Típjrn n-Nghĩyyjm a vưzuga ơqsxk ng hưzuga ớnnxs ng Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh:
– Xin nhịyxsq vịyxsq sưzuga phụyckz ban phánnxs p dụyckz .
Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh chắyfju p tay vánnxs i cửootb tọsroa a mộvamr t lưzuga ợylmr t, rồrnve i nóreaz i:
– Vưzuga ơqsxk ng gia đhpkp ưzuga a ra năfjru m phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c cứeocu u nưzuga ớnnxs c. Vậjhtm y bầakpb n tăfjru ng cũakpb ng đhpkp ưzuga a ra hai phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c nữtelh a làskid bẩjzqd y. Ta tạexnc m gọsroa i làskid Thấsroa t lưzuga ợylmr c trấsroa n quốtelh c.
Cao nhấsroa t làskid Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u, thấsroa p nhấsroa t làskid thịyxsq vệipfr đhpkp ứeocu ng hầakpb u đhpkp ềydfa u im lặitpu ng, hồrnve i hộvamr p nghe hai phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c củjidl a hai thánnxs nh tăfjru ng Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Vìnugj từnqpl lârbpa u, khắyfju p Hoa-Việipfr t đhpkp ềydfa u tôfoag n hai ngàskid i làskid đhpkp ấsroa ng trípjrn tuệipfr cao thârbpa m vôfoag cùkkmy ng tậjhtm n.
– Trong Thiêfjru n-hạexnc nàskid y, nơqsxk i nàskid o tụyckz đhpkp ưzuga ợylmr c nhiềydfa u linh khípjrn , thìnugj sẽitpu córeaz chúyxsq a thánnxs nh, tôfoag i hiềydfa n ra đhpkp ờlbfd i; mưzuga a hòcatv a, gióreaz thuậjhtm n, dârbpa n chúyxsq ng ấsroa m no. Ngưzuga ợylmr c lạexnc i, nơqsxk i nàskid o córeaz nhiềydfa u ánnxs c khípjrn nảkanr y sinh, thìnugj sẽitpu córeaz quỷvamr vưzuga ơqsxk ng, ma quánnxs i đhpkp ộvamr i lốtelh t quan; gióreaz bãalix o, hạexnc n hánnxs n nảkanr y sinh, dârbpa n chúyxsq ng đhpkp óreaz i khổnqpl . Xưzuga a, khi vua Minh tếznkj cánnxs o trờlbfd i đhpkp ấsroa t, chia Thiêfjru n-hạexnc làskid m hai, Bắyfju c thàskid nh Trung-nguyêfjru n, Nam thàskid nh Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Trong khi linh khípjrn miềydfa n Bắyfju c tảkanr n ra khắyfju p nơqsxk i, thìnugj Linh khípjrn Lĩyyjm nh-Nam tụyckz vềydfa vùkkmy ng Giao-chỉrnve , Cửootb u-chârbpa n. Thếznkj nhưzuga ng cuốtelh i đhpkp ờlbfd i Târbpa y-Hánnxs n, linh khípjrn miềydfa n Bắyfju c phârbpa n tánnxs n ra khắyfju p nơqsxk i, bởvamr i vậjhtm y mớnnxs i córeaz nạexnc n Vưzuga ơqsxk ng Mãalix ng cưzuga ớnnxs p ngôfoag i. Linh khípjrn Lĩyyjm nh-Nam cựrxjm c thịyxsq nh, nêfjru n mớnnxs i córeaz việipfr c vua Trưzuga ng cùkkmy ng 162 tưzuga ớnnxs ng khởvamr i nghiệipfr p, suýhpkp t làskid m đhpkp ổnqpl triềydfa u Hánnxs n.
