêdjzp n hiệuumk u Tháiioh i-bìmuxo nh thứtnqg mưekit ờfudn i (Kỷrlvu -Mãspga o, 979) cho hơzjkv n nghìmuxo n chiếqdjg n thuyềixpd n theo Nhậwwvs t-Kháiioh nh vềixpd đdlyt áiioh nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Nhưekit ng thuyềixpd n đdlyt ếqdjg n cửcvlg a biểitso n Đrgrj ạlvne i-áiioh c thìmuxo bịvnmb bãspga o đdlyt áiioh nh chìmuxo m hếqdjg t. Thờfudn i vua Lêdjzp Đrgrj ạlvne i-Hàwwvs nh, ngàwwvs i sai hai sứtnqg làwwvs Từyfnn Mụiszf c, Ngôvpgn Tửcvlg -Canh sang thôvpgn ng hiếqdjg u. Chiêdjzp m nghe lờfudn i Tốowmd ng, giam sứtnqg lạlvne i. Vua Lêdjzp nổggkh i giậwwvs n, niêdjzp n hiệuumk u Thiêdjzp n-phúowmd c thứtnqg ba (Nhâaqdd m-Ngọyock , 982) ngàwwvs i đdlyt em quâaqdd n sang pháiioh kinh đdlyt ôvpgn , hủplfk y tôvpgn ng miếqdjg u củplfk a Chiêdjzp m đdlyt ểitso thịvnmb uy. Từyfnn ngàwwvs y đdlyt óuhgp Chiêdjzp m chịvnmb u thầdjzp n phụiszf c, tuếqdjg cốowmd ng. Niêdjzp n hiệuumk u Thiêdjzp n-phúowmd c thứtnqg năxkbc m (Giáiioh p-Ngọyock , 994) lạlvne i xẩchws y ra vụiszf lôvpgn i thôvpgn i ởulpt Nam biêdjzp n. Tưekit ớfqiy ng trấbxxx n thủplfk củplfk a ta viếqdjg t thưekit thốowmd ng tráiioh ch. Vua Chiêdjzp m sai sứtnqg sang tạlvne tộjkoq i. Vua khôvpgn ng nhậwwvs n. Chiêdjzp m phảoaez i sai hoàwwvs ng đdlyt ệuumk Chếqdjg -Lai sang cốowmd ng, vua Lêdjzp mớfqiy i tha tộjkoq i cho. Nhưekit ng đdlyt ếqdjg n niêdjzp n hiệuumk u Ứrqiy ng-thiêdjzp n thứtnqg tưekit (Đrgrj inh-Dậwwvs u, 997) phe ngưekit ờfudn i Mãspga chiếqdjg m quyềixpd n, lạlvne i cho quâaqdd n quấbxxx y nhiễrqiy u Nam thùyfnn y ta.
... Kịvnmb p đdlyt ếqdjg n bảoaez n triềixpd u, niêdjzp n hiệuumk u Thuậwwvs n-thiêdjzp n thứtnqg nhìmuxo (1011) ngưekit ờfudn i Chiêdjzp m sang cốowmd ng sưekit tửcvlg . Đrgrj ứtnqg c Tháiioh i-tổggkh ủplfk y lạlvne o, phong chứtnqg c tưekit ớfqiy c cho vua Chiêdjzp m, lạlvne i ban ấbxxx n ngọyock c. Đrgrj ếqdjg n niêdjzp n hiệuumk u Thuậwwvs n-thiêdjzp n thứtnqg mưekit ờfudn i mộjkoq t (Canh-Thâaqdd n, 1020) phe Mãspga lạlvne i lêdjzp n cầdjzp m quyềixpd n, họyock mang quâaqdd n chiếqdjg m mưekit ờfudn i xãspga củplfk a ta. Đrgrj ứtnqg c Tháiioh i-tổggkh sai đdlyt ứtnqg c Tháiioh i-tôvpgn n cùyfnn ng quan tháiioh i-úowmd y Đrgrj àwwvs o Thạlvne c-Phụiszf đdlyt em quâaqdd n sang đdlyt áiioh nh, chiếqdjg m lạlvne i đdlyt ấbxxx t Bốowmd -cháiioh nh. Trong triềixpd u phe gốowmd c Việuumk t lạlvne i lêdjzp n nắmxpv m quyềixpd n. Niêdjzp n hiệuumk u Càwwvs n-phùyfnn Hữfudn u-đdlyt ạlvne o nguyêdjzp n niêdjzp n (Kỷrlvu -Mãspga o, 1039) phe Mãspga đdlyt ảoaez o chíwxpk nh cưekit ớfqiy p ngôvpgn i vua, con cháiioh u di thầdjzp n gốowmd c Việuumk t chạlvne y sang ta cầdjzp u cứtnqg u. Song bấbxxx y giờfudn phíwxpk a Bắmxpv c ta đdlyt ang dụiszf ng binh, nêdjzp n tạlvne m nhưekit ợmxpv ng họyock ởulpt Nam-phưekit ơzjkv ng. Từyfnn đdlyt ấbxxx y Chiêdjzp m bỏwatj ta sang Tốowmd ng thầdjzp n phụiszf c. Tốowmd ng gửcvlg i ngưekit ờfudn i sang giúowmd p Chiêdjzp m luyệuumk n quâaqdd n. Chiêdjzp m chuẩchws n bịvnmb đdlyt áiioh nh phíwxpk a sau Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, đdlyt ểitso Tốowmd ng đdlyt áiioh nh phiáiioh trưekit ớfqiy c. Quốowmd c-phụiszf tổggkh chứtnqg c đdlyt ạlvne i hộjkoq i tộjkoq c Việuumk t ởulpt Bắmxpv c-cưekit ơzjkv ng, Trưekit ởulpt ng đdlyt ạlvne i côvpgn ng chúowmd a Bảoaez o-Hòvnmb a bàwwvs n nêdjzp n hòvnmb a hoãspga n vớfqiy i Tốowmd ng, rồzyiv i thìmuxo nh lìmuxo nh đdlyt em quâaqdd n đdlyt áiioh nh Chiêdjzp m. Sau khi Chiêdjzp m bạlvne i, ta mớfqiy i giúowmd p Nùyfnn ng Tríwxpk -Cao đdlyt áiioh nh Tốowmd ng. Vìmuxo vậwwvs y niêdjzp n hiệuumk u Thiêdjzp n-cảoaez m Tháiioh nh-vũvxfd nguyêdjzp n niêdjzp n (Giáiioh p-Thâaqdd n, 1044) đdlyt ứtnqg c Tháiioh i-tôvpgn ng cùyfnn ng Long-thàwwvs nh ẩchws n-sĩvpgn Tôvpgn n Đrgrj ảoaez n mang đdlyt ạlvne i quâaqdd n sang đdlyt áiioh nh Chiêdjzp m. Quâaqdd n ta đdlyt ạlvne i thắmxpv ng, chébmhb m vua Chiêdjzp m làwwvs Sạlvne -Đrgrj ẩchws u, bắmxpv t 30 voi, năxkbc m nghìmuxo n ngưekit ờfudn i, trong đdlyt áiioh m tùyfnn nhâaqdd n cóuhgp cảoaez hoàwwvs ng hậwwvs u Mỵlibf -Êdjzp , nhiềixpd u cung nga, giếqdjg t ba vạlvne n quâaqdd n giặfqiy c. Từyfnn đdlyt ấbxxx y phe gốowmd c Việuumk t cầdjzp m quyềixpd n, Chiêdjzp m tu cốowmd ng hàwwvs ng năxkbc m. Niêdjzp n hiệuumk u Chưekit ơzjkv ng-tháiioh nh Gia-kháiioh nh thứtnqg ba (Tâaqdd n-Sửcvlg u, 1061), Chếqdjg Củplfk (2) đdlyt ưekit ợmxpv c sưekit phụiszf làwwvs Đrgrj inh Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng, cùyfnn ng vớfqiy i dưekit đdlyt ảoaez ng bang Nhậwwvs t-hồzyiv trợmxpv giúowmd p, giếqdjg t vua, cưekit ớfqiy p ngôvpgn i. Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng đdlyt ưekit ợmxpv c phong làwwvs Tháiioh i-sưekit Quốowmd c-phụiszf , Cửcvlg u-châaqdd n vưekit ơzjkv ng. Ngay sau khi Chếqdjg Củplfk lêdjzp n ngôvpgn i vua, y cửcvlg sứtnqg sang xin thầdjzp n phụiszf c Tốowmd ng. Tốowmd ng phong cho y làwwvs m Chiêdjzp m-vưekit ơzjkv ng. Tốowmd ng triềixpd u mậwwvs t chỉamsr cho an-vũvxfd -sứtnqg Quảoaez ng-Tâaqdd y mua sắmxpv m ngựsadr a chiếqdjg n gửcvlg i sang giúowmd p y. Tốowmd ng còvnmb n gửcvlg i nhiềixpd u võvdhf quan sang cốowmd vấbxxx n cho y thao luyệuumk n thủplfk y quâaqdd n, đdlyt óuhgp ng chiếqdjg n thuyềixpd n, đdlyt ểitso chuẩchws n bịvnmb đdlyt áiioh nh ta.
Ghi chúowmd ,
(2) Đrgrj ạlvne i-Việuumk t sửcvlg kýrqiy toàwwvs n thưekit gọyock i làwwvs Chếqdjg Củplfk , Việuumk t-sửcvlg lưekit ợmxpv c gọyock i làwwvs Đrgrj ệuumk -Củplfk . Tốowmd ng-sửcvlg quyểitso n 489 gọyock i làwwvs Dang-pu-sơzjkv -li Lu-đdlyt a-ban-ma-đdlyt ệuumk -ba. Trong Le Royaume du Champa củplfk a Henri Maspébmhb ro gọyock i làwwvs Yan Pu Cri Rudravarmandra đdlyt ệuumk tam.
Tểitso -tưekit ớfqiy ng Lýrqiy Đrgrj ạlvne o-Thàwwvs nh tâaqdd u:
– Tìmuxo nh hìmuxo nh Chiêdjzp m nhưekit vậwwvs y thìmuxo thựsadr c đdlyt áiioh ng lo. Nhưekit ng Chiêdjzp m cóuhgp cửcvlg đdlyt ộjkoq ng gìmuxo cũvxfd ng do Tốowmd ng cảoaez . Tìmuxo nh hìmuxo nh Tốowmd ng đdlyt ang tranh quyềixpd n nhau chưekit a ngãspga ngũvxfd . Cuộjkoq c tưekit ơzjkv ng tranh nàwwvs y dưekit ờfudn ng nhưekit tểitso -tưekit ớfqiy ng Hàwwvs n Kỳemql hơzjkv i thắmxpv ng thếqdjg , hơzjkv i thìmuxo chỉamsr làwwvs tạlvne m thờfudn i. Xin Hoàwwvs ng-thưekit ợmxpv ng sai sứtnqg sang cốowmd ng phưekit ơzjkv ng vậwwvs t, nhâaqdd n đdlyt óuhgp ta dòvnmb biếqdjg t thêdjzp m tin tứtnqg c, đdlyt ểitso liệuumk u bềixpd hàwwvs nh đdlyt ộjkoq ng. Nếqdjg u quảoaez triềixpd u Tốowmd ng đdlyt ang chia phe đdlyt ảoaez ng cắmxpv n cấbxxx u nhau nhưekit vậwwvs y, ta cấbxxx t quâaqdd n pháiioh Chiêdjzp m. Chiêdjzp m bịvnmb pháiioh , ta đdlyt ỡlebb đdlyt i lưekit ỡlebb i búowmd a nguy hiểitso m.
Nhàwwvs vua hỏwatj i Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t:
– Tháiioh i-bảoaez o nghĩvpgn sao?
– Tâaqdd u bệuumk hạlvne , tểitso -tưekit ớfqiy ng luậwwvs n đdlyt úowmd ng. Hiệuumk n ta cóuhgp hệuumk thốowmd ng Tếqdjg -táiioh c rấbxxx t tinh-vi ởulpt bêdjzp n Tốowmd ng. Hệuumk thốowmd ng nàwwvs y do chíwxpk nh Khu-mậwwvs t-việuumk n Đrgrj ạlvne i-Việuumk t cùyfnn ng Khu-mậwwvs t-việuumk n Bắmxpv c-biêdjzp n chỉamsr huy. Mỗzezw i biếqdjg n chuyểitso n củplfk a Tốowmd ng triềixpd u ta đdlyt ềixpd u biếqdjg t hếqdjg t. Trong triềixpd u, đdlyt áiioh m văxkbc n quan hiệuumk n chia làwwvs m hai phe. Phe đdlyt ưekit ơzjkv ng cầdjzp m quyềixpd n do Hàwwvs n Kỳemql cầdjzp m đdlyt ầdjzp u. Phe mớfqiy i đdlyt ang ngấbxxx p nghébmhb thay thếqdjg do Văxkbc n Ngạlvne n-Báiioh c cầdjzp m đdlyt ầdjzp u. Phe Hàwwvs n Kỳemql thìmuxo a dua theo Triệuumk u Thựsadr , chủplfk mởulpt rộjkoq ng Nam-biêdjzp n. Phe nàwwvs y gồzyiv m cóuhgp bọyock n Dưekit Tĩvpgn nh, Tiêdjzp u Chúowmd , Tiêdjzp u Cốowmd , Lýrqiy Sưekit -Trung. Phe Văxkbc n Ngạlvne n-Báiioh c thìmuxo đdlyt ưekit ợmxpv c Hoàwwvs ng-hậwwvs u tin dùyfnn ng. Chúowmd ng đdlyt ưekit ợmxpv c pháiioh i Hoa-sơzjkv n làwwvs nơzjkv i pháiioh t tíwxpk ch ra triềixpd u Tốowmd ng ủplfk ng hộjkoq . Bâaqdd y giờfudn xin bệuumk hạlvne sai mộjkoq t vịvnmb nàwwvs o tríwxpk tuệuumk thựsadr c minh mẫuhgp n giảoaez đdlyt i sứtnqg cốowmd ng phưekit ơzjkv ng vậwwvs t, quan sáiioh t tạlvne i chỗzezw , rồzyiv i đdlyt ưekit a ra quyếqdjg t đdlyt ịvnmb nh ta ủplfk ng hộjkoq phe nàwwvs o, giúowmd p phe nàwwvs o. Thầdjzp n thấbxxx y ởulpt đdlyt âaqdd y quan tham-tri bộjkoq Lễrqiy Trầdjzp n Trọyock ng-San cóuhgp thểitso sung vàwwvs o làwwvs m cháiioh nh sứtnqg . Quan tham-tri bộjkoq Lạlvne i Quáiioh ch Sĩvpgn -An cóuhgp thểitso sung làwwvs m phóuhgp sứtnqg . Còvnmb n cốowmd ng phẩchws m, thìmuxo nhưekit đdlyt ãspga bàwwvs n trưekit ớfqiy c, lầdjzp n nàwwvs y cốowmd ng cho Tốowmd ng mưekit ờfudn i con voi thuầdjzp n. Mưekit ờfudn i con trâaqdd u đdlyt ựsadr c thựsadr c lớfqiy n.
Nhàwwvs vua chuẩchws n tấbxxx u, ngàwwvs i nóuhgp i vớfqiy i Thiệuumk u-Cựsadr c:
– Biểitso u huynh biềixpd t nhiềixpd u vềixpd Tốowmd ng, xin biểitso u huynh cho hai vịvnmb sứtnqg giảoaez nhữfudn ng lờfudn i chỉamsr dẫuhgp n.
