Tíavyu n-Nghĩvkav a vưealp ơirdm ng hưealp ớrzey ng Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh:
– Xin nhịsfjl vịsfjl sưealp phụealp ban pháomsq p dụealp .
Đkpkt ạiord o-Hạiord nh chắjptb p tay váomsq i cửjwxs tọavyu a mộvbnt t lưealp ợoczf t, rồirdm i nómbkm i:
– Vưealp ơirdm ng gia đjptb ưealp a ra năirdm m phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c cứycbu u nưealp ớrzey c. Vậvbnt y bầsfjl n tăirdm ng cũocbo ng đjptb ưealp a ra hai phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c nữeumg a làocbo bẩomsq y. Ta tạiord m gọavyu i làocbo Thấpqpv t lưealp ợoczf c trấpqpv n quốdgot c.
Cao nhấpqpv t làocbo Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u, thấpqpv p nhấpqpv t làocbo thịsfjl vệraxl đjptb ứycbu ng hầsfjl u đjptb ềedhd u im lặfock ng, hồirdm i hộvbnt p nghe hai phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c củirdm a hai tháomsq nh tăirdm ng Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Vìjwxs từvaue lâyhgv u, khắjptb p Hoa-Việraxl t đjptb ềedhd u tôhmxu n hai ngàocbo i làocbo đjptb ấpqpv ng tríavyu tuệraxl cao thâyhgv m vôhmxu cùdqrw ng tậvbnt n.
– Trong Thiêehsm n-hạiord nàocbo y, nơirdm i nàocbo o tụealp đjptb ưealp ợoczf c nhiềedhd u linh khíavyu , thìjwxs sẽrzey cómbkm chúirdm a tháomsq nh, tôhmxu i hiềedhd n ra đjptb ờdkeb i; mưealp a hòfbbw a, giómbkm thuậvbnt n, dâyhgv n chúirdm ng ấpqpv m no. Ngưealp ợoczf c lạiord i, nơirdm i nàocbo o cómbkm nhiềedhd u áomsq c khíavyu nảfbbw y sinh, thìjwxs sẽrzey cómbkm quỷpdmr vưealp ơirdm ng, ma quáomsq i đjptb ộvbnt i lốdgot t quan; giómbkm bãohbj o, hạiord n háomsq n nảfbbw y sinh, dâyhgv n chúirdm ng đjptb ómbkm i khổdpxj . Xưealp a, khi vua Minh tếjcrh cáomsq o trờdkeb i đjptb ấpqpv t, chia Thiêehsm n-hạiord làocbo m hai, Bắjptb c thàocbo nh Trung-nguyêehsm n, Nam thàocbo nh Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Trong khi linh khíavyu miềedhd n Bắjptb c tảfbbw n ra khắjptb p nơirdm i, thìjwxs Linh khíavyu Lĩvkav nh-Nam tụealp vềedhd vùdqrw ng Giao-chỉugtp , Cửjwxs u-châyhgv n. Thếjcrh nhưealp ng cuốdgot i đjptb ờdkeb i Tâyhgv y-Háomsq n, linh khíavyu miềedhd n Bắjptb c phâyhgv n táomsq n ra khắjptb p nơirdm i, bởacrj i vậvbnt y mớrzey i cómbkm nạiord n Vưealp ơirdm ng Mãohbj ng cưealp ớrzey p ngôhmxu i. Linh khíavyu Lĩvkav nh-Nam cựehsm c thịsfjl nh, nêehsm n mớrzey i cómbkm việraxl c vua Trưealp ng cùdqrw ng 162 tưealp ớrzey ng khởacrj i nghiệraxl p, suýcnex t làocbo m đjptb ổdpxj triềedhd u Háomsq n.
Ngàocbo i ngừvaue ng lạiord i mộvbnt t láomsq t rồirdm i tiếjcrh p:
– Thờdkeb i Bắjptb c thuộvbnt c, vua Đkpkt ưealp ờdkeb ng thấpqpv y linh khíavyu Đkpkt ạiord i-Việraxl t ta quáomsq thịsfjl nh, mớrzey i sai Cao Biềedhd n sang làocbo m thứycbu sửjwxs Giao-châyhgv u đjptb ểgvua yểgvua m tấpqpv t cảfbbw cáomsq c thếjcrh đjptb ấpqpv t linh. Biềedhd n thàocbo nh côhmxu ng hầsfjl u hếjcrh t, duy hai nơirdm i thấpqpv t bạiord i làocbo núirdm i Tảfbbw n vàocbo Cổdpxj -pháomsq p. Thếjcrh đjptb ấpqpv t Tiêehsm u-sơirdm n ởacrj Cổdpxj -pháomsq p tụealp khíavyu thiêehsm ng Nam-nhạiord c, nêehsm n mớrzey i sinh đjptb ứycbu c Tháomsq i-tổdpxj nhàocbo ta, lậvbnt p ra bảfbbw n triềedhd u trêehsm n hai trăirdm m năirdm m. Trong khi Biềedhd n yểgvua m đjptb ấpqpv t thiêehsm ng Lĩvkav nh-Nam, thìjwxs y quy hưealp ớrzey ng tấpqpv t cảfbbw hồirdm n, pháomsq ch linh khíavyu vàocbo o bụealp ng ba mưealp ơirdm i sáomsq u con trâyhgv u vàocbo ng, rồirdm i đjptb em vềedhd chôhmxu n ởacrj trong lòfbbw ng núirdm i Tháomsq i-sơirdm n.
Minh-uy đjptb ạiord i tưealp ớrzey ng quâyhgv n Quáomsq ch Y hỏohbj i:
– Bạiord ch sưealp thúirdm c, thủirdm a nhỏohbj con cómbkm nghe thầsfjl y đjptb ồirdm kểgvua truyệraxl n nàocbo y. Thầsfjl y nómbkm i rằovaf ng Biềedhd n thu ba mưealp ơirdm i sáomsq u ngôhmxu i sao ởacrj Thiêehsm n-hàocbo chiếjcrh u xuốdgot ng Lĩvkav nh-Nam, rồirdm i đjptb em vềedhd giam ởacrj núirdm i Tháomsq i-sơirdm n. Nay sưealp thúirdm c lạiord i kểgvua rằovaf ng hồirdm n vàocbo pháomsq ch. Vậvbnt y cómbkm gìjwxs kháomsq c nhau giữeumg a sao vớrzey i hồirdm n, pháomsq ch?
– Con hỏohbj i thựehsm c phảfbbw i! Nàocbo y con hãohbj y nghe cho kỹudsd , sưealp thúirdm c vìjwxs con màocbo nómbkm i.
Tiếjcrh ng ngàocbo i Đkpkt ạiord o-Hạiord nh thậvbnt t đjptb ầsfjl m ấpqpv m, thậvbnt t trong nhẹrgbr , hợoczf p vớrzey i tưealp tháomsq i, néxboh t mặfock t từvaue áomsq i củirdm a ngàocbo i; khiếjcrh n cửjwxs tọavyu a đjptb ềedhd u cómbkm cảfbbw m tưealp ởacrj ng đjptb ang nghe đjptb ứycbu c Phậvbnt t A-di-đjptb àocbo thuyếjcrh t pháomsq p:
– Sao làocbo tinh thểgvua , kếjcrh t hợoczf p khíavyu củirdm a vũocbo trụealp màocbo thàocbo nh. Sao chiếjcrh u xuốdgot ng Thiêehsm n-hạiord thàocbo nh linh khíavyu . Linh khíavyu bàocbo ng bạiord c trong trờdkeb i đjptb ấpqpv t, gặfock p câyhgv y nuôhmxu i câyhgv y, gặfock p hoa nuôhmxu i hoa, gặfock p ngưealp ờdkeb i tạiord o cơirdm thểgvua con ngưealp ờdkeb i thàocbo nh hùdqrw ng tráomsq ng, thầsfjl n minh sáomsq ng suốdgot t. Cáomsq i thầsfjl n minh đjptb ómbkm gọavyu i làocbo hồirdm n vàocbo pháomsq ch. Nàocbo y con hãohbj y nghe: Lộvbnt t quầsfjl n áomsq o ra, thìjwxs con vớrzey i đjptb ứycbu a trẻfbbw chăirdm n trâyhgv u cũocbo ng giốdgot ng nhau. Nhưealp ng sao con lạiord i làocbo m đjptb ạiord i tưealp ớrzey ng, tríavyu dũocbo ng cómbkm thừvaue a màocbo đjptb ứycbu a trẻfbbw lạiord i làocbo mụealp c đjptb ồirdm ng chấpqpv t pháomsq c? Cáomsq i màocbo con vớrzey i trẻfbbw mụealp c đjptb ồirdm ng kháomsq c nhau đjptb ómbkm làocbo do pháomsq ch, vàocbo hồirdm n tạiord o ra.
Quáomsq ch Y reo lêehsm n:
– Con hiểgvua u rồirdm i! Con hiểgvua u rồirdm i.
– Con thửjwxs nómbkm i cho sưealp thúirdm c nghe xem nàocbo o?
– Khi sao ởacrj Thiêehsm n-hàocbo chiếjcrh u xuốdgot ng thếjcrh gian, con ngưealp ờdkeb i thấpqpv u, cảfbbw m áomsq nh sáomsq ng đjptb ómbkm , hợoczf p vớrzey i mưealp a, nắjptb ng, núirdm i, sôhmxu ng cho nêehsm n thểgvua thìjwxs giốdgot ng nhau, màocbo pháomsq ch vàocbo hồirdm n thìjwxs kháomsq c nhau. Thếjcrh thìjwxs từvaue con sâyhgv u, cáomsq i kiếjcrh n, con chómbkm , con mèbmdi o cho đjptb ếjcrh n con ngưealp ờdkeb i đjptb ềedhd u cómbkm hồirdm n vàocbo pháomsq ch. Nhưealp ng mỗgvua i cơirdm thểgvua thấpqpv u cảfbbw m linh khíavyu củirdm a tinh hoa sơirdm n xuyêehsm n, nhậvbnt t nguyệraxl t màocbo kháomsq c nhau. Nay Cao Biềedhd n yểgvua m hếjcrh t thếjcrh đjptb ấpqpv t thiêehsm ng, đjptb àocbo o lấpqpv y nhữeumg ng kếjcrh t tinh củirdm a thếjcrh đjptb ấpqpv t đjptb em đjptb i. Thếjcrh nhưealp ng...
– Thếjcrh nhưealp ng sao?
– Thếjcrh sao y lạiord i bỏohbj vàocbo o ba mưealp ơirdm i sáomsq u con trâyhgv u vàocbo ng? Màocbo khôhmxu ng bỏohbj vàocbo o con rồirdm ng, con phưealp ợoczf ng? Thưealp a sưealp thúirdm c?
– Giảfbbw n dịsfjl thôhmxu i! Tộvbnt c Việraxl t chúirdm ng ta làocbo con cháomsq u vua Thầsfjl n-Nôhmxu ng. Tộvbnt c Hoa cũocbo ng làocbo con cháomsq u vua Thầsfjl n-Nôhmxu ng. Nhưealp ng sau triềedhd u đjptb ìjwxs nh Thầsfjl n-Nôhmxu ng phưealp ơirdm ng Bắjptb c bịsfjl vua Hoàocbo ng-Đkpkt ếjcrh đjptb áomsq nh bạiord i. Vua Hoàocbo ng-Đkpkt ếjcrh làocbo dâyhgv n du mụealp c, săirdm n bắjptb n. Ngưealp ờdkeb i Hoa sau tôhmxu n vua Hoàocbo ng-Đkpkt ếjcrh làocbo Quốdgot c-tổdpxj . Bởacrj i vậvbnt y Biềedhd n mớrzey i bắjptb t tinh hoa 36 ngôhmxu i sao, bỏohbj vàocbo o bụealp ng trâyhgv u, đjptb em vềedhd chôhmxu n ởacrj núirdm i Tháomsq i-sơirdm n, đjptb ểgvua diệraxl t linh khíavyu Nam phưealp ơirdm ng, cáomsq i linh khíavyu dùdqrw ng sứycbu c trâyhgv u đjptb ểgvua canh táomsq c.
Nómbkm i đjptb ếjcrh n đjptb âyhgv y, ngàocbo i đjptb ưealp a mắjptb t nhìjwxs n Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u. Hậvbnt u tiếjcrh p lờdkeb i ngàocbo i:
– Đkpkt ếjcrh n đjptb ờdkeb i vua Tháomsq i-tôhmxu ng nhàocbo Tốdgot ng, sau khi bịsfjl bạiord i ởacrj Chi-lăirdm ng, Bạiord ch-đjptb ằovaf ng; nhàocbo vua sai bẩomsq y đjptb ạiord o sĩvkav củirdm a pháomsq i Hoa-sơirdm n lêehsm n núirdm i Tháomsq i-sơirdm n đjptb àocbo o trâyhgv u vàocbo ng đjptb em vềedhd , rồirdm i lấpqpv y đjptb ồirdm ng đjptb en đjptb úirdm c thàocbo nh hộvbnt p. Mỗgvua i hộvbnt p đjptb ểgvua chíavyu n láomsq bùdqrw a, giam mộvbnt t trâyhgv u, sau đjptb ómbkm cấpqpv t vàocbo o mộvbnt t nơirdm i cựehsm c mậvbnt t trong kinh thàocbo nh Biệraxl n-kinh. Hồirdm i Khai-Quốdgot c vưealp ơirdm ng đjptb i sứycbu , ngưealp ờdkeb i đjptb ãohbj sai Kinh-Nam vưealp ơirdm ng đjptb ộvbnt t nhậvbnt p ngựehsm thưealp phòfbbw ng vua Tốdgot ng Nhâyhgv n-tôhmxu ng tìjwxs m di chúirdm c củirdm a vua Tháomsq i-tôhmxu ng nómbkm i vềedhd việraxl c nàocbo y, nhưealp ng khôhmxu ng ra manh mốdgot i. Hơirdm n bốdgot n chụealp c năirdm m qua, Kinh-Nam vưealp ơirdm ng cómbkm tai mắjptb t khắjptb p nơirdm i trong triềedhd u Tốdgot ng, màocbo cũocbo ng chỉugtp biếjcrh t rằovaf ng ba mưealp ơirdm i sáomsq u hộvbnt p đjptb ồirdm ng đjptb ómbkm đjptb ểgvua ởacrj trong kho tạiord i Hoàocbo ng-cung. Đkpkt íavyu ch thâyhgv n vưealp ơirdm ng âyhgv m thầsfjl m đjptb ộvbnt t nhậvbnt p tìjwxs m kiếjcrh n nhiềedhd u lầsfjl n màocbo khôhmxu ng thấpqpv y.
Ngàocbo i nhìjwxs n Trầsfjl n Trung-Đkpkt ạiord o:
– Vừvaue a rồirdm i, trong dịsfjl p ngưealp ờdkeb i củirdm a ta làocbo m rốdgot i loạiord n phủirdm đjptb ệraxl Vưealp ơirdm ng An-Thạiord ch, cùdqrw ng hoàocbo ng cung Tốdgot ng, vôhmxu tìjwxs nh đjptb ãohbj tìjwxs m ra nơirdm i đjptb ểgvua hộvbnt p giam trâyhgv u vàocbo ng.
Nghe hậvbnt u cùdqrw ng đjptb ạiord i sưealp Đkpkt ạiord o-Hạiord nh thuậvbnt t, trêehsm n cao nhấpqpv t làocbo cáomsq c côhmxu ng chúirdm a, phòfbbw mãohbj , cho tớrzey i văirdm n võcjar cáomsq c quan đjptb ềedhd u ngẩomsq n ngưealp ờdkeb i ra. Thựehsm c vạiord n vạiord n lầsfjl n họavyu cũocbo ng khôhmxu ng ngờdkeb cáomsq c vua triềedhd u Lýcnex lạiord i giữeumg mộvbnt t bíavyu ẩomsq n ghêehsm gớrzey m vềedhd đjptb ấpqpv t nưealp ớrzey c nhưealp thếjcrh .
Đkpkt ạiord o-Hạiord nh tiếjcrh p:
– Bầsfjl n tăirdm ng vớrzey i sưealp huynh phảfbbw i tìjwxs m trăirdm m phưealp ơirdm ng ngàocbo n kếjcrh mớrzey i xin Hy-Ninh đjptb ếjcrh thưealp ởacrj ng côhmxu ng trịsfjl tàocbo , bằovaf ng cáomsq ch ban cho íavyu t đjptb ồirdm ng đjptb en, chíavyu nh mìjwxs nh chọavyu n. Nhàocbo vua truyềedhd n quan giữeumg kho dẫvbnt n sưealp huynh sưealp đjptb ệraxl bầsfjl n tăirdm ng vàocbo o kho tảfbbw , trong khi ba mưealp ơirdm i sáomsq u hộvbnt p đjptb ồirdm ng đjptb ểgvua ởacrj kho hữeumg u. Bầsfjl n tăirdm ng giảfbbw chọavyu n đjptb i chọavyu n lạiord i hếjcrh t kho tảfbbw , màocbo cũocbo ng khôhmxu ng đjptb ưealp ợoczf c đjptb ồirdm ng nhưealp ýcnex muốdgot n. Viêehsm n tháomsq i giáomsq m đjptb ưealp a bầsfjl n tăirdm ng vớrzey i sưealp huynh sang kho hữeumg u, thìjwxs hỡomsq i ơirdm i! Vừvaue a vàocbo o kho, bầsfjl n tăirdm ng đjptb ãohbj thấpqpv y ngay.
Ngàocbo i lắjptb c đjptb ầsfjl u:
– Ba mưealp ơirdm i sáomsq u cáomsq i hộvbnt p đjptb ưealp ợoczf c đjptb ặfock t trêehsm n mộvbnt t bệraxl theo hìjwxs nh Tiêehsm n-thiêehsm n báomsq t quáomsq i. Xung quanh đjptb ầsfjl y nhữeumg ng tưealp ợoczf ng hổdpxj , báomsq o, rắjptb n, cùdqrw ng môhmxu hìjwxs nh núirdm i sôhmxu ng Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Anh em bầsfjl n tăirdm ng vờdkeb nhưealp khôhmxu ng biếjcrh t gìjwxs , sau khi lựehsm a đjptb ồirdm ng, lẳxnps ng lặfock ng cáomsq o từvaue ra vềedhd , đjptb ếjcrh n đjptb êehsm m báomsq o cho Côhmxu i-sơirdm n tam anh biếjcrh t.
Đkpkt ếjcrh n đjptb âyhgv y, ngàocbo i đjptb ưealp a mắjptb t cho Côhmxu i-sơirdm n tam anh. Trầsfjl n Phụealp -Quốdgot c tiếjcrh p:
– Khi đjptb ưealp ợoczf c sưealp phụealp báomsq o tin, anh em thầsfjl n tứycbu c tốdgot c dùdqrw ng chim ưealp ng báomsq o cho sưealp đjptb ệraxl Tựehsm -Mai biếjcrh t, vìjwxs chỉugtp ngưealp ờdkeb i củirdm a Tựehsm -Mai mớrzey i cómbkm khảfbbw năirdm ng đjptb ộvbnt t nhậvbnt p kho đjptb ồirdm ng hữeumg u lấpqpv y ba mưealp ơirdm i sáomsq u cáomsq i hộvbnt p ra. Cáomsq i khómbkm khăirdm n làocbo phảfbbw i báomsq o cáomsq ch nàocbo o đjptb ểgvua qua đjptb ưealp ợoczf c mắjptb t côhmxu ng chúirdm a Huệraxl -Nhu; vìjwxs côhmxu ng chúirdm a vớrzey i sưealp đjptb ệraxl luôhmxu n ởacrj cạiord nh nhau nhưealp bómbkm ng vớrzey i hìjwxs nh. Cuốdgot i cùdqrw ng thầsfjl n báomsq o cho sưealp phụealp (ghi chúirdm : Đkpkt ómbkm làocbo Trầsfjl n Tựehsm -An) biếjcrh t. Lậvbnt p tứycbu c ngưealp ờdkeb i triệraxl u sưealp đjptb ệraxl tớrzey i đjptb ểgvua dạiord y dỗgvua võcjar côhmxu ng, rồirdm i nómbkm i cho y biếjcrh t. Y giảfbbw rủirdm côhmxu ng chúirdm a Huệraxl -Nhu lêehsm n đjptb ưealp ờdkeb ng sang Tốdgot ng, rồirdm i chíavyu nh y đjptb iềedhd u đjptb ộvbnt ng châyhgv n tay đjptb ộvbnt t nhậvbnt p kho đjptb ồirdm ng hữeumg u, lấpqpv y ba mưealp ơirdm i sáomsq u cáomsq i hộvbnt p trao cho ba anh em thầsfjl n mang vềedhd nưealp ớrzey c.
Nghe Phụealp -Quốdgot c thuậvbnt t, mọavyu i ngưealp ờdkeb i nhưealp đjptb ang đjptb i trong đjptb êehsm m, đjptb ưealp ợoczf c đjptb ốdgot t lêehsm n câyhgv y đjptb uốdgot c, nhìjwxs n rõcjar mọavyu i vậvbnt t. Bởacrj i trưealp ớrzey c đjptb âyhgv y họavyu chỉugtp nghe nómbkm i hai vịsfjl đjptb ưealp ợoczf c vua Tốdgot ng ban đjptb ồirdm ng, rồirdm i làocbo m phéxboh p lấpqpv y hếjcrh t kho đjptb ồirdm ng, rồirdm i Hy-Ninh đjptb ếjcrh sai Tổdpxj ng-lĩvkav nh thịsfjl vệraxl Lýcnex Hiếjcrh n đjptb em quâyhgv n đjptb uổdpxj i theo. Họavyu thắjptb c mắjptb c rằovaf ng dùdqrw võcjar côhmxu ng cao, làocbo m sao hai vịsfjl cómbkm thểgvua mang đjptb ưealp ợoczf c hếjcrh t kho đjptb ồirdm ng đjptb i? Xáomsq gìjwxs chúirdm t đjptb ồirdm ng màocbo nhàocbo vua phảfbbw i sai thịsfjl vệraxl đjptb uổdpxj i theo?
Từvaue đjptb ầsfjl u đjptb ếjcrh n cuốdgot i, ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng ngồirdm i trầsfjl m tưealp , đjptb ểgvua ngàocbo i Đkpkt ạiord o-Hạiord nh trìjwxs nh bầsfjl y. Bâyhgv y giờdkeb ngàocbo i mớrzey i nómbkm i:
– Ta đjptb ãohbj tìjwxs m lạiord i đjptb ưealp ợoczf c tinh hoa linh khíavyu mấpqpv y nghìjwxs n năirdm m tộvbnt c Việraxl t. Bầsfjl n tăirdm ng đjptb em đjptb ặfock t vàocbo o chỗgvua cũocbo củirdm a nómbkm đjptb ưealp ợoczf c mấpqpv y tháomsq ng nay. Còfbbw n ba mưealp ơirdm i sáomsq u cáomsq i hộvbnt p vớrzey i bùdqrw a, bầsfjl n tăirdm ng tìjwxs m ba mưealp ơirdm i sáomsq i cáomsq i xưealp ơirdm ng sọavyu củirdm a tưealp ớrzey ng sĩvkav Tốdgot ng tửjwxs trậvbnt n bỏohbj vàocbo o, rồirdm i đjptb em chôhmxu n ởacrj khắjptb p cáomsq c cửjwxs a sôhmxu ng, cửjwxs a biểgvua n Đkpkt ạiord i-Việraxl t làocbo m quỷpdmr trấpqpv n áomsq p quâyhgv n Trung-nguyêehsm n. Còfbbw n ba mưealp ơirdm i sáomsq u con trâyhgv u thìjwxs sẽrzey néxboh m xuốdgot ng đjptb áomsq y hồirdm Tâyhgv y vớrzey i tấpqpv t cảfbbw tinh hoa võcjar côhmxu ng Đkpkt ạiord i-Việraxl t, đjptb ểgvua làocbo m thầsfjl n trấpqpv n Thăirdm ng-long.
Thấpqpv y mọavyu i ngưealp ờdkeb i ngơirdm ngáomsq c khôhmxu ng hiểgvua u, ngàocbo i tiếjcrh p:
– Nguyêehsm n cáomsq ch đjptb âyhgv y hơirdm n năirdm m, bầsfjl n tăirdm ng cómbkm duyêehsm n hộvbnt i ngộvbnt vớrzey i quốdgot c sưealp Huệraxl -Sinh, lãohbj o tiêehsm n sinh Trầsfjl n Tựehsm -An, tiêehsm n nưealp ơirdm ng Bảfbbw o-Hòfbbw a, Quan-âyhgv m Bìjwxs nh-Dưealp ơirdm ng, Tháomsq i-sưealp Dưealp ơirdm ng-Bìjwxs nh, phòfbbw mãohbj Thâyhgv n Thiệraxl u-Tháomsq i, U-bon vưealp ơirdm ng Lêehsm Văirdm n. Cáomsq c vịsfjl đjptb ưealp a ra ýcnex kiếjcrh n rằovaf ng: Thờdkeb i vua Hùdqrw ng, phòfbbw mãohbj Sơirdm n Tinh đjptb ãohbj chéxboh p tấpqpv t cảfbbw võcjar côhmxu ng lạiord i thàocbo nh bộvbnt Văirdm n-lang vũocbo kinh; nhờdkeb vậvbnt y màocbo sau nàocbo y Bắjptb c-bìjwxs nh vưealp ơirdm ng Đkpkt àocbo o Kỳirdm tìjwxs m đjptb ưealp ợoczf c, rồirdm i đjptb em quảfbbw ng báomsq , màocbo khôhmxu ng đjptb ếjcrh n nỗgvua i tuyệraxl t tíavyu ch. Thờdkeb i Lĩvkav nh-Nam, võcjar họavyu c tộvbnt c Việraxl t cựehsm c thịsfjl nh, vua Trưealp ng sợoczf sau nàocbo y mai mộvbnt t đjptb i, mớrzey i ủirdm y cho Bắjptb c-bìjwxs nh vưealp ơirdm ng Đkpkt àocbo o Kỳirdm , tểgvua tưealp ớrzey ng Phưealp ơirdm ng Dung, côhmxu ng chúirdm a Phùdqrw ng Vĩvkav nh-Hoa chéxboh p tấpqpv t cảfbbw tinh hoa lạiord i, thàocbo nh bộvbnt Lĩvkav nh-Nam vũocbo kinh. Đkpkt ếjcrh n thờdkeb i Thuậvbnt n-Thiêehsm n, vua bàocbo Bìjwxs nh-Dưealp ơirdm ng, tiêehsm n nưealp ơirdm ng Bảfbbw o-Hòfbbw a tìjwxs m lạiord i đjptb ưealp ợoczf c, rồirdm i luyệraxl n thàocbo nh.