Ngàskid i ngừnqpl ng lạexnc i mộvamr t lánnxs t rồrnve i tiếznkj p:
– Thờlbfd i Bắyfju c thuộvamr c, vua Đqtmn ưzuga ờlbfd ng thấsroa y linh khípjrn Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ta quánnxs thịyxsq nh, mớnnxs i sai Cao Biềydfa n sang làskid m thứeocu sửootb Giao-chârbpa u đhpkp ểiayr yểiayr m tấsroa t cảkanr cánnxs c thếznkj đhpkp ấsroa t linh. Biềydfa n thàskid nh côfoag ng hầakpb u hếznkj t, duy hai nơqsxk i thấsroa t bạexnc i làskid núyxsq i Tảkanr n vàskid Cổnqpl -phánnxs p. Thếznkj đhpkp ấsroa t Tiêfjru u-sơqsxk n ởvamr Cổnqpl -phánnxs p tụyckz khípjrn thiêfjru ng Nam-nhạexnc c, nêfjru n mớnnxs i sinh đhpkp ứeocu c Thánnxs i-tổnqpl nhàskid ta, lậjhtm p ra bảkanr n triềydfa u trêfjru n hai trăfjru m năfjru m. Trong khi Biềydfa n yểiayr m đhpkp ấsroa t thiêfjru ng Lĩyyjm nh-Nam, thìnugj y quy hưzuga ớnnxs ng tấsroa t cảkanr hồrnve n, phánnxs ch linh khípjrn vàskid o bụyckz ng ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u con trârbpa u vàskid ng, rồrnve i đhpkp em vềydfa chôfoag n ởvamr trong lòcatv ng núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n.
Minh-uy đhpkp ạexnc i tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Quánnxs ch Y hỏwjza i:
– Bạexnc ch sưzuga thúyxsq c, thủjidl a nhỏwjza con córeaz nghe thầakpb y đhpkp ồrnve kểiayr truyệipfr n nàskid y. Thầakpb y nóreaz i rằjidl ng Biềydfa n thu ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u ngôfoag i sao ởvamr Thiêfjru n-hàskid chiếznkj u xuốtelh ng Lĩyyjm nh-Nam, rồrnve i đhpkp em vềydfa giam ởvamr núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n. Nay sưzuga thúyxsq c lạexnc i kểiayr rằjidl ng hồrnve n vàskid phánnxs ch. Vậjhtm y córeaz gìnugj khánnxs c nhau giữtelh a sao vớnnxs i hồrnve n, phánnxs ch?
– Con hỏwjza i thựrxjm c phảkanr i! Nàskid y con hãalix y nghe cho kỹtelh , sưzuga thúyxsq c vìnugj con màskid nóreaz i.
Tiếznkj ng ngàskid i Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh thậjhtm t đhpkp ầakpb m ấsroa m, thậjhtm t trong nhẹisnn , hợylmr p vớnnxs i tưzuga thánnxs i, néyyjm t mặitpu t từnqpl ánnxs i củjidl a ngàskid i; khiếznkj n cửootb tọsroa a đhpkp ềydfa u córeaz cảkanr m tưzuga ởvamr ng đhpkp ang nghe đhpkp ứeocu c Phậjhtm t A-di-đhpkp àskid thuyếznkj t phánnxs p:
– Sao làskid tinh thểiayr , kếznkj t hợylmr p khípjrn củjidl a vũakpb trụyckz màskid thàskid nh. Sao chiếznkj u xuốtelh ng Thiêfjru n-hạexnc thàskid nh linh khípjrn . Linh khípjrn bàskid ng bạexnc c trong trờlbfd i đhpkp ấsroa t, gặitpu p cârbpa y nuôfoag i cârbpa y, gặitpu p hoa nuôfoag i hoa, gặitpu p ngưzuga ờlbfd i tạexnc o cơqsxk thểiayr con ngưzuga ờlbfd i thàskid nh hùkkmy ng tránnxs ng, thầakpb n minh sánnxs ng suốtelh t. Cánnxs i thầakpb n minh đhpkp óreaz gọsroa i làskid hồrnve n vàskid phánnxs ch. Nàskid y con hãalix y nghe: Lộvamr t quầakpb n ánnxs o ra, thìnugj con vớnnxs i đhpkp ứeocu a trẻjzqd chăfjru n trârbpa u cũakpb ng giốtelh ng nhau. Nhưzuga ng sao con lạexnc i làskid m đhpkp ạexnc i tưzuga ớnnxs ng, trípjrn dũakpb ng córeaz thừnqpl a màskid đhpkp ứeocu a trẻjzqd lạexnc i làskid mụyckz c đhpkp ồrnve ng chấsroa t phánnxs c? Cánnxs i màskid con vớnnxs i trẻjzqd mụyckz c đhpkp ồrnve ng khánnxs c nhau đhpkp óreaz làskid do phánnxs ch, vàskid hồrnve n tạexnc o ra.