Thâaqdd n-thiệuumk u-Cựsadr c nóuhgp i vớfqiy i hai sứtnqg giảoaez :
– Trong khi đdlyt i sứtnqg , xin nhịvnmb vịvnmb nhớfqiy quốowmd c sáiioh ch củplfk a Khai-Quốowmd c vưekit ơzjkv ng vớfqiy i Tốowmd ng đdlyt ãspga ấbxxx n đdlyt ịvnmb nh vàwwvs o niêdjzp n hiệuumk u Thuậwwvs n-thiêdjzp n thứtnqg mưekit ờfudn i bẩchws y (1027) tạlvne i đdlyt ạlvne i hộjkoq i Bắmxpv c-cưekit ơzjkv ng nhưekit sau: đdlyt ốowmd i vớfqiy i triềixpd u đdlyt ìmuxo nh, ta hậwwvs u lễrqiy , lờfudn i lẽlibf thựsadr c nhũvxfd n nhặfqiy n, bao nhiêdjzp u việuumk c rắmxpv c rốowmd i ởulpt biêdjzp n giớfqiy i ta đdlyt ổggkh cho bọyock n quan lạlvne i Nam-thùyfnn y. Còvnmb n đdlyt ốowmd i vớfqiy i bọyock n nàwwvs y, ta thựsadr c cứtnqg ng rắmxpv n. Bấbxxx t cứtnqg đdlyt ụiszf ng chạlvne m nàwwvs o, ta cũvxfd ng phảoaez n ứtnqg ng cựsadr c kỳemql khốowmd c liệuumk t. Tỷrlvu nhưekit hồzyiv i Chưekit ơzjkv ng-tháiioh nh Gia-kháiioh nh thứtnqg nhìmuxo (1060), Bắmxpv c-biêdjzp n đdlyt ãspga tiếqdjg n quâaqdd n qua, làwwvs m Tốowmd ng hao binh tổggkh n tưekit ớfqiy ng. Tốowmd ng triềixpd u sai Dưekit Tĩvpgn nh nghịvnmb hòvnmb a, vua bàwwvs Bìmuxo nh-Dưekit ơzjkv ng đdlyt òvnmb i Tốowmd ng chịvnmb u ba đdlyt iềixpd u mớfqiy i rúowmd t vềixpd . Dưekit Tĩvpgn nh phảoaez i đdlyt em nhiềixpd u vàwwvs ng bạlvne c cho sứtnqg ta làwwvs Phíwxpk Gia-Hữfudn u, đdlyt ểitso xin chuộjkoq c tưekit ớfqiy ng Dưekit ơzjkv ng Lữfudn -Tàwwvs i. Gia-Hữfudn u tấbxxx u vềixpd triềixpd u. Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh mậwwvs t chỉamsr cho ôvpgn ng: ta ra quâaqdd n chỉamsr cóuhgp ýrqiy dằglsm n mặfqiy t Tốowmd ng triềixpd u vàwwvs trừyfnn ng trịvnmb bọyock n biêdjzp n thầdjzp n gâaqdd y chiếqdjg n, đdlyt ằglsm ng nàwwvs o cũvxfd ng phảoaez i thảoaez Lữfudn -Tàwwvs i. Vậwwvs y cứtnqg nhậwwvs n vàwwvs ng, mang vềixpd cho côvpgn ng khốowmd .
Ôyqtx ng đdlyt ưekit a mắmxpv t nhìmuxo n vềixpd phíwxpk a Binh-bộjkoq thưekit ợmxpv ng thưekit :
– Mộjkoq t tỷrlvu dụiszf thứtnqg nhìmuxo làwwvs phòvnmb -mãspga Lêdjzp Thuậwwvs n-Tôvpgn ng cũvxfd ng đdlyt i họyock p vớfqiy i biêdjzp n thầdjzp n Tốowmd ng. Phòvnmb mãspga đdlyt ãspga làwwvs m cho chúowmd ng tứtnqg c ứtnqg a gan, màwwvs đdlyt àwwvs nh cắmxpv n răxkbc ng níwxpk n nhịvnmb n.
Quáiioh ch Sĩvpgn -An hỏwatj i:
– Hồzyiv i đdlyt óuhgp chúowmd ng tôvpgn i chưekit a xuấbxxx t chíwxpk nh, nêdjzp n khôvpgn ng rõvdhf việuumk c nàwwvs y, xin quốowmd c-côvpgn ng thuậwwvs t chi tiếqdjg t cho.
– Việuumk c đdlyt óuhgp cựsadr c mậwwvs t.
Thiệuumk u-Cựsadr c trảoaez lờfudn i: Hồzyiv i đdlyt óuhgp đdlyt ứtnqg c Tháiioh i-tôvpgn ng vớfqiy i tôvpgn i nghịvnmb kếqdjg mớfqiy i biếqdjg t màwwvs thôvpgn i. Hôvpgn m nay việuumk c đdlyt ãspga xa rồzyiv i tôvpgn i xin nóuhgp i hếqdjg t: nguyêdjzp n trưekit ớfqiy c đdlyt âaqdd y, trong 207 khêdjzp đdlyt ộjkoq ng, thìmuxo tộjkoq c Nùyfnn ng chiếqdjg m mấbxxx t 36. Trong tấbxxx t cảoaez cáiioh c tộjkoq c thiểitso u sốowmd củplfk a Đrgrj ạlvne i-Việuumk t thìmuxo tộjkoq c Nùyfnn ng làwwvs mộjkoq t tộjkoq c thiếqdjg u văxkbc n hóuhgp a nhấbxxx t, lạlvne i can đdlyt ảoaez m, hung dữfudn . Trong thờfudn i Đrgrj inh, Lêdjzp hếqdjg t 33 khêdjzp đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng theo Tốowmd ng, ta quen gọyock i làwwvs Nùyfnn ng-Hoa. Họyock nóuhgp i tiếqdjg ng Háiioh n, họyock c văxkbc n tựsadr Háiioh n, nhiễrqiy m phong tụiszf c Háiioh n; họyock quêdjzp n gốowmd c Việuumk t, màwwvs coi mìmuxo nh làwwvs ngưekit ờfudn i Hoa. Còvnmb n ba đdlyt ộjkoq ng theo Việuumk t, họyock nóuhgp i tiếqdjg ng Việuumk t, giữfudn gốowmd c Việuumk t củplfk a mìmuxo nh, ta quen gọyock i làwwvs Nùyfnn ng-Việuumk t. Tốowmd ng luôvpgn n cửcvlg mậwwvs t sứtnqg sang xui Nùyfnn ng-Việuumk t phảoaez n Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh ta biếqdjg t việuumk c đdlyt óuhgp , hếqdjg t sứtnqg c giúowmd p Nùyfnn ng Dâaqdd n-Phúowmd kiếqdjg n thiếqdjg t ba khêdjzp đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng thàwwvs nh châaqdd u Trưekit ờfudn ng-sinh. Sau vua bàwwvs Bìmuxo nh-Dưekit ơzjkv ng giúowmd p Nùyfnn ng Tồzyiv n-Phúowmd c tiếqdjg n lêdjzp n Bắmxpv c lôvpgn i kébmhb o 33 khêdjzp đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng theo Việuumk t, thếqdjg làwwvs cảoaez 36 đdlyt ộjkoq ng đdlyt ềixpd u thuộjkoq c Trưekit ờfudn ng-sinh. Trưekit ờfudn ng-sinh trởulpt thàwwvs nh nưekit ớfqiy c lớfqiy n trong bốowmd n nưekit ớfqiy c Bắmxpv c-cưekit ơzjkv ng làwwvs Lạlvne ng-châaqdd u, Phong-châaqdd u, Thưekit ợmxpv ng-oai. Trưekit ờfudn ng-sinh tuy theo Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, nhưekit ng dâaqdd n Nùyfnn ng đdlyt a sốowmd nghĩvpgn mìmuxo nh làwwvs ngưekit ờfudn i Hoa, châaqdd n trong, châaqdd n ngoàwwvs i. Đrgrj ôvpgn i lúowmd c họyock muốowmd n theo vềixpd Tốowmd ng. Đrgrj ứtnqg c Tháiioh i-tôvpgn ng thấbxxx y, cứtnqg tìmuxo nh trạlvne ng nàwwvs y, tộjkoq c Nùyfnn ng sẽlibf theo Tốowmd ng khôvpgn ng biếqdjg t lúowmd c nàwwvs o. Bấbxxx y giờfudn Tốowmd ng sẽlibf xui họyock gâaqdd y chiếqdjg n vớfqiy i ta, thìmuxo cáiioh i họyock a sẽlibf khôvpgn ng biếqdjg t thếqdjg nàwwvs o màwwvs kểitso . Đrgrj ứtnqg c Tháiioh i-tôvpgn ng bàwwvs n vớfqiy i tôvpgn i tìmuxo m cáiioh ch đdlyt ốowmd i phóuhgp . Tôvpgn i đdlyt ưekit a ra ýrqiy kiếqdjg n: ”Lưekit ợmxpv ng tiểitso u phi quâaqdd n tửcvlg . Vôvpgn đdlyt ộjkoq c bấbxxx t trưekit ợmxpv ng phu”. Ta giúowmd p Nùyfnn ng Tríwxpk -Cao khởulpt i binh tiếqdjg n đdlyt áiioh nh Lưekit ỡlebb ng-Quảoaez ng, rồzyiv i đdlyt ưekit a y lêdjzp n làwwvs m vua. Vớfqiy i mộjkoq t sắmxpv c dãspga man, màwwvs cai trịvnmb dâaqdd n Tốowmd ng ởulpt Lưekit ỡlebb ng-Quảoaez ng làwwvs dâaqdd n cóuhgp văxkbc n hóuhgp a cao, thìmuxo mộjkoq t trong hai vấbxxx n đdlyt ềixpd xẩchws y ra. Mộjkoq t làwwvs y dùyfnn ng ngưekit ờfudn i Háiioh n, bắmxpv t dâaqdd n theo phong tụiszf c Háiioh n, thìmuxo sẽlibf bịvnmb chíwxpk nh tộjkoq c Nùyfnn ng củplfk a y phảoaez n y. Bấbxxx y giờfudn nhữfudn ng khêdjzp đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng lạlvne i trởulpt vềixpd vớfqiy i Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, y phảoaez i dùyfnn ng ngưekit ờfudn i Háiioh n dẹerkw p loạlvne n. Tộjkoq c Nùyfnn ng sẽlibf tan náiioh t. Sau cuộjkoq c chiếqdjg n tinh lựsadr c mấbxxx t hếqdjg t. Còvnmb n y thàwwvs nh côvpgn ng, tổggkh chứtnqg c Trưekit ờfudn ng-sinh biếqdjg n ra mộjkoq t nưekit ớfqiy c đdlyt ệuumk m giữfudn a ta vớfqiy i Tốowmd ng, thìmuxo Tốowmd ng vớfqiy i y luôvpgn n cóuhgp chiếqdjg n tranh. Nhưekit vậwwvs y y thay ta chốowmd ng Tốowmd ng, màwwvs luôvpgn n phảoaez i dựsadr a vàwwvs o ta đdlyt ểitso tựsadr tồzyiv n. Vìmuxo phíwxpk a Bắmxpv c Trưekit ờfudn ng-sinh giáiioh p vớfqiy i Kinh-hồzyiv , thuộjkoq c lãspga nh thổggkh củplfk a Kinh-Nam vưekit ơzjkv ng, phíwxpk a Nam giáiioh p ta. Phíwxpk a Tâaqdd y giáiioh p Đrgrj ạlvne i-lýrqiy ... y khôvpgn ng thểitso trởulpt mặfqiy t đdlyt ưekit ợmxpv c.
Thiệuumk u-Cựsadr c ngừyfnn ng lạlvne i, rồzyiv i thởulpt dàwwvs i:
– Quảoaez nhiêdjzp n y đdlyt i theo đdlyt ưekit ờfudn ng thứtnqg nhấbxxx t. Tốowmd ng thấbxxx y tộjkoq c Nùyfnn ng bịvnmb Tríwxpk -Cao đdlyt àwwvs n áiioh p, phâaqdd n nửcvlg a bịvnmb chếqdjg t, phâaqdd n nửcvlg a theo vềixpd ta, rúowmd t cuộjkoq c quanh Tríwxpk -Cao toàwwvs n ngưekit ờfudn i Hoa. Tốowmd ng cho Đrgrj ịvnmb ch Thanh kébmhb o quâaqdd n xuốowmd ng đdlyt áiioh nh, Tríwxpk -Cao bịvnmb bạlvne i. Chíwxpk nh vìmuxo lẽlibf đdlyt óuhgp , khi Đrgrj ịvnmb ch Thanh đdlyt áiioh nh y, Quốowmd c-phụiszf vâaqdd n du Xiêdjzp m-quốowmd c vắmxpv ng nhàwwvs , còvnmb n đdlyt ứtnqg c Tháiioh i-tôvpgn ng khôvpgn ng chịvnmb u tiếqdjg p cứtnqg u y. Cho đdlyt ếqdjg n nay sĩvpgn dâaqdd n Việuumk t, khôvpgn ng ai hiểitso u tạlvne i sao ta dựsadr ng lêdjzp n Đrgrj ạlvne i-Nam, rồzyiv i lạlvne i bỏwatj rơzjkv i Đrgrj ạlvne i-Nam.
Thiệuumk u-Cựsadr c tiếqdjg t lộjkoq mộjkoq t đdlyt iềixpd u tốowmd i cơzjkv mậwwvs t, khiếqdjg n triềixpd u đdlyt ìmuxo nh đdlyt ềixpd u ngơzjkv ngáiioh c, họyock nhưekit ngưekit ờfudn i mùyfnn đdlyt ưekit ợmxpv c sáiioh ng mắmxpv t ra. Họyock nghĩvpgn thầdjzp m:
– Vua Tháiioh i-tôvpgn ng vớfqiy i Thâaqdd n Thiệuumk u-Cựsadr c tríwxpk lựsadr thâaqdd m sâaqdd u đdlyt ếqdjg n nhưekit thếqdjg làwwvs cùyfnn ng. Hai ngưekit ờfudn i đdlyt ãspga hàwwvs nh sựsadr tráiioh i vớfqiy i Khai-Quốowmd c vưekit ơzjkv ng. Bởulpt i Vưekit ơzjkv ng lậwwvs p Đrgrj ạlvne i-Nam chỉamsr vớfqiy i mụiszf c đdlyt íwxpk ch thốowmd ng nhấbxxx t tộjkoq c Việuumk t. Hèwxpk n chi sau khi Đrgrj ạlvne i-Nam bịvnmb diệuumk t, Khai-Quốowmd c vưekit ơzjkv ng cháiioh n nảoaez n, khôvpgn ng thiếqdjg t đdlyt ếqdjg n sựsadr đdlyt ờfudn i nữfudn a.
Thiệuumk u-Cựsadr c tiếqdjg p:
– Sau khi Tríwxpk -Cao bạlvne i, triềixpd u đdlyt ìmuxo nh Đrgrj ạlvne i-Nam bịvnmb Đrgrj ịvnmb ch Thanh bắmxpv t giảoaez i vềixpd Biệuumk n-kinh. Tiêdjzp n-nưekit ơzjkv ng Bảoaez o-Hòvnmb a xóuhgp t tìmuxo nh đdlyt ệuumk tửcvlg , ngưekit ờfudn i sai mộjkoq t đdlyt ộjkoq i võvdhf sĩvpgn Tảoaez n-Viêdjzp n giúowmd p Tríwxpk -Cao đdlyt óuhgp n đdlyt ưekit ờfudn ng cưekit ớfqiy p tùyfnn binh, giảoaez i cứtnqg u đdlyt ưekit ợmxpv c Phạlvne m Đrgrj ìmuxo nh-Huy, Phạlvne m Văxkbc n-Nhâaqdd n, Đrgrj ặfqiy ng Vũvxfd -Nùyfnn ng, Đrgrj inh Nho-Quan đdlyt ưekit a y sang gửcvlg i ởulpt Đrgrj ạlvne i-lýrqiy , sau khôvpgn ng cóuhgp tin tứtnqg c gìmuxo nữfudn a. Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh cưekit u mang con y làwwvs Nùyfnn ng Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n, cùyfnn ng dưekit đdlyt ảoaez ng cho coi đdlyt ộjkoq ng Lôvpgn i-hỏwatj a nhỏwatj bébmhb trong bẩchws y đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng. Nhưekit ng đdlyt áiioh m dưekit đdlyt ảoaez ng đdlyt óuhgp đdlyt a sốowmd làwwvs ngưekit ờfudn i Hoa, chúowmd ng đdlyt ịvnmb nh thầdjzp n phụiszf c Tốowmd ng. Niêdjzp n hiệuumk u Long-thụiszf y Tháiioh i-bìmuxo nh thứtnqg tưekit (1057), tôvpgn i mậwwvs t nghịvnmb vớfqiy i Quốowmd c-phụiszf , rồzyiv i đdlyt em vàwwvs ng bạlvne c cho châaqdd n tay y, đdlyt ểitso xúowmd i y đdlyt áiioh nh Tốowmd ng. Quảoaez nhiêdjzp n y tiếqdjg n quâaqdd n sang đdlyt áiioh nh Ung-châaqdd u. Quan trấbxxx n thủplfk Ung-châaqdd u làwwvs Tiêdjzp u Chúowmd giao chiếqdjg n vớfqiy i y nhiềixpd u trậwwvs n. Tinh lựsadr c hai bêdjzp n đdlyt ềixpd u kiệuumk t quệuumk . Viêdjzp n quan coi Quếqdjg -châaqdd u (Quếqdjg -châaqdd u làwwvs châaqdd u lớfqiy n, Ung-châaqdd u chỉamsr làwwvs mộjkoq t châaqdd u nhỏwatj củplfk a Quếqdjg -châaqdd u) làwwvs Tiêdjzp u Cốowmd muốowmd n nghịvnmb hòvnmb a. Cốowmd sai viêdjzp n chuyểitso n vậwwvs n sứtnqg làwwvs Vưekit ơzjkv ng Hãspga n thuyếqdjg t phụiszf c con Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n làwwvs Nhậwwvs t-Tâaqdd n nêdjzp n theo Tốowmd ng, tộjkoq i trạlvne ng đdlyt ưekit ợmxpv c tha, màwwvs còvnmb n đdlyt ưekit ợmxpv c phong chứtnqg c tưekit ớfqiy c. Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n thấbxxx y cáiioh i mộjkoq ng làwwvs m thủplfk lĩvpgn nh bẩchws y khêdjzp đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng, bịvnmb Đrgrj ạlvne i-Việuumk t ngăxkbc n trởulpt , chi bằglsm ng theo Tốowmd ng, đdlyt ểitso sau cóuhgp thểitso dựsadr a Tốowmd ng màwwvs hoàwwvs n thàwwvs nh tâaqdd m nguyệuumk n. Thếqdjg làwwvs Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n hàwwvs ng Tốowmd ng, y đdlyt ưekit ợmxpv c phong chứtnqg c Trung-vũvxfd tưekit ớfqiy ng quâaqdd n, Nhậwwvs t-Tâaqdd n đdlyt ưekit ợmxpv c phong Tam-ban táiioh -chứtnqg c, vẫuhgp n cho coi đdlyt ộjkoq ng Lôvpgn i-hỏwatj a.