Ngàocbo i dừvaue ng lạiord i, mómbkm c trong túirdm i ra mộvbnt t cáomsq i hộvbnt p, rồirdm i mởacrj ra. Trong hộvbnt p cómbkm mộvbnt t trăirdm m cáomsq i thẻfbbw đjptb ồirdm ng. Ngàocbo i chỉugtp vàocbo o thẻfbbw đjptb ồirdm ng:
– Cáomsq c vịsfjl đjptb ưealp a ýcnex kiếjcrh n: Hiệraxl n nay võcjar họavyu c Đkpkt ạiord i-Việraxl t ta tốdgot i thịsfjl nh, cũocbo ng nêehsm n chéxboh p thàocbo nh sáomsq ch đjptb ểgvua lạiord i cho đjptb ờdkeb i sau. Cáomsq c vịsfjl ủirdm y cho Kinh-Nam vưealp ơirdm ng, U-bon vưealp ơirdm ng, Quan-âyhgv m Bìjwxs nh-Dưealp ơirdm ng vớrzey i bầsfjl n tăirdm ng chéxboh p lạiord i. Sau khi chéxboh p, mỗgvua i vịsfjl giữeumg mộvbnt t bảfbbw n. Bầsfjl n tăirdm ng dùdqrw ng nộvbnt i lựehsm c khắjptb c vàocbo o trăirdm m cáomsq i thẻfbbw đjptb ồirdm ng nàocbo y mộvbnt t bảfbbw n nữeumg a. Bâyhgv y giờdkeb bầsfjl n tăirdm ng dùdqrw ng trăirdm m thẻfbbw , ba mưealp ơirdm i sáomsq u con trâyhgv u vàocbo ng, chôhmxu n ởacrj đjptb áomsq y hồirdm Tâyhgv y, làocbo m vậvbnt t trấpqpv n Thăirdm ng-long. Nhưealp vậvbnt y, vĩvkav nh viễedhd n từvaue nay cho đjptb ếjcrh n muôhmxu n ngàocbo n năirdm m sau, Trung-nguyêehsm n khôhmxu ng bao giờdkeb cómbkm thểgvua cai trịsfjl Đkpkt ạiord i-Việraxl t ta quáomsq hai kỷpdmr .
Tâyhgv y-hồirdm thấpqpv t kiệraxl t đjptb ềedhd u làocbo đjptb ệraxl tửjwxs củirdm a Minh-Khôhmxu ng bồirdm táomsq t, Quy-Đkpkt ứycbu c đjptb ạiord i tưealp ớrzey ng quâyhgv n Trầsfjl n Di hỏohbj i:
– Bạiord ch sưealp phụealp ! Sưealp phụealp , sưealp thúirdm c đjptb ãohbj đjptb em linh khíavyu từvaue phưealp ơirdm ng Bắjptb c vềedhd Thăirdm ng-long, con nghĩvkav mìjwxs nh nêehsm n yểgvua m khiếjcrh n Trung-nguyêehsm n vìjwxs nh viễedhd n khôhmxu ng chiếjcrh m đjptb ưealp ợoczf c Đkpkt ạiord i-Việraxl t lấpqpv y mộvbnt t ngàocbo y thìjwxs hơirdm n làocbo đjptb ểgvua Trung-nguyêehsm n cáomsq i trịsfjl mìjwxs nh hai kỷpdmr .
Đkpkt ạiord i sưealp Minh-Khôhmxu ng chiếjcrh u con mắjptb t từvaue áomsq i nhìjwxs n đjptb ệraxl tửjwxs :
– Thôhmxu ng minh! Sưealp phụealp biếjcrh t con cómbkm lòfbbw ng son vớrzey i nưealp ớrzey c, màocbo đjptb ặfock t câyhgv u hỏohbj i đjptb ómbkm . Nhưealp ng con ơirdm i! Trong nhữeumg ng ngàocbo y sưealp phụealp , sưealp thúirdm c cùdqrw ng vớrzey i Côhmxu i-sơirdm n tam anh thiếjcrh t kếjcrh giảfbbw làocbo m ma, làocbo m quỷpdmr khiếjcrh n toàocbo n thểgvua ngưealp ờdkeb i trong phủirdm Vưealp ơirdm ng An-Thạiord ch, trong nộvbnt i cung Tốdgot ng hómbkm a đjptb iêehsm n, hómbkm a khùdqrw ng; lỡomsq tay làocbo m quáomsq khiếjcrh n Thanh-Hưealp đjptb ạiord o trưealp ởacrj ng vớrzey i đjptb ạiord i pháomsq p sưealp Nguyêehsm n-Đkpkt ăirdm ng chếjcrh t oan. Nghiệraxl p quảfbbw từvaue đjptb ómbkm sinh ra, nêehsm n sau nàocbo y Đkpkt ạiord i-Việraxl t ta thếjcrh nàocbo o cũocbo ng bịsfjl Trung-nguyêehsm n cai trịsfjl nữeumg a, trong khoảfbbw ng hai kỷpdmr .
Ghi chúirdm ,
Thuậvbnt t Phong-thủirdm y (Đkpkt ịsfjl a-lýcnex ) xuấpqpv t pháomsq t từvaue Trung-quốdgot c vàocbo o thờdkeb i Chiếjcrh n-quốdgot c (thếjcrh kỷpdmr thứycbu ba trưealp ớrzey c Tâyhgv y-lịsfjl ch). Cho đjptb ếjcrh n đjptb ờdkeb i Háomsq n (thếjcrh kỷpdmr thứycbu tưealp ) đjptb ờdkeb i Đkpkt ưealp ờdkeb ng (thếjcrh kỷpdmr thứycbu bẩomsq y) thìjwxs cựehsm c thịsfjl nh. Hiệraxl n nay tạiord i Hưealp ơirdm ng-cảfbbw ng, Đkpkt àocbo i-loan, Trung-quốdgot c đjptb ãohbj đjptb ưealp a vàocbo o đjptb ạiord i họavyu c, vìjwxs cómbkm thểgvua thửjwxs nghiệraxl m đjptb ưealp ợoczf c bằovaf ng khoa họavyu c.
Tưealp ơirdm ng truyềedhd n Cao Biềedhd n sang cai trịsfjl nưealp ớrzey c ta, y đjptb ãohbj yểgvua m tấpqpv t cảfbbw cáomsq c thếjcrh đjptb ấpqpv t pháomsq t đjptb ếjcrh vưealp ơirdm ng, yểgvua m tấpqpv t cảfbbw cáomsq c linh thầsfjl n đjptb ểgvua diệraxl t anh khíavyu . Đkpkt ếjcrh n đjptb ờdkeb i Lýcnex , hai đjptb ạiord i sưealp Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh sang vâyhgv n du Trung-quốdgot c, tìjwxs m ra nơirdm i đjptb ặfock t bùdqrw a yểgvua m, mớrzey i pháomsq đjptb i. Hai ngàocbo i nhâyhgv n đjptb ómbkm , phốdgot i hợoczf p thuậvbnt t Phong-thủirdm y vớrzey i Mậvbnt t-giáomsq o củirdm a nhàocbo Phậvbnt t thàocbo nh mộvbnt t thuậvbnt t mớrzey i, đjptb ểgvua giữeumg linh khíavyu Đkpkt ạiord i-Việraxl t trong việraxl c bảfbbw o quốdgot c. Vềedhd sau ngàocbo i Đkpkt ạiord o-Hạiord nh đjptb ãohbj dùdqrw ng mộvbnt t phầsfjl n củirdm a thuậvbnt t nàocbo y đjptb ểgvua thoáomsq t xáomsq c, đjptb ầsfjl u thai làocbo m con củirdm a Sùdqrw ng-hiềedhd n hầsfjl u, rồirdm i lêehsm n làocbo m vua, đjptb ómbkm làocbo vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng.
Sang đjptb ờdkeb i Trầsfjl n, thuậvbnt t nàocbo y càocbo ng thịsfjl nh, Thủirdm y-Tiêehsm n côhmxu ng chúirdm a (Dưealp ỡomsq ng nữeumg đjptb ứycbu c tháomsq nh Trầsfjl n, phu nhâyhgv n Phạiord m Ngũocbo -Lãohbj o), đjptb ãohbj dùdqrw ng bắjptb t sốdgot ng têehsm n Nguyễedhd n Linh-Nhan.
Sau khi hếjcrh t giặfock c Môhmxu ng-cổdpxj , Chiêehsm u-Văirdm n vưealp ơirdm ng Trầsfjl n Nhậvbnt t-Duậvbnt t, Hưealp ng-Võcjar vưealp ơirdm ng Trầsfjl n Quốdgot c-Hiếjcrh n, Hưealp ng-Nhưealp ợoczf ng Trầsfjl n Quốdgot c-Tảfbbw ng chéxboh p lạiord i thàocbo nh sáomsq ch, mang têehsm n Vạiord n pháomsq p quy nguyêehsm n. Bộvbnt nàocbo y đjptb ưealp ợoczf c xửjwxs dụealp ng nhưealp mộvbnt t thứycbu vũocbo khíavyu quốdgot c phòfbbw ng, suốdgot t đjptb ờdkeb i Trầsfjl n, đjptb ờdkeb i Lêehsm .
Đkpkt ếjcrh n triềedhd u Nguyễedhd n, Vạiord n-pháomsq p quy nguyêehsm n vẫvbnt n đjptb ưealp ợoczf c coi nhưealp quốdgot c sáomsq ch giữeumg nưealp ớrzey c.
Khi vua Gia-long chiếjcrh m đjptb ưealp ợoczf c nưealp ớrzey c, đjptb ãohbj dùdqrw ng thuậvbnt t chéxboh p trong Vạiord n pháomsq p quy nguyêehsm n đjptb ểgvua trấpqpv n áomsq p linh khíavyu triềedhd u Tâyhgv y-sơirdm n, ýcnex đjptb ịsfjl nh diệraxl t tậvbnt n gốdgot c, khôhmxu ng cho con cháomsq u Tâyhgv y-sơirdm n trung hưealp ng. Việraxl c yểgvua m nàocbo y sửjwxs chéxboh p: Đkpkt em xưealp ơirdm ng sọavyu củirdm a Nguyễedhd n Nhạiord c, Nguyễedhd n Huệraxl , Nguyễedhd n Quang-Toảfbbw n bỏohbj vàocbo o trong ba cáomsq i vòfbbw (chum, lu), cùdqrw ng vớrzey i nhiềedhd u bùdqrw a. Lạiord i lấpqpv y máomsq u mộvbnt t con vưealp ợoczf n đjptb en, ba con chómbkm mựehsm c, bẩomsq y con chồirdm n hôhmxu i đjptb ổdpxj vàocbo o vòfbbw , rồirdm i dùdqrw ng nhựehsm a sắjptb n thuyềedhd n bịsfjl t kíavyu n miệraxl ng. Trêehsm n nắjptb p vòfbbw , dùdqrw ng mộvbnt t thanh kiếjcrh m đjptb âyhgv m sâyhgv u xuốdgot ng xuyêehsm n qua xưealp ơirdm ng sọavyu . Ngoàocbo i vòfbbw dáomsq n bùdqrw a, dùdqrw ng xiềedhd ng; xiềedhd ng ba cáomsq i vòfbbw , đjptb em giam trong ngụealp c tốdgot i lẫvbnt n vớrzey i cáomsq c tửjwxs tộvbnt i. Mỗgvua i ngàocbo y mộvbnt t nhấpqpv t đjptb ẳxnps ng thịsfjl vệraxl thâyhgv n vàocbo o ngụealp c kiểgvua m soáomsq t. Hàocbo ng tháomsq ng, mộvbnt t vịsfjl đjptb ạiord i thầsfjl n thuộvbnt c Cơirdm -mậvbnt t việraxl n tớrzey i kiểgvua m mộvbnt t lầsfjl n. Cáomsq c tửjwxs tộvbnt i bịsfjl giam, đjptb ềedhd u cho biếjcrh t ba ôhmxu ng vòfbbw rấpqpv t thiêehsm ng. Cho đjptb ếjcrh n cuộvbnt c chíavyu nh biếjcrh n năirdm m 1885, vua Hàocbo m-Nghi rờdkeb i kinh thàocbo nh ra đjptb i, ba ôhmxu ng vòfbbw đjptb ưealp ợoczf c di thầsfjl n thờdkeb i Tâyhgv y-sơirdm n ăirdm n cắjptb p đjptb em đjptb i gỡomsq bùdqrw a, rồirdm i chôhmxu n cấpqpv t cẩomsq n thậvbnt n.
Khi phụealp thâyhgv n giảfbbw ng dạiord y cho tôhmxu i vềedhd thuậvbnt t Phong-thủirdm y, ngưealp ờdkeb i chỉugtp cómbkm quyểgvua n thứycbu năirdm m củirdm a bộvbnt Vạiord n-pháomsq p quy nguyêehsm n chéxboh p thuậvbnt t Dưealp ơirdm ng-trạiord ch (đjptb ểgvua hưealp ớrzey ng nhàocbo ), cùdqrw ng thuậvbnt t trịsfjl bệraxl nh tàocbo . Nhưealp ng ngưealp ờdkeb i lạiord i khôhmxu ng phảfbbw i làocbo y sĩvkav , nêehsm n khôhmxu ng hiểgvua u nộvbnt i dung thuậvbnt t trịsfjl bệraxl nh tàocbo nómbkm i gìjwxs , dĩvkav nhiêehsm n khôhmxu ng giảfbbw ng cáomsq i thuậvbnt t nàocbo y cho tôhmxu i. Sau nàocbo y họavyu c y khoa, tôhmxu i mớrzey i đjptb em ra nghiêehsm n cứycbu u lạiord i.
Năirdm m 1976, trong khi trịsfjl bệraxl nh cho gómbkm a phụealp mộvbnt t cựehsm u côhmxu ng sứycbu từvaue ng cai trịsfjl Bắjptb c-Kỳirdm , bàocbo tặfock ng tôhmxu i mộvbnt t sốdgot sáomsq ch cũocbo củirdm a ôhmxu ng. Trong sốdgot sáomsq ch đjptb ómbkm cómbkm bộvbnt Vạiord n-pháomsq p quy nguyêehsm n. Bộvbnt nàocbo y ôhmxu ng cựehsm u côhmxu ng sứycbu ghi chúirdm ởacrj đjptb ầsfjl u làocbo Nhảfbbw m nhíavyu , dịsfjl đjptb oan. Tôhmxu i biếjcrh t ôhmxu ng khôhmxu ng hiểgvua u nổdpxj i. Bởacrj i sáomsq ch viếjcrh t vớrzey i trìjwxs nh đjptb ộvbnt khoa họavyu c Đkpkt ôhmxu ng-phưealp ơirdm ng rấpqpv t cao. Ngưealp ờdkeb i đjptb ọavyu c phảfbbw i hiểgvua u rấpqpv t cặfock n kẽrzey bằovaf ng nàocbo y vấpqpv n đjptb ềedhd :
1. Vềedhd triếjcrh t họavyu c, gồirdm m bộvbnt kinh Dịsfjl ch, nhấpqpv t làocbo cáomsq c thuyếjcrh t âyhgv m dưealp ơirdm ng, họavyu c thuyếjcrh t ngũocbo hàocbo nh, tiêehsm n thiêehsm n báomsq t quáomsq i.
2. Vềedhd y họavyu c phảfbbw i hiểgvua u thấpqpv u bộvbnt Hoàocbo ng-Đkpkt ếjcrh nộvbnt i kinh tốdgot vấpqpv n, bộvbnt Nạiord n-kinh, bộvbnt Mạiord ch-kinh.
3. Phảfbbw i cómbkm kiếjcrh n thứycbu c rấpqpv t sâyhgv u vềedhd sửjwxs , vềedhd đjptb ịsfjl a lýcnex Hoa-Việraxl t.
4. Phảfbbw i cómbkm cáomsq i họavyu c rấpqpv t rộvbnt ng vềedhd thiêehsm n văirdm n, lịsfjl ch sốdgot , phong thủirdm y.
5. Đkpkt ủirdm kiếjcrh n thứycbu c vềedhd kinh đjptb iểgvua n Phậvbnt t-giáomsq o.
Sáomsq ch lạiord i viếjcrh t bằovaf ng văirdm n đjptb ờdkeb i Trầsfjl n, mộvbnt t loạiord i cổdpxj văirdm n trúirdm c trắjptb c, đjptb ầsfjl y đjptb iểgvua n cốdgot . Xin cửjwxs mộvbnt t thíavyu dụealp đjptb ểgvua đjptb ộvbnt c giảfbbw hiểgvua u rõcjar hơirdm n: Nhưealp muốdgot n họavyu c toáomsq n trìjwxs nh đjptb ộvbnt lớrzey p 12, màocbo khôhmxu ng biếjcrh t gìjwxs vềedhd hìjwxs nh họavyu c, đjptb ạiord i sốdgot , lưealp ợoczf ng giáomsq c thìjwxs sao họavyu c cho nổdpxj i.
Khi mớrzey i tìjwxs m đjptb ưealp ợoczf c, tôhmxu i đjptb em côhmxu ng bốdgot vàocbo i chi tiếjcrh t trêehsm n tờdkeb Văirdm n-nghệraxl tiềedhd n phong ởacrj Hoa-kỳirdm , thìjwxs cómbkm rấpqpv t nhiềedhd u đjptb ộvbnt c giảfbbw viếjcrh t thưealp đjptb òfbbw i cho nghiêehsm n cứycbu u. Chíavyu n phầsfjl n mưealp ờdkeb i nhữeumg ng thưealp đjptb ómbkm tôhmxu i khôhmxu ng trảfbbw lờdkeb i, vìjwxs bấpqpv y giờdkeb tôhmxu i đjptb ãohbj ba mưealp ơirdm i bẩomsq y tuổdpxj i rồirdm i, màocbo nhữeumg ng gìjwxs ôhmxu ng cha ủirdm y cho làocbo m, chưealp a đjptb ưealp ợoczf c lấpqpv y mộvbnt t phầsfjl n năirdm m; tôhmxu i khôhmxu ng thểgvua ăirdm n rồirdm i ngồirdm i viếjcrh t hàocbo ng nghìjwxs n láomsq thưealp trảfbbw lờdkeb i nhữeumg ng thắjptb c mắjptb c vềedhd vấpqpv n đjptb ềedhd ấpqpv u trĩvkav vềedhd họavyu c thuậvbnt t Đkpkt ôhmxu ng-phưealp ơirdm ng. Tuy nhiêehsm n, cómbkm nhữeumg ng ngưealp ờdkeb i lịsfjl ch sựehsm , viếjcrh t thưealp xin « trao đjptb ổdpxj i kinh nghiệraxl m ». Tôhmxu i đjptb ồirdm ng ýcnex tiếjcrh p. Khi đjptb ốdgot i diệraxl n, tôhmxu i mớrzey i bậvbnt t ngửjwxs a ra rằovaf ng nhữeumg ng vịsfjl đjptb ómbkm nhìjwxs n cáomsq i câyhgv y đjptb ổdpxj nằovaf m ngang, cũocbo ng khôhmxu ng biếjcrh t rằovaf ng nómbkm tưealp ợoczf ng trưealp ng cho chữeumg nhấpqpv t! Cũocbo ng cómbkm ngưealp ờdkeb i rấpqpv t giỏohbj i vềedhd phong thủirdm y đjptb ếjcrh n tìjwxs m tôhmxu i, khi tôhmxu i đjptb ưealp a sáomsq ch ra đjptb ểgvua cùdqrw ng nghiêehsm n cứycbu u, thìjwxs vịsfjl đjptb ómbkm lạiord i mùdqrw tịsfjl t vềedhd y họavyu c. Tuy nhiêehsm n, tôhmxu i cũocbo ng gặfock p đjptb ưealp ợoczf c mưealp ơirdm i vịsfjl ởacrj Trung-quốdgot c, vàocbo i vịsfjl ởacrj Đkpkt àocbo i-loan, Hưealp ơirdm ng-cảfbbw ng, mưealp ơirdm i vịsfjl ngưealp ờdkeb i Việraxl t kiếjcrh n thứycbu c rấpqpv t rộvbnt ng đjptb ểgvua thảfbbw o luậvbnt n vềedhd bộvbnt nàocbo y. Dĩvkav nhiêehsm n cuộvbnt c thảfbbw o luậvbnt n đjptb em lạiord i cho tôhmxu i nhiềedhd u bàocbo i họavyu c quýcnex giáomsq . Trong cáomsq c vịsfjl ngưealp ờdkeb i Việraxl t đjptb ómbkm , cómbkm giáomsq o sưealp Lưealp ơirdm ng Kim-Đkpkt ịsfjl nh, sưealp phụealp tôhmxu i làocbo cốdgot hòfbbw a thưealp ợoczf ng Châyhgv n-Thưealp ờdkeb ng, văirdm n hữeumg u Nguyễedhd n Đkpkt ứycbu c-Sáomsq ch (Úgmax c).
Sau khi nghiêehsm n cứycbu u tưealp ờdkeb ng tậvbnt n, tôhmxu i cảfbbw m thấpqpv y rùdqrw ng mìjwxs nh. Vìjwxs nhữeumg ng thuậvbnt t đjptb ómbkm ngoàocbo i chưealp ơirdm ng dùdqrw ng đjptb ểgvua trịsfjl bệraxl nh tàocbo ra, còfbbw n lạiord i quáomsq báomsq đjptb ạiord o, quáomsq áomsq c đjptb ộvbnt c. Bảfbbw n sưealp Châyhgv n-Thưealp ờdkeb ng khuyêehsm n tôhmxu i đjptb ừvaue ng đjptb em ra thửjwxs . Bốdgot n thâyhgv n hữeumg u tìjwxs nh nguyệraxl n làocbo m vậvbnt t thíavyu nghiệraxl m đjptb ểgvua xem nómbkm ra sao. Sau khi tôhmxu i thửjwxs , cảfbbw bốdgot n đjptb ềedhd u gặfock p nhữeumg ng truyệraxl n thảfbbw m khốdgot c. Từvaue đjptb ómbkm tôhmxu i ngừvaue ng.
Thờdkeb i gian 1980-1982, do tíavyu nh bồirdm ng bộvbnt t, tôhmxu i cómbkm đjptb em vàocbo i thuậvbnt t ra trừvaue ng trịsfjl mộvbnt t đjptb ạiord i ma đjptb ầsfjl u trong làocbo ng báomsq o ởacrj Hoa-kỳirdm . Kếjcrh t quảfbbw , y sốdgot ng dởacrj chếjcrh t dởacrj cho đjptb ếjcrh n chếjcrh t. Năirdm m 1990 tôhmxu i lạiord i trịsfjl mộvbnt t nữeumg ma đjptb ầsfjl u ởacrj Ivry sur Seine thuộvbnt c Pháomsq p; thịsfjl bịsfjl táomsq ng gia bạiord i sảfbbw n, thâyhgv n bạiord i danh liệraxl t, trong khi tinh thầsfjl n trởacrj thàocbo nh ngớrzey ngớrzey , ngẩomsq n ngẩomsq n, khậvbnt t khậvbnt t, khùdqrw ng khùdqrw ng. Màocbo áomsq c mộvbnt t đjptb iềedhd u, tôhmxu i đjptb ãohbj gỡomsq ra, màocbo thịsfjl vẫvbnt n khôhmxu ng khỏohbj i. Sau vụealp nàocbo y, quáomsq hốdgot i hậvbnt n, tôhmxu i tìjwxs m bảfbbw n sưealp sáomsq m hốdgot i. Từvaue đjptb ấpqpv y tôhmxu i bỏohbj khôhmxu ng đjptb em ra thửjwxs nữeumg a.
Tuy nhiêehsm n, tôhmxu i đjptb ãohbj cómbkm chủirdm ýcnex , tựehsm hứycbu a, đjptb ợoczf i đjptb ếjcrh n tuổdpxj i cổdpxj lai hy, sẽrzey đjptb em ra thửjwxs lạiord i mộvbnt t lưealp ợoczf t, rồirdm i dịsfjl ch, chúirdm giảfbbw i đjptb ểgvua lạiord i cho hậvbnt u thếjcrh . Bấpqpv y giờdkeb lỡomsq sựehsm gìjwxs khôhmxu ng hay xẩomsq y đjptb ếjcrh n, thìjwxs cómbkm chếjcrh t cũocbo ng chẳxnps ng sao.