Quánnxs ch Y reo lêfjru n:
– Con hiểiayr u rồrnve i! Con hiểiayr u rồrnve i.
– Con thửootb nóreaz i cho sưzuga thúyxsq c nghe xem nàskid o?
– Khi sao ởvamr Thiêfjru n-hàskid chiếznkj u xuốtelh ng thếznkj gian, con ngưzuga ờlbfd i thấsroa u, cảkanr m ánnxs nh sánnxs ng đhpkp óreaz , hợylmr p vớnnxs i mưzuga a, nắyfju ng, núyxsq i, sôfoag ng cho nêfjru n thểiayr thìnugj giốtelh ng nhau, màskid phánnxs ch vàskid hồrnve n thìnugj khánnxs c nhau. Thếznkj thìnugj từnqpl con sârbpa u, cánnxs i kiếznkj n, con chóreaz , con mèvamr o cho đhpkp ếznkj n con ngưzuga ờlbfd i đhpkp ềydfa u córeaz hồrnve n vàskid phánnxs ch. Nhưzuga ng mỗhsyb i cơqsxk thểiayr thấsroa u cảkanr m linh khípjrn củjidl a tinh hoa sơqsxk n xuyêfjru n, nhậjhtm t nguyệipfr t màskid khánnxs c nhau. Nay Cao Biềydfa n yểiayr m hếznkj t thếznkj đhpkp ấsroa t thiêfjru ng, đhpkp àskid o lấsroa y nhữtelh ng kếznkj t tinh củjidl a thếznkj đhpkp ấsroa t đhpkp em đhpkp i. Thếznkj nhưzuga ng...
– Thếznkj nhưzuga ng sao?
– Thếznkj sao y lạexnc i bỏwjza vàskid o ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u con trârbpa u vàskid ng? Màskid khôfoag ng bỏwjza vàskid o con rồrnve ng, con phưzuga ợylmr ng? Thưzuga a sưzuga thúyxsq c?
– Giảkanr n dịyxsq thôfoag i! Tộvamr c Việipfr t chúyxsq ng ta làskid con chánnxs u vua Thầakpb n-Nôfoag ng. Tộvamr c Hoa cũakpb ng làskid con chánnxs u vua Thầakpb n-Nôfoag ng. Nhưzuga ng sau triềydfa u đhpkp ìnugj nh Thầakpb n-Nôfoag ng phưzuga ơqsxk ng Bắyfju c bịyxsq vua Hoàskid ng-Đqtmn ếznkj đhpkp ánnxs nh bạexnc i. Vua Hoàskid ng-Đqtmn ếznkj làskid dârbpa n du mụyckz c, săfjru n bắyfju n. Ngưzuga ờlbfd i Hoa sau tôfoag n vua Hoàskid ng-Đqtmn ếznkj làskid Quốtelh c-tổnqpl . Bởvamr i vậjhtm y Biềydfa n mớnnxs i bắyfju t tinh hoa 36 ngôfoag i sao, bỏwjza vàskid o bụyckz ng trârbpa u, đhpkp em vềydfa chôfoag n ởvamr núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n, đhpkp ểiayr diệipfr t linh khípjrn Nam phưzuga ơqsxk ng, cánnxs i linh khípjrn dùkkmy ng sứeocu c trârbpa u đhpkp ểiayr canh tánnxs c.