Ôyqtx ng đdlyt ưekit a mắmxpv t nhìmuxo n nhàwwvs vua:
– Đrgrj ếqdjg n khi hoàwwvs ng-thưekit ợmxpv ng lêdjzp n ngôvpgn i. Niêdjzp n hiệuumk u Chưekit ơzjkv ng-tháiioh nh Gia-kháiioh nh thứtnqg tưekit (1062), bấbxxx y giờfudn Trịvnmb -bìmuxo nh (Anh-tôvpgn ng) còvnmb n làwwvs tháiioh i-tửcvlg Triệuumk u Thựsadr , đdlyt ang Nam du, thiếqdjg t kếqdjg đdlyt áiioh nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Vưekit ơzjkv ng Hãspga n coi Đrgrj àwwvs m-châaqdd u nắmxpv m đdlyt ưekit ợmxpv c ýrqiy đdlyt óuhgp . Y thấbxxx y Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n cứtnqg cóuhgp ýrqiy thuyếqdjg t phụiszf c cáiioh c khêdjzp đdlyt ộjkoq ng Nùyfnn ng-Tốowmd ng theo y. Hãspga n tâaqdd u vềixpd triềixpd u. Tốowmd ng triềixpd u nghịvnmb sựsadr « dụiszf hổggkh khỏwatj i rừyfnn ng » bằglsm ng cáiioh ch phong cho y coi châaqdd u Thuậwwvs n-an gồzyiv m Lôvpgn i-hỏwatj a, Kếqdjg -thàwwvs nh, Tiêdjzp n-dưekit lớfqiy n gấbxxx p ba đdlyt ấbxxx t Lôvpgn i-hỏwatj a củplfk a y, màwwvs dâaqdd n ởulpt đdlyt óuhgp thuộjkoq c tộjkoq c Nùyfnn ng-Tốowmd ng. Còvnmb n con y thìmuxo đdlyt ưekit ợmxpv c bổggkh coi vềixpd thuếqdjg ởulpt Ung-châaqdd u. Vớfqiy i dâaqdd n Nùyfnn ng-Tốowmd ng y khôvpgn ng thểitso phảoaez n Tốowmd ng đdlyt ưekit ợmxpv c nữfudn a.
Ôyqtx ng ngừyfnn ng lạlvne i uốowmd ng nưekit ớfqiy c rốowmd i tiếqdjg p:
– Việuumk c Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n theo Tốowmd ng, khiếqdjg n ta mấbxxx t mộjkoq t vùyfnn ng đdlyt ấbxxx t lớfqiy n, nêdjzp n hồzyiv i đdlyt ầdjzp u năxkbc m nay (1064), tôvpgn i xin vua bàwwvs Bìmuxo nh-Dưekit ơzjkv ng sai Hổggkh -uy tưekit ớfqiy ng quâaqdd n Lưekit u Kỷrlvu trấbxxx n ởulpt châaqdd u Quảoaez ng-Nguyêdjzp n, giảoaez chuẩchws n bịvnmb binh mãspga đdlyt áiioh nh Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n, khiếqdjg n y sợmxpv , màwwvs bỏwatj đdlyt i khỏwatj i Thuậwwvs n-an. Nhưekit vậwwvs y y mấbxxx t căxkbc n bảoaez n, dâaqdd n Thuậwwvs n-an bơzjkv vơzjkv , sẽlibf theo vềixpd ta. Quảoaez nhiêdjzp n khi Lưekit u Kỷrlvu mớfqiy i ra quâaqdd n, y cầdjzp u cứtnqg u vớfqiy i Tốowmd ng, Tốowmd ng lờfudn đdlyt i. Y bỏwatj chạlvne y lêdjzp n Quếqdjg -châaqdd u. Quan trấbxxx n thủplfk Quếqdjg -châaqdd u làwwvs Lụiszf c Sằglsm n tâaqdd u vềixpd triềixpd u. Tốowmd ng triềixpd u phong cho y chứtnqg c Hữfudn u-thiêdjzp n ngưekit u-vệuumk tưekit ớfqiy ng-quâaqdd n.
Ghi chúowmd ,
Giai đdlyt oạlvne n nàwwvs y, Tốowmd ng-sửcvlg quyểitso n 495, Liệuumk t-truyệuumk n 254 trang 14.205– 14.220 chébmhb p nhưekit sau: niêdjzp n hiệuumk u Trịvnmb -bìmuxo nh nguyêdjzp n niêdjzp n (1064) đdlyt ờfudn i Tốowmd ng Anh-tôvpgn ng, Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n cóuhgp hiềixpd m khíwxpk ch vớfqiy i Lýrqiy Nhậwwvs t-Tôvpgn ng (Tháiioh nh-tôvpgn ng) vàwwvs Lưekit u Kỷrlvu , bịvnmb chúowmd ng đdlyt e dọyock a. Viêdjzp n coi Quếqdjg -châaqdd u làwwvs Lụiszf c Sằglsm n biếqdjg t vậwwvs y, sai ngưekit ờfudn i đdlyt ếqdjg n dụiszf . Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n bèwxpk n bỏwatj châaqdd u mìmuxo nh vàwwvs o nộjkoq i đdlyt ịvnmb a, đdlyt ưekit ợmxpv c ban chứtnqg c Hữfudn u-thiêdjzp n ngưekit u-vệuumk tưekit ớfqiy ng quâaqdd n.
Thiệuumk u-Cựsadr c tiếqdjg p:
– Bấbxxx y giờfudn Bắmxpv c-biêdjzp n tấbxxx u vềixpd triềixpd u Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t nghịvnmb rằglsm ng việuumk c Lụiszf c Sằglsm n dụiszf Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n theo Tốowmd ng, nộjkoq p đdlyt ấbxxx t cho Tốowmd ng quyếqdjg t khôvpgn ng phảoaez i làwwvs chủplfk ýrqiy củplfk a Lụiszf c, màwwvs củplfk a bọyock n hiếqdjg u chiếqdjg n trong triềixpd u, muốowmd n gâaqdd y ra việuumk c đdlyt ãspga rồzyiv i, đdlyt ểitso Việuumk t-Tốowmd ng cóuhgp chiếqdjg n tranh. Bởulpt i Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n đdlyt ưekit ợmxpv c phong chứtnqg c hữfudn u-thiêdjzp n ngưekit u vệuumk tưekit ớfqiy ng quâaqdd n làwwvs mộjkoq t tưekit ớfqiy ng võvdhf phảoaez i cóuhgp ôvpgn ng trạlvne ng lớfqiy n lao mớfqiy i đdlyt ưekit ợmxpv c huâaqdd n dựsadr đdlyt óuhgp . Vìmuxo thếqdjg hoàwwvs ng-thưekit ợmxpv ng sai phòvnmb -mãspga Lêdjzp Thuậwwvs n-Tôvpgn ng đdlyt i Quếqdjg -châaqdd u gặfqiy p Sằglsm n. Phòvnmb mãspga cưekit ơzjkv ng quyếqdjg t bắmxpv t Sằglsm n phảoaez i trảoaez cha con Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n, vàwwvs đdlyt ấbxxx t cho ta bằglsm ng khôvpgn ng vua bàwwvs Bắmxpv c-biêdjzp n vớfqiy i phòvnmb mãspga Thâaqdd n Thiệuumk u-Tháiioh i lạlvne i tiếqdjg n quâaqdd n sang nhưekit năxkbc m trưekit ớfqiy c. Khi việuumk c nàwwvs y xẩchws y ra Sằglsm n khôvpgn ng bịvnmb Tốowmd ng triềixpd u cáiioh ch chứtnqg c, thìmuxo cũvxfd ng bịvnmb quâaqdd n Việuumk t giếqdjg t chếqdjg t. Lụiszf c Sằglsm n tứtnqg c ứtnqg a gan, nhưekit ng phảoaez i níwxpk n nhịvnmb n.
Nhàwwvs vua nhắmxpv c:
– Xin biểitso u huynh thuậwwvs t chi tiếqdjg t tháiioh i đdlyt ộjkoq củplfk a Lêdjzp phòvnmb mãspga cho nhữfudn ng ai chưekit a biếqdjg t, đdlyt ểitso nghe cho vui. Hồzyiv i ấbxxx y trẫuhgp m nắmxpv m đdlyt ưekit ợmxpv c chủplfk trưekit ơzjkv ng củplfk a Anh-tôvpgn ng sau chuyếqdjg n Nam du hồzyiv n pháiioh ch còvnmb n chưekit a tỉamsr nh, cáiioh i áiioh n tửcvlg hìmuxo nh củplfk a Kinh-Nam vưekit ơzjkv ng treo trêdjzp n cổggkh . Hơzjkv n nữfudn a trong thờfudn i gian ôvpgn ng ta ởulpt Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, đdlyt ãspga đdlyt ưekit ợmxpv c hàwwvs ng triệuumk u muỗzezw i đdlyt ộjkoq c ưekit u áiioh i tặfqiy ng cho chứtnqg ng sốowmd t rébmhb t ngãspga nưekit ớfqiy c... tinh thầdjzp n ôvpgn ng ta rấbxxx t yếqdjg u, mìmuxo nh cầdjzp n gâaqdd y áiioh p lựsadr c thựsadr c mạlvne nh.
Ghi chúowmd ,
Xébmhb t hàwwvs nh trạlvne ng củplfk a vua Tháiioh nh-tôvpgn ng. Ngàwwvs i làwwvs ôvpgn ng vua nổggkh i tiếqdjg ng nhâaqdd n từyfnn nhấbxxx t Đrgrj ạlvne i-Việuumk t. Ngàwwvs i từyfnn ng ban luậwwvs t: cho đdlyt ếqdjg n khi ra trưekit ớfqiy c tòvnmb a, mọyock i ngưekit ờfudn i đdlyt ềixpd u đdlyt ưekit ợmxpv c coi làwwvs vôvpgn tộjkoq i. Đrgrj iềixpd u màwwvs cáiioh c luậwwvs t gia Tâaqdd y-phưekit ơzjkv ng gầdjzp n đdlyt âaqdd y mớfqiy i đdlyt ưekit a ra. Nam Việuumk t-Nam (1954-1975) đdlyt ãspga áiioh p dụiszf ng. Nhưekit ng tạlvne i miềixpd n Bắmxpv c Việuumk t-Nam (1945-1975), vàwwvs toàwwvs n lãspga nh thổggkh Việuumk t-Nam đdlyt ếqdjg n nay vẫuhgp n chưekit a áiioh p dụiszf ng.
Nhưekit ng đdlyt ốowmd i ngoạlvne i vớfqiy i Chiêdjzp m, vớfqiy i Tốowmd ng, ngàwwvs i cựsadr c kỳemql cưekit ơzjkv ng quyếqdjg t, thẳkbow ng tay đdlyt ểitso bảoaez o vệuumk lãspga nh thổggkh . Thựsadr c làwwvs ôvpgn ng vua đdlyt ạlvne i anh hùyfnn ng!
– Tuâaqdd n chỉamsr bệuumk hạlvne .
Thiệuumk u-Cựsadr c tiếqdjg p: Từyfnn trưekit ớfqiy c đdlyt ếqdjg n nay chỉamsr cóuhgp sứtnqg Tốowmd ng sang ta làwwvs hốowmd ng háiioh ch. Còvnmb n sứtnqg ta sang Tốowmd ng bao giờfudn cũvxfd ng phảoaez i tớfqiy i biêdjzp n giớfqiy i Ung-châaqdd u. Viêdjzp n An-vũvxfd sứtnqg tâaqdd u vềixpd triềixpd u Tốowmd ng, sứtnqg phảoaez i đdlyt ợmxpv i cóuhgp chỉamsr dụiszf trong kinh ra nớfqiy i đdlyt ưekit ợmxpv c lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng. Vìmuxo đdlyt ưekit ờfudn ng xa, ngựsadr a trạlvne m đdlyt em biểitso u đdlyt ếqdjg n kinh, rồzyiv i trởulpt lạlvne i thưekit ờfudn ng mấbxxx t hai tháiioh ng. Rồzyiv i An-vũvxfd sứtnqg Quảoaez ng-Tâaqdd y cửcvlg mộjkoq t viêdjzp n tiếqdjg p dẫuhgp n sứtnqg , cùyfnn ng quâaqdd n sĩvpgn hộjkoq tốowmd ng đdlyt i theo. Nhưekit ng phòvnmb -mãspga Lêdjzp Thuậwwvs n-Tôvpgn ng đdlyt i sứtnqg lạlvne i kháiioh c. Phòvnmb mãspga dẫuhgp n theo đdlyt oàwwvs n tùyfnn y tùyfnn ng mộjkoq t trăxkbc m thớfqiy t voi, năxkbc m mưekit ơzjkv i con cọyock p, năxkbc m mưekit ơzjkv i con báiioh o, mộjkoq t trăxkbc m chim ưekit ng, vớfqiy i năxkbc m trăxkbc m quâaqdd n kịvnmb . Tớfqiy i biêdjzp n giớfqiy i ngưekit ờfudn i bảoaez o viêdjzp n quan trấbxxx n thủplfk Ung-châaqdd u rằglsm ng: ngưekit ờfudn i cầdjzp n gặfqiy p đdlyt ạlvne i thầdjzp n Tốowmd ng đdlyt ầdjzp y đdlyt ủplfk thẩchws m quyềixpd n giảoaez i quyếqdjg t vấbxxx n đdlyt ềixpd biêdjzp n cưekit ơzjkv ng. Ung-châaqdd u thuộjkoq c Quảoaez ng-Nam lộjkoq (bao gồzyiv m Quảoaez ng-Tâaqdd y Nam lộjkoq , Quảoaez ng-Đrgrj ôvpgn ng Nam lộjkoq , thưekit ờfudn ng gọyock i tắmxpv t làwwvs Quảoaez ng-Đrgrj ôvpgn ng, Quảoaez ng-Tâaqdd y). Màwwvs Quảoaez ng-Nam lộjkoq thuộjkoq c thẩchws m quyềixpd n củplfk a viêdjzp n trấbxxx n thủplfk Quếqdjg -châaqdd u làwwvs Lụiszf c Sằglsm n. Viêdjzp n quan coi Ung-châaqdd u muốowmd n bắmxpv t bẻsfbq phòvnmb mãspga nhưekit thếqdjg làwwvs khôvpgn ng đdlyt úowmd ng lễrqiy . Phòvnmb -mãspga mắmxpv ng rằglsm ng ngưekit ờfudn i làwwvs ”Tháiioh i-tửcvlg thiếqdjg u-phóuhgp , Phong-châaqdd u tiếqdjg t đdlyt ộjkoq sứtnqg , Long-nhưekit ợmxpv ng đdlyt ạlvne i tưekit ớfqiy ng quâaqdd n, Thàwwvs nh-nghĩvpgn a quốowmd c côvpgn ng”, mộjkoq t biêdjzp n cưekit ơzjkv ng đdlyt ạlvne i thầdjzp n Việuumk t, muốowmd n thưekit ơzjkv ng lưekit ợmxpv ng vớfqiy i biêdjzp n cưekit ơzjkv ng đdlyt ạlvne i thầdjzp n Tốowmd ng. Giữfudn a hai biêdjzp n cưekit ơzjkv ng đdlyt ạlvne i thầdjzp n gặfqiy p nhau thìmuxo khôvpgn ng cóuhgp vấbxxx n đdlyt ềixpd trêdjzp n, dưekit ớfqiy i, thủplfk tụiszf c rắmxpv c rốowmd i. Viêdjzp n trấbxxx n thủplfk ýrqiy chừyfnn ng rébmhb t tháiioh i đdlyt ộjkoq củplfk a phòvnmb mãspga . Mộjkoq t mặfqiy t y khoảoaez n đdlyt ãspga i pháiioh i đdlyt oàwwvs n, mộjkoq t mặfqiy t y gửcvlg i thưekit cho Lụiszf c-Sằglsm n. Khổggkh cho y, thàwwvs nh Ung nhỏwatj , màwwvs phảoaez i cung ứtnqg ng lúowmd a, cỏwatj cho trăxkbc m thớfqiy t voi, năxkbc m trăxkbc m ngựsadr a, thịvnmb t cho năxkbc m chụiszf c cọyock p, năxkbc m chựsadr c báiioh o vớfqiy i trăxkbc m chim ưekit ng thựsadr c làwwvs khốowmd n khổggkh . Khi đdlyt ưekit ợmxpv c tin báiioh o, Sằglsm n pháiioh i ngưekit ờfudn i đdlyt ếqdjg n biêdjzp n giớfqiy i tiếqdjg p pháiioh i đdlyt oàwwvs n đdlyt i Quếqdjg -châaqdd u. Đrgrj ưekit ờfudn ng đdlyt i mấbxxx t hai mưekit ơzjkv i hai ngàwwvs y, quan quâaqdd n Tốowmd ng cung phụiszf ng sứtnqg đdlyt oàwwvs n đdlyt ếqdjg n phờfudn ngưekit ờfudn i ra.