Trởacrj lạiord i vớrzey i lờdkeb i ngàocbo i Đkpkt ạiord o-Hạiord nh, quảfbbw nhiêehsm n cuốdgot i đjptb ờdkeb i Trầsfjl n, sau khi đjptb áomsq nh tan giặfock c Hồirdm Quýcnex -Ly, ngưealp ờdkeb i Minh cai trịsfjl Đkpkt ạiord i-Việraxl t trong hai kỷpdmr , từvaue 1407-1428. Rồirdm i từvaue đjptb ấpqpv y vềedhd sau, khôhmxu ng bao giờdkeb họavyu cómbkm thểgvua cai trịsfjl ta nữeumg a.
Côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm n-Ninh hỏohbj i đjptb ạiord i sưealp Đkpkt ạiord o-Hạiord nh:
– Hồirdm i nãohbj y đjptb ạiord i sưealp phụealp cómbkm dạiord y rằovaf ng đjptb ạiord i sưealp phụealp cómbkm thêehsm m hai phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c giữeumg nưealp ớrzey c nữeumg a. Phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c đjptb em linh khíavyu trởacrj vềedhd làocbo mộvbnt t. Vậvbnt y còfbbw n phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c thứycbu nhìjwxs ?
Minh-Khôhmxu ng đjptb áomsq p ngay:
– Phưealp ơirdm ng lưealp ợoczf c thứycbu bẩomsq y, làocbo vàocbo o thờdkeb i vua Tốdgot ng Nhâyhgv n-tôhmxu ng, phíavyu a Bắjptb c Trung-nguyêehsm n bịsfjl Liêehsm u xâyhgv m chiếjcrh m, bắjptb t cắjptb t đjptb ấpqpv t, nộvbnt p vàocbo ng lụealp a, lưealp ơirdm ng thựehsm c rấpqpv t nhiềedhd u. Nhàocbo vua nhâyhgv n đjptb ómbkm sai văirdm n thầsfjl n soạiord n ra bộvbnt sáomsq ch đjptb ặfock t têehsm n làocbo Thiêehsm n-thưealp nghịsfjl chếjcrh (Xin xem NQSH
Rồirdm i ngàocbo i dùdqrw ng lăirdm ng khôhmxu ng truyềedhd n ngữeumg rómbkm t vàocbo o tai Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u, Đkpkt ạiord i-tưealp -mãohbj Thưealp ờdkeb ng-Kiệraxl t vớrzey i côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm n-Ninh. Ba vịsfjl nghe xong đjptb ềedhd u cung tay:
– Diệraxl u pháomsq p. Tríavyu tuệraxl đjptb ạiord i sưealp phụealp thựehsm c vôhmxu song.
Minh-Khôhmxu ng bảfbbw o Thưealp ờdkeb ng-Kiệraxl t:
– Thôhmxu i, Đkpkt ạiord i-tưealp -mãohbj tiếjcrh p tụealp c đjptb iềedhd u quâyhgv n đjptb i thôhmxu i.
Ghi chúirdm ,
Đkpkt ạiord i-Việraxl t cómbkm hàocbo ng ngàocbo n cao tăirdm ng đjptb ắjptb c pháomsq p thàocbo nh bồirdm táomsq t, nhưealp ng hai thiềedhd n sưealp Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh đjptb ưealp ợoczf c thiềedhd n sửjwxs tôhmxu n làocbo tháomsq nh tăirdm ng. Hai ngàocbo i đjptb ưealp ợoczf c thờdkeb ởacrj khắjptb p nơirdm i, đjptb ưealp ợoczf c coi làocbo hai vịsfjl tăirdm ng cómbkm tưealp tưealp ởacrj ng nhậvbnt p thếjcrh bậvbnt c nhấpqpv t. Xéxboh t chung vềedhd hàocbo nh trạiord ng củirdm a hai ngàocbo i, tôhmxu i thấpqpv y hai ngàocbo i thoáomsq t ra ngoàocbo i khuôhmxu n khổdpxj Phậvbnt t-giáomsq o Đkpkt ạiord i-thừvaue a, Tiểgvua u-thừvaue a từvaue Ấhkll n-đjptb ộvbnt truyềedhd n vàocbo o. Hai ngàocbo i đjptb ãohbj hoàocbo lẫvbnt n tinh hoa củirdm a Phậvbnt t-giáomsq o Ấhkll n-đjptb ộvbnt vàocbo o vớrzey i tinh hoa chủirdm đjptb ạiord o tộvbnt c Việraxl t thàocbo nh Phậvbnt t-giáomsq o Đkpkt ạiord i-Việraxl t, vớrzey i tinh thầsfjl n nhậvbnt p thếjcrh , đjptb em đjptb ứycbu c từvaue bi hỷpdmr xảfbbw củirdm a đjptb ứycbu c Thếjcrh -tôhmxu n bảfbbw o vệraxl đjptb ấpqpv t nưealp ớrzey c.
Vua Lýcnex Tháomsq nh-tôhmxu ng làocbo m chùdqrw a Thiêehsm n-phúirdm c niêehsm n hiệraxl u Long-thụealp y Tháomsq i-bìjwxs nh thứycbu 4 (1058) ngàocbo i Đkpkt ạiord o-Hạiord nh tu ởacrj đjptb âyhgv y. Vua Lýcnex Nhâyhgv n-tôhmxu ng khôhmxu ng cómbkm con trai, xuốdgot ng chiếjcrh u chọavyu n con trai trong hàocbo ng tôhmxu n thấpqpv t đjptb ểgvua lậvbnt p làocbo m tháomsq i tửjwxs . Em vua làocbo Sùdqrw ng-hiềedhd n hầsfjl u cũocbo ng chưealp a cómbkm con trai. Bấpqpv y giờdkeb tháomsq nh tăirdm ng Đkpkt ạiord o-Hạiord nh đjptb ếjcrh n chơirdm i nhàocbo hầsfjl u. Hầsfjl u tỏohbj ýcnex muốdgot n cómbkm con trai. Ngàocbo i dặfock n: « Bao giờdkeb phu nhâyhgv n sắjptb p lâyhgv m bồirdm n thìjwxs báomsq o cho bầsfjl n tăirdm ng biếjcrh t ». Ba năirdm m sau phu nhâyhgv n củirdm a Sùdqrw ng-hiềedhd n hầsfjl u họavyu Đkpkt ỗgvua cómbkm thai. Lúirdm c lâyhgv m bồirdm n trởacrj dạiord mãohbj i khôhmxu ng đjptb ẻfbbw đjptb ưealp ợoczf c. Hầsfjl u nhớrzey lờdkeb i ngàocbo i Đkpkt ạiord o-Hạiord nh dặfock n trưealp ớrzey c, vộvbnt i sai ngưealp ờdkeb i báomsq o vớrzey i ngàocbo i. Lậvbnt p tứycbu c ngàocbo i tắjptb m rửjwxs a, rồirdm i vàocbo o hang xuấpqpv t hồirdm n đjptb ầsfjl u thai làocbo m con Sùdqrw ng-hiềedhd n hầsfjl u. Phu nhâyhgv n sinh ra con trai ngay sau đjptb ómbkm , đjptb ặfock t têehsm n làocbo Lýcnex Dưealp ơirdm ng Hoáomsq n. Niêehsm n hiệraxl u Hộvbnt i-tưealp ờdkeb ng Đkpkt ạiord i-kháomsq nh thứycbu 8 (1117) Dưealp ơirdm ng-Hoáomsq n đjptb ưealp ợoczf c vua Lýcnex Nhâyhgv n-tôhmxu ng lậvbnt p làocbo m tháomsq i tửjwxs . Khi vua Lýcnex nhâyhgv n-tôhmxu ng băirdm ng, tháomsq i tửjwxs Dưealp ơirdm ng-Hoáomsq n lêehsm n nốdgot i ngôhmxu i vua, tứycbu c vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng.
Thờdkeb i còfbbw n làocbo tháomsq i tửjwxs , vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng bịsfjl bệraxl nh Zonna, đjptb au đjptb ớrzey n gầsfjl m théxboh t nhưealp cọavyu p, da sầsfjl n sùdqrw i trôhmxu ng giốdgot ng da cọavyu p, nêehsm n ngưealp ờdkeb i đjptb ưealp ơirdm ng thờdkeb i đjptb ồirdm n rằovaf ng ngàocbo i hómbkm a hổdpxj . Bấpqpv y giờdkeb trong dâyhgv n gian trẻfbbw con truyềedhd n nhau háomsq t rằovaf ng:
Tậvbnt p tầsfjl m vôhmxu ng,
Cómbkm sưealp Nguyễedhd n Minh-Khôhmxu ng,
Chữeumg a đjptb ưealp ợoczf c bệraxl nh tháomsq i tửjwxs .
Triềedhd u đjptb ìjwxs nh sai sứycbu vềedhd Thầsfjl n-quang tựehsm mờdkeb i ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng tớrzey i Thăirdm ng-long trịsfjl bệraxl nh cho tháomsq i tửjwxs . Bệraxl nh khỏohbj i. Khi tháomsq i tửjwxs lêehsm n ngôhmxu i vua, phong ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng làocbo m Quốdgot c-sưealp , truyềedhd n lậvbnt p đjptb ềedhd n thờdkeb sốdgot ng. Đkpkt ềedhd n đjptb ómbkm nay làocbo chùdqrw a Quáomsq n-sứycbu , ởacrj sốdgot 73 phốdgot Quáomsq n-sứycbu Hàocbo -nộvbnt i.
Đkpkt ómbkm làocbo truyệraxl n sau.
Hầsfjl u nhưealp cáomsq c chùdqrw a miềedhd n Bắjptb c đjptb ềedhd u thờdkeb hai ngàocbo i, cho đjptb ếjcrh n nay (1995) tôhmxu i còfbbw n ghi lạiord i đjptb ưealp ợoczf c nhữeumg ng chùdqrw a, đjptb ềedhd n chíavyu nh thờdkeb hai ngàocbo i.
1. Chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh.
Hay còfbbw n gọavyu i làocbo chùdqrw a Phảfbbw -lạiord i ởacrj trêehsm n núirdm i xãohbj Phảfbbw -lạiord i, huyệraxl n Quếjcrh -dưealp ơirdm ng, tỉugtp nh Bắjptb c-ninh.
Tàocbo i liệraxl u
Xin xem phầsfjl n nómbkm i vềedhd chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh trong hồirdm i nàocbo y.
2. Chùdqrw a Quáomsq n-sứycbu .
Trưealp ớrzey c kia thuộvbnt c thôhmxu n Yêehsm n-tậvbnt p, huyệraxl n Thọavyu -xưealp ơirdm ng, Hàocbo -nộvbnt i. Nay tọavyu a lạiord c tạiord i sốdgot 73 phốdgot Quáomsq n-sứycbu , Hàocbo -nộvbnt i. Khởacrj i đjptb ầsfjl u làocbo ngôhmxu i đjptb ềedhd n, đjptb ưealp ợoczf c kiếjcrh n tạiord o do sắjptb c chỉugtp củirdm a vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng đjptb ểgvua thờdkeb sốdgot ng Minh-Khôhmxu ng thiềedhd n sưealp . Đkpkt ờdkeb i vua Trầsfjl n Dụealp -tôhmxu ng (1341-1369), côhmxu ng quáomsq n đjptb ểgvua đjptb ómbkm n tiếjcrh p sứycbu giảfbbw Chiêehsm m-thàocbo nh, Vạiord n-tưealp ợoczf ng, Nam-chưealp ởacrj ng v.v. gầsfjl n đjptb ềedhd n, nêehsm n vua ban sắjptb c xâyhgv y ngôhmxu i chùdqrw a ngay trưealp ớrzey c đjptb ềedhd n đjptb ểgvua cáomsq c sứycbu giảfbbw lễedhd Phậvbnt t, vìjwxs vậvbnt y chùdqrw a mang têehsm n làocbo Quáomsq n-sứycbu .
Tàocbo i liệraxl u
– Thăirdm ng-long cổdpxj tíavyu ch khảfbbw o,
– Hoàocbo ng Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Bắjptb c-thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lụealp c,
– Hàocbo -nộvbnt i sơirdm n xuyêehsm n phong vựehsm c,
– Bắjptb c-kỳirdm giang sơirdm n cổdpxj tíavyu ch danh thắjptb ng bịsfjl khảfbbw o,
– La-thàocbo nh cổdpxj tíavyu ch vịsfjl nh.
Chùdqrw a Quáomsq n-sứycbu
3. Nguyễedhd n Minh-Khôhmxu ng từvaue
Đkpkt ềedhd n thờdkeb quốdgot c sưealp triềedhd u Lýcnex Nguyễedhd n Minh-Khôhmxu ng, tạiord i xãohbj Đkpkt iềedhd m-xáomsq , huyệraxl n Gia-viễedhd n, tỉugtp nh Ninh-bìjwxs nh. Đkpkt ềedhd n đjptb ưealp ợoczf c kiếjcrh n tạiord o niêehsm n hiệraxl u Đkpkt ạiord i-đjptb ịsfjl nh thứycbu 2 (1141) đjptb ờdkeb i Lýcnex Anh-tôhmxu ng.
Tàocbo i liệraxl u
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t sửjwxs kýcnex toàocbo n thưealp (Lýcnex kỷpdmr , Thầsfjl n-tôhmxu ng bảfbbw n kỷpdmr ),
– Ninh-bìjwxs nh sửjwxs tíavyu ch,
– Ninh-bìjwxs nh toàocbo n tỉugtp nh đjptb ịsfjl a chíavyu khảfbbw o biêehsm n,
– Bắjptb c-kỳirdm giang sơirdm n cổdpxj tíavyu ch danh thắjptb ng bịsfjl khảfbbw o,
– Đkpkt ồirdm ng-kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c.
4. Quốdgot c-thanh tựehsm
Toạiord lạiord c ởacrj thịsfjl xãohbj Ninh-bìjwxs nh. Chùdqrw a đjptb ưealp ợoczf c kiếjcrh n tạiord o trưealp ớrzey c năirdm m 1077.
Tàocbo i liệraxl u
– Thiềedhd n-uyểgvua n tậvbnt p anh,
– Nam ôhmxu ng mộvbnt ng lụealp c,
– Việraxl t đjptb iệraxl n u linh,
– Lĩvkav nh-Nam chíavyu ch quáomsq i,
– Thiêehsm n-Nam văirdm n lụealp c liệraxl t truyệraxl n.
5. Hàocbo o-khêehsm tựehsm
Ởvarb xãohbj Hàocbo o-khêehsm , huyêehsm n Ninh-giang, nay làocbo Ninh-thanh, tỉugtp nh Hảfbbw i-hưealp ng. Chùdqrw a từvaue ng làocbo nơirdm i trụealp trìjwxs củirdm a ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng. Nhưealp vậvbnt y chùdqrw a phảfbbw i đjptb ưealp ợoczf c xâyhgv y íavyu t nhấpqpv t vàocbo o khoảfbbw ng 1077 làocbo năirdm m xẩomsq y ra chiếjcrh n cuộvbnt c Tốdgot ng-Việraxl t.
Tàocbo i liệraxl u
– Hảfbbw i dưealp ơirdm ng tỉugtp nh thầsfjl n tíavyu ch.
6. Lạiord c-lâyhgv m tựehsm
Ởvarb núirdm i Khôhmxu ng-lộvbnt , huyệraxl n Thạiord ch-thấpqpv t, tỉugtp nh Sơirdm n-tâyhgv y, nay thuộvbnt c Hàocbo -nộvbnt i. Theo Đkpkt NNTC thìjwxs ngàocbo i Từvaue Đkpkt ạiord o-Hạiord nh xuấpqpv t hồirdm n tạiord i đjptb âyhgv y đjptb ểgvua đjptb ầsfjl u thai làocbo m con Sùdqrw ng-hiềedhd n hầsfjl u (Thuyếjcrh t nàocbo y khôhmxu ng đjptb úirdm ng). Nhưealp vậvbnt y chùdqrw a phảfbbw i đjptb ưealp ợoczf c kiếjcrh n tạiord o trưealp ớrzey c năirdm m 1077 làocbo năirdm m đjptb ang xẩomsq y ra chiếjcrh n cuộvbnt c Tốdgot ng-Việraxl t.
Tàocbo i liệraxl u
– Thiềedhd n-uyểgvua n tậvbnt p anh,
– An-Nam chíavyu nguyêehsm n,
– Lêehsm triềedhd u ngựehsm chếjcrh quốdgot c âyhgv m thi,
– Ngựehsm đjptb ềedhd Lạiord c-lâyhgv m thi,
– Đkpkt ồirdm ng-Kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c.
7. Thầsfjl n-quang tựehsm
Còfbbw n gọavyu i làocbo chùdqrw a Keo. Cómbkm hai chùdqrw a Keo. Cảfbbw hai chùdqrw a đjptb ềedhd u thờdkeb ngàocbo i hai. Nhưealp ng chùdqrw a Keo dưealp ớrzey i to lớrzey n hơirdm n, liêehsm n hệraxl tớrzey i lịsfjl ch sửjwxs nhiềedhd u hơirdm n. Hai chùdqrw a cáomsq ch nhau bởacrj i con sôhmxu ng Tháomsq i-bìjwxs nh. Nếjcrh u đjptb i bằovaf ng đjptb ưealp ờdkeb ng bộvbnt thìjwxs xa nhau diệraxl u vợoczf i. Còfbbw n đjptb i bằovaf ng đjptb ưealp ờdkeb ng thủirdm y, thìjwxs chỉugtp cáomsq ch nhau mộvbnt t quãohbj ng nửjwxs a giờdkeb .
Chùdqrw a Keo dưealp ớrzey i hay chùdqrw a Keo Giao-thủirdm y, ởacrj xãohbj Vũocbo -ghĩvkav a, huyệraxl n Vũocbo -thưealp , tỉugtp nhTháomsq i-bìjwxs nh. Chùdqrw a do ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng xâyhgv y dựehsm ng năirdm m Chưealp ơirdm ng-tháomsq nh Gia-kháomsq nh thứycbu ba (1061) đjptb ờdkeb i vua Lýcnex Tháomsq nh-tôhmxu ng. Lúirdm c đjptb ầsfjl u chùdqrw a mang têehsm n Nghiêehsm m-quang. Niêehsm n hiệraxl u Chíavyu nh-long Bảfbbw o-ứycbu ng thứycbu năirdm m (1167) vua Lýcnex Nhâyhgv n-tôhmxu ng nhớrzey ơirdm n ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng chữeumg a trịsfjl cho vua Tháomsq nh-tôhmxu ng vớrzey i Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u, nêehsm n mớrzey i cómbkm ngàocbo i. Ngàocbo i đjptb ếjcrh n lễedhd chùdqrw a, tu sửjwxs a, đjptb ổdpxj i têehsm n làocbo Thầsfjl n-quang. Đkpkt ộvbnt c giảfbbw NQSH làocbo Phậvbnt t-tửjwxs , hay theo bấpqpv t cứycbu tôhmxu n giáomsq o nàocbo o, nếjcrh u cómbkm dịsfjl p cũocbo ng nêehsm n tớrzey i hàocbo nh hưealp ơirdm ng tạiord i đjptb âyhgv y đjptb ểgvua đjptb ưealp ợoczf c thấpqpv y mộvbnt t kiếjcrh n trúirdm c cổdpxj , mang đjptb ầsfjl y di tíavyu ch lịsfjl ch sửjwxs .
Tàocbo i liệraxl u
– Tháomsq i-bìjwxs nh đjptb ịsfjl a dưealp ,
– Nam-đjptb ịsfjl nh tỉugtp nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Hàocbo nh-thiệraxl n xãohbj chíavyu .
Chùdqrw a Keo hay Thầsfjl n-quang tựehsm
8. Diêehsm n-phúirdm c tựehsm
Còfbbw n gọavyu i làocbo chùdqrw a Keo trêehsm n, chùdqrw a Keo Giao-thủirdm y, ởacrj ấpqpv p Giao-thủirdm y, hưealp ơirdm ng Hảfbbw i-thanh thờdkeb i Lýcnex , nay làocbo thôhmxu n Hàocbo nh-thiệraxl n, xãohbj Xuâyhgv n-hồirdm ng, huyệraxl n Xuâyhgv n-thủirdm y, tỉugtp nh Nam-Hàocbo . Khởacrj i đjptb ầsfjl u chùdqrw a do vua Lýcnex Nhâyhgv n-tôhmxu ng ban sắjptb c kiếjcrh n tạiord o niêehsm n hiệraxl u Thiêehsm n-phùdqrw Duệraxl -vũocbo thứycbu 2 (1121) gọavyu i làocbo chùdqrw a Diêehsm n-phúirdm c. Niêehsm n hiệraxl u Thiệraxl u-Minh thứycbu nhấpqpv t (1138) vua Lýcnex Anh-tôhmxu ng ban sắjptb c chỉugtp tu bổdpxj . Niêehsm n hiệraxl u Chíavyu nh-long Bảfbbw o-ứycbu ng thứycbu 5 (1167) lạiord i xuốdgot ng chiếjcrh u trùdqrw ng tu, đjptb ổdpxj i têehsm n làocbo chùdqrw a Viêehsm n-quang, đjptb ổdpxj i têehsm n ấpqpv p Giao-thủirdm y làocbo Hộvbnt -xáomsq . Đkpkt ếjcrh n năirdm m Tựehsm -Đkpkt ứycbu c thứycbu 5 (1865) bờdkeb sôhmxu ng bịsfjl lởacrj , dâyhgv n Hộvbnt -xáomsq dờdkeb i chùdqrw a đjptb ếjcrh n đjptb ịsfjl a đjptb iểgvua m hiệraxl n nay. Xãohbj Hộvbnt -xáomsq sau đjptb ổdpxj i làocbo Nghĩvkav a-xáomsq , đjptb ếjcrh n triềedhd u Nguyễedhd n đjptb ổdpxj i làocbo xãohbj Hàocbo nh-thiệraxl n, huyệraxl n Xuâyhgv n-trưealp ờdkeb ng, tỉugtp nh Nam-đjptb ịsfjl nh.
Tàocbo i liệraxl u
– Thiềedhd n-uyểgvua n tậvbnt p anh,
– Tháomsq nh-tổdpxj hàocbo nh thựehsm c diễedhd n âyhgv m ca,
– Lĩvkav nh-Nam chíavyu ch quáomsq i.
9. Khôhmxu ng-lộvbnt tựehsm
Tọavyu a lạiord c ởacrj cuốdgot i núirdm i Hâyhgv n, xãohbj Chíavyu nh-đjptb ạiord i, huyệraxl n Tốdgot ng-sơirdm n, tỉugtp nh Thanh-hómbkm a. Tôhmxu i khôhmxu ng tìjwxs m đjptb ưealp ợoczf c năirdm m kiếjcrh n tạiord o.
Tàocbo i liệraxl u
– Thanh-hómbkm a tỉugtp nh chíavyu ,
– Đkpkt NNTC,
– Đkpkt ồirdm ng-Kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c.
10. Dưealp ơirdm ng-nham tựehsm
Tọavyu a lạiord c ởacrj đjptb ộvbnt ng núirdm i xãohbj Dưealp ơirdm ng-nham, huyệraxl n Hiệraxl p-sơirdm n, nay làocbo xãohbj Kíavyu nh-chủirdm , huyệraxl n Kim-môhmxu m, tỉugtp nh Hảfbbw i-hưealp ng. Tôhmxu i khôhmxu ng tìjwxs m đjptb ưealp ợoczf c năirdm m kiếjcrh n tạiord o. Đkpkt âyhgv y làocbo mộvbnt t danh thắjptb ng rấpqpv t đjptb ẹrgbr p.
Tàocbo i liệraxl u
– Bắjptb c-kỳirdm giang sơirdm n cổdpxj tíavyu ch danh thắjptb ng bịsfjl khảfbbw o,
– Kim-văirdm n loạiord i tụealp ,
– Toàocbo n Việraxl t thi lụealp c,
– Dưealp ơirdm ng-nham khắjptb c thạiord ch.
11. Bảfbbw n-tịsfjl ch tựehsm
Ởvarb thôhmxu n Bìjwxs nh-lưealp ơirdm ng, xãohbj Đkpkt ìjwxs nh-loan, huyệraxl n Văirdm n-lâyhgv m, tỉugtp nh Hảfbbw i-dưealp ơirdm ng, nay làocbo tỉugtp nh Hảfbbw i-hưealp ng. Chùdqrw a đjptb ưealp ợoczf c kiếjcrh n tạiord o do sắjptb c chỉugtp củirdm a vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng (1128-1138).
Tàocbo i liệraxl u
– Bắjptb c-ninh toàocbo n tỉugtp nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu .
12. Bốdgot i-am tựehsm
Ởvarb núirdm i Sàocbo i-sơirdm n, xãohbj Thiêehsm n-phúirdm c, huyệraxl n Yêehsm n-sơirdm n, phủirdm Quốdgot c-oai, nay làocbo huyệraxl n Quốdgot c-oai, tỉugtp nh Hàocbo -sơirdm n-bìjwxs nh. Hồirdm i sinh tiềedhd n, ngàocbo i Từvaue Đkpkt ạiord o-Hạiord nh cómbkm đjptb ếjcrh n ngụealp tu mộvbnt t thờdkeb i gian, nêehsm n ngưealp ờdkeb i sau huyềedhd n thoạiord i rằovaf ng đjptb âyhgv y làocbo nơirdm i ngàocbo i hoáomsq thâyhgv n (Khôhmxu ng đjptb úirdm ng).