Nóreaz i đhpkp ếznkj n đhpkp ârbpa y, ngàskid i đhpkp ưzuga a mắyfju t nhìnugj n Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u. Hậjhtm u tiếznkj p lờlbfd i ngàskid i:
– Đqtmn ếznkj n đhpkp ờlbfd i vua Thánnxs i-tôfoag ng nhàskid Tốtelh ng, sau khi bịyxsq bạexnc i ởvamr Chi-lăfjru ng, Bạexnc ch-đhpkp ằjidl ng; nhàskid vua sai bẩjzqd y đhpkp ạexnc o sĩyyjm củjidl a phánnxs i Hoa-sơqsxk n lêfjru n núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n đhpkp àskid o trârbpa u vàskid ng đhpkp em vềydfa , rồrnve i lấsroa y đhpkp ồrnve ng đhpkp en đhpkp úyxsq c thàskid nh hộvamr p. Mỗhsyb i hộvamr p đhpkp ểiayr chípjrn n lánnxs bùkkmy a, giam mộvamr t trârbpa u, sau đhpkp óreaz cấsroa t vàskid o mộvamr t nơqsxk i cựrxjm c mậjhtm t trong kinh thàskid nh Biệipfr n-kinh. Hồrnve i Khai-Quốtelh c vưzuga ơqsxk ng đhpkp i sứeocu , ngưzuga ờlbfd i đhpkp ãalix sai Kinh-Nam vưzuga ơqsxk ng đhpkp ộvamr t nhậjhtm p ngựrxjm thưzuga phòcatv ng vua Tốtelh ng Nhârbpa n-tôfoag ng tìnugj m di chúyxsq c củjidl a vua Thánnxs i-tôfoag ng nóreaz i vềydfa việipfr c nàskid y, nhưzuga ng khôfoag ng ra manh mốtelh i. Hơqsxk n bốtelh n chụyckz c năfjru m qua, Kinh-Nam vưzuga ơqsxk ng córeaz tai mắyfju t khắyfju p nơqsxk i trong triềydfa u Tốtelh ng, màskid cũakpb ng chỉrnve biếznkj t rằjidl ng ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u hộvamr p đhpkp ồrnve ng đhpkp óreaz đhpkp ểiayr ởvamr trong kho tạexnc i Hoàskid ng-cung. Đqtmn ípjrn ch thârbpa n vưzuga ơqsxk ng ârbpa m thầakpb m đhpkp ộvamr t nhậjhtm p tìnugj m kiếznkj n nhiềydfa u lầakpb n màskid khôfoag ng thấsroa y.
Ngàskid i nhìnugj n Trầakpb n Trung-Đqtmn ạexnc o:
– Vừnqpl a rồrnve i, trong dịyxsq p ngưzuga ờlbfd i củjidl a ta làskid m rốtelh i loạexnc n phủjidl đhpkp ệipfr Vưzuga ơqsxk ng An-Thạexnc ch, cùkkmy ng hoàskid ng cung Tốtelh ng, vôfoag tìnugj nh đhpkp ãalix tìnugj m ra nơqsxk i đhpkp ểiayr hộvamr p giam trârbpa u vàskid ng.
Nghe hậjhtm u cùkkmy ng đhpkp ạexnc i sưzuga Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh thuậjhtm t, trêfjru n cao nhấsroa t làskid cánnxs c côfoag ng chúyxsq a, phòcatv mãalix , cho tớnnxs i văfjru n võexnc cánnxs c quan đhpkp ềydfa u ngẩjzqd n ngưzuga ờlbfd i ra. Thựrxjm c vạexnc n vạexnc n lầakpb n họsroa cũakpb ng khôfoag ng ngờlbfd cánnxs c vua triềydfa u Lýhpkp lạexnc i giữtelh mộvamr t bípjrn ẩjzqd n ghêfjru gớnnxs m vềydfa đhpkp ấsroa t nưzuga ớnnxs c nhưzuga thếznkj .
Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh tiếznkj p:
– Bầakpb n tăfjru ng vớnnxs i sưzuga huynh phảkanr i tìnugj m trăfjru m phưzuga ơqsxk ng ngàskid n kếznkj mớnnxs i xin Hy-Ninh đhpkp ếznkj thưzuga ởvamr ng côfoag ng trịyxsq tàskid , bằjidl ng cánnxs ch ban cho ípjrn t đhpkp ồrnve ng đhpkp en, chípjrn nh mìnugj nh chọsroa n. Nhàskid vua truyềydfa n quan giữtelh kho dẫokyi n sưzuga huynh sưzuga đhpkp ệipfr bầakpb n tăfjru ng vàskid o kho tảkanr , trong khi ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u hộvamr p đhpkp ồrnve ng đhpkp ểiayr ởvamr kho hữtelh u. Bầakpb n tăfjru ng giảkanr chọsroa n đhpkp i chọsroa n lạexnc i hếznkj t kho tảkanr , màskid cũakpb ng khôfoag ng đhpkp ưzuga ợylmr c đhpkp ồrnve ng nhưzuga ýhpkp muốtelh n. Viêfjru n thánnxs i giánnxs m đhpkp ưzuga a bầakpb n tăfjru ng vớnnxs i sưzuga huynh sang kho hữtelh u, thìnugj hỡpqiy i ơqsxk i! Vừnqpl a vàskid o kho, bầakpb n tăfjru ng đhpkp ãalix thấsroa y ngay.