Đrgrj ếqdjg n đdlyt âaqdd y nhàwwvs vua thíwxpk ch chíwxpk bậwwvs t cưekit ờfudn i, ngàwwvs i nóuhgp i bằglsm ng ngôvpgn n từyfnn bìmuxo nh dâaqdd n:
– Trẫuhgp m nhắmxpv c cho chưekit khanh biếqdjg t mộjkoq t chuyệuumk n vui: sốowmd làwwvs ôvpgn ng anh rểitso củplfk a trẫuhgp m vốowmd n châaqdd n thậwwvs t, hiềixpd n hậwwvs u, sợmxpv rằglsm ng đdlyt i sứtnqg khóuhgp cóuhgp thểitso ứtnqg ng đdlyt ốowmd i kịvnmb p vớfqiy i Lụiszf c Sằglsm n làwwvs tiếqdjg n-sĩvpgn , nổggkh i danh biệuumk n thuyếqdjg t, nêdjzp n ngưekit ờfudn i cho bàwwvs chịvnmb Kim-Thàwwvs nh củplfk a trẫuhgp m giảoaez làwwvs m thôvpgn ng dịvnmb ch theo. Bấbxxx t kểitso ôvpgn ng anh nóuhgp i gìmuxo , bàwwvs chịvnmb cứtnqg biệuumk n thuyếqdjg t theo ýrqiy mìmuxo nh, Sằglsm n tưekit ởulpt ng đdlyt âaqdd u ôvpgn ng nóuhgp i, bàwwvs dịvnmb ch. Cóuhgp ngờfudn đdlyt âaqdd u bàwwvs Kim-Thàwwvs nh nóuhgp i khôvpgn ng àwwvs !
Khắmxpv p triềixpd u đdlyt ìmuxo nh ai cũvxfd ng biếqdjg t côvpgn ng chúowmd a Kim-Thàwwvs nh uyêdjzp n thâaqdd m Nho họyock c, bàwwvs đdlyt ọyock c thiêdjzp n kinh vạlvne n quểitso n, lýrqiy luậwwvs n đdlyt anh thébmhb p. Đrgrj úowmd ng ra côvpgn ng chúowmd a đdlyt ưekit ợmxpv c sung vàwwvs o sứtnqg đdlyt oàwwvs n. Nhưekit ng vìmuxo Tốowmd ng trọyock ng nam khinh nữfudn , nêdjzp n côvpgn ng chúowmd a giảoaez làwwvs m thôvpgn ng dịvnmb ch viêdjzp n. Chứtnqg thựsadr c sựsadr làwwvs côvpgn ng chúowmd a lýrqiy luậwwvs n vớfqiy i Lụiszf c Sằglsm n.
Thiệuumk u-Cựsadr c tiếqdjg p:
– Khi tớfqiy i Quếqdjg -châaqdd u, Sằglsm n cho mởulpt cửcvlg a nhỏwatj củplfk a thàwwvs nh tiếqdjg p phòvnmb mãspga . Phòvnmb mãspga xua đdlyt àwwvs n chóuhgp sóuhgp i vàwwvs o trong, rồzyiv i mìmuxo nh đdlyt ứtnqg ng ngoàwwvs i. Sằglsm n hỏwatj i sao phòvnmb mãspga khôvpgn ng vàwwvs o. Phòvnmb mãspga đdlyt áiioh p: cửcvlg a ngáiioh ch đdlyt ểitso cho thúowmd đdlyt i, chứtnqg khôvpgn ng phảoaez i cho sứtnqg đdlyt oàwwvs n đdlyt i. Nay ta đdlyt i sứtnqg nưekit ớfqiy c lang sóuhgp i, thìmuxo cho lang sóuhgp i vàwwvs o. Chứtnqg ta đdlyt ưekit ờfudn ng đdlyt ưekit ờfudn ng làwwvs tớfqiy i quốowmd c côvpgn ng, còvnmb n mi thìmuxo chỉamsr mớfqiy i cóuhgp tưekit ớfqiy c tửcvlg , màwwvs sao y vôvpgn lễrqiy nhưekit vậwwvs y? Sằglsm n phảoaez i mởulpt cửcvlg a chíwxpk nh, dàwwvs n thiếqdjg t kịvnmb đdlyt óuhgp n phòvnmb mãspga nhưekit đdlyt óuhgp n mộjkoq t vịvnmb quốowmd c côvpgn ng. Phòvnmb -mãspga nghêdjzp nh ngang vàwwvs o dinh củplfk a y, rồzyiv i đdlyt ặfqiy t vấbxxx n đdlyt ềixpd : phảoaez i trảoaez cha con Nùyfnn ng Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n, vàwwvs trảoaez đdlyt ấbxxx t màwwvs Đrgrj áiioh n nộjkoq p cho Tốowmd ng. Sằglsm n nóuhgp i gưekit ợmxpv ng rằglsm ng: đdlyt ấbxxx t ấbxxx y củplfk a Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n, thìmuxo Đrgrj áiioh n cóuhgp quyềixpd n nộjkoq p cho Tốowmd ng chứtnqg ? Còvnmb n Đrgrj áiioh n muốowmd n theo Tốowmd ng làwwvs do Tốowmd ng cóuhgp âaqdd n đdlyt ứtnqg c trảoaez i khắmxpv p Nam-man. Nam-man theo gióuhgp màwwvs quy phụiszf c làwwvs việuumk c đdlyt úowmd ng đdlyt ạlvne o lýrqiy . Phòvnmb mãspga nổggkh i lôvpgn i đdlyt ìmuxo nh nạlvne t: Lụiszf c An-vũvxfd -sứtnqg ngụiszf y biệuumk n, khôvpgn ng cóuhgp đdlyt ạlvne o lýrqiy nàwwvs o cảoaez . Đrgrj ấbxxx t khắmxpv p Trung-nguyêdjzp n làwwvs đdlyt ấbxxx t củplfk a Tốowmd ng triềixpd u. Tốowmd ng triềixpd u trao cho mộjkoq t viêdjzp n quan nàwwvs o trấbxxx n nhậwwvs m, thìmuxo đdlyt ấbxxx t đdlyt óuhgp vẫuhgp n làwwvs củplfk a Tốowmd ng. Ta hãspga y tỉamsr dụiszf nhưekit chủplfk trao lừyfnn a, trao ngựsadr a cho đdlyt ầdjzp y tớfqiy chăxkbc n nuôvpgn i. Nếqdjg u nhưekit cóuhgp viêdjzp n quan Tốowmd ng đdlyt em đdlyt ấbxxx t Tốowmd ng cho ngưekit ờfudn i ngoàwwvs i, thìmuxo cóuhgp kháiioh c gìmuxo kẻsfbq chăxkbc n lừyfnn a, ngựsadr a, đdlyt em lừyfnn a ngựsadr a củplfk a chủplfk trao cho ngưekit ờfudn i kháiioh c? Theo luậwwvs t Tốowmd ng thìmuxo kẻsfbq chăxkbc n lừyfnn a ngựsadr a đdlyt óuhgp thuộjkoq c phưekit ờfudn ng trộjkoq m cắmxpv p; ngưekit ờfudn i nhậwwvs n lừyfnn a ngựsadr a làwwvs tòvnmb ng phạlvne m chứtnqg a củplfk a gian cũvxfd ng bịvnmb buộjkoq c vàwwvs o tộjkoq i trộjkoq m cắmxpv p. Nay cha con Tôvpgn ng-Đrgrj áiioh n làwwvs châaqdd u trưekit ởulpt ng Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, đdlyt ưekit ợmxpv c trao cho coi ba châaqdd u, màwwvs y bỏwatj Đrgrj ạlvne i-Việuumk t mang đdlyt ấbxxx t nộjkoq p cho Tốowmd ng, thìmuxo chúowmd ng làwwvs phưekit ờfudn ng đdlyt ạlvne o tặfqiy c. Còvnmb n Tốowmd ng nhậwwvs n thìmuxo Tốowmd ng cũvxfd ng làwwvs đdlyt ạlvne o tặfqiy c. Nàwwvs y An-vũvxfd sứtnqg , ta biếqdjg t vụiszf nàwwvs y do Tốowmd ng triềixpd u chủplfk trưekit ơzjkv ng. Tiêdjzp n sinh làwwvs Thiêdjzp n-lôvpgn i, chỉamsr đdlyt âaqdd u đdlyt áiioh nh đdlyt óuhgp màwwvs thôvpgn i. Nhưekit ng màwwvs , cuộjkoq c nghịvnmb hòvnmb a hôvpgn m nay khôvpgn ng thàwwvs nh, dĩvpgn nhiêdjzp n vua bàwwvs Bìmuxo nh-Dưekit ơzjkv ng lạlvne i tiếqdjg n quâaqdd n sang. Tốowmd ng triềixpd u vốowmd n trọyock ng Nho, khuyếqdjg n khíwxpk ch trung, nghĩvpgn a, màwwvs nay chỉamsr vìmuxo chứtnqg a kẻsfbq gian, nhậwwvs n đdlyt ấbxxx t gian màwwvs xẩchws y ra chiếqdjg n tranh, ắmxpv t sĩvpgn thiêdjzp n hạlvne chêdjzp cưekit ờfudn i. Bấbxxx y giờfudn triềixpd u đdlyt ìmuxo nh sẽlibf đdlyt ổggkh tộjkoq i lêdjzp n đdlyt ầdjzp u An-vũvxfd sứtnqg đdlyt ấbxxx y. Họyock sẽlibf dùyfnn ng An-vũvxfd sứtnqg làwwvs m con dêdjzp tếqdjg thầdjzp n, cáiioh ch chứtnqg c đdlyt uổggkh i vềixpd dâaqdd n dãspga vớfqiy i cáiioh i áiioh n gâaqdd y hấbxxx n ởulpt Nam-biêdjzp n. Ưqlvs ng-sơzjkv n song hiệuumk p chỉamsr việuumk c căxkbc n cứtnqg vàwwvs o đdlyt óuhgp , màwwvs giếqdjg t cảoaez nhàwwvs An-vũvxfd sứtnqg đdlyt ếqdjg n con chóuhgp , con mèwxpk o cũvxfd ng khôvpgn ng tha. Thôvpgn i, tôvpgn i nóuhgp i íwxpk t, An-vũvxfd sứtnqg hiểitso u nhiềixpd u.
Lụiszf c Sằglsm n tấbxxx u vềixpd triềixpd u. Tểitso -tưekit ớfqiy ng Hàwwvs n Kỳemql bàwwvs n rằglsm ng: « Nếqdjg u khôvpgn ng trảoaez đdlyt ấbxxx t thìmuxo Giao-châaqdd u nóuhgp gâaqdd y chiếqdjg n. Dĩvpgn nhiêdjzp n chiếqdjg n thìmuxo ta khôvpgn ng sợmxpv . Nhưekit ng xứtnqg Giao-châaqdd u, rừyfnn ng núowmd i hiểitso m trởulpt , khíwxpk hậwwvs u thấbxxx p đdlyt ộjkoq c. Nếqdjg u cóuhgp chiếqdjg m lấbxxx y, cũvxfd ng khôvpgn ng giữfudn đdlyt ưekit ợmxpv c. Chi bằglsm ng nêdjzp n vỗzezw vềixpd , trảoaez đdlyt ấbxxx t cho nóuhgp ». Thếqdjg làwwvs đdlyt ấbxxx t Lôvpgn i-hỏwatj a, Kếqdjg -thàwwvs nh, Tiêdjzp n-dưekit lạlvne i trởulpt vềixpd ta, màwwvs dâaqdd n Nùyfnn ng-Tốowmd ng thàwwvs nh dâaqdd n Nùyfnn ng-Viêdjzp t.
Ghi chúowmd ,
Vụiszf nàwwvs y Tốowmd ng-sửcvlg quyểitso n 332, liệuumk t truyệuumk n 91 trang 10.680– 10.682 chébmhb p nhưekit sau: từyfnn khi giặfqiy c Nùyfnn ng yêdjzp n, ngưekit ờfudn i Giao-chỉamsr càwwvs ng kiêdjzp u căxkbc ng, cáiioh c biêdjzp n thầdjzp n Nam phưekit ơzjkv ng thưekit ờfudn ng níwxpk n nhịvnmb n cho qua. Sằglsm n tớfqiy i Ung họyock p đdlyt ộjkoq ng trưekit ởulpt ng bốowmd n mưekit ơzjkv i lăxkbc m đdlyt ộjkoq ng thuộjkoq c Tảoaez , Hữfudn u giang, chiêdjzp u mộjkoq đdlyt ưekit ợmxpv c năxkbc m vạlvne n thổggkh binh, đdlyt ặfqiy t cáiioh c tưekit ớfqiy ng lạlvne i, cấbxxx p cho ấbxxx n. Thanh thếqdjg Tốowmd ng lạlvne i nổggkh i dậwwvs y trong vùyfnn ng khêdjzp đdlyt ộjkoq ng. Sứtnqg Giao làwwvs Lêdjzp Thuậwwvs n-Tôvpgn ng tớfqiy i kiêdjzp u ngạlvne o nhưekit cũvxfd . Sằglsm n nhúowmd n nhưekit ờfudn ng mờfudn i tớfqiy i giảoaez ng dụiszf phảoaez i kíwxpk nh lẽlibf phảoaez i...
... Sằglsm n tấbxxx u vềixpd triềixpd u, vua Anh-tôvpgn ng mớfqiy i lêdjzp n ngôvpgn i, hỏwatj i ýrqiy kiếqdjg n cáiioh c đdlyt ìmuxo nh thầdjzp n. Tểitso -tưekit ớfqiy ng Hàwwvs n Kỳemql bàwwvs n rằglsm ng: « Xứtnqg Giao-châaqdd u rừyfnn ng núowmd i hiểitso m trởulpt , khíwxpk hậwwvs u thấbxxx p-đdlyt ộjkoq c. Nếqdjg u cóuhgp lấbxxx y cũvxfd ng khôvpgn ng giữfudn đdlyt ưekit ợmxpv c. Chỉamsr nêdjzp n vỗzezw vềixpd chúowmd ng màwwvs thôvpgn i”. Do vậwwvs y vua Tốowmd ng Anh-tôvpgn ng trảoaez hai châaqdd u Lôvpgn i-hỏwatj a, Ôyqtx n-nhuậwwvs n vềixpd cho Đrgrj ạlvne i-Việuumk t.
Thiệuumk u-Cựsadr c nhìmuxo n hai sứtnqg thầdjzp n:
– Hai vịvnmb đdlyt i sứtnqg , sẽlibf gặfqiy p bọyock n biêdjzp n thầdjzp n Tốowmd ng, hãspga y nhớfqiy việuumk c hai vịvnmb sứtnqg Phíwxpk Gia-Hữfudn u, vàwwvs phòvnmb mãspga Lêdjzp Thuậwwvs n-Tôvpgn ng. Cứtnqg ngang tàwwvs ng, cưekit ơzjkv ng quyếqdjg t vớfqiy i chúowmd ng, màwwvs ngọyock t ngàwwvs o vớfqiy i triềixpd u đdlyt ìmuxo nh. Bởulpt i triềixpd u đdlyt ìmuxo nh đdlyt ang chia rẽlibf , vua mớfqiy i lêdjzp n ngôvpgn i, ta dùyfnn ng hậwwvs u lễrqiy , lờfudn i nhũvxfd n nhặfqiy n, họyock sẽlibf tin rằglsm ng ta hiếqdjg u hòvnmb a, mọyock i rắmxpv c rốowmd i làwwvs do biêdjzp n thầdjzp n Tốowmd ng hiếqdjg u sựsadr .
Nhàwwvs vua vẫuhgp y tay ra hiệuumk u bãspga i triềixpd u.
Ban nhạlvne c tấbxxx u khúowmd c Long-hồzyiv i. Nhàwwvs vua vớfqiy i Ỷcacc -Lan hồzyiv i cung.
Vềixpd tớfqiy i cung Ỷcacc -Lan, nhàwwvs vua nắmxpv m lấbxxx y tay nàwwvs ng:
- Bâaqdd y giờfudn anh làwwvs Dưekit ơzjkv ng Tôvpgn ng, em làwwvs Ỷcacc -Lan. Nàwwvs y em, chỉamsr nộjkoq i ngàwwvs y mai, chiếqdjg u chỉamsr ban ra, anh tưekit ởulpt ng tưekit ợmxpv ng hàwwvs ng vạlvne n, hàwwvs ng ứtnqg c táiioh đdlyt iềixpd n sẽlibf nhảoaez y nhóuhgp t lêdjzp n vui mừyfnn ng. Ôyqtx i! Chúowmd ng mìmuxo nh sung sưekit ớfqiy ng biếqdjg t làwwvs bao! Tuy nhiêdjzp n cáiioh c quan, phúowmd gia họyock sẽlibf buồzyiv n chúowmd t íwxpk t. Nhưekit ng họyock giầdjzp u quáiioh thìmuxo củplfk a cảoaez i cũvxfd ng chỉamsr đdlyt ểitso màwwvs nhìmuxo n thôvpgn i. Họyock ăxkbc n đdlyt âaqdd u cóuhgp hếqdjg t. Họyock mặfqiy c đdlyt âaqdd u cóuhgp thiếqdjg u? Rồzyiv i họyock sẽlibf nghĩvpgn lạlvne i.