13. Chiêehsm u-thiềedhd n tựehsm
Còfbbw n gọavyu i làocbo chùdqrw a Láomsq ng, ởacrj xãohbj Yêehsm n-lãohbj ng, huyệraxl n Từvaue -liêehsm m, nay thuộvbnt c quậvbnt n Đkpkt ốdgot ng-đjptb a, Hàocbo -nộvbnt i. Nguyêehsm n hồirdm i chưealp a đjptb i tu, sưealp Đkpkt ạiord i-Đkpkt iêehsm n (tứycbu c Đkpkt inh Kiếjcrh m-Thưealp ơirdm ng) đjptb ãohbj giếjcrh t phụealp thâyhgv n ngàocbo i Từvaue Đkpkt ạiord o-Hạiord nh làocbo Từvaue Vinh. Sau nàocbo y ngàocbo i gặfock p y ởacrj đjptb ịsfjl a đjptb iểgvua m nàocbo y, vàocbo giếjcrh t chếjcrh t y đjptb ểgvua báomsq o thùdqrw . Vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng (1128-1138) ban sắjptb c chỉugtp kiếjcrh n tạiord o chùdqrw a đjptb ểgvua ghi nhớrzey sựehsm tíavyu ch vàocbo côhmxu ng ơirdm n ngàocbo i Từvaue Đkpkt ạiord o-Hạiord nh, cũocbo ng làocbo tiềedhd n thâyhgv n củirdm a vua. Hiệraxl n chùdqrw a còfbbw n mấpqpv y câyhgv y muỗgvua n trồirdm ng từvaue đjptb ờdkeb i Trầsfjl n. Đkpkt âyhgv y làocbo nơirdm i màocbo thờdkeb i thơirdm ấpqpv u thuậvbnt t giảfbbw thưealp ờdkeb ng ra nôhmxu đjptb ùdqrw a vớrzey i cáomsq c bạiord n cùdqrw ng lứycbu a tuổdpxj i.
Tàocbo i liệraxl u
– Thiềedhd n-uyểgvua n tậvbnt p anh,
– Hoàocbo n-long huyệraxl n chíavyu ,
– An-lãohbj ng Chiêehsm u-thiềedhd n tựehsm ,
– Hàocbo -nộvbnt i đjptb ịsfjl a dưealp ,
– Ngoạiord i truyềedhd n kỳirdm lụealp c,
– Bắjptb c-thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lụealp c,
– Thăirdm ng-long cổdpxj tíavyu ch khảfbbw o,
– Đkpkt ạiord i-Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu ,
– Hoàocbo ng-Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– La-thàocbo nh cổdpxj tíavyu ch vịsfjl nh,
– Bắjptb c-kỳirdm giang sơirdm n cổdpxj tíavyu ch.
Chiêehsm u-thiềedhd n tựehsm hay chùdqrw a Láomsq ng
14. Minh-Khôhmxu ng thiềedhd n sưealp từvaue
Ởvarb xãohbj Cổdpxj -đjptb am, huyệraxl n Ýxboh -yêehsm n, tỉugtp nh Nam-hàocbo . Đkpkt ềedhd n đjptb ưealp ợoczf c xâyhgv y vàocbo o đjptb ờdkeb i vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng (1128-1138), đjptb ểgvua tưealp ởacrj ng nhớrzey côhmxu ng ơirdm n ngàocbo i trịsfjl bệraxl nh cho vua.
Tàocbo i liệraxl u
– Đkpkt VSKTT, Lýcnex kỷpdmr
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Bắjptb c-thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lụealp c,
– Đkpkt ồirdm ng-kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c.
15. Đkpkt ềedhd n thờdkeb Minh-Khôhmxu ng thiềedhd n sưealp
Ởvarb xãohbj Háomsq n-triềedhd n (Hay Háomsq n-lýcnex ), huyệraxl n Vĩvkav nh-lạiord i, tỉugtp nh Hảfbbw i-dưealp ơirdm ng, nay thuộvbnt c huyệraxl n Vĩvkav nh-bảfbbw o, Hảfbbw i-phòfbbw ng. Tưealp ơirdm ng truyềedhd n Minh-Khôhmxu ng thiềedhd n sưealp hómbkm a thâyhgv n ởacrj núirdm i Tam-viêehsm n thuộvbnt c xãohbj nàocbo y, nêehsm n dâyhgv n chúirdm ng lậvbnt p đjptb ềedhd n thờdkeb .
Tàocbo i liệraxl u
– Đkpkt VSKTT, Lýcnex kỷpdmr .
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ịsfjl a chíavyu ,
– Bắjptb c-thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lụealp c,
– Bắjptb c-kỳirdm giang sơirdm n cổdpxj tíavyu ch danh thắjptb ng bịsfjl khảfbbw o,
– Đkpkt ồirdm ng-Kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c,
– Đkpkt ạiord i-Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu .
16. Thiêehsm n-phúirdm c tựehsm
Còfbbw n cómbkm têehsm n làocbo chùdqrw a Thầsfjl y. Chùdqrw a ởacrj núirdm i Sàocbo i-sơirdm n (hay Thạiord ch-thấpqpv t, hay Phậvbnt t-tíavyu ch) thuộvbnt c đjptb ịsfjl a phậvbnt n hai xãohbj Thiêehsm n-phúirdm c, Thụealp y-Khuêehsm , huyệraxl n Yêehsm n-sơirdm n, phủirdm Quốdgot c-oai. Nay làocbo xãohbj Sàocbo i-sơirdm n, huyệraxl n Quốdgot c-oai, tỉugtp nh Hàocbo -sơirdm n-bìjwxs nh.
Đkpkt âyhgv y làocbo nơirdm i ngàocbo i Từvaue Đkpkt ạiord o-Hạiord nh xuấpqpv t hồirdm n đjptb ầsfjl u thai làocbo m vua Lýcnex Thầsfjl n-tôhmxu ng. Trong cáomsq c đjptb ềedhd n, chùdqrw a thờdkeb hai ngàocbo i, thìjwxs đjptb âyhgv y làocbo chùdqrw a chíavyu nh. Sau khi ngàocbo i hómbkm a, xáomsq c vẫvbnt n còfbbw n. Năirdm m 1407, bọavyu n Trưealp ơirdm ng Phụealp , Mộvbnt c-Thạiord ch chiếjcrh m Đkpkt ạiord i-Việraxl t mớrzey i đjptb em xáomsq c nàocbo y đjptb ốdgot t đjptb i. Tưealp ơirdm ng truyềedhd n chúirdm ng phảfbbw i đjptb ốdgot t ba ngàocbo y mớrzey i cháomsq y hếjcrh t.
Tàocbo i liệraxl u
– Đkpkt VSKTT, Lýcnex kỷpdmr ,
– Sơirdm n-tâyhgv y tỉugtp nh chíavyu ,
– Hoàocbo ng-Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Bắjptb c-thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lụealp c,
– Đkpkt ạiord i-Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu ,
– Đkpkt ồirdm ng-kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c,
Thiêehsm n-phúirdm c tựehsm hay chùdqrw a Thầsfjl y.
Đkpkt ạiord i tưealp mãohbj Lýcnex Thưealp ờdkeb ng-Kiệraxl t hỏohbj i chưealp tưealp ớrzey ng:
– Trưealp ớrzey c đjptb âyhgv y tôhmxu i chỉugtp đjptb ịsfjl nh trấpqpv n tạiord i phòfbbw ng tuyếjcrh n Nhưealp -nguyệraxl t làocbo Trấpqpv n Bắjptb c thưealp ợoczf ng tưealp ớrzey ng quâyhgv n Nguyễedhd n Căirdm n vớrzey i phu nhâyhgv n Vũocbo Thanh-Thảfbbw o. Lựehsm c lưealp ợoczf ng gồirdm m hai hiệraxl u Bổdpxj ng-tháomsq nh củirdm a Mai Cầsfjl m, Phưealp ơirdm ng-Đkpkt ơirdm n; hiệraxl u Bảfbbw o-thắjptb ng củirdm a Quáomsq ch Y, Phưealp ơirdm ng-Tiêehsm n. Trấpqpv n Nhưealp -nguyệraxl t kỳirdm nàocbo y coi nhưealp làocbo nh íavyu t, dữeumg nhiềedhd u. Nay tôhmxu i muốdgot n chọavyu n lấpqpv y hai tưealp ớrzey ng tìjwxs nh nguyệraxl n. Vậvbnt y ai cómbkm thểgvua nhậvbnt n trọavyu ng tráomsq ch mộvbnt t đjptb i khôhmxu ng vềedhd nàocbo y?
Lậvbnt p tứycbu c chưealp tưealp ớrzey ng đjptb ềedhd u dơirdm tay tìjwxs nh nguyệraxl n. Thưealp ờdkeb ng-Kiệraxl t khôhmxu ng biếjcrh t giảfbbw i quyếjcrh t ra sao, ôhmxu ng đjptb ưealp a mắjptb t hỏohbj i ýcnex kiếjcrh n Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u. Tháomsq i-hậvbnt u lạiord i đjptb ưealp a mắjptb t hỏohbj i côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm n-Ninh. Côhmxu ng chúirdm a cảfbbw m đjptb ộvbnt ng:
– Thếjcrh mớrzey i biếjcrh t anh linh thầsfjl n vũocbo củirdm a tộvbnt c Việraxl t ta mạiord nh vôhmxu cùdqrw ng. Trấpqpv n ởacrj Nhưealp -nguyệraxl t khôhmxu ng cầsfjl n tàocbo i tríavyu , màocbo cầsfjl n quyếjcrh t tâyhgv m, can đjptb ảfbbw m. Xéxboh t trong chưealp tưealp ớrzey ng đjptb âyhgv y, ai cũocbo ng cómbkm đjptb ầsfjl y đjptb ủirdm hai đjptb ứycbu c tíavyu nh đjptb ómbkm . Thầsfjl n xin Tháomsq i-hậvbnt u cho chưealp tưealp ớrzey ng rúirdm t thăirdm m. Ai trúirdm ng thìjwxs đjptb ưealp ợoczf c lĩvkav nh cáomsq i vinh dựehsm nàocbo y.
Mai Cầsfjl m, Quáomsq ch Y đjptb ỏohbj mặfock t lêehsm n cãohbj i:
– Trưealp ớrzey c đjptb âyhgv y Đkpkt ạiord i-tưealp -mãohbj đjptb ãohbj chỉugtp đjptb ịsfjl nh hai chúirdm ng thầsfjl n rồirdm i, tạiord i sao bâyhgv y giờdkeb lạiord i cho rúirdm t thăirdm m? Nhưealp vậvbnt y làocbo bấpqpv t côhmxu ng. Chúirdm ng thầsfjl n khôhmxu ng chịsfjl u.
Mặfock c hai tưealp ớrzey ng cãohbj i, cửjwxs tọavyu a nhấpqpv t đjptb ịsfjl nh đjptb òfbbw i rúirdm t thăirdm m. Cuốdgot i cùdqrw ng hai đjptb ạiord i sưealp Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh đjptb ưealp ợoczf c cửjwxs ra chủirdm trìjwxs cuộvbnt c tuyểgvua n chọavyu n nàocbo y. Tấpqpv t cảfbbw cómbkm mưealp ờdkeb i mộvbnt t tưealp ớrzey ng thốdgot ng lĩvkav nh mưealp ờdkeb i mộvbnt t hiệraxl u Thiêehsm n-tửjwxs binh, mộvbnt t tưealp ớrzey ng thốdgot ng lĩvkav nh kịsfjl binh, mưealp ờdkeb i tưealp ớrzey ng thốdgot ng lĩvkav nh cáomsq c hiệraxl u binh củirdm a châyhgv u-lộvbnt , bốdgot n đjptb ôhmxu đjptb ốdgot c. Tổdpxj ng cộvbnt ng 26 tưealp ớrzey ng.
Đkpkt ạiord o-Hạiord nh đjptb ểgvua 26 thăirdm m vàocbo o trong cáomsq i hộvbnt p, rồirdm i ngàocbo i nâyhgv ng hộvbnt p lêehsm n ngang màocbo y khấpqpv n:
– Xin liệraxl t tổdpxj 88 đjptb ờdkeb i vua Hùdqrw ng, vua An-Dưealp ơirdm ng cùdqrw ng chưealp đjptb ạiord i thầsfjl n, vua Trưealp ng cùdqrw ng 162 anh hùdqrw ng... xin anh linh liệraxl t tổdpxj chọavyu n cho hai tưealp ớrzey ng xứycbu ng đjptb áomsq ng đjptb ểgvua trấpqpv n ởacrj phòfbbw ng tuyếjcrh n Nhưealp -nguyệraxl t.
Khấpqpv n xong ngàocbo i bảfbbw o ưealp ng binh:
– Gọavyu i cho thầsfjl y mộvbnt t chim ưealp ng.
Ưealp ng binh rúirdm t tùdqrw vàocbo ra thổdpxj i lêehsm n tu tu, lậvbnt p tứycbu c cómbkm mộvbnt t chim ưealp ng từvaue ngoàocbo i bay vàocbo o đjptb ậvbnt u trêehsm n tay ngàocbo i. Ngàocbo i nómbkm i:
– Trong hộvbnt p nàocbo y cómbkm 26 thăirdm m, thìjwxs 24 thăirdm m trắjptb ng, còfbbw n hai thăirdm m bầsfjl n tăirdm ng vẽrzey con rồirdm ng. Ai đjptb ưealp ợoczf c chim ưealp ng rúirdm t cho thăirdm m cómbkm con rồirdm ng, thìjwxs sẽrzey lĩvkav nh vinh hạiord nh trấpqpv n Nhưealp -nguyệraxl t.
Thếjcrh rồirdm i ngàocbo i chỉugtp tay vàocbo o cáomsq i hộvbnt p, chim ưealp ng nhặfock t thăirdm m đjptb ưealp a đjptb ếjcrh n tậvbnt n tay cáomsq c tưealp ớrzey ng. Sau khi 26 tưealp ớrzey ng nhậvbnt n thăirdm m rồirdm i, ngàocbo i hôhmxu :
– Mởacrj thăirdm m ra.
Chưealp tưealp ớrzey ng mởacrj thăirdm m cùdqrw ng mộvbnt t lúirdm c. Đkpkt úirdm ng làocbo cómbkm ngưealp ờdkeb i màocbo cũocbo ng tạiord i trờdkeb i, hai tưealp ớrzey ng Mai Cầsfjl m, Quáomsq ch Y trúirdm ng thăirdm m cómbkm con rồirdm ng. Hai tưealp ớrzey ng chắjptb p tay hưealp ớrzey ng lêehsm n trờdkeb i:
– Đkpkt a tạiord Quốdgot c-tổdpxj , Quốdgot c-mẫvbnt u đjptb ãohbj chọavyu n chúirdm ng con.
Chưealp tưealp ớrzey ng đjptb ềedhd u đjptb ưealp a lờdkeb i chúirdm c tụealp ng hai tưealp ớrzey ng.
Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u tớrzey i bêehsm n hai tưealp ớrzey ng, ngàocbo i nắjptb m lấpqpv y vai hai tưealp ớrzey ng, trong khi nưealp ớrzey c mắjptb t chảfbbw y xuốdgot ng đjptb ôhmxu i gòfbbw máomsq :
– Chịsfjl biếjcrh t chíavyu nh khíavyu chưealp tưealp ớrzey ng hàocbo o hùdqrw ng vôhmxu tậvbnt n. Chịsfjl cũocbo ng biếjcrh t hai em do liệraxl t tổdpxj chọavyu n. Nay hai em đjptb ưealp ợoczf c tậvbnt n trung báomsq o quốdgot c, chịsfjl mừvaue ng cho hai em. Nhưealp ng nàocbo y, hai em đjptb ãohbj nghĩvkav kỹudsd chưealp a?
Hai tưealp ớrzey ng quỳirdm gốdgot i rậvbnt p đjptb ầsfjl u xuốdgot ng đjptb ấpqpv t:
– Chúirdm ng em làocbo nhữeumg ng trẻfbbw mồirdm côhmxu i, lang thang vôhmxu sởacrj bấpqpv t chíavyu , đjptb ưealp ợoczf c hậvbnt u thưealp ơirdm ng yêehsm u nhưealp con. Hậvbnt u nuôhmxu i dạiord y bọavyu n em, gâyhgv y dựehsm ng hạiord nh phúirdm c sựehsm nghiệraxl p cho bọavyu n em. Nay hậvbnt u thấpqpv y bọavyu n em sắjptb p chếjcrh t, màocbo lòfbbw ng khôhmxu ng nỡomsq . Nhưealp ng hậvbnt u ơirdm i! Con ngưealp ờdkeb i ta ai cũocbo ng phảfbbw i chếjcrh t, khôhmxu ng chếjcrh t bằovaf ng cáomsq ch nàocbo y, thìjwxs cũocbo ng chếjcrh t bằovaf ng cáomsq ch kia. Nay chúirdm ng em đjptb ưealp ợoczf c chọavyu n cáomsq i chếjcrh t vinh dựehsm nhấpqpv t, thìjwxs thựehsm c làocbo trờdkeb i cho bọavyu n em. Hậvbnt u cứycbu đjptb ểgvua cho cáomsq c em ra đjptb i.
Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u bảfbbw o Mai Cầsfjl m, Quáomsq ch Y:
– Hai em xòfbbw e bàocbo n tay ra nàocbo o!
Hai tưealp ớrzey ng xòfbbw e bàocbo n tay ra trưealp ớrzey c mặfock t hậvbnt u. Ngàocbo i nắjptb m lấpqpv y bàocbo n tay hai tưealp ớrzey ng, đjptb ưealp a lêehsm n miệraxl ng cắjptb n sẽrzey mộvbnt t cáomsq i:
– Hồirdm i gặfock p cáomsq c em ởacrj hồirdm Tâyhgv y, chịsfjl đjptb ãohbj cắjptb n bàocbo n tay cáomsq c em, đjptb ểgvua sau nàocbo y đjptb i đjptb âyhgv u, cáomsq c em cũocbo ng khôhmxu ng quêehsm n chịsfjl . Bâyhgv y giờdkeb chịsfjl lạiord i cắjptb n nữeumg a, đjptb ểgvua khôhmxu ng bao giờdkeb chịsfjl em ta quêehsm n nhau.
Thưealp ờdkeb ng-Kiệraxl t đjptb ứycbu ng lêehsm tómbkm m tắjptb t:
– Tôhmxu i xin nhắjptb c lạiord i năirdm m đjptb iềedhd u.
Trong phòfbbw ng im phăirdm ng phắjptb c.
– Mộvbnt t làocbo , chưealp a biếjcrh t ngàocbo y mưealp ờdkeb i chíavyu n tháomsq ng giêehsm ng, giờdkeb Thìjwxs n, quâyhgv n Tốdgot ng sẽrzey vưealp ợoczf t biêehsm n đjptb áomsq nh xốdgot ng Thăirdm ng-long hay khôhmxu ng? Nhưealp ng tôhmxu i biếjcrh t chắjptb c rằovaf ng chúirdm ng phảfbbw i tiếjcrh n quâyhgv n cho nhanh, vìjwxs sang tháomsq ng ba, trờdkeb i bắjptb t đjptb ầsfjl u nómbkm ng, màocbo chưealp a chiếjcrh m đjptb ưealp ợoczf c Đkpkt ạiord i-Việraxl t, thìjwxs chúirdm ng phảfbbw i lui quâyhgv n, nếjcrh u khôhmxu ng thìjwxs bộvbnt , kịsfjl binh sẽrzey bệraxl nh màocbo chếjcrh t hếjcrh t. Bằovaf ng lui quâyhgv n thìjwxs bọavyu n Quáomsq ch Quỳirdm , Triệraxl u Tiếjcrh t sẽrzey bịsfjl xửjwxs trảfbbw m. Chủirdm tâyhgv m củirdm a chúirdm ng làocbo pháomsq vỡomsq Nhưealp -nguyệraxl t, rồirdm i dùdqrw ng kịsfjl binh tiếjcrh n khẩomsq n cấpqpv p vềedhd Thăirdm ng-long, bộvbnt binh tiếjcrh n sau. Quâyhgv n tâyhgv n-đjptb ằovaf ng-hảfbbw i sẽrzey đjptb áomsq nh chiếjcrh m cáomsq c xãohbj ấpqpv p đjptb ểgvua kiếjcrh m lưealp ơirdm ng, dâyhgv n phu.
Ôhiht ng chỉugtp vàocbo o tưealp ớrzey ng Nguyễedhd n Căirdm n:
– Tổdpxj ng trấpqpv n tạiord i Nhưealp -nguyệraxl t làocbo Trấpqpv n-Bắjptb c thưealp ợoczf ng tưealp ớrzey ng quâyhgv n Tảfbbw n-viêehsm n hầsfjl u Nguyễedhd n Căirdm n. Lựehsm c lưealp ợoczf ng thốdgot ng thuộvbnt c gồirdm m cómbkm hai hiệraxl u Thiêehsm n-tửjwxs binh Bổdpxj ng-tháomsq nh, Bảfbbw o-thắjptb ng, mưealp ờdkeb i dàocbo n Thầsfjl n-nỏohbj , mộvbnt t hiệraxl u thúirdm binh gồirdm m sáomsq u sưealp Phong, Tưealp ợoczf ng, Ưealp ng, Hổdpxj , Báomsq o, Ngao. Vềedhd cao thủirdm gồirdm m bốdgot n đjptb ạiord i sưealp Viêehsm n Căirdm n, Viêehsm n Mộvbnt c, Viêehsm n Chi, Viêehsm n Diệraxl p chùdqrw a Báomsq o-âyhgv n; Hùdqrw ng Nhâyhgv n, Hùdqrw ng Nghĩvkav a, Hùdqrw ng Lễedhd , Âqjqr u Hoàocbo ng, Âqjqr u Thanh, Âqjqr u Huyềedhd n. Đkpkt ặfock c biệraxl t còfbbw n nghìjwxs n đjptb ệraxl tửjwxs củirdm a trưealp ờdkeb ng Long-thàocbo nh ẩomsq n-sĩvkav Tôhmxu n Đkpkt ảfbbw n, do phu nhâyhgv n Vũocbo Thanh-Thảfbbw o chỉugtp huy.
Ôhiht ng chỉugtp vàocbo o côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm n-Ninh:
– Kếjcrh tiếjcrh p Nhưealp -nguyệraxl t làocbo vòfbbw ng đjptb ai bảfbbw o vệraxl Thăirdm ng-long, do côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm n-Ninh chỉugtp huy. Lựehsm c lưealp ợoczf ng trựehsm c thuộvbnt c cómbkm hiệraxl u Thiêehsm n-tửjwxs binh Ngựehsm -long, kịsfjl -binh, hiệraxl u binh đjptb ịsfjl a phưealp ơirdm ng Hồirdm ng-châyhgv u trấpqpv n ởacrj Cổdpxj -pháomsq p; hiệraxl u Thiêehsm n-tửjwxs binh Quảfbbw ng-tháomsq nh, hiệraxl u binh đjptb ịsfjl a phưealp ơirdm ng Sơirdm n-Nam phâyhgv n táomsq n vàocbo o cáomsq c xãohbj cùdqrw ng hoàocbo ng nam đjptb áomsq nh vàocbo o hôhmxu ng đjptb ịsfjl ch. Yểgvua m trợoczf cho Cổdpxj -pháomsq p còfbbw n cómbkm mưealp ờdkeb i dàocbo n Thầsfjl n-nỏohbj , sáomsq u sưealp thúirdm , mộvbnt t nghìjwxs n đjptb ệraxl tửjwxs pháomsq i Tảfbbw n-viêehsm n.
Cáomsq c tưealp ớrzey ng im lặfock ng, dùdqrw khôhmxu ng phảfbbw i lệraxl nh củirdm a mìjwxs nh cũocbo ng phảfbbw i nghe cho rõcjar , đjptb ểgvua còfbbw n biếjcrh t màocbo phốdgot i hợoczf p.
– Hai làocbo , mặfock t Phúirdm -lưealp ơirdm ng, Nham-biềedhd n. Ởvarb đjptb âyhgv y Tốdgot ng chỉugtp hưealp trưealp ơirdm ng thanh thếjcrh . Ta nhâyhgv n đjptb ómbkm dùdqrw ng toàocbo n lựehsm c đjptb áomsq nh chúirdm ng. Mặfock t Phúirdm -lưealp ơirdm ng do phòfbbw mãohbj Hoàocbo ng Kiệraxl n, côhmxu ng chúirdm a Đkpkt ộvbnt ng-Thiêehsm n trấpqpv n giữeumg . Lựehsm c lưealp ợoczf ng trựehsm c thuộvbnt c cómbkm hai hiệraxl u Thiêehsm n-tửjwxs binh Vũocbo -thắjptb ng, Bổdpxj ng-nhậvbnt t; 10 dàocbo n Thầsfjl n-nỏohbj , sáomsq u sưealp thúirdm binh; tăirdm ng việraxl n thêehsm m bốdgot n cao thủirdm Hùdqrw ng Tríavyu , Hùdqrw ng Tíavyu n, Âqjqr u Lam, Âqjqr u Hồirdm ng; mộvbnt t ngàocbo n cao thủirdm pháomsq i Tiêehsm u-sơirdm n. Bằovaf ng mọavyu i giáomsq phảfbbw i giữeumg vữeumg ng mặfock t nàocbo y, nếjcrh u nhưealp vìjwxs lýcnex do gìjwxs đjptb ểgvua Tốdgot ng pháomsq vỡomsq phòfbbw ng tuyếjcrh n Phúirdm -lưealp ơirdm ng, thìjwxs Thăirdm ng-long lâyhgv m nguy, bởacrj i phíavyu a sau khôhmxu ng còfbbw n lựehsm c lưealp ợoczf ng nàocbo o nữeumg a.