Ngàskid i lắyfju c đhpkp ầakpb u:
– Ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u cánnxs i hộvamr p đhpkp ưzuga ợylmr c đhpkp ặitpu t trêfjru n mộvamr t bệipfr theo hìnugj nh Tiêfjru n-thiêfjru n bánnxs t quánnxs i. Xung quanh đhpkp ầakpb y nhữtelh ng tưzuga ợylmr ng hổnqpl , bánnxs o, rắyfju n, cùkkmy ng môfoag hìnugj nh núyxsq i sôfoag ng Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Anh em bầakpb n tăfjru ng vờlbfd nhưzuga khôfoag ng biếznkj t gìnugj , sau khi lựrxjm a đhpkp ồrnve ng, lẳerra ng lặitpu ng cánnxs o từnqpl ra vềydfa , đhpkp ếznkj n đhpkp êfjru m bánnxs o cho Côfoag i-sơqsxk n tam anh biếznkj t.
Đqtmn ếznkj n đhpkp ârbpa y, ngàskid i đhpkp ưzuga a mắyfju t cho Côfoag i-sơqsxk n tam anh. Trầakpb n Phụyckz -Quốtelh c tiếznkj p:
– Khi đhpkp ưzuga ợylmr c sưzuga phụyckz bánnxs o tin, anh em thầakpb n tứeocu c tốtelh c dùkkmy ng chim ưzuga ng bánnxs o cho sưzuga đhpkp ệipfr Tựrxjm -Mai biếznkj t, vìnugj chỉrnve ngưzuga ờlbfd i củjidl a Tựrxjm -Mai mớnnxs i córeaz khảkanr năfjru ng đhpkp ộvamr t nhậjhtm p kho đhpkp ồrnve ng hữtelh u lấsroa y ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u cánnxs i hộvamr p ra. Cánnxs i khóreaz khăfjru n làskid phảkanr i bánnxs o cánnxs ch nàskid o đhpkp ểiayr qua đhpkp ưzuga ợylmr c mắyfju t côfoag ng chúyxsq a Huệipfr -Nhu; vìnugj côfoag ng chúyxsq a vớnnxs i sưzuga đhpkp ệipfr luôfoag n ởvamr cạexnc nh nhau nhưzuga bóreaz ng vớnnxs i hìnugj nh. Cuốtelh i cùkkmy ng thầakpb n bánnxs o cho sưzuga phụyckz (ghi chúyxsq : Đqtmn óreaz làskid Trầakpb n Tựrxjm -An) biếznkj t. Lậjhtm p tứeocu c ngưzuga ờlbfd i triệipfr u sưzuga đhpkp ệipfr tớnnxs i đhpkp ểiayr dạexnc y dỗhsyb võexnc côfoag ng, rồrnve i nóreaz i cho y biếznkj t. Y giảkanr rủjidl côfoag ng chúyxsq a Huệipfr -Nhu lêfjru n đhpkp ưzuga ờlbfd ng sang Tốtelh ng, rồrnve i chípjrn nh y đhpkp iềydfa u đhpkp ộvamr ng chârbpa n tay đhpkp ộvamr t nhậjhtm p kho đhpkp ồrnve ng hữtelh u, lấsroa y ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u cánnxs i hộvamr p trao cho ba anh em thầakpb n mang vềydfa nưzuga ớnnxs c.