Nhàwwvs vua chợmxpv t nhớfqiy ra đdlyt iềixpd u gìmuxo , ngàwwvs i nóuhgp i:
– Ỷcacc -Lan nàwwvs y, em nhậwwvs p cung hơzjkv n năxkbc m, màwwvs chưekit a vềixpd thăxkbc m nhàwwvs . Vìmuxo vậwwvs y anh truyềixpd n chỉamsr chuẩchws n bịvnmb xa giáiioh đdlyt ưekit a em vinh-quy, thăxkbc m lạlvne i quêdjzp hưekit ơzjkv ng. Anh đdlyt ãspga ban chỉamsr bộjkoq Lễrqiy làwwvs m sắmxpv c phong cho tổggkh -phụiszf , song thâaqdd n củplfk a em, cùyfnn ng ban Tam-âaqdd n cho làwwvs ng Thổggkh -lộjkoq i. Làwwvs ng Thổggkh -lộjkoq i, anh đdlyt ổggkh i ra làwwvs m Siêdjzp u-loạlvne i. Vậwwvs y em cóuhgp ưekit ớfqiy c vọyock ng gìmuxo khôvpgn ng?
– Ưqlvs ớfqiy c vọyock ng củplfk a em cóuhgp ba đdlyt iềixpd u. Mộjkoq t làwwvs giúowmd p cho táiioh đdlyt iềixpd n, hai làwwvs chuộjkoq c con gáiioh i nhàwwvs nghèwxpk o đdlyt ểitso gảoaez cho ngưekit ờfudn i khôvpgn ng tiềixpd n cưekit ớfqiy i vợmxpv . Ba làwwvs minh oan cho sưekit phụiszf . Ba đdlyt iềixpd u đdlyt óuhgp anh đdlyt ãspga chu toàwwvs n rồzyiv i, thìmuxo em chỉamsr ưekit ớfqiy c mong, dâaqdd ng cho anh mộjkoq t hoàwwvs ng nam nữfudn a màwwvs thôvpgn i. Em xin anh mộjkoq t đdlyt iềixpd u nhỏwatj nữfudn a.
– Em cứtnqg nóuhgp i.
– Hồzyiv i thơzjkv ấbxxx u em cóuhgp bốowmd n ngưekit ờfudn i bạlvne n họyock c, kếqdjg t vớfqiy i nhau thàwwvs nh Hồzyiv ng-hàwwvs ngũvxfd long. Khi em vềixpd Thăxkbc ng-long đdlyt ãspga đdlyt em họyock theo. Em lạlvne i cóuhgp mưekit ờfudn i hai đdlyt ứtnqg a em nuôvpgn i màwwvs anh đdlyt ãspga ban cho chúowmd ng cáiioh i têdjzp n làwwvs Tâaqdd y-hồzyiv thấbxxx t kiệuumk t vớfqiy i Long-biêdjzp n ngũvxfd hùyfnn ng. Xin anh cho họyock vềixpd cùyfnn ng vớfqiy i em.
– Àlebb , anh nhớfqiy ra bốowmd n côvpgn đdlyt óuhgp rồzyiv i, họyock làwwvs Trinh-Dung, Ngọyock c-Huệuumk , Ngọyock c-Nam, Thanh-Thảoaez o. Em đdlyt ãspga đdlyt em bốowmd n ngưekit ờfudn i đdlyt óuhgp gửcvlg i cho Long-thàwwvs nh ẩchws n-sĩvpgn Tôvpgn n Đrgrj ảoaez n, đdlyt ểitso đdlyt ưekit ợmxpv c dạlvne y dỗzezw rồzyiv i phảoaez i khôvpgn ng? Anh nghe Tôvpgn n phu nhâaqdd n nóuhgp i rằglsm ng chíwxpk khíwxpk bốowmd n ngưekit ờfudn i đdlyt óuhgp thựsadr c kháiioh c thưekit ờfudn ng. Nhưekit ng khi họyock họyock c Tôvpgn n ẩchws n-sĩvpgn , thìmuxo lạlvne i theo cáiioh i đdlyt ạlvne o củplfk a ngưekit ờfudn i mấbxxx t.
– Đrgrj ạlvne o củplfk a Tôvpgn n làwwvs đdlyt ạlvne o gìmuxo vậwwvs y?
Nhàwwvs vua phìmuxo cưekit ờfudn i:
– Cáiioh i đdlyt ạlvne o củplfk a Tôvpgn n làwwvs thoáiioh t vòvnmb ng danh lợmxpv i, tiêdjzp u dao tựsadr tạlvne i. Khi nưekit ớfqiy c hữfudn u sựsadr , thìmuxo cầdjzp m gưekit ơzjkv m đdlyt ứtnqg ng lêdjzp n. Bâaqdd y giờfudn em muốowmd n xin anh đdlyt iềixpd u gìmuxo ?
– Anh cho bốowmd n ngưekit ờfudn i cùyfnn ng vềixpd quêdjzp vớfqiy i em, đdlyt ểitso máiioh t mặfqiy t mộjkoq t thểitso .
– Anh đdlyt ang suy nghĩvpgn , khôvpgn ng biếqdjg t cửcvlg nhữfudn ng vịvnmb quan nàwwvs o theo phòvnmb giáiioh cho em vềixpd Siêdjzp u-loạlvne i. Bâaqdd y giờfudn em muốowmd n cho bốowmd n ngưekit ờfudn i bạlvne n vinh quy, thìmuxo anh khôvpgn ng cầdjzp n sai cáiioh c quan nữfudn a, màwwvs cóuhgp đdlyt ếqdjg n bốowmd n ngưekit ờfudn i xin đdlyt ưekit ợmxpv c tháiioh p tùyfnn ng.
– Ai vậwwvs y?
– Cáiioh ch đdlyt âaqdd y mấbxxx y ngàwwvs y, Quốowmd c-phụiszf , Quốowmd c-mẫuhgp u nhờfudn Côvpgn i-sơzjkv n côvpgn ng chúowmd a Trầdjzp n Thanh-Nguyêdjzp n đdlyt ứtnqg ng ra làwwvs m mai họyock nhàwwvs trai đdlyt ểitso hỏwatj i Trinh-Dung vớfqiy i Ngọyock c-Nam cho hai hoàwwvs ng tửcvlg Hoằglsm ng-Châaqdd n vàwwvs Chiêdjzp u-Văxkbc n. Long-thàwwvs nh ẩchws n-sĩvpgn đdlyt ồzyiv ng ýrqiy ngay, nhưekit ng ngưekit ờfudn i lạlvne i muốowmd n em làwwvs m mai nhàwwvs gáiioh i.
Ỷcacc -Lan đdlyt ãspga nghe nóuhgp i nhiềixpd u vềixpd hai hoàwwvs ng tửcvlg Hoằglsm ng-Châaqdd n vàwwvs Chiêdjzp u-Văxkbc n làwwvs con trai củplfk a Khai-Quốowmd c vưekit ơzjkv ng vớfqiy i vưekit ơzjkv ng phi Thanh-Mai. Nàwwvs o làwwvs đdlyt ệuumk nhấbxxx t mỹgxsh nam tửcvlg củplfk a Thăxkbc ng-long, nàwwvs o làwwvs khíwxpk pháiioh ch hơzjkv n đdlyt ờfudn i, nàwwvs o làwwvs văxkbc n-chưekit ơzjkv ng quáiioh n thếqdjg , nàwwvs o làwwvs võvdhf -côvpgn ng cựsadr c cao. Cảoaez hai đdlyt ãspga đdlyt ưekit ợmxpv c phong tưekit ớfqiy c quốowmd c côvpgn ng. Năxkbc m trưekit ớfqiy c đdlyt âaqdd y, lạlvne i cóuhgp côvpgn ng dẹerkw p giặfqiy c Mưekit ờfudn ng ởulpt Cẩchws m-thủplfk y, tiếqdjg n phong quậwwvs n-vưekit ơzjkv ng. Hai vưekit ơzjkv ng tuy tuổggkh i đdlyt ãspga hai mưekit ơzjkv i màwwvs chưekit a mởulpt phủplfk đdlyt ệuumk , tuyểitso n vưekit ơzjkv ng phi. Cảoaez hai dùyfnn ng hếqdjg t bổggkh ng lộjkoq c chu cấbxxx p cho ngưekit ờfudn i nghèwxpk o, thu nhậwwvs n đdlyt ệuumk tửcvlg . Chiêdjzp u-Văxkbc n nuôvpgn i dạlvne y Tâaqdd y-hồzyiv thấbxxx t kiệuumk t, huấbxxx n luyệuumk n đdlyt ưekit ợmxpv c đdlyt ộjkoq i Giao-long dũvxfd ng sĩvpgn năxkbc m trăxkbc m ngưekit ờfudn i, cóuhgp thểitso lặfqiy n dưekit ớfqiy i nưekit ớfqiy c hàwwvs ng giờfudn . Còvnmb n Hoằglsm ng-Châaqdd n thìmuxo nuôvpgn i năxkbc m trẻsfbq ởulpt chùyfnn a Từyfnn -quang, tứtnqg c Long-biêdjzp n ngũvxfd hùyfnn ng luyệuumk n đdlyt ưekit ợmxpv c năxkbc m trăxkbc m dũvxfd ng sĩvpgn cóuhgp thểitso leo trèwxpk o nhưekit vưekit ợmxpv n, bắmxpv n têdjzp n trăxkbc m pháiioh t trăxkbc m trúowmd ng. Ôyqtx ng lạlvne i gửcvlg i Long-biêdjzp n ngũvxfd hùyfnn ng lêdjzp n Bắmxpv c-biêdjzp n họyock c phébmhb p chỉamsr huy hổggkh , báiioh o, sóuhgp i, đdlyt ưekit ờfudn i ưekit ơzjkv i nhưekit thờfudn i Lĩvpgn nh-Nam. Bâaqdd y giờfudn nghe Khai-Quốowmd c vưekit ơzjkv ng đdlyt ịvnmb nh hỏwatj i Trinh-Dung, Ngọyock c-Nam cho hai hoàwwvs ng tửcvlg ấbxxx y, thìmuxo làwwvs đdlyt iềixpd u Ỷcacc -Lan cầdjzp u màwwvs khôvpgn ng đdlyt ưekit ợmxpv c.
Nàwwvs ng nóuhgp i:
– Em đdlyt ồzyiv ng ýrqiy ngay. Hay anh sẽlibf đdlyt ứtnqg ng ra làwwvs m mai nhàwwvs gáiioh i.
Nhàwwvs vua bậwwvs t cưekit ờfudn i. Ỷcacc -Lan hỏwatj i:
– Cóuhgp gìmuxo ngộjkoq nghĩvpgn nh khôvpgn ng màwwvs anh cưekit ờfudn i?
Nhàwwvs vua vuốowmd t tóuhgp c Ỷcacc -Lan:
– Em chưekit a hiểitso u luậwwvs t củplfk a triềixpd u đdlyt ìmuxo nh. Anh khôvpgn ng thểitso làwwvs m mai cho bấbxxx t cứtnqg ai.
– Sao vậwwvs y?
– Theo luậwwvs t bảoaez n triềixpd u, thìmuxo tấbxxx t cảoaez con dâaqdd n trong nưekit ớfqiy c, đdlyt ềixpd u thuộjkoq c quyềixpd n củplfk a anh cảoaez . Nếqdjg u anh muốowmd n gảoaez mộjkoq t côvpgn gáiioh i cho bấbxxx t cứtnqg chàwwvs ng trai nàwwvs o, côvpgn gáiioh i đdlyt óuhgp đdlyt ưekit ơzjkv ng nhiêdjzp n làwwvs quậwwvs n-chúowmd a, côvpgn ng-chúowmd a, thìmuxo cha mẹerkw , làwwvs ng xóuhgp m củplfk a côvpgn ấbxxx y sẽlibf hãspga nh diệuumk n lắmxpv m. Anh khôvpgn ng cầdjzp n phảoaez i làwwvs m mai.
Ỷcacc -Lan vui vẻsfbq , nắmxpv m tay nhàwwvs vua:
– Anh bảoaez o bộjkoq Lễrqiy làwwvs m sắmxpv c chỉamsr gảoaez chồzyiv ng ngay cho chúowmd ng làwwvs vừyfnn a. Nhưekit vậwwvs y, em vinh quy, sẽlibf cóuhgp hai hoàwwvs ng-tửcvlg theo hộjkoq giáiioh thìmuxo hay biếqdjg t mấbxxx y.
– Anh sẽlibf ban chỉamsr nhưekit em muốowmd n. Còvnmb n Ngọyock c-Huệuumk thìmuxo anh truyềixpd n gảoaez cho con trai củplfk a Văxkbc n-minh đdlyt iệuumk n đdlyt ạlvne i-họyock c sĩvpgn Bùyfnn i Hựsadr u làwwvs Bùyfnn i Hoàwwvs ng-Quan. Thanh-Thảoaez o, anh truyềixpd n gảoaez cho con trai Hìmuxo nh-bộjkoq thưekit ợmxpv ng-thưekit Nguyễrqiy n Quýrqiy -Thuyếqdjg t làwwvs Nguyễrqiy n Căxkbc n. Cảoaez hai ngưekit ờfudn i nàwwvs y đdlyt ềixpd u cóuhgp đdlyt ứtnqg c hạlvne nh tốowmd t, lạlvne i văxkbc n võvdhf kiêdjzp m toàwwvs n.
Mưekit ờfudn i ngàwwvs y sau, bộjkoq Lễrqiy tâaqdd u trìmuxo nh đdlyt ãspga chuẩchws n bịvnmb lễrqiy vậwwvs t cho sứtnqg đdlyt oàwwvs n lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng sang Tốowmd ng tu-cốowmd ng. Giữfudn a lúowmd c đdlyt óuhgp , Khu-mậwwvs t việuumk n Bắmxpv c-biêdjzp n tâaqdd u rằglsm ng cóuhgp sứtnqg Tốowmd ng sang cáiioh o việuumk c Gia-hựsadr u hoàwwvs ng đdlyt ếqdjg nhàwwvs Tốowmd ng đdlyt ãspga băxkbc ng hàwwvs , miếqdjg u hiệuumk u làwwvs Nhâaqdd n-tôvpgn ng. Tháiioh i-tửcvlg Triệuumk u Thựsadr lêdjzp n ngôvpgn i vua, lấbxxx y hiệuumk u làwwvs Trịvnmb -bìmuxo nh, tôvpgn n hoàwwvs ng hậwwvs u làwwvs Từyfnn -tháiioh nh Quang-hiếqdjg n hoàwwvs ng tháiioh i-hậwwvs u. Tháiioh i-hậwwvs u buôvpgn ng rèwxpk m thíwxpk nh chíwxpk nh đdlyt úowmd ng nhưekit triềixpd u đdlyt ìmuxo nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t đdlyt ãspga dựsadr đdlyt oáiioh n mấbxxx y hôvpgn m trưekit ớfqiy c.
Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh Đrgrj ạlvne i-Việuumk t lạlvne i họyock p Tinh-triềixpd u, dặfqiy n dòvnmb sứtnqg đdlyt oàwwvs n nhữfudn ng chi tiếqdjg t phảoaez i làwwvs m. Bởulpt i sứtnqg đdlyt oàwwvs n cóuhgp năxkbc m nhiệuumk m vụiszf . Mộjkoq t làwwvs tu-cốowmd ng, hai làwwvs đdlyt iếqdjg u tang Nhâaqdd n-tôvpgn ng, ba làwwvs mừyfnn ng Trịvnmb -bìmuxo nh hoàwwvs ng đdlyt ếqdjg đdlyt ăxkbc ng cựsadr c, bốowmd n làwwvs đdlyt ưekit a ra đdlyt ưekit ờfudn ng lốowmd i hàwwvs nh đdlyt ộjkoq ng, năxkbc m làwwvs phốowmd i hợmxpv p Tếqdjg -táiioh c Đrgrj ạlvne i-Việuumk t ởulpt Tốowmd ng.