Côhmxu ng chúirdm a Đkpkt ộvbnt ng Thiêehsm n chỉugtp vàocbo o phòfbbw mãohbj Hoàocbo ng Kiệraxl n; Lýcnex Đkpkt oan, Trầsfjl n Ngọavyu c-Liêehsm n; Lýcnex Tứycbu , Mai Tứycbu ; Trầsfjl n Di, Phưealp ơirdm ng Lýcnex :
– Đkpkt ạiord i huynh đjptb ừvaue ng lo. Tốdgot ng chỉugtp cómbkm thểgvua vưealp ợoczf t Phúirdm -lưealp ơirdm ng, khi tấpqpv t cảfbbw chúirdm ng em bịsfjl tan thâyhgv y màocbo thôhmxu i.
Chưealp tưealp ớrzey ng vỗgvua tay.
– Ba làocbo mặfock t Nham-biềedhd n. Mặfock t nàocbo y củirdm a Tốdgot ng làocbo hưealp . Còfbbw n ta, thìjwxs ta đjptb áomsq nh nhưealp séxboh t nổdpxj , diệraxl t cáomsq c đjptb ạiord o binh Tốdgot ng ởacrj Nham-biềedhd n, rồirdm i tiếjcrh n vềedhd Nhưealp -nguyệraxl t. Mặfock t nàocbo y do Trung-Thàocbo nh vưealp ơirdm ng, Tíavyu n-Nghĩvkav a vưealp ơirdm ng tổdpxj ng chỉugtp huy. Lựehsm c lưealp ợoczf ng thốdgot ng thuộvbnt c gồirdm m năirdm m hiệraxl u Thiêehsm n-tửjwxs binh Đkpkt ằovaf ng-hảfbbw i, Long-dựehsm c, Hùdqrw ng-lưealp ợoczf c, Vạiord n-tiệraxl p, Thầsfjl n-đjptb iệraxl n; đjptb ộvbnt i Thầsfjl n-tiễedhd n Long-biêehsm n, đjptb ộvbnt i Giao-long Tâyhgv y-hồirdm ; mộvbnt t nghìjwxs n võcjar sĩvkav pháomsq i Đkpkt ôhmxu ng-a; hạiord m đjptb ộvbnt i Thầsfjl n-phùdqrw .
Trung-Thàocbo nh, Tíavyu n-Nghĩvkav a cùdqrw ng chưealp tưealp ớrzey ng đjptb ứycbu ng dậvbnt y nhậvbnt n lệraxl nh.
– Bốdgot n làocbo , Khu-mậvbnt t việraxl n sẽrzey dùdqrw ng chim ưealp ng đjptb em lệraxl nh cho phòfbbw mãohbj Thâyhgv n Cảfbbw nh-Long, côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm m-Thàocbo nh đjptb em quâyhgv n vưealp ợoczf t biêehsm n đjptb áomsq nh sang Vĩvkav nh-bìjwxs nh, Tâyhgv y-bìjwxs nh, Lộvbnt c-châyhgv u đjptb ểgvua dọavyu a Tốdgot ng. Côhmxu ng chúirdm a Côhmxu i-sơirdm n, phòfbbw mãohbj Tôhmxu n Mạiord nh đjptb áomsq nh chiếjcrh m Quyếjcrh t-lýcnex ; Quáomsq n-quâyhgv n thưealp ợoczf ng tưealp ớrzey ng quâyhgv n Đkpkt inh Hoàocbo ng-Nghi sẽrzey đjptb áomsq nh Chi-lăirdm ng, cắjptb t đjptb ưealp ờdkeb ng lui quâyhgv n tiếjcrh p tếjcrh lưealp ơirdm ng thảfbbw o củirdm a Tốdgot ng.
– Năirdm m làocbo đjptb ộvbnt i côhmxu ng táomsq c đjptb ặfock c biệraxl t, do quan Tháomsq i-phómbkm Quáomsq ch Sĩvkav -An chỉugtp huy vớrzey i đjptb ộvbnt i cao thủirdm trưealp ờdkeb ng Tháomsq i-hàocbo dàocbo n ra từvaue Phúirdm -lưealp ơirdm ng tớrzey i Nhưealp -nguyệraxl t, Nham-biềedhd n, ngàocbo y đjptb êehsm m dùdqrw ng loa đjptb ọavyu c bộvbnt Thiêehsm n-thưealp nghịsfjl chếjcrh thờdkeb i Tốdgot ng Nhâyhgv n-tôhmxu ng cho binh tưealp ớrzey ng giặfock c nghe. Khôhmxu ng biếjcrh t quan Tháomsq i-phómbkm cómbkm đjptb iềedhd u gìjwxs thắjptb c mắjptb c khôhmxu ng?
Quáomsq ch Sĩvkav -An làocbo quan văirdm n, bâyhgv y giờdkeb đjptb ưealp ợoczf c lệraxl nh ra trậvbnt n, ôhmxu ng vui mừvaue ng chi siếjcrh t kểgvua :
– Đkpkt ạiord i-tưealp -mãohbj cómbkm nhãohbj ýcnex cho tôhmxu i ra trậvbnt n, thựehsm c thâyhgv m cảfbbw m vôhmxu cùdqrw ng. Tôhmxu i cómbkm đjptb ềedhd nghịsfjl nàocbo y: Nhiềedhd u ngưealp ờdkeb i trong chúirdm ng ta biếjcrh t nómbkm i tiếjcrh ng Hoa, nhưealp ng nómbkm i tiếjcrh ng Hoa Biệraxl n-kinh thìjwxs íavyu t ai nómbkm i trôhmxu i chảfbbw y văirdm n chưealp ơirdm ng. Tôhmxu i từvaue ng đjptb i sứycbu , đjptb ãohbj họavyu c nómbkm i tiếjcrh ng Biệraxl n-kinh, nhưealp ng nộvbnt i lựehsm c khôhmxu ng làocbo m bao đjptb ểgvua cómbkm thểgvua pháomsq t thanh vưealp ợoczf t sôhmxu ng đjptb ếjcrh n trạiord i Tốdgot ng. Ởvarb đjptb âyhgv y, ta cómbkm ba vịsfjl , khôhmxu ng nhữeumg ng võcjar côhmxu ng cao cưealp ờdkeb ng, nộvbnt i lựehsm c xung mãohbj n, màocbo văirdm n chưealp ơirdm ng quáomsq n thếjcrh , nómbkm i tiếjcrh ng Biệraxl n-kinh nhưealp ngưealp ờdkeb i Tốdgot ng. Xin Đkpkt ạiord i-tưealp -mãohbj mờdkeb i ba vịsfjl ấpqpv y cùdqrw ng làocbo m vớrzey i tôhmxu i thìjwxs hay biếjcrh t bao.
Mọavyu i ngưealp ờdkeb i cùdqrw ng đjptb ổdpxj dồirdm n mắjptb t nhìjwxs n Côhmxu i-sơirdm n tam anh. Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u biếjcrh t Thưealp ờdkeb ng-Kiệraxl t làocbo sưealp đjptb iệraxl t, nêehsm n khôhmxu ng dáomsq m sai ba đjptb ạiord i sưealp báomsq . Hậvbnt u đjptb ịsfjl nh lêehsm n tiếjcrh ng, thìjwxs Phụealp -Quốdgot c đjptb ãohbj nómbkm i:
– Quan Tháomsq i-phómbkm đjptb ãohbj cómbkm ýcnex kiếjcrh n ấpqpv y, thìjwxs chúirdm ng tôhmxu i đjptb âyhgv u dáomsq m từvaue . Đkpkt ưealp ợoczf c! Vậvbnt y thếjcrh nàocbo y, chúirdm ng tôhmxu i dẫvbnt n đjptb ệraxl tửjwxs , trưealp ờdkeb ng Tháomsq i-hàocbo đjptb i pháomsq t thanh. Còfbbw n quan Tháomsq i-phómbkm thìjwxs nghiêehsm n cứycbu u, rồirdm i viếjcrh t ra bảfbbw n văirdm n, đjptb ểgvua chúirdm ng tôhmxu i pháomsq t thanh cho thốdgot ng nhấpqpv t.
Buổdpxj i hộvbnt i chấpqpv m dứycbu t.
Tếjcrh t Đkpkt inh-Tỵgsam năirdm m nay trêehsm n khắjptb p đjptb ấpqpv t nưealp ớrzey c Đkpkt ạiord i-Việraxl t, gầsfjl n nhưealp dâyhgv n chúirdm ng khôhmxu ng còfbbw n tâyhgv m tríavyu nghĩvkav đjptb ếjcrh n ăirdm n uốdgot ng, vui mừvaue ng, vìjwxs cáomsq i tin 40 vạiord n quâyhgv n Tốdgot ng, 60 vạiord n bảfbbw o binh, dâyhgv n phu đjptb ãohbj tràocbo n đjptb ếjcrh n Bắjptb c sôhmxu ng Nhưealp -nguyệraxl t. Chúirdm ng nhưealp đjptb àocbo n hổdpxj đjptb ómbkm i, đjptb ang rìjwxs nh rậvbnt p, chờdkeb dịsfjl p thuậvbnt n tiệraxl n làocbo nhảfbbw y xuốdgot ng ăirdm n thịsfjl t dâyhgv n Thăirdm ng-long.
Nhưealp ng trưealp a mùdqrw ng mộvbnt t, mõcjar khắjptb p nơirdm i cùdqrw ng rao rằovaf ng: Trung-Thàocbo nh vưealp ơirdm ng, Tíavyu n-Nghĩvkav a vưealp ơirdm ng đjptb ãohbj đjptb ộvbnt t kíavyu ch quâyhgv n Tốdgot ng giữeumg a đjptb êehsm m giao thừvaue a. Giặfock c chếjcrh t đjptb ếjcrh n hơirdm n sáomsq u vạiord n. Sau đjptb ómbkm , khắjptb p cáomsq c trấpqpv n, cáomsq c huyệraxl n, cáomsq c làocbo ng... cáomsq c thầsfjl y đjptb ồirdm kểgvua truyệraxl n cho dâyhgv n chúirdm ng nghe vềedhd chi tiếjcrh t trậvbnt n đjptb áomsq nh. Trong quâyhgv n, thìjwxs cáomsq c vịsfjl sưealp trưealp ởacrj ng, đjptb ạiord o trưealp ởacrj ng tậvbnt p họavyu p quâyhgv n sĩvkav lạiord i kểgvua cho họavyu nghe.
Dâyhgv n chúirdm ng bớrzey t lo sợoczf , ngưealp ờdkeb i ngưealp ờdkeb i hăirdm m hởacrj lo phòfbbw ng bịsfjl giữeumg làocbo ng khi giặfock c tớrzey i.
Ngay đjptb êehsm m mùdqrw ng mộvbnt t, sang ngàocbo y mùdqrw ng hai, mõcjar lạiord i rao mộvbnt t tin lạiord lùdqrw ng vôhmxu cùdqrw ng:
« Hai đjptb ạiord i bồirdm táomsq t Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh trong khi vâyhgv n Trung-thổdpxj đjptb ãohbj trịsfjl bệraxl nh, trừvaue tàocbo trong thàocbo nh Biệraxl n-kinh. Vua Tốdgot ng cúirdm ng dàocbo ng mộvbnt t kho đjptb ồirdm ng. Đkpkt âyhgv y khôhmxu ng phảfbbw i đjptb ồirdm ng bìjwxs nh thưealp ờdkeb ng, màocbo làocbo tinh hoa linh khíavyu Trung-thổdpxj kếjcrh t tinh màocbo thàocbo nh. Hai ngàocbo i đjptb ãohbj dùdqrw ng đjptb ồirdm ng đjptb ómbkm đjptb ểgvua đjptb úirdm c: Nam thiêehsm n tứycbu khíavyu . Tứycbu khíavyu gồirdm m mộvbnt t tưealp ợoczf ng Phậvbnt t cao hai trưealp ợoczf ng, mộvbnt t cáomsq i vạiord c nặfock ng ba vạiord n câyhgv n, mộvbnt t cáomsq i chuôhmxu ng ngâyhgv n thiêehsm n, vàocbo đjptb ỉugtp nh tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n. Vớrzey i Nam thiêehsm n tứycbu đjptb ạiord i thầsfjl n khíavyu , thìjwxs chưealp thiêehsm n, chưealp bồirdm táomsq t, chưealp thầsfjl n sẽrzey giáomsq ng hạiord đjptb áomsq nh tan giặfock c Tốdgot ng. Dâyhgv n chúirdm ng muốdgot n biếjcrh t rõcjar chi tiếjcrh t hãohbj y đjptb ếjcrh n cáomsq c quáomsq n tràocbo , cáomsq c trưealp ờdkeb ng họavyu c màocbo nghe thầsfjl y đjptb ồirdm kểgvua rõcjar ngọavyu n nguồirdm n ».
Dâyhgv n chúirdm ng lạiord i àocbo o àocbo o đjptb ếjcrh n cáomsq c trưealp ờdkeb ng, cáomsq c quáomsq n tràocbo nghe thấpqpv y đjptb ồirdm kểgvua truyệraxl n. Trong quâyhgv n, thìjwxs cáomsq c cấpqpv p chỉugtp huy họavyu p tưealp ớrzey ng sĩvkav đjptb ểgvua giảfbbw ng giảfbbw i. Thếjcrh làocbo khắjptb p Đkpkt ạiord i-Việraxl t, chỗgvua nàocbo o cũocbo ng nghe nómbkm i vềedhd Nam thiêehsm n tứycbu đjptb ạiord i thầsfjl n khíavyu .
Tạiord i rừvaue ng Bắjptb c-biêehsm n, nơirdm i éxboh m quâyhgv n củirdm a hiệraxl u binh Quảfbbw ng-vũocbo ởacrj trong rừvaue ng Bắjptb c-biêehsm n.
Từvaue hôhmxu m đjptb ưealp ợoczf c chỉugtp dụealp củirdm a Linh-Nhâyhgv n hoàocbo ng tháomsq i hậvbnt u truyềedhd n rúirdm t quâyhgv n vàocbo o ẩomsq n trong rừvaue ng, chờdkeb khi cómbkm lệraxl nh, sẽrzey đjptb áomsq nh vàocbo o hậvbnt u quâyhgv n đjptb ịsfjl ch đjptb ếjcrh n giờdkeb ; Phòfbbw mãohbj Thâyhgv n Cảfbbw nh-Long, côhmxu ng chúirdm a Thiêehsm n-Thàocbo nh; phòfbbw mãohbj Tôhmxu n Mạiord nh, côhmxu ng chúirdm a Côhmxu i-sơirdm n; Quáomsq n-quâyhgv n thưealp ợoczf ng tưealp ớrzey ng quâyhgv n Đkpkt inh Hoàocbo ng-Nghi, quậvbnt n chúirdm a Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh; đjptb ôhmxu thốdgot ng Lýcnex Tam vàocbo phu nhâyhgv n... phâyhgv n táomsq n quâyhgv n ra thàocbo nh từvaue ng tốdgot t (100 ngưealp ờdkeb i), rồirdm i cho ẩomsq n vàocbo o cáomsq c trang đjptb ộvbnt ng Bắjptb c-biêehsm n chờdkeb lệraxl nh.
Lúirdm c đjptb ưealp ợoczf c lệraxl nh rúirdm t quâyhgv n vàocbo o rừvaue ng, Đkpkt inh Hoàocbo ng-Nghi bàocbo n vớrzey i Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh, Chang-Lan rằovaf ng: Vi Thủirdm -An hàocbo ng Tốdgot ng thựehsm c, nhưealp ng nay y chếjcrh t rồirdm i, màocbo mấpqpv y chụealp c trang đjptb ộvbnt ng thốdgot ng thuộvbnt c y thìjwxs bấpqpv t mãohbj n vìjwxs Tốdgot ng bắjptb t dâyhgv n phu, thu lưealp ơirdm ng, nêehsm n vẫvbnt n anh hùdqrw ng mộvbnt t cõcjar i. Chúirdm ng ta cửjwxs sứycbu giảfbbw tớrzey i liêehsm n lạiord c vớrzey i họavyu , giúirdm p đjptb ỡomsq , bảfbbw o vệraxl họavyu ; nhưealp vậvbnt y ta vừvaue a đjptb ưealp ợoczf c dâyhgv n, vừvaue a cómbkm lưealp ơirdm ng thựehsm c nuôhmxu i quâyhgv n.
Thếjcrh làocbo hầsfjl u thìjwxs lưealp u đjptb ộvbnt ng nay đjptb âyhgv y, mai đjptb ómbkm , trong khi Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh hoạiord t đjptb ộvbnt ng ởacrj phíavyu a Đkpkt ôhmxu ng, Chang-Lan hoạiord t đjptb ộvbnt ng ởacrj phíavyu a Tâyhgv y-Bắjptb c, vợoczf chồirdm ng Lýcnex Tam hoạiord t đjptb ộvbnt ng ởacrj vùdqrw ng Chi-lăirdm ng.
Tuy ẩomsq n ởacrj cáomsq c trang đjptb ộvbnt ng trong rừvaue ng, nhưealp ng tếjcrh t Đkpkt inh-Tỵgsam , Hoàocbo ng-Nghi cũocbo ng cho binh, tưealp ớrzey ng ăirdm n tếjcrh t rấpqpv t đjptb ầsfjl y đjptb ủirdm . Sáomsq ng mùdqrw ng hai, quâyhgv n báomsq o rằovaf ng cómbkm cốdgot nhâyhgv n từvaue Thăirdm ng-long lêehsm n thăirdm m. Hầsfjl u vộvbnt i ra đjptb ómbkm n, thìjwxs ra sưealp Viêehsm n-Căirdm n ởacrj chùdqrw a Báomsq o-âyhgv n. Cốdgot nhâyhgv n gặfock p nhau, hầsfjl u quêehsm n cảfbbw lễedhd nghi, chạiord y ra ôhmxu m lấpqpv y sưealp :
– Sưealp huynh! Sưealp phụealp vẫvbnt n thưealp ờdkeb ng an lạiord c chứycbu ? Sưealp báomsq Mộvbnt c-tồirdm n vẫvbnt n mạiord nh khoẻfbbw chứycbu ? Làocbo ng Siêehsm u-loạiord i ta vẫvbnt n an ninh chứycbu ?
– Tấpqpv t cảfbbw đjptb ềedhd u đjptb ưealp ợoczf c Phậvbnt t-tổdpxj hộvbnt trìjwxs vôhmxu sựehsm . Sưealp báomsq sai sưealp huynh lêehsm n gặfock p hầsfjl u cómbkm truyệraxl n khẩomsq n.
Đkpkt ốdgot i vớrzey i bọavyu n mãohbj i quốdgot c cầsfjl u vinh, bọavyu n tham quan áomsq c báomsq , thìjwxs Mộvbnt c-tồirdm n hòfbbw a thưealp ợoczf ng cựehsm c kỳirdm nghiêehsm m khắjptb c. Nhưealp ng đjptb ốdgot i vớrzey i đjptb ệraxl tửjwxs , thìjwxs ngàocbo i lạiord i cựehsm c kỳirdm ôhmxu n nhu, yêehsm u thưealp ơirdm ng. Trong Long-biêehsm n ngũocbo hùdqrw ng, ngàocbo i thưealp ơirdm ng Hoàocbo ng-Nghi nhấpqpv t. Nêehsm n nay nghe thấpqpv y sứycbu giảfbbw củirdm a ngàocbo i lêehsm n truyềedhd n lệraxl nh, hầsfjl u vộvbnt i ngồirdm i ngay ngắjptb n lạiord i:
– Sưealp báomsq truyềedhd n cho đjptb ệraxl phảfbbw i làocbo m gìjwxs đjptb âyhgv y?
Viêehsm n Căirdm n ghéxboh miệraxl ng vàocbo o tai Hoàocbo ng-Nghi thuậvbnt t mộvbnt t lúirdm c. Hoàocbo ng-Nghi gậvbnt t đjptb ầsfjl u tỏohbj ýcnex hiểgvua u. Ngay chiềedhd u hôhmxu m đjptb ómbkm , hầsfjl u tậvbnt p trung binh tưealp ớrzey ng lạiord i cho Viêehsm n-Căirdm n tưealp ờdkeb ng thuậvbnt t tìjwxs nh hìjwxs nh miềedhd n xuôhmxu i.
Sau khi tưealp ờdkeb ng thuậvbnt t hai đjptb ềedhd tàocbo i lớrzey n:
– Mộvbnt t làocbo trậvbnt n đjptb ộvbnt t kíavyu ch đjptb êehsm m Giao-thừvaue a củirdm a Trung-Thàocbo nh, Tíavyu n-Nghĩvkav a nhịsfjl vưealp ơirdm ng.
– Hai làocbo vua Đkpkt ưealp ờdkeb ng sai Cao Biềedhd n sang Đkpkt ạiord i-Việraxl t yểgvua m hếjcrh t cáomsq c thếjcrh đjptb ấpqpv t linh, lấpqpv y tấpqpv t cảfbbw tinh hoa linh khíavyu bỏohbj vàocbo o bụealp ng ba mưealp ơirdm i sáomsq u con trâyhgv u vàocbo ng đjptb em vềedhd giam núirdm i Tháomsq i-sơirdm n. Đkpkt ếjcrh n đjptb ờdkeb i vua Tốdgot ng Tháomsq i-tôhmxu ng, vìjwxs thấpqpv t trậvbnt n nêehsm n sai đjptb àocbo o trâyhgv u mang vềedhd yểgvua m ởacrj trong Hoàocbo ng-cung, hy vọavyu ng tuyệraxl t hếjcrh t linh khíavyu Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Trong dịsfjl p hai tháomsq nh tăirdm ng Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh vâyhgv n du Trung-thổdpxj , trừvaue tàocbo tạiord i Hoàocbo ng-cung Tốdgot ng, đjptb ưealp ợoczf c nhàocbo vua cúirdm ng dàocbo ng đjptb ồirdm ng đjptb en. Hai ngàocbo i làocbo m phéxboh p lấpqpv y hếjcrh t mộvbnt t kho đjptb ồirdm ng đjptb em vềedhd Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Nhâyhgv n đjptb ómbkm hai ngàocbo i đjptb oạiord t ba mưealp ơirdm i sáomsq u con trâyhgv u chứycbu a tinh hoa anh linh tộvbnt c Việraxl t, rồirdm i đjptb em vềedhd đjptb ặfock t vàocbo o chỗgvua cũocbo . Hiệraxl n linh khíavyu Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ang sáomsq ng rựehsm c trờdkeb i Nam.
Hôhmxu m sau sưealp Viêehsm n-Căirdm n thuậvbnt t việraxl c hai tháomsq nh tăirdm ng đjptb em đjptb ồirdm ng đjptb en vềedhd đjptb úirdm c bốdgot n bảfbbw o khíavyu củirdm a Đkpkt ạiord i-Việraxl t:
Thầsfjl n khíavyu thứycbu nhấpqpv t
« Thầsfjl n khíavyu thứycbu nhấpqpv t màocbo ngàocbo i đjptb úirdm c làocbo đjptb ỉugtp nh tháomsq p Đkpkt ạiord i-thắjptb ng Báomsq o-thiêehsm n. Tháomsq p nằovaf m trong khuôhmxu n viêehsm n chùdqrw a Sùdqrw ng-kháomsq nh Báomsq o-thiêehsm n. Chùdqrw a Sùdqrw ng-kháomsq nh Báomsq o-thiêehsm n dựehsm ng vàocbo o tháomsq ng tưealp , năirdm m Bíavyu nh-Thâyhgv n, nhằovaf m niêehsm n hiệraxl u Long-thụealp y Tháomsq i-bìjwxs nh thứycbu ba đjptb ờdkeb i đjptb ứycbu c Tháomsq nh-tôhmxu ng (1056). Sởacrj dĩvkav chùdqrw a cómbkm têehsm n Báomsq o-thiêehsm n, vìjwxs ngàocbo y lễedhd Thưealp ợoczf ng-nguyêehsm n, tứycbu c rằovaf m tháomsq ng giêehsm ng năirdm m ấpqpv y, vua xa giáomsq ra hồirdm Tâyhgv y xem cáomsq . Khi đjptb ếjcrh n bờdkeb đjptb êehsm , thìjwxs gặfock p mộvbnt t ngưealp ờdkeb i trang phụealp c nhưealp thằovaf ng đjptb iêehsm n, mắjptb ng vua rằovaf ng: Nhàocbo vua làocbo m chúirdm a trờdkeb i Nam, sao khôhmxu ng tu đjptb ứycbu c, sửjwxs a sang chíavyu nh sựehsm , màocbo lạiord i rong chơirdm i? Nhưealp vậvbnt y làocbo làocbo m gưealp ơirdm ng xấpqpv u khiếjcrh n cho bọavyu n quan lạiord i tham ôhmxu , hàocbo hiếjcrh p dâyhgv n chúirdm ng. Ta làocbo thầsfjl n, đjptb ưealp ợoczf c thưealp ợoczf ng đjptb ếjcrh sai xuốdgot ng giữeumg việraxl c mưealp a nắjptb ng vùdqrw ng nàocbo y. Nay thấpqpv y dâyhgv n khổdpxj , nêehsm n hiệraxl n ra báomsq o cho vua hay. Lậvbnt p tứycbu c đjptb ứycbu c Tháomsq nh-tôhmxu ng bỏohbj cuộvbnt c đjptb i chơirdm i, trởacrj vềedhd giảfbbw m yếjcrh n tiệraxl c, giảfbbw m chi tiêehsm u nộvbnt i cung, cáomsq ch chứycbu c bọavyu n tham quan, sai làocbo m chùdqrw a đjptb ểgvua tạiord ơirdm n trờdkeb i. Chùdqrw a mang têehsm n Sùdqrw ng-kháomsq nh Báomsq o-thiêehsm n làocbo tíavyu ch đjptb ómbkm . Nơirdm i tọavyu a lạiord c chùdqrw a, đjptb ưealp ợoczf c mang têehsm n phưealp ờdkeb ng Báomsq o-thiêehsm n, thuộvbnt c thôhmxu n Tiêehsm n-thịsfjl , huyệraxl n Thọavyu -xưealp ơirdm ng, Thăirdm ng-long.