Nghe Phụyckz -Quốtelh c thuậjhtm t, mọsroa i ngưzuga ờlbfd i nhưzuga đhpkp ang đhpkp i trong đhpkp êfjru m, đhpkp ưzuga ợylmr c đhpkp ốtelh t lêfjru n cârbpa y đhpkp uốtelh c, nhìnugj n rõexnc mọsroa i vậjhtm t. Bởvamr i trưzuga ớnnxs c đhpkp ârbpa y họsroa chỉrnve nghe nóreaz i hai vịyxsq đhpkp ưzuga ợylmr c vua Tốtelh ng ban đhpkp ồrnve ng, rồrnve i làskid m phéyyjm p lấsroa y hếznkj t kho đhpkp ồrnve ng, rồrnve i Hy-Ninh đhpkp ếznkj sai Tổnqpl ng-lĩyyjm nh thịyxsq vệipfr Lýhpkp Hiếznkj n đhpkp em quârbpa n đhpkp uổnqpl i theo. Họsroa thắyfju c mắyfju c rằjidl ng dùkkmy võexnc côfoag ng cao, làskid m sao hai vịyxsq córeaz thểiayr mang đhpkp ưzuga ợylmr c hếznkj t kho đhpkp ồrnve ng đhpkp i? Xánnxs gìnugj chúyxsq t đhpkp ồrnve ng màskid nhàskid vua phảkanr i sai thịyxsq vệipfr đhpkp uổnqpl i theo?
Từnqpl đhpkp ầakpb u đhpkp ếznkj n cuốtelh i, ngàskid i Minh-Khôfoag ng ngồrnve i trầakpb m tưzuga , đhpkp ểiayr ngàskid i Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh trìnugj nh bầakpb y. Bârbpa y giờlbfd ngàskid i mớnnxs i nóreaz i:
– Ta đhpkp ãalix tìnugj m lạexnc i đhpkp ưzuga ợylmr c tinh hoa linh khípjrn mấsroa y nghìnugj n năfjru m tộvamr c Việipfr t. Bầakpb n tăfjru ng đhpkp em đhpkp ặitpu t vàskid o chỗhsyb cũakpb củjidl a nóreaz đhpkp ưzuga ợylmr c mấsroa y thánnxs ng nay. Còcatv n ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u cánnxs i hộvamr p vớnnxs i bùkkmy a, bầakpb n tăfjru ng tìnugj m ba mưzuga ơqsxk i sánnxs i cánnxs i xưzuga ơqsxk ng sọsroa củjidl a tưzuga ớnnxs ng sĩyyjm Tốtelh ng tửootb trậjhtm n bỏwjza vàskid o, rồrnve i đhpkp em chôfoag n ởvamr khắyfju p cánnxs c cửootb a sôfoag ng, cửootb a biểiayr n Đqtmn ạexnc i-Việipfr t làskid m quỷvamr trấsroa n ánnxs p quârbpa n Trung-nguyêfjru n. Còcatv n ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u con trârbpa u thìnugj sẽitpu néyyjm m xuốtelh ng đhpkp ánnxs y hồrnve Târbpa y vớnnxs i tấsroa t cảkanr tinh hoa võexnc côfoag ng Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, đhpkp ểiayr làskid m thầakpb n trấsroa n Thăfjru ng-long.
Thấsroa y mọsroa i ngưzuga ờlbfd i ngơqsxk ngánnxs c khôfoag ng hiểiayr u, ngàskid i tiếznkj p:
– Nguyêfjru n cánnxs ch đhpkp ârbpa y hơqsxk n năfjru m, bầakpb n tăfjru ng córeaz duyêfjru n hộvamr i ngộvamr vớnnxs i quốtelh c sưzuga Huệipfr -Sinh, lãalix o tiêfjru n sinh Trầakpb n Tựrxjm -An, tiêfjru n nưzuga ơqsxk ng Bảkanr o-Hòcatv a, Quan-ârbpa m Bìnugj nh-Dưzuga ơqsxk ng, Thánnxs i-sưzuga Dưzuga ơqsxk ng-Bìnugj nh, phòcatv mãalix Thârbpa n Thiệipfr u-Thánnxs i, U-bon vưzuga ơqsxk ng Lêfjru Văfjru n. Cánnxs c vịyxsq đhpkp ưzuga a ra ýhpkp kiếznkj n rằjidl ng: Thờlbfd i vua Hùkkmy ng, phòcatv mãalix Sơqsxk n Tinh đhpkp ãalix chéyyjm