Sứtnqg đdlyt oàwwvs n gồzyiv m cháiioh nh sứtnqg Trầdjzp n Trọyock ng-San, phóuhgp sứtnqg Quáiioh ch Sĩvpgn -An, mưekit ờfudn i thịvnmb -vệuumk , bốowmd n mưekit ơzjkv i tưekit ợmxpv ng phu đdlyt ểitso chăxkbc n mưekit ờfudn i con voi; hai mưekit ơzjkv i mụiszf c-ngưekit u, đdlyt ểitso chăxkbc n mưekit ờfudn i con trâaqdd u. Còvnmb n nhữfudn ng nhâaqdd n viêdjzp n kháiioh c nhưekit kýrqiy lụiszf c, đdlyt ầdjzp u bếqdjg p, thôvpgn ng dịvnmb ch, phu khuâaqdd n váiioh c... tổggkh ng cộjkoq ng sứtnqg đdlyt oàwwvs n trêdjzp n hai trăxkbc m ngưekit ờfudn i. Đrgrj ấbxxx y làwwvs bềixpd ngoàwwvs i, còvnmb n thựsadr c ra, trong đdlyt áiioh m sai dịvnmb ch ấbxxx y, cóuhgp mưekit ờfudn i đdlyt ạlvne i cao thủplfk củplfk a pháiioh i Đrgrj ôvpgn ng-a, Tiêdjzp u-sơzjkv n, Tảoaez n-viêdjzp n, Mêdjzp -linh do Khu-mậwwvs t việuumk n gửcvlg i theo, đdlyt ểitso thi hạlvne nh mậwwvs t lệuumk nh. Chỉamsr nhữfudn ng ngưekit ờfudn i nàwwvs y mớfqiy i biếqdjg t nhau màwwvs thôvpgn i. Cháiioh nh, phóuhgp sứtnqg cũvxfd ng khôvpgn ng đdlyt ưekit ợmxpv c biếqdjg t rõvdhf sựsadr thựsadr c. Tểitso -tưekit ớfqiy ng Lýrqiy Đrgrj ạlvne o-Thàwwvs nh thâaqdd n kiểitso m đdlyt iểitso m lễrqiy vậwwvs t gồzyiv m voi, trâaqdd u, ngựsadr a, hưekit ơzjkv ng liệuumk u, ngàwwvs voi, đdlyt ềixpd u đdlyt úowmd ng sốowmd lưekit ợmxpv ng.
Đrgrj úowmd ng lúowmd c lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng, viêdjzp n mụiszf c-ngưekit u cho biếqdjg t trong mưekit ờfudn i con trâaqdd u, cóuhgp mộjkoq t con đdlyt ang bịvnmb tháiioh o dạlvne . Sợmxpv rằglsm ng dọyock c đdlyt ưekit ờfudn ng cóuhgp thểitso bịvnmb gầdjzp y đdlyt i, xin đdlyt ổggkh i con kháiioh c. Việuumk c mua mộjkoq t con trâaqdd u đdlyt ựsadr c khôvpgn ng phảoaez i làwwvs đdlyt iềixpd u khóuhgp . Nhưekit ng chỉamsr còvnmb n hơzjkv n giờfudn nữfudn a làwwvs giờfudn Hoàwwvs ng-đdlyt ạlvne o, sứtnqg đdlyt oàwwvs n lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng, màwwvs phảoaez i kiếqdjg m mộjkoq t con trâaqdd u mộjkoq ng thìmuxo thựsadr c làwwvs thiêdjzp n nan, vạlvne n nan. Giữfudn a lúowmd c bốowmd i rốowmd i đdlyt óuhgp , Thưekit ợmxpv ng-Dưekit ơzjkv ng hoàwwvs ng hậwwvs u tuyêdjzp n chỉamsr :
– Hiệuumk n trong Hoàwwvs ng-thàwwvs nh cóuhgp con trâaqdd u mộjkoq ng củplfk a Ỷcacc -Lan phu nhâaqdd n, xin tểitso -tưekit ớfqiy ng xébmhb t xem con trâaqdd u nàwwvs y cóuhgp bébmhb o tốowmd t khôvpgn ng? Nếqdjg u nóuhgp đdlyt ầdjzp y đdlyt ủplfk đdlyt iềixpd u kiệuumk n, thìmuxo khôvpgn ng lẽlibf vìmuxo quốowmd c sựsadr , phu nhâaqdd n lạlvne i tiếqdjg c hay sao?
Mọyock i ngưekit ờfudn i đdlyt ềixpd u biếqdjg t rằglsm ng con trâaqdd u nàwwvs y trưekit ớfqiy c đdlyt âaqdd y Ỷcacc -Lan đdlyt ãspga cứtnqg u nóuhgp khỏwatj i bịvnmb giếqdjg t tạlvne i chùyfnn a Từyfnn -quang. Từyfnn ngàwwvs y phu nhâaqdd n tiếqdjg n cung, lýrqiy trưekit ởulpt ng đdlyt em nóuhgp vềixpd Thăxkbc ng-long cho nàwwvs ng, đdlyt ểitso lấbxxx y lòvnmb ng. Ỷcacc -Lan cựsadr c kỳemql thưekit ơzjkv ng yêdjzp u con vậwwvs t. Hàwwvs ng ngàwwvs y, sáiioh ng sáiioh ng nàwwvs ng cho nôvpgn ng dâaqdd n mưekit ợmxpv n đdlyt ểitso cầdjzp y bừyfnn a. Chiềixpd u nàwwvs ng thâaqdd n cho nóuhgp ăxkbc n, rồzyiv i truyệuumk n tròvnmb vớfqiy i nóuhgp rấbxxx t thâaqdd n thiếqdjg t. Việuumk c nàwwvs y tớfqiy i tai hoàwwvs ng-hậwwvs u. Bàwwvs cựsadr c kỳemql ghébmhb t nóuhgp . Bâaqdd y giờfudn bàwwvs mưekit ợmxpv n cớfqiy quốowmd c sựsadr tốowmd ng nóuhgp khỏwatj i Hoàwwvs ng-thàwwvs nh.
Thếqdjg làwwvs con trâaqdd u đdlyt ưekit ợmxpv c dắmxpv t ra. Ỷcacc -Lan vỗzezw tay lêdjzp n đdlyt ầdjzp u nóuhgp :
– Trâaqdd u ơzjkv i! Bâaqdd y giờfudn vìmuxo quốowmd c sựsadr , ta đdlyt ểitso trâaqdd u lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng sang Tốowmd ng. Sang đdlyt óuhgp , trâaqdd u nhớfqiy chăxkbc m chỉamsr kébmhb o cầdjzp y, đdlyt ừyfnn ng làwwvs m hổggkh danh mìmuxo nh làwwvs trâaqdd u Đrgrj ạlvne i-Việuumk t nhébmhb .
Con trâaqdd u rốowmd ng lêdjzp n nhữfudn ng tiếqdjg ng thảoaez m thiếqdjg t, nưekit ớfqiy c mắmxpv t lãspga chãspga .
Nhàwwvs vua cùyfnn ng triềixpd u đdlyt ìmuxo nh thâaqdd n tiễrqiy n sứtnqg đdlyt oàwwvs n tớfqiy i cửcvlg a Bắmxpv c, rồzyiv i trởulpt vềixpd . Ỷcacc -Lan lấbxxx y lýrqiy làwwvs họyock c tròvnmb củplfk a phóuhgp sứtnqg Quáiioh ch Sĩvpgn -An, nàwwvs ng xin đdlyt ưekit ợmxpv c tiễrqiy n ôvpgn ng mưekit ờfudn i dặfqiy m. Long-biêdjzp n ngũvxfd hùyfnn ng nghe tin con trâaqdd u Thổggkh -lộjkoq i bịvnmb đdlyt em cốowmd ng Tầdjzp u, chúowmd ng cũvxfd ng rủplfk nhau đdlyt i tiễrqiy n trâaqdd u. Thằglsm ng Dậwwvs t dắmxpv t trâaqdd u, còvnmb n bốowmd n thằglsm ng Nghi, Đrgrj oan, Ninh, Quang đdlyt i bốowmd n bêdjzp n. Triềixpd u đdlyt ìmuxo nh bấbxxx y giờfudn hầdjzp u hếqdjg t làwwvs nho gia. Họyock thấbxxx y Ỷcacc -Lan hiếqdjg u vớfqiy i thầdjzp y, đdlyt áiioh m trẻsfbq lưekit u luyếqdjg n con trâaqdd u nhưekit vậwwvs y, đdlyt ềixpd u tâaqdd m phụiszf c.
Đrgrj oàwwvs n rờfudn i Thăxkbc ng-long đdlyt i vềixpd phíwxpk a Bắmxpv c. Qua mưekit ờfudn i dặfqiy m (5km) thìmuxo tớfqiy i khu rừyfnn ng lau sậwwvs y. Hai bêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng lau mọyock c mêdjzp nh môvpgn ng, mỗzezw i lầdjzp n gióuhgp thổggkh i, cáiioh c câaqdd y lau cọyock vàwwvs o nhau, tạlvne o thàwwvs nh mộjkoq t âaqdd m đdlyt iệuumk u thêdjzp lưekit ơzjkv ng.
Khi sứtnqg đdlyt oàwwvs n rờfudn i Thăxkbc ng-long mưekit ờfudn i dặfqiy m, vẫuhgp n chưekit a hếqdjg t khu rừyfnn ng lau, Long-biêdjzp n ngũvxfd hùyfnn ng nhìmuxo n phong cảoaez nh, nóuhgp i vớfqiy i nhau:
– Mìmuxo nh đdlyt i quãspga ng nữfudn a thìmuxo vềixpd quêdjzp Siêdjzp u-loạlvne i.
Quáiioh ch Sĩvpgn -An chắmxpv p tay hàwwvs nh lễrqiy vớfqiy i Ỷcacc -Lan:
– Thôvpgn i, xin phu nhâaqdd n hồzyiv i loan cho, vìmuxo trờfudn i nắmxpv ng gắmxpv t.
Ỷcacc -Lan chắmxpv p tay xáiioh Quáiioh ch Sĩvpgn -An rồzyiv i vỗzezw đdlyt ầdjzp u trâaqdd u:
– Thôvpgn i trâaqdd u lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng nghe. Vĩvpgn nh biệuumk t từyfnn đdlyt âaqdd y!
Đrgrj áiioh m trẻsfbq thẫuhgp n thờfudn vuốowmd t sừyfnn ng, vỗzezw lêdjzp n lưekit ng trâaqdd u nóuhgp i nhữfudn ng lờfudn i tiễrqiy n biệuumk t. Nưekit ớfqiy c mắmxpv t Ỷcacc -Lan chảoaez y dàwwvs i xuốowmd ng hai gòvnmb máiioh , thếqdjg làwwvs đdlyt áiioh m trẻsfbq khóuhgp c theo. Con trâaqdd u quỳemql gốowmd i, hưekit ớfqiy ng vềixpd Thăxkbc ng-long lạlvne y Ỷcacc -Lan vớfqiy i đdlyt áiioh m trẻsfbq năxkbc m lạlvne y, rồzyiv i rơzjkv i nưekit ớfqiy c mắmxpv t lêdjzp n đdlyt ưekit ờfudn ng.
Ghi chúowmd ,
Chỗzezw đdlyt ấbxxx t nàwwvs y, sau Long-biêdjzp n ngũvxfd hùyfnn ng lĩvpgn nh chứtnqg c đdlyt ạlvne i tưekit ớfqiy ng quâaqdd n, đdlyt ãspga sai đdlyt ắmxpv p mộjkoq t ngọyock n núowmd i nhỏwatj , trôvpgn ng giốowmd ng hìmuxo nh con trâaqdd u quỳemql đdlyt ểitso kỷrlvu niệuumk m Ỷcacc -Lan vớfqiy i năxkbc m ôvpgn ng giãspga biệuumk t con vậwwvs t thâaqdd n yêdjzp u; rồzyiv i dùyfnn ng làwwvs m nơzjkv i luyệuumk n tậwwvs p cáiioh c đdlyt ộjkoq i binh voi, hổggkh , báiioh o, sóuhgp i, khỉamsr , ưekit ng. Ngưekit ờfudn i sau khôvpgn ng biếqdjg t, nhâaqdd n trôvpgn ng hìmuxo nh núowmd i nhưekit con vậwwvs t bốowmd n châaqdd n, thìmuxo cho đdlyt óuhgp làwwvs hìmuxo nh con voi, nêdjzp n gọyock i núowmd i ấbxxx y làwwvs núowmd i voi phụiszf c. Nay vẫuhgp n còvnmb n, nhưekit ng núowmd i mòvnmb n, chỉamsr còvnmb n lạlvne i đdlyt ốowmd ng đdlyt ấbxxx t nhưekit cáiioh i gòvnmb lớfqiy n.
Chỗzezw đdlyt ấbxxx t trâaqdd u qùyfnn y đdlyt óuhgp , cho đdlyt ếqdjg n đdlyt ầdjzp u thếqdjg kỷrlvu thứtnqg hai mưekit ơzjkv i nàwwvs y, cũvxfd ng vẫuhgp n làwwvs cáiioh nh đdlyt ồzyiv ng lau. Mộjkoq t ngưekit ờfudn i Pháiioh p têdjzp n Marty xin chíwxpk nh phủplfk Đrgrj ôvpgn ng-dưekit ơzjkv ng cho khai hoang. Ôyqtx ng bỏwatj tiềixpd n mưekit ợmxpv n ngưekit ờfudn i đdlyt ếqdjg n đdlyt ốowmd t rừyfnn ng lau, cầdjzp y đdlyt ấbxxx t hoang, nhặfqiy t đdlyt áiioh , biếqdjg n thàwwvs nh đdlyt ồzyiv n đdlyt iềixpd n Marty chuyêdjzp n trồzyiv ng lúowmd a. Sau 1945, đdlyt ồzyiv n đdlyt iềixpd n Marty bịvnmb bãspga i bỏwatj , đdlyt ặfqiy t thàwwvs nh xãspga Quang-trung, thuộjkoq c huyệuumk n Gia-lâaqdd m, tỉamsr nh Bắmxpv c-ninh. Năxkbc m 1965 đdlyt ổggkh i thàwwvs nh xãspga Trâaqdd u-quỳemql . Xãspga Trâaqdd u-qùyfnn y chuyêdjzp n trồzyiv ng lúowmd a.
Xãspga Trâaqdd u-qùyfnn y làwwvs mộjkoq t trong 31 xãspga thuộjkoq c huyệuumk n Gia-lâaqdd m, Hàwwvs -nộjkoq i. Phíwxpk a Bắmxpv c giáiioh p xãspga Cổggkh -bi, phíwxpk a Đrgrj ôvpgn ng giáiioh p xãspga Dưekit ơzjkv ng-xáiioh , Đrgrj ặfqiy ng-xáiioh , Phúowmd -thịvnmb . Phíwxpk a Nam giáiioh p xãspga Đrgrj a-tốowmd n, Kiêdjzp u-kịvnmb . Phíwxpk a Tâaqdd y giáiioh p xãspga Cựsadr -khôvpgn i, Đrgrj ôvpgn ng-dưekit , Thạlvne ch-bàwwvs n. Hiệuumk n xãspga gồzyiv m cáiioh c thôvpgn n An-đdlyt àwwvs o, An-lạlvne c, Bìmuxo nh-minh, Chíwxpk nh-trung, Cửcvlg u-việuumk t, Kiêdjzp n-thàwwvs nh vàwwvs khu phốowmd Trâaqdd u-qùyfnn y.
Vìmuxo nguyêdjzp n do Trâaqdd u-quỳemql làwwvs xãspga tâaqdd n lậwwvs p, thiếqdjg u nhữfudn ng truyềixpd n thốowmd ng, phong tụiszf c, miếqdjg u mạlvne o so vớfqiy i cáiioh c xãspga cổggkh xung quanh, cóuhgp từyfnn hai, ba nghìmuxo n năxkbc m trưekit ớfqiy c. Nhưekit ng cáiioh i têdjzp n Trâaqdd u-qùyfnn y lạlvne i cóuhgp gốowmd c lịvnmb ch sửcvlg hơzjkv n nghìmuxo n năxkbc m. Ngàwwvs y nay xãspga Trâaqdd u-qùyfnn y làwwvs nơzjkv i đdlyt ặfqiy t nhữfudn ng cơzjkv quan đdlyt ầdjzp u nãspga o củplfk a huyệuumk n Gia-lâaqdd m. Lui vàwwvs o trong mộjkoq t chúowmd t, cóuhgp nhữfudn ng căxkbc n nhàwwvs ngóuhgp i khang trang, do ngưekit ờfudn i Pháiioh p kiếqdjg n trúowmd c từyfnn đdlyt ầdjzp u thếqdjg kỷrlvu nàwwvs y, nhưekit ng vẫuhgp n còvnmb n nguyêdjzp n. Đrgrj óuhgp làwwvs trụiszf sởulpt củplfk a đdlyt ồzyiv n đdlyt iềixpd n Marty xưekit a; nay dùyfnn ng làwwvs m trưekit ờfudn ng đdlyt ạlvne i họyock c Nôvpgn ng-nghiệuumk p, mang têdjzp n ”đdlyt ạlvne i họyock c nôvpgn ng nghiệuumk p Trâaqdd u-qùyfnn y”. Đrgrj ạlvne i họyock c lĩvpgn nh nhiệuumk m vụiszf đdlyt àwwvs o tạlvne o mưekit ờfudn i bốowmd n ngàwwvs nh chuyêdjzp n gia canh nôvpgn ng. Đrgrj i mấbxxx y câaqdd y sốowmd nữfudn a đdlyt ếqdjg n thôvpgn n Dưekit ơzjkv ng-đdlyt àwwvs , xãspga Dưekit ơzjkv ng-xáiioh , làwwvs nơzjkv i tọyock a lạlvne c đdlyt ềixpd n thờfudn Linh-Nhâaqdd n hoàwwvs ng tháiioh i hậwwvs u. Ngoàwwvs i giáiioh o-sưekit , sinh viêdjzp n củplfk a trưekit ờfudn ng, đdlyt ạlvne i họyock c Trâaqdd u-quỳemql íwxpk t ai biếqdjg t nguồzyiv n gốowmd c cáiioh i têdjzp n nàwwvs y. Hầdjzp u hếqdjg t ngưekit ờfudn i ta viếqdjg t sai chíwxpk nh tảoaez thàwwvs nh « châaqdd u » quỳemql , thựsadr c làwwvs vôvpgn nghĩvpgn a, vàwwvs mấbxxx t gốowmd c.