Năirdm m sau, Đkpkt inh-Dậvbnt u, niêehsm n hiệraxl u Long-thụealp y Tháomsq i-bìjwxs nh thứycbu tưealp (1057) đjptb ứycbu c Tháomsq nh-tôhmxu ng lạiord i cho dựehsm ng tháomsq p ởacrj trong sâyhgv n chùdqrw a. Tháomsq p cao hai mưealp ơirdm i trưealp ợoczf ng (40 méxboh t), gồirdm m 12 tầsfjl ng. Nay hai tháomsq nh tăirdm ng lấpqpv y đjptb ồirdm ng đjptb en, làocbo tinh hoa linh khíavyu núirdm i Tháomsq i-sơirdm n bêehsm n Trung-nguyêehsm n đjptb úirdm c cáomsq i đjptb ỉugtp nh tháomsq p. Từvaue khi đjptb ỉugtp nh tháomsq p đjptb ưealp ợoczf c an vịsfjl , linh khíavyu Trung-nguyếjcrh n, tinh đjptb ẩomsq u phưealp ơirdm ng Bắjptb c đjptb ềedhd u chiếjcrh u vềedhd trờdkeb i Nam. Hiệraxl n, đjptb êehsm m đjptb êehsm m hàocbo o quang chiếjcrh u sáomsq ng rựehsm c đjptb ấpqpv t Thăirdm ng-long.
Ghi chúirdm
Chùdqrw a Sùdqrw ng-kháomsq nh Báomsq o-thiêehsm n, tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n cho đjptb ếjcrh n đjptb ờdkeb i Trầsfjl n vẫvbnt n còfbbw n. Nhàocbo thơirdm Phạiord m Sưealp -Mạiord nh, cuốdgot i đjptb ờdkeb i Trầsfjl n cómbkm làocbo m bàocbo i thơirdm Đkpkt ềedhd Báomsq o-thiêehsm n tháomsq p nhưealp sau:
Trấpqpv n áomsq p Đkpkt ôhmxu ng, Tâyhgv y củirdm ng đjptb ếjcrh kỳirdm
Khuy nhiêehsm n nhấpqpv t tháomsq p đjptb ộvbnt c nguy nguy.
Sơirdm n hàocbo bấpqpv t đjptb ộvbnt ng kìjwxs nh thiêehsm n trụealp ,
Kim cổdpxj nan ma lậvbnt p đjptb ịsfjl a chùdqrw y.
Phong bãohbj i chung linh thờdkeb i ứycbu ng đjptb áomsq p,
Tinh di đjptb ăirdm ng chúirdm c, dạiord quang huy.
Ngãohbj lai dụealp c thửjwxs đjptb ềedhd danh búirdm t,
Quảfbbw n lĩvkav nh xuâyhgv n giang táomsq c nghiễedhd n trìjwxs .
Đkpkt àocbo o Tháomsq i-Tôhmxu n dịsfjl ch nhưealp sau:
Trấpqpv n áomsq p Đkpkt ôhmxu ng, Tâyhgv y giữeumg đjptb ếjcrh đjptb ôhmxu ,
Hiêehsm n ngang ngọavyu n tháomsq p đjptb ứycbu ng trơirdm trơirdm .
Non sôhmxu ng vữeumg ng chãohbj i tay trờdkeb i chốdgot ng,
Kim cổdpxj khôhmxu n mòfbbw n đjptb ỉugtp nh tháomsq p nhôhmxu .
Thỉugtp nh thoảfbbw ng giómbkm lay, chuôhmxu ng ứycbu ng đjptb áomsq p,
Đkpkt êehsm m đjptb êehsm m sao xếjcrh đjptb uốdgot c khôhmxu n mờdkeb .
Tớrzey i đjptb âyhgv y nhữeumg ng muốdgot n dầsfjl m ngòfbbw i búirdm t,
Chiếjcrh m cảfbbw giòfbbw ng sôhmxu ng màocbo i mựehsm c thơirdm .
Năirdm m 1406, vìjwxs giặfock c Hồirdm Quýcnex -Ly cưealp ớrzey p ngôhmxu i nhàocbo Trầsfjl n, linh khíavyu trờdkeb i Nam mấpqpv t hếjcrh t, đjptb ỉugtp nh tháomsq p bịsfjl gẫvbnt y rơirdm i xuốdgot ng. An-phủirdm -sứycbu Đkpkt ôhmxu ng-đjptb ôhmxu làocbo Lêehsm Khảfbbw i thấpqpv y đjptb ềedhd m gởacrj , khôhmxu ng dáomsq m báomsq o cho giặfock c Hồirdm biếjcrh t, vìjwxs vậvbnt y bịsfjl biếjcrh m mộvbnt t tưealp . Sau đjptb ómbkm đjptb ỉugtp nh tháomsq p đjptb ưealp ợoczf c hàocbo n, đjptb em lêehsm n nhưealp cũocbo .
Năirdm m 1427, quâyhgv n Minh bịsfjl Bìjwxs nh-Đkpkt ịsfjl nh vưealp ơirdm ng Lêehsm Lợoczf i vâyhgv y ởacrj Đkpkt ôhmxu ng-đjptb ôhmxu (Thăirdm ng-long) chúirdm ng cho rằovaf ng tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n làocbo nơirdm i húirdm t linh khíavyu thiêehsm n hàocbo , vìjwxs vậvbnt y vưealp ơirdm ng thàocbo nh côhmxu ng, chúirdm ng pháomsq tháomsq p vớrzey i hy vọavyu ng tuyệraxl t linh khíavyu trờdkeb i Nam; nhưealp ng tháomsq c rằovaf ng lấpqpv y đjptb ồirdm ng làocbo m súirdm ng. Chỗgvua nềedhd n tháomsq p đjptb ưealp ợoczf c đjptb ổdpxj đjptb ấpqpv t thàocbo nh gòfbbw cao đjptb ểgvua dựehsm ng đjptb àocbo n tràocbo ng.
Đkpkt ếjcrh n cuốdgot i thờdkeb i Lêehsm , chùdqrw a bịsfjl bỏohbj hoang phếjcrh . Khu đjptb ấpqpv t gầsfjl n nềedhd n tháomsq p cũocbo biếjcrh n thàocbo nh chợoczf , gọavyu i làocbo chợoczf Tiêehsm n. Đkpkt ếjcrh n thờdkeb i Tâyhgv y-sơirdm n, năirdm m Giáomsq p-Dầsfjl n, 1792, dâyhgv n chúirdm ng đjptb àocbo o gòfbbw lấpqpv y gạiord ch, đjptb áomsq ; tu bổdpxj thàocbo nh Thăirdm ng-long, nhặfock t đjptb ưealp ợoczf c tưealp ợoczf ng đjptb áomsq chạiord m hìjwxs nh tiêehsm n, chim muôhmxu ng, chéxboh n báomsq t sứycbu khôhmxu ng biếjcrh t bao nhiêehsm u màocbo kểgvua . Trêehsm n gạiord ch đjptb àocbo o đjptb ưealp ợoczf c cómbkm chữeumg « Lýcnex gia đjptb ệraxl tam đjptb ếjcrh Long-thụealp y Tháomsq i-bìjwxs nh tứycbu niêehsm n tạiord o » (Làocbo m năirdm m Long-thụealp y Tháomsq i-bìjwxs nh thứycbu tưealp đjptb ờdkeb i vua thứycbu ba nhàocbo Lýcnex ).
Đkpkt ịsfjl nh-vưealp ơirdm ng Trịsfjl nh Căirdm n cómbkm bàocbo i thơirdm Đkpkt ềedhd Báomsq o-thiêehsm n tựehsm nhưealp sau:
Tứycbu bềedhd chăirdm n ngắjptb t gấpqpv m chưealp ơirdm ng sinh,
Cảfbbw nh lạiord mưealp ờdkeb i phâyhgv n, chíavyu n kháomsq c thưealp ờdkeb ng.
Thăirdm m thẳxnps m liêehsm n đjptb àocbo i, nhuầsfjl n diệraxl u sắjptb c,
Thêehsm nh thêehsm nh phúirdm c chỉugtp nứycbu c thanh hưealp ơirdm ng.
Vậvbnt y nêehsm n cõcjar i phéxboh p trừvaue ng tha tíavyu nh,
Tốdgot t đjptb ưealp ợoczf c lòfbbw ng ngưealp ờdkeb i lạiord c thiêehsm n phưealp ơirdm ng.
Giómbkm đjptb ạiord o thổdpxj i đjptb ưealp a hòfbbw a hâyhgv y hẩomsq y,
Trong khi ngoạiord n thưealp ởacrj ng rấpqpv t thưealp lưealp ơirdm ng.
Bìjwxs nh phong táomsq m bứycbu c mọavyu i đjptb ồirdm thâyhgv u,
Đkpkt ầsfjl m ấpqpv m trờdkeb i xuâyhgv n ngọavyu c mộvbnt t bầsfjl u.
Mâyhgv y thụealp y soi soi truyềedhd n bảfbbw o cáomsq c,
Non nhâyhgv n rắjptb p rắjptb p đjptb ốdgot i chung lâyhgv u.
Mởacrj đjptb ưealp ờdkeb ng tếjcrh đjptb ộvbnt làocbo ơirdm n rộvbnt ng,
Song cửjwxs a từvaue thôhmxu ng tỏohbj đjptb ạiord o mầsfjl u.
Thắjptb ng lãohbj m luậvbnt n đjptb âyhgv y làocbo m phẩomsq m nhấpqpv t,
So trong tỉugtp nh giớrzey i háomsq nhưealp ờdkeb ng đjptb âyhgv u.
Đkpkt ếjcrh n thờdkeb i Nguyễedhd n, đjptb ờdkeb i vua Tựehsm -Đkpkt ứycbu c, tổdpxj ng đjptb ốdgot c Hàocbo -nộvbnt i làocbo Tôhmxu n-thấpqpv t Bậvbnt t theo nềedhd n chùdqrw a cũocbo , xâyhgv y lạiord i, giữeumg đjptb ưealp ợoczf c mộvbnt t sốdgot đjptb áomsq xanh chạiord m hìjwxs nh hoa sen làocbo đjptb áomsq ởacrj tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n, đjptb áomsq chạiord m hìjwxs nh báomsq t giáomsq c làocbo đjptb áomsq ởacrj bệraxl tháomsq p từvaue thờdkeb i Lýcnex .
Hồirdm i ngưealp ờdkeb i Pháomsq p sang cai trịsfjl , họavyu pháomsq chùdqrw a nàocbo y, lấpqpv y đjptb ấpqpv t xâyhgv y nhàocbo thờdkeb lớrzey n Hàocbo -nộvbnt i. Vịsfjl tríavyu chùdqrw a cũocbo nằovaf m từvaue phíavyu a bêehsm n phảfbbw i đjptb ềedhd n Lýcnex Quốdgot c-Sưealp đjptb ếjcrh n đjptb ầsfjl u phốdgot Nhàocbo -chung, quậvbnt n Hoàocbo n-kiếjcrh m, Hàocbo -nộvbnt i.
Đkpkt ộvbnt c giảfbbw muốdgot n thâyhgv m cứycbu u thêehsm m vềedhd chùdqrw a Sùdqrw ng-kháomsq nh Báomsq o-thiêehsm n, tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n cómbkm thểgvua tìjwxs m đjptb ọavyu c cáomsq c sáomsq ch:
Trung-quốdgot c:
– Quáomsq ch thịsfjl Nam-chinh,
– Triệraxl u-thịsfjl -Chinh tiễedhd u Giao-chỉugtp kýcnex .
Việraxl t-Nam:
– Việraxl t sửjwxs lưealp ợoczf c (Lýcnex kỷpdmr ),
– Đkpkt ạiord i Việraxl t sửjwxs kýcnex toàocbo n thưealp (Lýcnex kỷpdmr , Tháomsq nh-tôhmxu ng kỷpdmr ),
– Khâyhgv m đjptb ịsfjl nh Việraxl t sửjwxs thôhmxu ng giáomsq m cưealp ơirdm ng mụealp c,
– Đkpkt ạiord i Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu ,
– Hoàocbo ng Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Bắjptb c thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lụealp c,
– Thăirdm ng-long cổdpxj tíavyu ch khảfbbw o,
– Hàocbo -nộvbnt i đjptb ịsfjl a dưealp ,
– Hàocbo -nộvbnt i sơirdm n xuyêehsm n phong vựehsm c,
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ịsfjl a chíavyu ,
– Hoàocbo ng Việraxl t thi tuyểgvua n,
– Khâyhgv m đjptb ịsfjl nh thăirdm ng bìjwxs nh báomsq ch vịsfjl nh,
– Ngựehsm đjptb ềedhd Thiêehsm n-hòfbbw a doanh báomsq ch vịsfjl nh,
– Toàocbo n Việraxl t thi lụealp c,
– Tang thưealp ơirdm ng ngẫvbnt u lụealp c,
– Long-biêehsm n báomsq ch nhi vịsfjl nh.
Thầsfjl n khíavyu thứycbu nhìjwxs
Sưealp Viêehsm n-Căirdm n tiếjcrh p tụealp c:
« Bảfbbw o khíavyu thứycbu nhìjwxs làocbo mộvbnt t tưealp ợoczf ng phậvbnt t Thíavyu ch-ca Mâyhgv u-ni cao hai trưealp ợoczf ng. Trêehsm n thâyhgv n tưealp ợoczf ng ngàocbo i cho yểgvua m 18 viêehsm n Xáomsq -lợoczf i củirdm a 18 vịsfjl bồirdm táomsq t Đkpkt ạiord i-Việraxl t, 360 hạiord t đjptb áomsq linh khíavyu lấpqpv y từvaue 360 đjptb ềedhd n thờdkeb chưealp tháomsq nh Đkpkt ạiord i-Việraxl t ».
Chang-Lan hỏohbj i:
– Sưealp huynh ơirdm i! Em nghe nómbkm i, khi đjptb úirdm c tưealp ợoczf ng, cáomsq c vịsfjl tăirdm ng thưealp ờdkeb ng đjptb ểgvua mộvbnt t lỗgvua trốdgot ng phíavyu a sau lưealp ng tưealp ợoczf ng thôhmxu ng vàocbo o bụealp ng, chỗgvua huyệraxl t thầsfjl n đjptb ạiord o. Sau đjptb ómbkm hoặfock c yểgvua m ngọavyu c Xáomsq -lợoczf i vàocbo o, hoặfock c yểgvua m ngọavyu c, hay vàocbo ng vàocbo o. Em chưealp a từvaue ng nghe yểgvua m nhiềedhd u nhưealp vậvbnt y bao giờdkeb .
Chang-Lan nómbkm i tiếjcrh ng Việraxl t bằovaf ng giọavyu ng Chàocbo m, nhẹrgbr nhưealp giòfbbw thoảfbbw ng, nghe rấpqpv t êehsm m tai. Viêehsm n-Căirdm n đjptb áomsq p:
– Sưealp muộvbnt i hỏohbj i vậvbnt y thựehsm c phảfbbw i. Nàocbo y sưealp muộvbnt i! Phàocbo m cáomsq c bậvbnt c đjptb ạiord i giáomsq c nhưealp phậvbnt t, bồirdm táomsq t, la háomsq n, thưealp ờdkeb ng phâyhgv n thâyhgv n đjptb i khắjptb p nơirdm i, làocbo m đjptb ủirdm mọavyu i loàocbo i đjptb ểgvua cứycbu u đjptb ộvbnt , đjptb ểgvua thuyếjcrh t pháomsq p. Sưealp huynh cómbkm thểgvua làocbo bồirdm táomsq t phâyhgv n thâyhgv n, cũocbo ng cómbkm thểgvua làocbo quỷpdmr A-tu-la. Muộvbnt i cómbkm thểgvua làocbo Quan-âyhgv m phâyhgv n thâyhgv n.
– Dạiord , em nhớrzey ra rồirdm i! Cảfbbw m ơirdm n sưealp huynh khảfbbw i ngộvbnt cho. Thếjcrh danh hiệraxl u 18 bồirdm táomsq t, 360 tháomsq nh làocbo nhữeumg ng vịsfjl nàocbo o?
– Sưealp huynh nhớrzey khôhmxu ng hếjcrh t. Vềedhd bồirdm táomsq t thìjwxs cómbkm cáomsq c ngàocbo i Tỳirdm -ni Đkpkt a-lưealp u-chi, Pháomsq p-Hiềedhd n, La Quýcnex -An, Sùdqrw ng-Phạiord m, Bốdgot -Đkpkt ạiord i, Vạiord n-Hạiord nh... Vềedhd chưealp tháomsq nh thìjwxs Phùdqrw -Đkpkt ổdpxj ng thiêehsm n vưealp ơirdm ng, tháomsq nh Tảfbbw n, Chửjwxs đjptb ạiord o tổdpxj , côhmxu ng chúirdm a Tiêehsm n-Dung, Vạiord n-Tíavyu n hầsfjl u Lýcnex Thâyhgv n, Cao-Cảfbbw nh hầsfjl u Cao Nỗgvua , Trung-Tíavyu n hầsfjl u Vũocbo Bảfbbw o-Trung, Phưealp ơirdm ng-Chíavyu nh hầsfjl u Trầsfjl n Tựehsm -Minh, vua Trưealp ng cùdqrw ng 162 anh hùdqrw ng thờdkeb i Lĩvkav nh-Nam... mớrzey i nhấpqpv t làocbo Vũocbo -dựehsm c đjptb ạiord i tưealp ớrzey ng quâyhgv n Dưealp Phi, Phiêehsm u-kịsfjl đjptb ạiord i tưealp ớrzey ng quâyhgv n Bùdqrw i Hoàocbo ng-Quan vàocbo Nhu-mẫvbnt n Đkpkt oan-duệraxl Anh-văirdm n côhmxu ng chúirdm a Trầsfjl n Ngọavyu c-Huệraxl .
Hoàocbo ng-Nghi làocbo ngưealp ờdkeb i cựehsm c thôhmxu ng minh, hầsfjl u hiểgvua u liềedhd n:
– Phảfbbw i nhưealp vậvbnt y. Pho tưealp ợoczf ng làocbo tưealp ợoczf ng đjptb ứycbu c Thíavyu ch-ca Mâyhgv u-ni, nhưealp ng yểgvua m tâyhgv m toàocbo n làocbo chưealp bồirdm táomsq t, chưealp thầsfjl n linh Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Nhưealp thếjcrh thìjwxs anh linh củirdm a cáomsq c ngàocbo i tậvbnt p trung lạiord i, mạiord nh vôhmxu cùdqrw ng. Em chắjptb c hai ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh sẽrzey đjptb ặfock t pho tưealp ợoczf ng đjptb ómbkm vàocbo o mộvbnt t vịsfjl tríavyu quan trọavyu ng đjptb ểgvua trấpqpv n áomsq p quâyhgv n Trung-nguyêehsm n.
– Đkpkt úirdm ng vậvbnt y, ngàocbo i cho đjptb ặfock t ởacrj chùdqrw a trong núirdm i Quỳirdm nh-lâyhgv m, thuộvbnt c trấpqpv n Đkpkt ôhmxu ng-triềedhd u, mặfock t hưealp ớrzey ng vềedhd phưealp ơirdm ng Bắjptb c. Nhưealp vậvbnt y linh khíavyu chưealp bồirdm táomsq t, chưealp thầsfjl n vừvaue a trấpqpv n Bắjptb c, vừvaue a trấpqpv n biểgvua n Đkpkt ôhmxu ng. Từvaue nay, vàocbo mãohbj i mãohbj i, khi pho tưealp ợoczf ng còfbbw n, thìjwxs Trung-nguyêehsm n khôhmxu ng thểgvua đjptb áomsq nh chiếjcrh m Đkpkt ạiord i-Việraxl t ta đjptb ưealp ợoczf c nữeumg a.
Núirdm i Quỳirdm nh-lâyhgv m cáomsq ch khu vựehsm c kiểgvua m soáomsq t củirdm a Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh khôhmxu ng xa. Bàocbo nómbkm i:
– Chùdqrw a Quỳirdm nh-lâyhgv m đjptb ưealp ợoczf c kiếjcrh n tạiord o vàocbo o thờdkeb i đjptb ứycbu c Tháomsq i-tổdpxj (1010-1028), tưealp ờdkeb ng xâyhgv y bằovaf ng đjptb áomsq , máomsq i lợoczf p ngómbkm i, rấpqpv t hẹrgbr p, làocbo nơirdm i cho dâyhgv n làocbo ng tớrzey i niệraxl m Phậvbnt t, chứycbu khôhmxu ng cómbkm tăirdm ng ni trụealp trìjwxs . Năirdm m trưealp ớrzey c đjptb âyhgv y đjptb ạiord i sưealp Từvaue Đkpkt ạiord o-Hạiord nh quyêehsm n giáomsq o đjptb ưealp ợoczf c rấpqpv t nhiềedhd u tiềedhd n. Ngàocbo i cho xâyhgv y dựehsm ng qui môhmxu nhưealp hiệraxl n nay, rồirdm i đjptb úirdm c tưealp ợoczf ng. Từvaue ngàocbo y an vịsfjl tưealp ợoczf ng, đjptb êehsm m đjptb êehsm m hàocbo o quang chiếjcrh u sáomsq ng rựehsm c mộvbnt t vùdqrw ng, dâyhgv n chúirdm ng đjptb ếjcrh n lễedhd báomsq i rấpqpv t đjptb ôhmxu ng. Chùdqrw a hiệraxl n do mộvbnt t đjptb ệraxl tửjwxs củirdm a quốdgot c sưealp Huệraxl -Sinh trụealp trìjwxs .
Ghi chúirdm ,
Chùdqrw a Quỳirdm nh-lâyhgv m tọavyu a lạiord c tạiord i núirdm i Quỳirdm nh-lâyhgv m, xãohbj Hàocbo -lôhmxu i, huyệraxl n Đkpkt ôhmxu ng-triềedhd u, tỉugtp nh Hảfbbw i-dưealp ơirdm ng. Nay thuộvbnt c tỉugtp nh Quảfbbw ng-ninh. Từvaue khi ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh an vịsfjl tưealp ợoczf ng quốdgot c bảfbbw o, chùdqrw a trởacrj thàocbo nh danh tiếjcrh ng. Sang đjptb ờdkeb i Trầsfjl n, thiềedhd n sưealp Pháomsq p-Loa trụealp trìjwxs tạiord i đjptb âyhgv y. Chùdqrw a cómbkm việraxl n Quỳirdm nh-lâyhgv m rấpqpv t lớrzey n, làocbo m nơirdm i giảfbbw ng kinh. Tưealp ơirdm ng truyềedhd n việraxl n cómbkm thểgvua thu nhậvbnt n tớrzey i ba nghìjwxs n ngưealp ờdkeb i mộvbnt t lúirdm c. Lạiord i cómbkm am Bíavyu ch-đjptb ộvbnt ng đjptb ểgvua tọavyu a thiềedhd n. Mộvbnt t phòfbbw mãohbj họavyu Vũocbo đjptb ờdkeb i Trầsfjl n cúirdm ng 20 mẫvbnt u ruộvbnt ng. Quan tưealp đjptb ồirdm Văirdm n-Huệraxl vưealp ơirdm ng Trầsfjl n Quang-Triềedhd u vàocbo côhmxu ng chúirdm a Thưealp ợoczf ng-Trâyhgv n cúirdm ng 900 lưealp ợoczf ng vàocbo ng đjptb ểgvua đjptb úirdm c tưealp ợoczf ng Di-Lặfock c. Chùdqrw a sởacrj hữeumg u tớrzey i hơirdm n nghìjwxs n mẫvbnt u ruộvbnt ng, táomsq đjptb iềedhd n nghìjwxs n ngưealp ờdkeb i. Đkpkt ưealp ơirdm ng thờdkeb i chùdqrw a đjptb ưealp ợoczf c tôhmxu n làocbo m Thiêehsm n Nam đjptb ệraxl nhấpqpv t danh lãohbj m. Trong thờdkeb i gian 1285 đjptb ếjcrh n 1315 chùdqrw a nổdpxj i danh cùdqrw ng vớrzey i chùdqrw a Vâyhgv n-yêehsm n ởacrj núirdm i Yêehsm n-tửjwxs , chùdqrw a Báomsq o-âyhgv n (Từvaue -quang) ởacrj làocbo ng Siêehsm u-loạiord i.
Khi giặfock c Minh xâyhgv m lưealp ợoczf c Đkpkt ạiord i-Việraxl t (1407) chùdqrw a bịsfjl pháomsq hủirdm y, tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m bịsfjl cưealp ớrzey p mang vềedhd Kimh-lăirdm ng. Đkpkt ầsfjl u đjptb ờdkeb i Lêehsm , chùdqrw a đjptb ưealp ợoczf c dựehsm ng lạiord i.
Vàocbo o thờdkeb i Vĩvkav nh-kháomsq nh (1729-1732) Uy-Nam vưealp ơirdm ng Trịsfjl nh Giang cấpqpv p tiềedhd n, rồirdm i lấpqpv y dâyhgv n ba huyệraxl n Đkpkt ôhmxu ng-triềedhd u, Thủirdm y-đjptb ưealp ờdkeb ng, Chíavyu -linh, tu tạiord o qui môhmxu , bàocbo i tríavyu lộvbnt ng lẫvbnt y. Đkpkt ếjcrh n đjptb ầsfjl u đjptb ờdkeb i Vĩvkav nh-hựehsm u (1735-1746), lạiord i lấpqpv y dâyhgv n cáomsq c huyệraxl n Hiệraxl p-sơirdm n, Thủirdm y-đjptb ưealp ờdkeb ng, Đkpkt ôhmxu ng-triềedhd u, Kim-thàocbo nh vàocbo Thanh-hàocbo sửjwxs a sang lầsfjl n nữeumg a, rộvbnt ng lớrzey n hơirdm n.