Hôvpgn m ấbxxx y vàwwvs o ngàwwvs y rằglsm m, vìmuxo phảoaez i lêdjzp n vùyfnn ng Kinh-Bắmxpv c duyệuumk t thủplfk y quâaqdd n, nhàwwvs vua trao quyềixpd n cho Ỷcacc -Lan đdlyt ọyock c nhữfudn ng tấbxxx u chưekit ơzjkv ng, rồzyiv i châaqdd u-phêdjzp , đdlyt ợmxpv i ngàwwvs i vềixpd sẽlibf kýrqiy , sau đdlyt óuhgp chuyểitso n cho tểitso -tưekit ớfqiy ng Lýrqiy Đrgrj ạlvne o-Thàwwvs nh. Ỷcacc -Lan ởulpt lạlvne i trong cung vớfqiy i mẹerkw con Thúowmd y-Hoàwwvs ng, Thúowmd y-Phưekit ợmxpv ng. Ngoàwwvs i ra còvnmb n têdjzp n tháiioh i giáiioh m Nguyễrqiy n Bôvpgn ng hầdjzp u cậwwvs n. Vìmuxo nhàwwvs vua cũvxfd ng nhưekit Ỷcacc -Lan, đdlyt ềixpd u cóuhgp võvdhf côvpgn ng cao, nêdjzp n cung Ỷcacc -Lan khôvpgn ng dùyfnn ng thịvnmb -vệuumk canh gáiioh c nhưekit nhữfudn ng cung kháiioh c.
Ỷcacc -Lan đdlyt ang đdlyt ọyock c đdlyt ếqdjg n tờfudn tấbxxx u chưekit ơzjkv ng củplfk a trấbxxx n Thanh-hóuhgp a, Nghệuumk -an nóuhgp i vềixpd tìmuxo nh-hìmuxo nh Chiêdjzp m-quốowmd c, thìmuxo nàwwvs ng nghe nhưekit cóuhgp tiếqdjg ng châaqdd n ngưekit ờfudn i róuhgp n rébmhb n tiếqdjg n lạlvne i phíwxpk a cửcvlg a sổggkh . Hồzyiv i nàwwvs y, nộjkoq i côvpgn ng âaqdd m nhu củplfk a nàwwvs ng luyệuumk n đdlyt ãspga tớfqiy i mứtnqg c thưekit ợmxpv ng thừyfnn a, nêdjzp n dùyfnn nhữfudn ng tiếqdjg ng đdlyt ộjkoq ng nho nhỏwatj , nàwwvs ng cũvxfd ng phâaqdd n biệuumk t đdlyt ưekit ợmxpv c.
Nàwwvs ng giảoaez nhưekit khôvpgn ng nghe thấbxxx y, cứtnqg tiếqdjg p tụiszf c đdlyt ọyock c, thìmuxo lạlvne i cóuhgp tiếqdjg ng ngưekit ờfudn i ta chọyock c giấbxxx y dáiioh n cửcvlg a sổggkh . Nàwwvs ng nghĩvpgn thầdjzp m:
– Nhấbxxx t đdlyt ịvnmb nh làwwvs quâaqdd n gian rồzyiv i đdlyt âaqdd y. Y rìmuxo nh mòvnmb đdlyt ịvnmb nh làwwvs m gìmuxo ?
Nàwwvs ng cầdjzp m chung tràwwvs lêdjzp n, vậwwvs n kìmuxo nh lựsadr c, rồzyiv i nóuhgp i:
– Ngưekit ờfudn i làwwvs ai, màwwvs dáiioh m đdlyt ếqdjg n nơzjkv i nàwwvs y rìmuxo nh mòvnmb ?
Nóuhgp i dứtnqg t lờfudn i, nàwwvs ng tung cáiioh i chung vềixpd phíwxpk a cửcvlg a sổggkh , rồzyiv i lạlvne ng mìmuxo nh ra sâaqdd n. Ngoàwwvs i sâaqdd n, mộjkoq t ngưekit ờfudn i trùyfnn m kíwxpk n đdlyt ầdjzp u, đdlyt ang vung tay gạlvne t cáiioh i chung. Cáiioh i chung trúowmd ng vàwwvs o tưekit ờfudn ng đdlyt ếqdjg n bốowmd p mộjkoq t tiếqdjg ng, vỡlebb tan tàwwvs nh. Ỷcacc -Lan xẹerkw t đdlyt ếqdjg n bêdjzp n ngưekit ờfudn i kia, lạlvne nh lùyfnn ng nóuhgp i:
– Cao nhâaqdd n làwwvs ai? Xin mờfudn i vàwwvs o xơzjkv i nưekit ớfqiy c.
Ngưekit ờfudn i kia cưekit ờfudn i khìmuxo , rồzyiv i theo Ỷcacc -Lan vàwwvs o trong. Y khôvpgn ng kháiioh ch sáiioh o, ngồzyiv i ngay xuốowmd ng ghếqdjg . Ỷcacc -Lan róuhgp t nưekit ớfqiy c vàwwvs o chung, trao cho ngưekit ờfudn i ấbxxx y. Trong khi trao, nàwwvs ng vậwwvs n nộjkoq i lựsadr c ra đdlyt ầdjzp u ngóuhgp n tay. Ngưekit ờfudn i kia tiếqdjg p cáiioh i chung, bịvnmb nộjkoq i lựsadr c củplfk a Ỷcacc -Lan tấbxxx n côvpgn ng. Y cũvxfd ng vậwwvs n nộjkoq i lựsadr c chốowmd ng trảoaez , hai kìmuxo nh lựsadr c gặfqiy p nhau khiếqdjg n nưekit ớfqiy c trong chung bắmxpv n vọyock t lêdjzp n cao. Ngưekit ờfudn i kia phấbxxx t tay mộjkoq t cáiioh i, nưekit ớfqiy c bắmxpv n vàwwvs o ngưekit ờfudn i mẹerkw con Thúowmd y-Hoàwwvs ng, Thúowmd y-Phưekit ợmxpv ng đdlyt ứtnqg ng sau. Hai ngưekit ờfudn i áiioh i lêdjzp n mộjkoq t tiếqdjg ng rồzyiv i ngãspga ngồzyiv i xuốowmd ng.
Ỷcacc -Lan thấbxxx y hơzjkv i nưekit ớfqiy c cóuhgp mùyfnn i tanh tanh rấbxxx t quen thuộjkoq c, nàwwvs ng đdlyt ộjkoq chừyfnn ng rằglsm ng hai ngưekit ờfudn i chỉamsr trúowmd ng đdlyt ộjkoq c mêdjzp man chứtnqg khôvpgn ng đdlyt ếqdjg n nỗzezw i nguy hiểitso m đdlyt ếqdjg n tíwxpk nh mệuumk nh. Nàwwvs ng cưekit ờfudn i nhạlvne t:
– Thìmuxo ra tôvpgn n giáiioh cũvxfd ng biếqdjg t dùyfnn ng Chu-sa đdlyt ộjkoq c tốowmd đdlyt ấbxxx y.
Ngưekit ờfudn i ấbxxx y lạlvne nh lùyfnn ng ngồzyiv i bấbxxx t đdlyt ộjkoq ng.
Ỷcacc -Lan hỏwatj i:
– Xin quýrqiy kháiioh ch cho biếqdjg t cao danh, quýrqiy tíwxpk nh?
Ngưekit ờfudn i kia mởulpt khăxkbc n trùyfnn m đdlyt ầdjzp u, thìmuxo chíwxpk nh làwwvs Đrgrj inh Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng, kẻsfbq xưekit ng têdjzp n Trầdjzp n Tựsadr -An đdlyt ãspga dạlvne y võvdhf côvpgn ng cho nàwwvs ng. Ỷcacc -Lan bậwwvs t lêdjzp n tiếqdjg ng kêdjzp u:
– Sưekit phụiszf . Đrgrj ãspga hơzjkv n năxkbc m nay khôvpgn ng đdlyt ưekit ợmxpv c tin tứtnqg c lãspga o nhâaqdd n gia. Ngưekit ờfudn i vẫuhgp n mạlvne nh chứtnqg ?
– Phu nhâaqdd n cóuhgp biếqdjg t ta làwwvs ai khôvpgn ng?
– Đrgrj ệuumk tửcvlg biếqdjg t lãspga o nhâaqdd n gia khôvpgn ng phảoaez i làwwvs đdlyt ạlvne i hiệuumk p Trầdjzp n Tựsadr -An. Sưekit phụiszf ơzjkv i, têdjzp n ngưekit ờfudn i làwwvs Đrgrj inh Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng phảoaez i khôvpgn ng? Theo đdlyt ệuumk tửcvlg biếqdjg t, thìmuxo nhữfudn ng kẻsfbq cóuhgp bảoaez n lĩvpgn nh ngang vớfqiy i ngưekit ờfudn i, e Đrgrj ạlvne i-Việuumk t, Đrgrj ạlvne i-Tốowmd ng đdlyt ếqdjg m trêdjzp n bàwwvs n tay. Tạlvne i sao lãspga o nhâaqdd n gia lạlvne i phảoaez i đdlyt ộjkoq i têdjzp n đdlyt ạlvne i hiệuumk p Tựsadr -An? Đrgrj ệuumk tửcvlg thựsadr c khôvpgn ng hiểitso u nổggkh i.
– Bậwwvs y nàwwvs o. Ta chíwxpk nh làwwvs Trầdjzp n Tựsadr -An, đdlyt ứtnqg ng hàwwvs ng nhìmuxo trong Đrgrj ạlvne i-Việuumk t ngũvxfd long, sau gãspga thầdjzp y chùyfnn a Minh-Khôvpgn ng. Đrgrj úowmd ng ra ta đdlyt ứtnqg ng đdlyt ầdjzp u ngũvxfd -long đdlyt ấbxxx y chứtnqg . Nhưekit ng vìmuxo gãspga Minh-Khôvpgn ng làwwvs thầdjzp y chùyfnn a, làwwvs sưekit huynh củplfk a gãspga Lýrqiy Côvpgn ng-Uẩchws n nêdjzp n ta phảoaez i đdlyt ứtnqg ng sau gãspga . Còvnmb n thựsadr c ra bảoaez n lĩvpgn nh củplfk a ta hơzjkv n y nhiềixpd u. Tạlvne i sao phu nhâaqdd n lạlvne i bảoaez o ta làwwvs Đrgrj inh Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng?
Mặfqiy t lãspga o trởulpt thàwwvs nh lầdjzp m lìmuxo :
– Đrgrj inh Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng hiệuumk n giờfudn vẫuhgp n còvnmb n sốowmd ng. Y ẩchws n ởulpt trong phủplfk đdlyt ệuumk củplfk a tểitso -tưekit ớfqiy ng Dưekit ơzjkv ng Đrgrj ạlvne o-Gia. Từyfnn hôvpgn m Dưekit ơzjkv ng Đrgrj ạlvne o-Gia bịvnmb cáiioh ch chứtnqg c, khôvpgn ng rõvdhf y đdlyt i đdlyt âaqdd u mấbxxx t.
Lòvnmb ng Ỷcacc -Lan đdlyt ầdjzp y nghi hoặfqiy c. Khôvpgn ng biếqdjg t nàwwvs ng tin lãspga o hay tin vua bàwwvs Bìmuxo nh-Dưekit ơzjkv ng? Nàwwvs ng hỏwatj i lạlvne i:
– Sưekit phụiszf , cóuhgp mộjkoq t đdlyt êdjzp m đdlyt ệuumk tửcvlg trởulpt lạlvne i con đdlyt òvnmb tìmuxo m sưekit phụiszf , thìmuxo thấbxxx y sưekit -mẫuhgp u cùyfnn ng hai đdlyt òvnmb phu chếqdjg t cong queo, miệuumk ng bịvnmb nhébmhb t thịvnmb t chóuhgp . Sau đdlyt ấbxxx y đdlyt ệuumk tửcvlg bịvnmb bắmxpv t giam, thàwwvs nh ra khôvpgn ng trởulpt lạlvne i đdlyt ưekit ợmxpv c. Cóuhgp đdlyt úowmd ng sưekit mẫuhgp u bịvnmb Mộjkoq c-Tồzyiv n hòvnmb a thưekit ợmxpv ng sáiioh t hạlvne i khôvpgn ng?
– Đrgrj úowmd ng thếqdjg . Hôvpgn m ấbxxx y ta đdlyt i tìmuxo m phu-nhâaqdd n ởulpt nhàwwvs Lýrqiy Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t. Khi trởulpt vềixpd , thìmuxo thấbxxx y vợmxpv ta bịvnmb têdjzp n Mộjkoq c-Tồzyiv n Vọyock ng-Thêdjzp hòvnmb a thưekit ợmxpv ng sáiioh t hạlvne i. Ta đdlyt ịvnmb nh giếqdjg t y đdlyt ểitso trảoaez thùyfnn cho hiềixpd n thêdjzp . Sau hơzjkv n trăxkbc m hiệuumk p, y bịvnmb lạlvne c bạlvne i bỏwatj chạlvne y. Ta đdlyt uổggkh i y cho tớfqiy i Thanh-hóuhgp a thìmuxo mấbxxx t tíwxpk ch. Khi ta trởulpt vềixpd Thăxkbc ng-long thìmuxo ngưekit ờfudn i ta chôvpgn n sưekit mẫuhgp u rồzyiv i. Từyfnn hôvpgn m mấbxxx t sưekit mẫuhgp u, ta nhưekit ngưekit ờfudn i hóuhgp a đdlyt iêdjzp n, ta đdlyt i tìmuxo m phu nhâaqdd n. Mãspga i hôvpgn m nay mớfqiy i thấbxxx y.
Ỷcacc -Lan hỏwatj i khébmhb o:
– Đrgrj ệuumk tửcvlg nghe sưekit phụiszf chếqdjg ra Cổggkh -loa tâaqdd m pháiioh p, rồzyiv i truyềixpd n cho sưekit huynh Lýrqiy Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t. Cớfqiy sao sưekit phụiszf bắmxpv t đdlyt ệuumk tửcvlg phảoaez i đdlyt áiioh nh cắmxpv p tâaqdd m pháiioh p nàwwvs y cho sưekit phụiszf ?
– Hừyfnn ! Phu-nhâaqdd n đdlyt âaqdd u biếqdjg t rằglsm ng ta giàwwvs rồzyiv i nêdjzp n quêdjzp n mấbxxx t tâaqdd m pháiioh p đdlyt óuhgp . Nhưekit ng khôvpgn ng lẽlibf ta làwwvs tháiioh i sưekit phụiszf , màwwvs lạlvne i đdlyt i hỏwatj i y? Ừwwvs , sau khi mi rờfudn i ta, khôvpgn ng cóuhgp thuốowmd c giảoaez i, màwwvs phu nhâaqdd n sốowmd ng đdlyt ưekit ợmxpv c kểitso cũvxfd ng lạlvne . Cóuhgp phảoaez i thằglsm ng lỏwatj i Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t đdlyt em thuốowmd c giảoaez i cho phu nhâaqdd n khôvpgn ng?
– Quảoaez đdlyt úowmd ng nhưekit sưekit phụiszf đdlyt oáiioh n. Sưekit huynh Thưekit ờfudn ng-Kiệuumk t đdlyt ãspga cho đdlyt ệuumk tửcvlg thuốowmd c giảoaez i. Sau nàwwvs y U-bon vưekit ơzjkv ng Lêdjzp Văxkbc n vớfqiy i phòvnmb -mãspga Thâaqdd n Thiệuumk u-Tháiioh i còvnmb n dùyfnn ng thầdjzp n côvpgn ng trịvnmb tuyệuumk t nọyock c Chu-sa huyềixpd n-âaqdd m cho đdlyt ệuumk tửcvlg nữfudn a.
– Vìmuxo vậwwvs y phu nhâaqdd n mớfqiy i trốowmd n khôvpgn ng gặfqiy p ta, khiếqdjg n ta phảoaez i đdlyt i tìmuxo m phu nhâaqdd n. Cóuhgp đdlyt úowmd ng vậwwvs y khôvpgn ng?