Đkpkt ếjcrh n thờdkeb i Nguyễedhd n, niêehsm n hiệraxl u Thiệraxl u-Trịsfjl thứycbu sáomsq u (1845) chùdqrw a bịsfjl bọavyu n Thổdpxj -phỉugtp ngưealp ờdkeb i Tầsfjl u đjptb ốdgot t cháomsq y mấpqpv t chíavyu nh đjptb iệraxl n vàocbo tiềedhd n đjptb ưealp ờdkeb ng. Tấpqpv t cảfbbw cáomsq c tưealp ợoczf ng gỗgvua đjptb ềedhd u cháomsq y, duy tưealp ợoczf ng vua Trầsfjl n Nhâyhgv n-tôhmxu ng làocbo còfbbw n nguyêehsm n.
Đkpkt ộvbnt c giảfbbw muốdgot n thâyhgv m cứycbu u thêehsm m vềedhd chùdqrw a, tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m, cómbkm thểgvua tìjwxs m đjptb ọavyu c thêehsm m cáomsq c sáomsq ch:
Trung-quốdgot c:
– Quáomsq ch-thịsfjl Nam chinh,
– Triệraxl u-thịsfjl chinh tiễedhd u Giao-chỉugtp kýcnex ,
– Nam-hảfbbw i chưealp thầsfjl n cảfbbw o lụealp c.
Việraxl t-Nam:
– Lụealp c Nam đjptb ịsfjl a chíavyu ,
– Kiếjcrh n văirdm n tiểgvua u lụealp c,
– Lịsfjl ch triềedhd u hiếjcrh n chưealp ơirdm ng loạiord i chíavyu ,
– Hoàocbo ng Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Thoáomsq i thứycbu c kýcnex văirdm n,
– Đkpkt ạiord i Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu ,
– Đkpkt ồirdm ng-Kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c,
– Bắjptb c-kỳirdm giang sơirdm n cổdpxj tíavyu ch danh thắjptb ng bịsfjl khảfbbw o,
– Việraxl t-Nam đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ịsfjl a chíavyu .
Chang-Lan hỏohbj i:
– Sưealp huynh nómbkm i hai vịsfjl tháomsq nh tăirdm ng đjptb úirdm c Nam-thiêehsm n tứycbu khíavyu . Mộvbnt t làocbo đjptb ỉugtp nh tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n, hai làocbo tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m. Vậvbnt y thầsfjl n khíavyu thứycbu ba, thứycbu tưealp làocbo gìjwxs ?
Thầsfjl n khíavyu thứycbu ba
– Thầsfjl n-khíavyu thứycbu ba làocbo cáomsq i vạiord c lớrzey n an vịsfjl tạiord i chùdqrw a Phổdpxj -minh thuộvbnt c trấpqpv n Thiêehsm n-trưealp ờdkeb ng. Nguyêehsm n niêehsm n hiệraxl u Thuậvbnt n-Thiêehsm n thứycbu mưealp ờdkeb i chíavyu n (1028), trong lúirdm c chưealp vưealp ơirdm ng nổdpxj i loạiord n, Ngôhmxu -quốdgot c quậvbnt n vưealp ơirdm ng Trầsfjl n Tựehsm -Mai cùdqrw ng côhmxu ng chúirdm a Huệraxl -Nhu đjptb em anh hùdqrw ng võcjar lâyhgv m Trung-nguyêehsm n vềedhd giúirdm p Khai-Quốdgot c vưealp ơirdm ng đjptb áomsq nh dẹrgbr p. Nhâyhgv n đjptb ómbkm vưealp ơirdm ng xâyhgv y chùdqrw a Phổdpxj -minh tạiord i trang Thiêehsm n-trưealp ờdkeb ng đjptb ểgvua cầsfjl u phúirdm c cho thâyhgv n mẫvbnt u. Nay hai tháomsq nh tăirdm ng cho đjptb úirdm c vạiord c, xâyhgv y bệraxl đjptb ặfock t tạiord i chùdqrw a. Vạiord c nặfock ng ba vạiord n câyhgv n (13 tấpqpv n ngàocbo y nay), phíavyu a ngoàocbo i cómbkm hìjwxs nh rồirdm ng quấpqpv n xung quanh, vàocbo hìjwxs nh chim âyhgv u đjptb ang bay. Đkpkt ầsfjl u rồirdm ng, đjptb ầsfjl u âyhgv u nghểgvua nh lêehsm n trêehsm n vàocbo nh vạiord c đjptb ểgvua quy linh khíavyu củirdm a Quốdgot c-tổdpxj Lạiord c-long quâyhgv n, Quốdgot c-mẫvbnt u Âqjqr u-Cơirdm . Thàocbo nh vạiord c khuyếjcrh t 100 lỗgvua hìjwxs nh nhưealp quảfbbw trứycbu ng, trong mỗgvua i lỗgvua khuyếjcrh t đjptb ặfock t mộvbnt t tưealp ợoczf ng rồirdm ng vàocbo ng, đjptb ểgvua quy liễedhd m linh khíavyu trăirdm m con củirdm a Quốdgot c-tổdpxj , Quốdgot c-mẫvbnt u. Bệraxl vạiord c khắjptb c têehsm n tấpqpv t cảfbbw cáomsq c vịsfjl vua tộvbnt c Việraxl t. Cao nhấpqpv t làocbo vua Kinh-Dưealp ơirdm ng, gầsfjl n nhấpqpv t làocbo vua Tháomsq nh-tôhmxu ng; đjptb ểgvua anh linh cáomsq c tiêehsm n đjptb ếjcrh tụealp lạiord i, phùdqrw hộvbnt cho dâyhgv n giầsfjl u, mưealp a thuậvbnt n giómbkm hòfbbw a. Sau khi an tríavyu vạiord c xong, thìjwxs ngay đjptb êehsm m đjptb ómbkm , trêehsm n khôhmxu ng cómbkm tiếjcrh ng nhãohbj nhạiord c vang lừvaue ng, rồirdm i hàocbo ng vạiord n con hạiord c từvaue đjptb âyhgv u vềedhd bay lưealp ợoczf n, hàocbo o quang từvaue trong chùdqrw a chiếjcrh u ra sáomsq ng rựehsm c. Ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng thấpqpv y vậvbnt y, mớrzey i nómbkm i rằovaf ng: « Khôhmxu ng ngờdkeb linh khíavyu tụealp nhanh nhưealp vậvbnt y. Sau đjptb âyhgv y hơirdm n trăirdm m năirdm m, sẽrzey cómbkm giặfock c phưealp ơirdm ng Bắjptb c, thiêehsm n hạiord khôhmxu ng ai đjptb ưealp ơirdm ng nổdpxj i. Đkpkt ấpqpv t nàocbo y sẽrzey cómbkm mộvbnt t vịsfjl đjptb ạiord i tháomsq nh giáomsq ng trầsfjl n pháomsq giặfock c đjptb ómbkm ».
Ghi chúirdm ,
Chùdqrw a Phổdpxj -minh ởacrj xãohbj Tứycbu c-mặfock c, nay làocbo Lộvbnt c-vưealp ơirdm ng, ngoạiord i ôhmxu thàocbo nh phốdgot Nam-đjptb ịsfjl nh. Từvaue khi bồirdm táomsq t Minh-Khôhmxu ng đjptb úirdm c vạiord c, an vịsfjl , thìjwxs chùdqrw a trởacrj thàocbo nh đjptb anh tiếjcrh ng. Đkpkt âyhgv y làocbo nơirdm i pháomsq t tíavyu ch ra giòfbbw ng dõcjar i cáomsq c vua Trầsfjl n sau nàocbo y. Sau khi họavyu Trầsfjl n lêehsm n làocbo m vua, cáomsq c thâyhgv n vưealp ơirdm ng đjptb ưealp ợoczf c cắjptb t đjptb ấpqpv t phong khắjptb p nơirdm i, nhưealp ng mỗgvua i thâyhgv n vưealp ơirdm ng đjptb ềedhd u đjptb ưealp ợoczf c cầsfjl p mộvbnt t mãohbj nh đjptb ấpqpv t nhỏohbj ởacrj Tứycbu c-mặfock c, gọavyu i làocbo cốdgot trạiord ch, cómbkm nghĩvkav a làocbo đjptb ấpqpv t cũocbo .
Đkpkt úirdm ng nhưealp lờdkeb i tiêehsm n đjptb oáomsq n củirdm a Minh-Khôhmxu ng bồirdm táomsq t, sau khi an vịsfjl vạiord c Phổdpxj -minh, vùdqrw ng Tứycbu c-mặfock c quy liễedhd m đjptb ưealp ợoczf c nhiềedhd u khíavyu thiêehsm ng củirdm a trờdkeb i Nam, nêehsm n đjptb ứycbu c tháomsq nh Trầsfjl n mớrzey i giáomsq ng sinh, đjptb áomsq nh bạiord i Môhmxu ng-cổdpxj ba lầsfjl n.
Đkpkt ứycbu c tháomsq nh làocbo con củirdm a An-sinh vưealp ơirdm ng Liễedhd u, sau khi thắjptb ng giặfock c, vua Nhâyhgv n-tôhmxu ng cắjptb t nhiềedhd u ấpqpv p giầsfjl u cómbkm phong cho ngàocbo i, ngàocbo i khôhmxu ng nhậvbnt n, vàocbo vẫvbnt n ởacrj Yêehsm n-banglàocbo ấpqpv p củirdm a An-sinh vưealp ơirdm ng. Tạiord i Tứycbu c-mặfock c, cốdgot trạiord ch củirdm a ngàocbo i nằovaf m ngay cạiord nh chùdqrw a Phổdpxj -minh.
Niêehsm n hiệraxl u Thiệraxl u-long thứycbu nhìjwxs (1262) đjptb ờdkeb i vua Trầsfjl n Tháomsq nh-tôhmxu ng, dựehsm ng cung Trùdqrw ng-quang ởacrj gầsfjl n vàocbo cho tu sửjwxs a chùdqrw a, làocbo m chỗgvua nghỉugtp ngơirdm i củirdm a Tháomsq i-thưealp ợoczf ng hoàocbo ng.
Niêehsm n hiệraxl u Hưealp ng-long thứycbu 13 (1305) đjptb ờdkeb i vua Trầsfjl n Anh-tôhmxu ng, cho xâyhgv y tháomsq p 14 tầsfjl ng trêehsm n 12 bậvbnt c gạiord ch, caohơirdm n 20 méxboh t bằovaf ng đjptb áomsq quýcnex , gạiord ch nung trang tríavyu hìjwxs nh rồirdm ng lưealp ợoczf n, vớrzey i chữeumg « Hưealp ng-long thậvbnt p tam niêehsm n ».
Sau khi vua Trầsfjl n Nhâyhgv n-tôhmxu ng băirdm ng hàocbo , nhụealp c thểgvua đjptb em thiêehsm u, triềedhd u đjptb ìjwxs nh đjptb em bẩomsq y viêehsm n xáomsq lợoczf i đjptb ặfock t trong tháomsq p đjptb ểgvua thờdkeb phụealp ng. Chíavyu nh vua Trầsfjl n Minh-tôhmxu ng cómbkm thơirdm đjptb ềedhd :
Đkpkt ềedhd Phổdpxj -minh tựehsm thủirdm y tạiord .
Huâyhgv n tậvbnt n hưealp ơirdm ng đjptb ầsfjl u mãohbj n tọavyu a hưealp ơirdm ng,
Thủirdm y lưealp u sơirdm khởacrj i bấpqpv t đjptb a lưealp ơirdm ng.
Lãohbj o dung ảfbbw nh lýcnex tăirdm ng khai bếjcrh ,
Đkpkt ệraxl nhấpqpv t thiềedhd n thanh thu tứycbu trưealp ờdkeb ng.
Đkpkt àocbo o Tháomsq i-Tôhmxu n dịsfjl ch nhưealp sau:
Đkpkt ềedhd ởacrj nhàocbo thủirdm y tạiord chùdqrw a Phổdpxj -minh.
Hưealp ơirdm ng cháomsq y ngàocbo n tăirdm m khắjptb p chốdgot n thơirdm m,
Nhẹrgbr trôhmxu i dòfbbw ng nưealp ớrzey c khómbkm i lan nồirdm ng.
Đkpkt a giàocbo rợoczf p bómbkm ng, sưealp càocbo i cửjwxs a,
Mộvbnt t tiếjcrh ng ve kêehsm u, thu rộvbnt n buôhmxu ng.
Năirdm m 1426, Vưealp ơirdm ng Thôhmxu ng bịsfjl Bìjwxs nh-Đkpkt ịsfjl nh vưealp ơirdm ng Lêehsm Lợoczf i đjptb áomsq nh bạiord i, cómbkm ngưealp ờdkeb i máomsq ch vớrzey i y rằovaf ng: Sởacrj dĩvkav ngưealp ờdkeb i Việraxl t nổdpxj i lêehsm n bạiord i đjptb ưealp ợoczf c quâyhgv n Minh làocbo do Nam-thiêehsm n tứycbu khíavyu . Vưealp ơirdm ng Thôhmxu ng sai quâyhgv n hủirdm y vạiord c Phổdpxj -minh cùdqrw ng vớrzey i đjptb ỉugtp nh tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n, tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m, nómbkm i tháomsq c rằovaf ng đjptb ểgvua đjptb úirdm c súirdm ng đjptb ạiord n.
Tiếjcrh n-sĩvkav Bùdqrw i Huy-Bíavyu ch (1744-1818) cómbkm bàocbo i thơirdm Du Phổdpxj -minh tựehsm dưealp ớrzey i đjptb âyhgv y:
Loạiord n hậvbnt u trùdqrw ng tầsfjl m đjptb áomsq o Phổdpxj -minh,
Nhàocbo n hoa dãohbj thảfbbw o mãohbj n nham quynh.
Bi văirdm n tưealp ớrzey c lạiord c hòfbbw a yêehsm n bíavyu ch,
Phậvbnt t nhãohbj n thêehsm lưealp ơirdm ng chiếjcrh u dạiord thanh.
Pháomsq p giớrzey i dữeumg đjptb ồirdm ng thiêehsm n quảfbbw ng đjptb ạiord i,
Thổdpxj nhâyhgv n do thuyếjcrh t đjptb ịsfjl a anh linh.
Liêehsm u liêehsm u cổdpxj đjptb ỉugtp nh kim hàocbo tạiord i?
Thứycbu c đjptb ắjptb c vôhmxu hìjwxs nh thắjptb ng hữeumg u hìjwxs nh.
Ngôhmxu Đkpkt ứycbu c-Thọavyu dịsfjl ch nhưealp sau:
Sau loạiord n tìjwxs m vềedhd đjptb ếjcrh n Phổdpxj -minh,
Hoa đjptb ồirdm ng cỏohbj nộvbnt i ngúirdm t trờdkeb i xanh.
Văirdm n bia sứycbu t mẻfbbw nhòfbbw e mâyhgv y khómbkm i,
Mắjptb t Phậvbnt t âyhgv u sầsfjl u chiếjcrh u ngũocbo canh.
Cõcjar i phéxboh p cùdqrw ng trờdkeb i bao rộvbnt ng lớrzey n,
Ngưealp ờdkeb i đjptb âyhgv y vẫvbnt n nómbkm i đjptb ấpqpv t linh thiêehsm ng.
Nãohbj o lòfbbw ng đjptb ỉugtp nh cổdpxj rầsfjl y đjptb âyhgv u táomsq ?
Mớrzey i biếjcrh t vôhmxu hìjwxs nh thắjptb ng hữeumg u hìjwxs nh.
Hiệraxl n nay vạiord c khôhmxu ng còfbbw n nữeumg a, nhưealp ng tháomsq p, chùdqrw a Phổdpxj -minh vẫvbnt n còfbbw n đjptb ómbkm . Chùdqrw a, tháomsq p cùdqrw ng vờdkeb i đjptb ềedhd n thờdkeb cáomsq c vua Trầsfjl n, đjptb ềedhd n thờdkeb Hưealp ng-Đkpkt ạiord o vưealp ơirdm ng ởacrj cạiord nh nhau. Du kháomsq ch muốdgot n hàocbo nh hưealp ơirdm ng, cómbkm thểgvua dùdqrw ng xe, đjptb i vềedhd hưealp ớrzey ng Bắjptb c thàocbo nh phốdgot Nam-đjptb ịsfjl nh, qua khu Lòfbbw -trâyhgv u, tớrzey i nhữeumg ng đjptb oạiord n sôhmxu ng Vỵgsam -hoàocbo ng chỗgvua còfbbw n, chỗgvua bịsfjl lấpqpv p, rồirdm i quẹrgbr o tráomsq i làocbo đjptb ếjcrh n khu di tíavyu ch lịsfjl ch sửjwxs nàocbo y. Đkpkt ầsfjl u tiêehsm n làocbo cáomsq i sâyhgv n ngoàocbo i, cómbkm câyhgv y đjptb a cổdpxj . Qua lầsfjl n cổdpxj ng thứycbu nhấpqpv t tớrzey i cáomsq i hồirdm . Đkpkt i vòfbbw ng qua bờdkeb phảfbbw i hồirdm tớrzey i đjptb ềedhd n thờdkeb đjptb ứycbu c tháomsq nh Trầsfjl n. Vòfbbw ng qua tráomsq i hồirdm làocbo đjptb ềedhd n thờdkeb cáomsq c vua Trầsfjl n. Bêehsm n tráomsq i đjptb ềedhd n thờdkeb vua Trầsfjl n làocbo tháomsq p vàocbo chùdqrw a Phổdpxj -minh. Trong đjptb ềedhd n thờdkeb đjptb ứycbu c tháomsq nh Trầsfjl n cũocbo ng nhưealp cáomsq c vua Trầsfjl n. Hai đjptb ềedhd n, chùdqrw a, tháomsq p còfbbw n giữeumg đjptb ưealp ợoczf c kháomsq đjptb ầsfjl y đjptb ủirdm tưealp ợoczf ng, câyhgv u đjptb ốdgot i, hoàocbo nh phi cổdpxj .
Tháomsq p Phổdpxj -minh hiệraxl n đjptb ưealp ợoczf c cáomsq c nhàocbo sảfbbw n xuấpqpv t tranh sơirdm n màocbo i, cáomsq c họavyu a sĩvkav dùdqrw ng làocbo m cảfbbw nh tiêehsm u biểgvua u cho di tíavyu ch lịsfjl ch sửjwxs , văirdm n hómbkm a Việraxl t-Nam. Nếjcrh u đjptb i sâyhgv u vàocbo o Tứycbu c-mạiord c còfbbw n cómbkm lăirdm ng đjptb ứycbu c tháomsq nh Trầsfjl n vàocbo vưealp ơirdm ng phi, nhưealp ng lăirdm ng nàocbo y làocbo lăirdm ng vọavyu ng, chứycbu khôhmxu ng phảfbbw i lăirdm ng thựehsm c.
Đkpkt ộvbnt c giảfbbw muốdgot n thâyhgv m cứycbu u vềedhd chùdqrw a, tháomsq p Phổdpxj -minh, cómbkm thểgvua đjptb ọavyu c thêehsm m cáomsq c sáomsq ch:
Trung-quốdgot c:
– Quáomsq ch-thịsfjl Nam-chinh,
– Triệraxl u-thịsfjl chinh tiễedhd u Giao-chỉugtp kýcnex ,
– Giao-chỉugtp linh thầsfjl n kỷpdmr sựehsm .
Việraxl t-Nam:
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t sửjwxs kýcnex toàocbo n thưealp (đjptb ệraxl ngũocbo kỷpdmr ),
– Hoàocbo ng-Việraxl t nhấpqpv t thốdgot ng đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Đkpkt ạiord i-Việraxl t đjptb ịsfjl a chíavyu ,
Tháomsq p Phổdpxj Minh
– Nam-đjptb ịsfjl nh tỉugtp nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Phưealp ơirdm ng-đjptb ìjwxs nh mạiord n hứycbu ng tậvbnt p,
– Tồirdm n thi cảfbbw o,
– Đkpkt ạiord i-Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu ,
– Đkpkt ồirdm ng-Kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c,
– Toàocbo n Việraxl t thi lụealp c.
Chùdqrw a Phổdpxj -minh
Thầsfjl n khíavyu thứycbu tưealp
Chang-Lan nghe Viêehsm n Căirdm n nómbkm i vềedhd linh khíavyu Đkpkt ạiord i-Việraxl t, màocbo lòfbbw ng nàocbo ng nảfbbw y ra cảfbbw m giáomsq c khómbkm tảfbbw . Bảfbbw o rằovaf ng vui, thìjwxs cũocbo ng vui, bảfbbw o rằovaf ng lo âyhgv u thìjwxs cũocbo ng lo âyhgv u. Bởacrj i nếjcrh u Đkpkt ạiord i-Việraxl t tụealp nhiềedhd u linh khíavyu , thìjwxs đjptb ấpqpv t Chiêehsm m củirdm a nàocbo ng e khómbkm đjptb ứycbu ng nổdpxj i. Nàocbo ng hỏohbj i:
– Em nghe nómbkm i tinh hoa củirdm a Hoa-hạiord làocbo mộvbnt t con trâyhgv u bằovaf ng vàocbo ng nằovaf m ởacrj trong lòfbbw ng núirdm i Tháomsq i-sơirdm n. Biếjcrh t bao đjptb ờdkeb i, cáomsq c anh hùdqrw ng Trung-nguyêehsm n thi nhau bắjptb t giữeumg nómbkm màocbo khôhmxu ng đjptb ưealp ợoczf c. Vụealp nàocbo y do đjptb âyhgv u màocbo ra?
Sưealp Viêehsm n-Căirdm n khen:
– Sưealp muộvbnt i báomsq c họavyu c thựehsm c. Nguyêehsm n thờdkeb i vua Thầsfjl n-Nôhmxu ng mớrzey i đjptb ịsfjl nh thiêehsm n hạiord , ngàocbo i quy liễedhd m linh khíavyu sơirdm n xuyêehsm n, giang hàocbo , cưealp ơirdm ng vựehsm c, nhậvbnt t nguyệraxl t, tinh đjptb ẩomsq u xuốdgot ng núirdm i Tháomsq i-sơirdm n. Cho nêehsm n đjptb áomsq trong lòfbbw ng núirdm i kếjcrh t tinh thàocbo nh con trâyhgv u vàocbo ng. Khi thiêehsm n hạiord thanh bìjwxs nh, hoặfock c cómbkm chúirdm a tháomsq nh ra đjptb ờdkeb i, thìjwxs nhữeumg ng đjptb êehsm m trăirdm ng sáomsq ng con trâyhgv u vàocbo ng thưealp ờdkeb ng chui ra khỏohbj i núirdm i, bay lửjwxs ng lơirdm trêehsm n cáomsq c ngọavyu n câyhgv y, áomsq nh sáomsq ng chiếjcrh u rựehsm c mộvbnt t vùdqrw ng. Tạiord i núirdm i Tháomsq i-sơirdm n cómbkm mỏohbj đjptb ồirdm ng đjptb en, cáomsq c nhàocbo phong thủirdm y Hoa-hạiord mómbkm i rằovaf ng đjptb ồirdm ng đjptb en làocbo mẹrgbr vàocbo ng. Chíavyu nh đjptb ồirdm ng đjptb en đjptb ãohbj kếjcrh t tinh thàocbo nh trâyhgv u vàocbo ng. Cho nêehsm n vua cáomsq c đjptb ờdkeb i đjptb ềedhd u thu nhặfock t đjptb ồirdm ng đjptb en ởacrj núirdm i Tháomsq i-sơirdm n cấpqpv t trong kho, rồirdm i làocbo m phéxboh p trấpqpv n yểgvua m, đjptb ểgvua giữeumg cho con trâyhgv u vàocbo ng khôhmxu ng rờdkeb i núirdm i. Bởacrj i trưealp ớrzey c đjptb âyhgv y, đjptb ãohbj cómbkm lầsfjl n Ngũocbo -hồirdm ởacrj phưealp ơirdm ng Bắjptb c làocbo m cáomsq ch nàocbo o khôhmxu ng biếjcrh t, họavyu gọavyu i đjptb ưealp ợoczf c con trâyhgv u vàocbo ng rờdkeb i Tháomsq i-sơirdm n vềedhd vớrzey i họavyu . Từvaue đjptb ấpqpv y Ngũocbo -hồirdm thay nhau chiếjcrh m Trung-nguyêehsm n làocbo m vua, sửjwxs gọavyu i làocbo Ngũocbo -hồirdm loạiord n hoa.
Chang-Lan lạiord i hỏohbj i:
– Sưealp huynh àocbo ! Trưealp ớrzey c khi rờdkeb i Thăirdm ng-long lêehsm n Chi-lăirdm ng, em nghe nómbkm i hai tháomsq nh tăirdm ng đjptb em đjptb ồirdm ng từvaue Tốdgot ng vềedhd đjptb úirdm c quảfbbw chuôhmxu ng, đjptb áomsq nh lêehsm n, tiếjcrh ng vang rềedhd n khôhmxu ng gian. Khôhmxu ng biếjcrh t cáomsq c ngàocbo i đjptb áomsq nh thếjcrh nàocbo o, màocbo con trâyhgv u vàocbo ng nằovaf m trong núirdm i Tháomsq i-sơirdm n tưealp ởacrj ng tiếjcrh ng mẹrgbr gọavyu i, vùdqrw ng chạiord y vềedhd Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Khi vềedhd đjptb ếjcrh n nơirdm i, khôhmxu ng thấpqpv y mẹrgbr đjptb âyhgv u, nómbkm nhảfbbw y lung tung, thàocbo nh ra đjptb ấpqpv t lúirdm n, khiếjcrh n hồirdm Tâyhgv y trởacrj thàocbo nh rộvbnt ng hơirdm n đjptb ếjcrh n mấpqpv y mẫvbnt u. Sựehsm thựehsm c việraxl c nàocbo y ra sao?
Viêehsm n Căirdm n xua tay:
– Sưealp muộvbnt i nghe lầsfjl m rồirdm i. Sựehsm thựehsm c nhưealp thếjcrh nàocbo y. Ngàocbo i mang đjptb ồirdm ng từvaue Tốdgot ng vềedhd , đjptb ầsfjl u tiêehsm n đjptb úirdm c tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m. Khi linh khíavyu tưealp ợoczf ng tỏohbj a hàocbo o quang trấpqpv n quốdgot c rồirdm i, ngàocbo i mớrzey i đjptb úirdm c vạiord c Phổdpxj -minh. Vạiord c Phổdpxj -minh an vịsfjl , linh khíavyu chưealp bồirdm táomsq t, chưealp thầsfjl n chiếjcrh u xuồirdm ng sáomsq ng vởacrj trờdkeb i Thiêehsm n-trưealp ờdkeb ng. Bấpqpv y giờdkeb cáomsq c ngàocbo i mớrzey i đjptb úirdm c đjptb ỉugtp nh tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n cùdqrw ng mộvbnt t lúirdm c vớrzey i quảfbbw chuôhmxu ng lớrzey n gọavyu i làocbo chuôhmxu ng Ngâyhgv n-thiêehsm n. Chuôhmxu ng mang têehsm n Ngâyhgv n-thiêehsm n, vìjwxs vìjwxs tiếjcrh ng vang tớrzey i trờdkeb i. Sau khi đjptb ỉugtp nh đjptb ưealp a lêehsm n tháomsq p, thầsfjl n linh tụealp vềedhd , ngàocbo i mớrzey i làocbo m phéxboh p, đjptb áomsq nh chuôhmxu ng, tiếjcrh ng chuôhmxu ng vang rềedhd n, khiếjcrh n con trâyhgv u vàocbo ng nằovaf m ởacrj trong núirdm i Tháomsq i-sơirdm n chạiord y bổdpxj vềedhd Đkpkt ạiord i-Việraxl t. Khi vềedhd đjptb ếjcrh n nơirdm i, ngàocbo i làocbo m phéxboh p, khiếjcrh n nómbkm bịsfjl sa lầsfjl y ởacrj hồirdm Tâyhgv y. Ngàocbo i bèbmdi n bỏohbj 100 thẻfbbw đjptb ồirdm ng, khắjptb c tinh hoa võcjar thuậvbnt t cáomsq c pháomsq i củirdm a Đkpkt ạiord i-Việraxl t vàocbo o mộvbnt t quảfbbw chuôhmxu ng nhỏohbj , rồirdm i lấpqpv y dâyhgv y buộvbnt c châyhgv n trâyhgv u vớrzey i quảfbbw chuôhmxu ng. Sau đjptb ómbkm ngàocbo i làocbo m phéxboh p, néxboh m quảfbbw chuôhmxu ng xuốdgot ng đjptb áomsq y hồirdm , rồirdm i nguyềedhd n rằovaf ng: « Nhàocbo nàocbo o mộvbnt t vợoczf mộvbnt t chồirdm ng, đjptb ẻfbbw mưealp ờdkeb i con trai, thìjwxs ra kéxboh o đjptb ưealp ợoczf c cáomsq i chuôhmxu ng vớrzey i con trâyhgv u vàocbo ng ». Từvaue đjptb ấpqpv y, đjptb êehsm m đjptb êehsm m, dâyhgv n Thăirdm ng-long thưealp ờdkeb ng thấpqpv y con trâyhgv u vàocbo ng đjptb i lậvbnt p lờdkeb trêehsm n mặfock t hồirdm Tâyhgv y.
Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh hỏohbj i:
– Nhưealp vậvbnt y làocbo tinh hoa hồirdm n nưealp ớrzey c củirdm a Hoa-hạiord đjptb ãohbj bịsfjl ngàocbo i chuyểgvua n vềedhd Đkpkt ạiord i-Việraxl t ta rồirdm i phảfbbw i khôhmxu ng?
– Đkpkt úirdm ng thếjcrh .
Ghi chúirdm ,
Thăirdm ng-long cổdpxj tíavyu ch khảfbbw o lạiord i chéxboh p rằovaf ng: Đkpkt ềedhd n Kim-ngưealp u ởacrj thôhmxu n Tâyhgv y-hồirdm , phưealp ờdkeb ng Võcjar ng-thịsfjl , Thăirdm ng-long; nay thuộvbnt c quậvbnt n Ba-đjptb ìjwxs nh, Hàocbo -nộvbnt i. Tưealp ơirdm ng truyềedhd n hồirdm i Cao Biềedhd n làocbo m An-Nam đjptb ôhmxu hộvbnt phủirdm , thưealp ờdkeb ng đjptb i khắjptb p cáomsq c danh lam, đjptb ịsfjl a linh nưealp ớrzey c ta đjptb ặfock t bùdqrw a yểgvua m long mạiord ch. Khi Biềedhd n đjptb àocbo o sôhmxu ng yểgvua m núirdm i Long-đjptb ọavyu i (huyệraxl n Duy-tiêehsm n, tỉugtp nh Nam-Ninh), sơirdm n thầsfjl n núirdm i ấpqpv y thấpqpv y nguy, hómbkm a hìjwxs nh thàocbo nh con trâyhgv u vàocbo ng, bơirdm i qua sôhmxu ng Đkpkt ưealp ờdkeb ng-giang lêehsm n phíavyu a Bắjptb c, rồirdm i dừvaue ng lạiord i ẩomsq n náomsq u ởacrj vùdqrw ng hồirdm Tâyhgv y gầsfjl n thàocbo nh Đkpkt ạiord i-la (Thăirdm ng-long). Nhữeumg ng đjptb êehsm m trờdkeb i đjptb ẹrgbr p, dâyhgv n chúirdm ng thấpqpv y trâyhgv u vàocbo ng hiệraxl n lêehsm n ởacrj bãohbj i sôhmxu ng. Nhâyhgv n đjptb ómbkm lậvbnt p đjptb ềedhd n thờdkeb .
Thuyếjcrh t nàocbo y khôhmxu ng hợoczf p vớrzey i cáomsq c sưealp kiệraxl n lịsfjl ch sửjwxs , tôhmxu i bỏohbj qua.
Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh hỏohbj i tiếjcrh p:
– Vậvbnt y quảfbbw chuôhmxu ng Ngâyhgv n-thiêehsm n, ngàocbo i đjptb ểgvua đjptb âyhgv u? Phéxboh p mầsfjl u củirdm a chuôhmxu ng làocbo gìjwxs , cómbkm giốdgot ng tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m, vạiord c Phổdpxj -minh, đjptb ỉugtp nh tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n khôhmxu ng?
– Kháomsq c nhiềedhd u lắjptb m. Sau khi đjptb áomsq nh chuôhmxu ng gọavyu i trâyhgv u vàocbo ng vềedhd Thăirdm ng-long. Hai ngàocbo i sai chởacrj chuôhmxu ng đjptb em vềedhd chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh trêehsm n núirdm i Phảfbbw -lạiord i, thuộvbnt c lộvbnt Đkpkt ôhmxu ng-triềedhd u.
Thấpqpv y Hoàocbo ng-Nghi tỏohbj vẻfbbw đjptb ăirdm m chiêehsm u, Viêehsm n Căirdm n hỏohbj i:
– Sưealp đjptb ệraxl cómbkm gìjwxs khôhmxu ng hiểgvua u chăirdm ng?
– Cómbkm ! Đkpkt iềedhd u đjptb ệraxl thắjptb c mắjptb c làocbo ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng tu ởacrj chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh. Tạiord i sao ngàocbo i khôhmxu ng đjptb úirdm c chuôhmxu ng tạiord i đjptb âyhgv y, màocbo đjptb úirdm c ởacrj Thăirdm ng-long rồirdm i chởacrj vềedhd chi cho tốdgot n sứycbu c Phậvbnt t-tửjwxs ?
– Ngyêehsm n do nhưealp thếjcrh nàocbo y. Chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh làocbo nơirdm i xuấpqpv t thâyhgv n củirdm a Minh-Khôhmxu ng bồirdm táomsq t. Sau khi dùdqrw ng chuôhmxu ng Ngâyhgv n-thiêehsm n gọavyu i con kim ngưealp u từvaue núirdm i Tháomsq i-sơirdm n vềedhd hồirdm Tâyhgv y, ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh thấpqpv y rằovaf ng thầsfjl n linh Đkpkt ạiord i-Việraxl t tuy nhiềedhd u, nhưealp ng áomsq c qủirdm y, áomsq c ma khôhmxu ng thiếjcrh u. Lạiord i nữeumg a sau nhữeumg ng lầsfjl n chiếjcrh n tranh Hoa, Việraxl t, binh tưealp ớrzey ng Trung-quốdgot c bỏohbj mìjwxs nh tạiord i Đkpkt ạiord i-Việraxl t khôhmxu ng biếjcrh t bao nhiêehsm u màocbo kểgvua . Mộvbnt t sốdgot đjptb ãohbj trởacrj vềedhd quêehsm quáomsq n, mộvbnt t sốdgot đjptb ãohbj đjptb i đjptb ầsfjl u thai. Mộvbnt t sốdgot vìjwxs quáomsq uấpqpv t ứycbu c khôhmxu ng siêehsm u thoáomsq t đjptb ưealp ợoczf c, vẫvbnt n chậvbnt p chờdkeb n đjptb i lạiord i trêehsm n đjptb ấpqpv t nưealp ớrzey c ta. Hai ngàocbo i bèbmdi n chiêehsm u hồirdm n họavyu vềedhd chùdqrw a Sùdqrw ng-kháomsq nh Báomsq o-thiêehsm n đjptb ểgvua làocbo m chay giảfbbw i oan cho họavyu . Khốdgot n thay, cómbkm mộvbnt t sốdgot khôhmxu ng tuâyhgv n, cứycbu vơirdm vẩomsq n chờdkeb quâyhgv n Tốdgot ng đjptb ếjcrh n Thăirdm ng-long làocbo trợoczf giúirdm p. Cáomsq c ngàocbo i đjptb àocbo nh thu tấpqpv t cảfbbw hồirdm n pháomsq ch họavyu vàocbo o chuôhmxu ng Ngâyhgv n-thiêehsm n rồirdm i dùdqrw ng thuyềedhd n chởacrj vềedhd chùdqrw a Chùdqrw a-tháomsq nh. Trong khi đjptb i đjptb ưealp ờdkeb ng, cómbkm khôhmxu ng biếjcrh t bao nhiêehsm u oan hồirdm n tửjwxs sĩvkav Trung-quốdgot c trầsfjl m dưealp ớrzey i đjptb áomsq y sôhmxu ng, khôhmxu ng sao lêehsm n đjptb ưealp ợoczf c. Chúirdm ng làocbo m sómbkm ng làocbo m giómbkm giúirdm p quâyhgv n Tốdgot ng. Vìjwxs vậvbnt y, hai ngàocbo i đjptb àocbo nh tùdqrw ng quyềedhd n thu hếjcrh t hồirdm n chúirdm ng vàocbo o trong chuôhmxu ng, rồirdm i néxboh m xuốdgot ng sôhmxu ng Lụealp c-đjptb ầsfjl u.
Chang-Lan ngơirdm ngáomsq c:
– Họavyu làocbo oan hồirdm n tửjwxs sĩvkav trậvbnt n nàocbo o vậvbnt y?
– Họavyu chếjcrh t trong trậvbnt n đjptb áomsq nh biểgvua n Đkpkt ôhmxu ng giữeumg a côhmxu ng chúirdm a Gia-Hưealp ng Trầsfjl n Quốdgot c vớrzey i Nam-an hầsfjl u Đkpkt oàocbo n Chíavyu , trậvbnt n Lãohbj ng-bạiord c, hai trậvbnt n Bạiord ch-đjptb ằovaf ng, mớrzey i đjptb âyhgv y trậvbnt n đjptb áomsq nh Khâyhgv m, Liêehsm m.
Phưealp ơirdm ng-Quỳirdm nh àocbo lêehsm n:
– Mấpqpv y hôhmxu m trưealp ớrzey c, muộvbnt i nghe đjptb ồirdm n hai ngàocbo i đjptb em chuôhmxu ng vềedhd treo trêehsm n gáomsq c chuôhmxu ng. Sau gáomsq c chuôhmxu ng sụealp t lởacrj , làocbo m chuôhmxu ng chìjwxs m xuốdgot ng sôhmxu ng Lụealp c-đjptb ầsfjl u. Muộvbnt i lấpqpv y làocbo m lạiord , làocbo từvaue chùdqrw a, tớrzey i bờdkeb sôhmxu ng Lụealp c-đjptb ầsfjl u kháomsq xa, đjptb âyhgv u cómbkm truyệraxl n gáomsq c chuôhmxu ng sụealp t lởacrj . Thìjwxs ra thếjcrh .
Ghi chúirdm ,
Nhiềedhd u thuyếjcrh t nómbkm i rằovaf ng Nam-thiêehsm n tứycbu khíavyu làocbo :
– Tưealp ợoczf ng phậvbnt t Quỳirdm nh-lâyhgv m,
– Đkpkt ỉugtp nh tháomsq p Báomsq o-thiêehsm n,
– Vạiord c Phổdpxj -minh,
– Chuôhmxu ng Quy-đjptb iềedhd n, thựehsm c lầsfjl m lớrzey n.
Vìjwxs chuôhmxu ng Quy-đjptb iềedhd n khôhmxu ng do ngàocbo i Minh-Khôhmxu ng, Đkpkt ạiord o-Hạiord nh đjptb úirdm c.
Chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh còfbbw n gọavyu i làocbo chùdqrw a Phảfbbw -lạiord i. Đkpkt âyhgv y làocbo mộvbnt t trong nhữeumg ng ngôhmxu i chùdqrw a danh tiếjcrh ng trong Thiềedhd n-sửjwxs Việraxl t-Nam. Chùdqrw a ởacrj trêehsm n núirdm i xãohbj Phảfbbw -lạiord i, huyệraxl n Quếjcrh -dưealp ơirdm ng, tỉugtp nh Bắjptb c-ninh. Nay làocbo huyệraxl n Quếjcrh -võcjar , tỉugtp nh Hàocbo -Bắjptb c. Chùdqrw a đjptb ưealp ợoczf c xâyhgv y vàocbo o niêehsm n hiệraxl u Thuậvbnt n-Thiêehsm n thứycbu mưealp ờdkeb i táomsq m (1027) đjptb ờdkeb i vua Lýcnex Tháomsq i-tổdpxj . Chíavyu nh sưealp Minh-Khôhmxu ng, Châyhgv n-Khôhmxu ng đjptb ãohbj tu ởacrj đjptb âyhgv y. Sau nàocbo y, vua Trầsfjl n Nhâyhgv n-tôhmxu ng đjptb i tu cũocbo ng cómbkm lầsfjl n đjptb ếjcrh n đjptb âyhgv y giảfbbw ng kinh.
Vịsfjl đjptb ạiord i thầsfjl n cuốdgot i đjptb ờdkeb i Trầsfjl n làocbo Nguyễedhd n Sưealp ởacrj ng qua đjptb âyhgv y cảfbbw m táomsq c mộvbnt t bàocbo i thơirdm nhan đjptb ềedhd :
Đkpkt ềedhd Phảfbbw -lạiord i sơirdm n tựehsm
Thếjcrh áomsq p ngao đjptb ầsfjl u, thốdgot ng báomsq ch man,
Chửjwxs ba côhmxu đjptb iểgvua u tịsfjl ch dưealp ơirdm ng gian.
Giang bàocbo n lãohbj o tưealp ớrzey ng luậvbnt n binh đjptb ịsfjl a,
Vâyhgv n ủirdm ng tiêehsm n hoàocbo ng tráomsq ch tíavyu ch san.
Tuếjcrh nguyệraxl t xâyhgv m xâyhgv m phong báomsq n lạiord c,
Thủirdm y thiêehsm n mạiord c mạiord c đjptb iểgvua u song hoàocbo n.
Thắjptb ng du phủirdm ngưealp ỡomsq ng thàocbo nh trầsfjl n tíavyu ch,
Liêehsm u vịsfjl bằovaf ng cao pháomsq lữeumg nhan.
Huệraxl -chi Phạiord m Túirdm -Châyhgv u dịsfjl ch nhưealp sau:
Thếjcrh đjptb èbmdi cáomsq dữeumg cắjptb n trăirdm m nơirdm i,
Sómbkm ng bãohbj i, chiềedhd u buôhmxu ng cáomsq nh nhạiord n côhmxu i.
Vua dựehsm ng gậvbnt y thiềedhd n, non khómbkm i phủirdm ,
Tưealp ớrzey ng bàocbo n chiếjcrh n sựehsm , bãohbj i sôhmxu ng bồirdm i.
Láomsq phong rụealp ng nửjwxs a, năirdm m theo tháomsq ng,
Chim chómbkm c vềedhd đjptb ôhmxu i, nưealp ớrzey c lẫvbnt n trờdkeb i.
Chớrzey p mắjptb t cuộvbnt c chơirdm i thàocbo nh dấpqpv u cũocbo ,
Lêehsm n cao, lữeumg kháomsq ch hãohbj y tưealp ơirdm i cưealp ờdkeb i.
Còfbbw n rấpqpv t nhiềedhd u danh sĩvkav làocbo m thơirdm ca tụealp ng cảfbbw nh chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh, chéxboh p hếjcrh t vàocbo o đjptb âyhgv y, e dàocbo i giòfbbw ng quáomsq .
Đkpkt ộvbnt c giảfbbw muốdgot n thâyhgv m cứycbu u thêehsm m vềedhd chùdqrw a Chúirdm c-tháomsq nh, xin đjptb ọavyu c thêehsm m cáomsq c sáomsq ch:
Trung-quốdgot c:
– Quáomsq ch-thịsfjl Nam chinh,
– Triệraxl u-thịsfjl chinh tiễedhd u Giao-chỉugtp kýcnex ,
– Giao-chỉugtp linh thầsfjl n kỷpdmr sựehsm .
Việraxl t-Nam:
– Toàocbo n Việraxl t thi lụealp c,
– Lãohbj -Đkpkt ưealp ờdkeb ng di cảfbbw o,
– Hoàocbo ng Việraxl t thi tuyểgvua n,
– Nam Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Hoàocbo ng Việraxl t đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Thiềedhd n-uyểgvua n tậvbnt p anh,
– Đkpkt ạiord i-Nam nhấpqpv t thốdgot ng chíavyu ,
– Bắjptb c thàocbo nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu ,
– Bắjptb c-ninh tựehsm miếjcrh u bi văirdm n,
– Bắjptb c-ninh toàocbo n tỉugtp nh đjptb ịsfjl a dưealp ,
– Đkpkt ồirdm ng-Kháomsq nh đjptb ịsfjl a dưealp chíavyu lưealp ợoczf c,
– Nam sửjwxs lưealp ợoczf c biêehsm n.
– Xin nhị
Đ
– Vư
Cao nhấ
– Trong Thiê
Ngà
– Thờ
Minh-uy đ
– Bạ
– Con hỏ
Tiế
– Sao là
Quá
– Con hiể
– Con thử
– Khi sao ở
– Thế
– Thế
– Giả
Nó
– Đ
Ngà
– Vừ
Nghe hậ
Đ
– Bầ
Ngà
– Ba mư
Đ
– Khi đ
Nghe Phụ
Từ
– Ta đ
Thấ
– Nguyê
Ngà
– Cá
Tâ
– Bạ
Đ
– Thô
Ghi chú
Thuậ
Tư
Sang đ
Sau khi hế
Đ
Khi vua Gia-long chiế
Khi phụ
Nă
1. Về
2. Về
3. Phả
4. Phả
5. Đ
Sá
Khi mớ
Sau khi nghiê
Thờ
Tuy nhiê
Trở
Cô
– Hồ
Minh-Khô
– Phư
Rồ
– Diệ
Minh-Khô
– Thô
Ghi chú
Đ
Vua Lý
Thờ
Tậ
Có
Chữ
Triề
Đ
Hầ
1. Chù
Hay cò
Tà
Xin xem phầ
2. Chù
Trư
Tà
– Thă
– Hoà
– Đ
– Bắ
– Hà
– Bắ
– La-thà
Chù
3. Nguyễ
Đ
Tà
– Đ
– Ninh-bì
– Ninh-bì
– Bắ
– Đ
4. Quố
Toạ
Tà
– Thiề
– Nam ô
– Việ
– Lĩ
– Thiê
5. Hà
Ở
Tà
– Hả
6. Lạ
Ở
Tà
– Thiề
– An-Nam chí
– Lê
– Ngự
– Đ
7. Thầ
Cò
Chù
Tà
– Thá
– Nam-đ
– Hà
Chù
8. Diê
Cò
Tà
– Thiề
– Thá
– Lĩ
9. Khô
Tọ
Tà
– Thanh-hó
– Đ
– Đ
10. Dư
Tọ
Tà
– Bắ
– Kim-vă
– Toà
– Dư
11. Bả
Ở
Tà
– Bắ
12. Bố
Ở
13. Chiê
Cò
Tà
– Thiề
– Hoà
– An-lã
– Hà
– Ngoạ
– Bắ
– Thă
– Đ
– Hoà
– La-thà
– Bắ
Chiê
14. Minh-Khô
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Đ
15. Đ
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Đ
16. Thiê
Cò
Đ
Tà
– Đ
– Sơ
– Hoà
– Bắ
– Đ
– Đ
Thiê
Đ
– Trư
Lậ
– Thế
Mai Cầ
– Trư
Mặ
Đ
– Xin liệ
Khấ
– Gọ
Ư
– Trong hộ
Thế
– Mở
Chư
– Đ
Chư
Linh-Nhâ
– Chị
Hai tư
– Chú
Linh-Nhâ
– Hai em xò
Hai tư
– Hồ
Thư
– Tô
Trong phò
– Mộ
Ô
– Tổ
Ô
– Kế
Cá
– Hai là
Cô
– Đ
Chư
– Ba là
Trung-Thà
– Bố
– Nă
Quá
– Đ
Mọ
– Quan Thá
Buổ
Tế
Như
Dâ
Ngay đ
« Hai đ
Dâ
Tạ
Từ
Lú
Thế
Tuy ẩ
– Sư
– Tấ
Đ
– Sư
Viê
Sau khi tư
– Mộ
– Hai là
Hô
Thầ
« Thầ
Nă
Ghi chú
Chù
Trấ
Khuy nhiê
Sơ
Kim cổ
Phong bã
Tinh di đ
Ngã
Quả
Đ
Trấ
Hiê
Non sô
Kim cổ
Thỉ
Đ
Tớ
Chiế
Nă
Nă
Đ
Đ
Tứ
Cả
Thă
Thê
Vậ
Tố
Gió
Trong khi ngoạ
Bì
Đ
Mâ
Non nhâ
Mở
Song cử
Thắ
So trong tỉ
Đ
Hồ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
Việ
– Việ
– Đ
– Khâ
– Đ
– Hoà
– Bắ
– Thă
– Hà
– Hà
– Đ
– Hoà
– Khâ
– Ngự
– Toà
– Tang thư
– Long-biê
Thầ
Sư
« Bả
Chang-Lan hỏ
– Sư
Chang-Lan nó
– Sư
– Dạ
– Sư
Hoà
– Phả
– Đ
Nú
– Chù
Ghi chú
Chù
Khi giặ
Và
Đ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Nam-hả
Việ
– Lụ
– Kiế
– Lị
– Hoà
– Thoá
– Đ
– Đ
– Bắ
– Việ
– Đ
Chang-Lan hỏ
– Sư
Thầ
– Thầ
Ghi chú
Chù
Đ
Đ
Niê
Niê
Sau khi vua Trầ
Đ
Huâ
Thủ
Lã
Đ
Đ
Đ
Hư
Nhẹ
Đ
Mộ
Nă
Tiế
Loạ
Nhà
Bi vă
Phậ
Phá
Thổ
Liê
Thứ
Ngô
Sau loạ
Hoa đ
Vă
Mắ
Cõ
Ngư
Nã
Mớ
Hiệ
Thá
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Đ
– Hoà
– Đ
Thá
– Nam-đ
– Phư
– Tồ
– Đ
– Đ
– Toà
Chù
Thầ
Chang-Lan nghe Viê
– Em nghe nó
Sư
– Sư
Chang-Lan lạ
– Sư
Viê
– Sư
Phư
– Như
– Đ
Ghi chú
Thă
Thuyế
Phư
– Vậ
– Khá
Thấ
– Sư
– Có
– Ngyê
Chang-Lan ngơ
– Họ
– Họ
Phư
– Mấ
Ghi chú
Nhiề
– Tư
– Đ
– Vạ
– Chuô
Vì
Chù
Vị
Đ
Thế
Chử
Giang bà
Vâ
Tuế
Thủ
Thắ
Liê
Huệ
Thế
Só
Vua dự
Tư
Lá
Chim chó
Chớ
Lê
Cò
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Toà
– Lã
– Hoà
– Nam Việ
– Hoà
– Thiề
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Nam sử
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