– Khôvpgn ng phảoaez i thếqdjg . Nhưekit ng sưekit phụiszf ơzjkv i, Chu-sa huyềixpd n-âaqdd m chưekit ởulpt ng làwwvs chưekit ởulpt ng tàwwvs môvpgn n. Bấbxxx t cứtnqg ngưekit ờfudn i trong chíwxpk nh pháiioh i, hay tàwwvs pháiioh i đdlyt ềixpd u muốowmd n tru diệuumk t. Sưekit phụiszf nêdjzp n bỏwatj đdlyt i, đdlyt ừyfnn ng luyệuumk n nữfudn a.
– Tàwwvs môvpgn n! Thếqdjg nàwwvs o làwwvs tàwwvs môvpgn n? Võvdhf côvpgn ng làwwvs gìmuxo ? Làwwvs dùyfnn ng hếqdjg t khảoaez năxkbc ng đdlyt ểitso chébmhb m giếqdjg t nhau. Vìmuxo vậwwvs y cóuhgp ngưekit ờfudn i dùyfnn ng đdlyt ao, cóuhgp ngưekit ờfudn i dùyfnn ng kiếqdjg m, cóuhgp ngưekit ờfudn i dùyfnn ng áiioh m khíwxpk . Nay ta dùyfnn ng thuốowmd c đdlyt ểitso đdlyt áiioh nh đdlyt ịvnmb ch thìmuxo cũvxfd ng thếqdjg . Cáiioh i bọyock n hèwxpk n hạlvne đdlyt áiioh nh khôvpgn ng lạlvne i thìmuxo kêdjzp u ầdjzp m lêdjzp n làwwvs tàwwvs môvpgn n. Ta hỏwatj i phu nhâaqdd n câaqdd u nàwwvs y nhébmhb : nếqdjg u phu nhâaqdd n khôvpgn ng dùyfnn ng Huyềixpd n-âaqdd m nộjkoq i lựsadr c, thìmuxo sao cóuhgp thểitso bắmxpv t têdjzp n Đrgrj oàwwvs n Quang-Minh, con Minh-Can khai ra sựsadr thựsadr c trong dinh Trung-nghĩvpgn a? Nếqdjg u khôvpgn ng dùyfnn ng võvdhf côvpgn ng Chu-sa thìmuxo sao cóuhgp thểitso thắmxpv ng têdjzp n Trịvnmb nh Quang-Thạlvne ch?
Ỷcacc -Lan vẫuhgp n chưekit a chịvnmb u thua:
– Trưekit ớfqiy c đdlyt âaqdd y chíwxpk nh sưekit phụiszf chếqdjg ra phưekit ơzjkv ng pháiioh p phảoaez n Chu-sa chưekit ởulpt ng. Chíwxpk nh phưekit ơzjkv ng pháiioh p nàwwvs y đdlyt ãspga đdlyt áiioh nh bạlvne i cáiioh c trưekit ởulpt ng lãspga o bang Nhậwwvs t-Hồzyiv . Rồzyiv i cũvxfd ng chíwxpk nh sưekit huynh Thôvpgn ng-Mai kịvnmb ch đdlyt ấbxxx u vớfqiy i Nhậwwvs t-Hồzyiv lãspga o nhâaqdd n, đdlyt i đdlyt ếqdjg n chỗzezw cảoaez hai cùyfnn ng chếqdjg t. Nhưekit ng sưekit huynh Thôvpgn ng-Mai may mắmxpv n đdlyt ưekit ợmxpv c lãspga o sưekit Phan Nam cứtnqg u thoáiioh t. Thếqdjg màwwvs nay sưekit phụiszf lạlvne i luyệuumk n đdlyt ộjkoq c chưekit ởulpt ng đdlyt óuhgp củplfk a Nhậwwvs t-Hồzyiv .
Bỗzezw ng cóuhgp tiếqdjg ng thanh la, tiếqdjg ng quáiioh t tháiioh o, rồzyiv i cóuhgp nhiềixpd u tiếqdjg ng châaqdd n ngưekit ờfudn i chạlvne y rầdjzp m rậwwvs p, cùyfnn ng tiếqdjg ng thịvnmb -vệuumk :
– Gian tếqdjg ! Gian tếqdjg !
Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng phóuhgp ng mìmuxo nh qua cửcvlg a sổggkh mấbxxx t tíwxpk ch.
Lậwwvs p tứtnqg c mộjkoq t đdlyt ộjkoq i nữfudn binh gưekit ơzjkv m đdlyt ao sáiioh ng choang, do mộjkoq t thiếqdjg u nữfudn cầdjzp m đdlyt ầdjzp u chạlvne y đdlyt ếqdjg n. Ỷcacc -Lan nhậwwvs n ra thiếqdjg u nữfudn đdlyt óuhgp làwwvs côvpgn ng chúowmd a Thiêdjzp n-Ninh. Côvpgn ng chúowmd a cung tay hàwwvs nh lễrqiy vớfqiy i nàwwvs ng, rồzyiv i hỏwatj i:
– Phu-nhâaqdd n cóuhgp sao khôvpgn ng? Gian tếqdjg đdlyt âaqdd u rồzyiv i?
Ỷcacc -Lan nắmxpv m tay Thiêdjzp n-Ninh:
– Cảoaez m ơzjkv n Thiêdjzp n-Ninh, côvpgn khôvpgn ng sao cảoaez . Gian tếqdjg đdlyt ấbxxx u chưekit ởulpt ng vớfqiy i côvpgn , bấbxxx t phâaqdd n thắmxpv ng bạlvne i. Sau thấbxxx y đdlyt ộjkoq ng, y bỏwatj chạlvne y. Chỉamsr cóuhgp Thúowmd y-Hoàwwvs ng, vớfqiy i Thúowmd y-Phưekit ợmxpv ng bịvnmb trúowmd ng đdlyt ộjkoq c nhưekit ng khôvpgn ng sao.
Nàwwvs ng dắmxpv t Thiêdjzp n-Ninh vàwwvs o cung Ỷcacc -Lan, trong khi đdlyt ộjkoq i nữfudn binh dàwwvs n ra mau chóuhgp ng bao vâaqdd y lấbxxx y xung quanh. Ỷcacc -Lan dùyfnn ng phưekit ơzjkv ng pháiioh p húowmd t đdlyt ộjkoq c củplfk a Đrgrj inh Kiếqdjg m-Thưekit ơzjkv ng dạlvne y, nàwwvs ng xoa trêdjzp n mặfqiy t hai ngưekit ờfudn i, mỗzezw i ngưekit ờfudn i mộjkoq t cáiioh i, lậwwvs p tứtnqg c mẹerkw con Thúowmd y-Hoàwwvs ng, Thúowmd y-Phưekit ợmxpv ng tỉamsr nh ngay.
Thiêdjzp n-Ninh hỏwatj i:
– Phu nhâaqdd n! Gian tếqdjg làwwvs loạlvne i ngưekit ờfudn i nàwwvs o vậwwvs y? Y đdlyt ịvnmb nh làwwvs m gìmuxo ?
Ỷcacc -Lan lắmxpv c đdlyt ầdjzp u:
– Côvpgn thựsadr c khôvpgn ng rõvdhf ýrqiy đdlyt ồzyiv củplfk a y. Y làwwvs mộjkoq t lãspga o giàwwvs tuổggkh i trêdjzp n bẩchws y mưekit ơzjkv i. Võvdhf côvpgn ng củplfk a y làwwvs võvdhf côvpgn ng Đrgrj ôvpgn ng-a, nhưekit ng nộjkoq i lựsadr c lạlvne i làwwvs nộjkoq i lựsadr c Hồzyiv ng-thiếqdjg t.
Từyfnn ngàwwvs y nhậwwvs p cung, Ỷcacc -Lan rấbxxx t thâaqdd n vớfqiy i ba bàwwvs phi, sinh mẫuhgp u củplfk a côvpgn ng chúowmd a Thiêdjzp n-Thàwwvs nh, Đrgrj ộjkoq ng-Thiêdjzp n vàwwvs Thiêdjzp n-Ninh. So vai vếqdjg thìmuxo cáiioh i tưekit ớfqiy c phu nhâaqdd n củplfk a nàwwvs ng thấbxxx p hơzjkv n tưekit ớfqiy c phi củplfk a ba bàwwvs . Vềixpd tuổggkh i táiioh c, cáiioh c bàwwvs đdlyt áiioh ng tuổggkh i mẹerkw nàwwvs ng, nêdjzp n nàwwvs ng khôvpgn ng dáiioh m ỷrlvu đdlyt ưekit ợmxpv c sủplfk ng áiioh i màwwvs lêdjzp n mặfqiy t. Tráiioh i lạlvne i, nàwwvs ng rấbxxx t lễrqiy phébmhb p, nhũvxfd n nhặfqiy n vớfqiy i cáiioh c bàwwvs . Nêdjzp n cáiioh c bàwwvs cựsadr c kỳemql yêdjzp u quýrqiy nàwwvs ng.
Riêdjzp ng Thiêdjzp n-Ninh, vìmuxo làwwvs đdlyt ệuumk tửcvlg côvpgn ng chúowmd a Bảoaez o-Hòvnmb a, võvdhf côvpgn ng nàwwvs ng cao thâaqdd m vôvpgn cùyfnn ng, nàwwvs ng lạlvne i uyêdjzp n thâaqdd m Nho họyock c, rấbxxx t giỏwatj i vềixpd tổggkh chứtnqg c canh nôvpgn ng, tiềixpd n tệuumk , thuếqdjg máiioh . Nàwwvs ng đdlyt ãspga đdlyt ưekit ợmxpv c triềixpd u đdlyt ìmuxo nh trao cho nhiệuumk m vụiszf kiểitso m soáiioh t việuumk c thi hàwwvs nh cảoaez i cáiioh ch canh nôvpgn ng, binh lưekit ơzjkv ng. Khi vừyfnn a gặfqiy p nhau lầdjzp n đdlyt ầdjzp u, Ỷcacc -Lan vớfqiy i nàwwvs ng thâaqdd n nhau ngay. Hai ngưekit ờfudn i thưekit ờfudn ng bàwwvs n quốowmd c sựsadr vớfqiy i nhau. Tuy vai vếqdjg Ỷcacc -Lan ngang vớfqiy i mẹerkw Thiêdjzp n-Ninh; Thiêdjzp n-Ninh gọyock i nàwwvs ng làwwvs phu nhâaqdd n, xưekit ng con, Ỷcacc -Lan xưekit ng côvpgn vớfqiy i nàwwvs ng. Nhưekit ng hai ngưekit ờfudn i nhưekit cặfqiy p bạlvne n thâaqdd n thiếqdjg t vôvpgn cùyfnn ng. Ỷcacc -Lan xin vớfqiy i nhàwwvs vua cho nàwwvs ng thu nhậwwvs n tiểitso u thưekit con cáiioh c quan, luyệuumk n tậwwvs p thàwwvs nh đdlyt ộjkoq i nữfudn binh, hầdjzp u bảoaez o vệuumk cho Hoàwwvs ng-thàwwvs nh. Nhàwwvs vua đdlyt ồzyiv ng ýrqiy ngay. Chỉamsr trong vòvnmb ng nửcvlg a năxkbc m đdlyt ộjkoq i nữfudn binh đdlyt ảoaez cóuhgp khảoaez năxkbc ng chiếqdjg n đdlyt ấbxxx u nhưekit mộjkoq t đdlyt ạlvne o binh. Ỷcacc -Lan lấbxxx y têdjzp n nữfudn tưekit ớfqiy ng võvdhf côvpgn ng cựsadr c cao thờfudn i vua Trưekit ng têdjzp n Trầdjzp n Năxkbc ng tưekit ớfqiy c phong côvpgn ng chúowmd a Gia-Hưekit ng đdlyt ặfqiy t cho đdlyt ạlvne o binh nàwwvs y.
Ghi chúowmd ,
Sau nàwwvs y khi Quáiioh ch Quỳemql , Triệuumk u Tiếqdjg t đdlyt em đdlyt ạlvne i binh sang đdlyt áiioh nh, côvpgn ng chúowmd a Thiêdjzp n-Ninh đdlyt ưekit ợmxpv c chỉamsr đdlyt ịvnmb nh trấbxxx n thủplfk phòvnmb ng tuyếqdjg n bảoaez o vệuumk vòvnmb ng đdlyt ai Thăxkbc ng-long. Quâaqdd n Tốowmd ng pháiioh vỡlebb chiếqdjg n lũvxfd y Nhưekit -nguyệuumk t, nhưekit nưekit ớfqiy c vỡlebb bờfudn , tiếqdjg n tớfqiy i rừyfnn ng tre cáiioh ch Thăxkbc ng-long cóuhgp 25 câaqdd y-sốowmd . Côvpgn ng-chúowmd a Thiêdjzp n-Ninh dùyfnn ng đdlyt ạlvne o binh Yêdjzp n-lãspga ng tửcvlg chiếqdjg n, đdlyt áiioh nh bậwwvs t quâaqdd n Tốowmd ng lui vềixpd Nhưekit -nguyệuumk t.
Gia phảoaez cũvxfd ng nhưekit từyfnn đdlyt ưekit ờfudn ng củplfk a con cháiioh u họyock Lýrqiy tạlvne i Bắmxpv c Cao cóuhgp đdlyt ôvpgn i câaqdd u đdlyt ốowmd i:
Thậwwvs p báiioh t anh hùyfnn ng giai Phùyfnn -đdlyt ổggkh ng,
Tam thiêdjzp n nữfudn kiệuumk t tỷrlvu Mêdjzp -linh.
Nghĩvpgn a làwwvs 18 anh hùyfnn ng đdlyt ềixpd u cóuhgp thểitso víwxpk vớfqiy i Phùyfnn -đdlyt ổggkh ng Thiêdjzp n-vưekit ơzjkv ng, ba nghìmuxo n nữfudn kiệuumk t cóuhgp thểitso sáiioh nh vớfqiy i cáiioh c anh hùyfnn ng thờfudn i vua Trưekit ng.
Sau khi tuẫuhgp n quốowmd c, Côvpgn ng-chúowmd a rấbxxx t thiêdjzp ng. Hiệuumk n đdlyt ềixpd n thờfudn Côvpgn ng-chúowmd a tạlvne i Thịvnmb -cầdjzp u, lỵlibf sởulpt củplfk a tỉamsr nh Bắmxpv c-ninh, hằglsm ng năxkbc m vàwwvs o đdlyt ầdjzp u xuâaqdd n, cóuhgp hằglsm ng mấbxxx y trăxkbc m ngưekit ờfudn i tớfqiy i vay tiềixpd n Bàwwvs Chúowmd a-kho.
– Bâ
– Tâ
Thư
Nhà
– Á
– Tâ
Triề
Thư
– Nă
Triề
Tiế
– Nhá
Thư
– Nhá
Thư
– Nhá
Nhà
-– Khanh hã
Lễ
– Thầ
Nhà
– Thiế
– Đ
Ghi chú
(1) Xin xem Cẩ
Tể
– Xin Thiế
– Tuâ
... Kị
Ghi chú
(2) Đ
Tể
– Tì
Nhà
– Thá
– Tâ
Nhà
– Biể
Thâ
– Trong khi đ
Ô
– Mộ
Quá
– Hồ
– Việ
Thiệ
Thiệ
– Quả
Thiệ
– Vua Thá
Thiệ
– Sau khi Trí
Ô
– Đ
Ô
– Việ
Ghi chú
Giai đ
Thiệ
– Bấ
Nhà
– Xin biể
Ghi chú
Xé
Như
– Tuâ
Thiệ
Đ
– Trẫ
Khắ
Thiệ
– Khi tớ
Lụ
Ghi chú
Vụ
... Sằ
Thiệ
– Hai vị
Nhà
Ban nhạ
Về
- Bâ
Nhà
– Ỷ
– Ư
– Em cứ
– Hồ
– À
– Đ
Nhà
– Cá
– Anh cho bố
– Anh đ
– Ai vậ
– Cá
Ỷ
Nà
– Em đ
Nhà
– Có
Nhà
– Em chư
– Sao vậ
– Theo luậ
Ỷ
– Anh bả
– Anh sẽ
Mư
Triề
Sứ
Đ
– Hiệ
Mọ
Thế
– Trâ
Con trâ
Nhà
Đ
Khi sứ
– Mì
Quá
– Thô
Ỷ
– Thô
Đ
Ghi chú
Chỗ
Chỗ
Xã
Vì
Hô
Ỷ
Nà
– Nhấ
Nà
– Ngư
Nó
– Cao nhâ
Ngư
Ỷ
– Thì
Ngư
Ỷ
– Xin quý
Ngư
– Sư
– Phu nhâ
– Đ
– Bậ
Mặ
– Đ
Lò
– Sư
– Đ
Ỷ
– Đ
– Hừ
– Quả
– Vì
– Khô
– Tà
Ỷ
– Trư
Bỗ
– Gian tế
Kiế
Lậ
– Phu-nhâ
Ỷ
– Cả
Nà
Thiê
– Phu nhâ
Ỷ
– Cô
Từ
Riê
Ghi chú
Sau nà
Gia phả
Thậ
Tam thiê
Nghĩ
Sau khi tuẫ
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