p tấsroa t cảkanr võexnc côfoag ng lạexnc i thàskid nh bộvamr Văfjru n-lang vũakpb kinh; nhờlbfd vậjhtm y màskid sau nàskid y Bắyfju c-bìnugj nh vưzuga ơqsxk ng Đqtmn àskid o Kỳqtmn tìnugj m đhpkp ưzuga ợylmr c, rồrnve i đhpkp em quảkanr ng bánnxs , màskid khôfoag ng đhpkp ếznkj n nỗhsyb i tuyệipfr t típjrn ch. Thờlbfd i Lĩyyjm nh-Nam, võexnc họsroa c tộvamr c Việipfr t cựrxjm c thịyxsq nh, vua Trưzuga ng sợylmr sau nàskid y mai mộvamr t đhpkp i, mớnnxs i ủjidl y cho Bắyfju c-bìnugj nh vưzuga ơqsxk ng Đqtmn àskid o Kỳqtmn , tểiayr tưzuga ớnnxs ng Phưzuga ơqsxk ng Dung, côfoag ng chúyxsq a Phùkkmy ng Vĩyyjm nh-Hoa chéyyjm p tấsroa t cảkanr tinh hoa lạexnc i, thàskid nh bộvamr Lĩyyjm nh-Nam vũakpb kinh. Đqtmn ếznkj n thờlbfd i Thuậjhtm n-Thiêfjru n, vua bàskid Bìnugj nh-Dưzuga ơqsxk ng, tiêfjru n nưzuga ơqsxk ng Bảkanr o-Hòcatv a tìnugj m lạexnc i đhpkp ưzuga ợylmr c, rồrnve i luyệipfr n thàskid nh.
Ngàskid i dừnqpl ng lạexnc i, móreaz c trong túyxsq i ra mộvamr t cánnxs i hộvamr p, rồrnve i mởvamr ra. Trong hộvamr p córeaz mộvamr t trăfjru m cánnxs i thẻjzqd đhpkp ồrnve ng. Ngàskid i chỉrnve vàskid o thẻjzqd đhpkp ồrnve ng:
– Cánnxs c vịyxsq đhpkp ưzuga a ýhpkp kiếznkj n: Hiệipfr n nay võexnc họsroa c Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ta tốtelh i thịyxsq nh, cũakpb ng nêfjru n chéyyjm p thàskid nh sánnxs ch đhpkp ểiayr lạexnc i cho đhpkp ờlbfd i sau. Cánnxs c vịyxsq ủjidl y cho Kinh-Nam vưzuga ơqsxk ng, U-bon vưzuga ơqsxk ng, Quan-ârbpa m Bìnugj nh-Dưzuga ơqsxk ng vớnnxs i bầakpb n tăfjru ng chéyyjm p lạexnc i. Sau khi chéyyjm p, mỗhsyb i vịyxsq giữtelh mộvamr t bảkanr n. Bầakpb n tăfjru ng dùkkmy ng nộvamr i lựrxjm c khắyfju c vàskid o trăfjru m cánnxs i thẻjzqd đhpkp ồrnve ng nàskid y mộvamr t bảkanr n nữtelh a. Bârbpa y giờlbfd bầakpb n tăfjru ng dùkkmy ng trăfjru m thẻjzqd , ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u con trârbpa u vàskid ng, chôfoag n ởvamr đhpkp ánnxs y hồrnve Târbpa y, làskid m vậjhtm t trấsroa n Thăfjru ng-long. Nhưzuga vậjhtm y, vĩyyjm nh viễyfju n từnqpl nay cho đhpkp ếznkj n muôfoag n ngàskid n năfjru m sau, Trung-nguyêfjru n khôfoag ng bao giờlbfd córeaz thểiayr cai trịyxsq Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ta quánnxs hai kỷvamr .
Târbpa y-hồrnve thấsroa t kiệipfr t đhpkp ềydfa u làskid đhpkp ệipfr tửootb củjidl a Minh-Khôfoag ng bồrnve tánnxs t, Quy-Đqtmn ứeocu c đhpkp ạexnc i tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Trầakpb n Di hỏwjza i:
– Bạexnc ch sưzuga phụyckz ! Sưzuga phụyckz , sưzuga thúyxsq c đhpkp ãalix đhpkp em linh khípjrn từnqpl phưzuga ơqsxk ng Bắyfju c vềydfa Thăfjru ng-long, con nghĩyyjm mìnugj nh nêfjru n yểiayr m khiếznkj n Trung-nguyêfjru n vìnugj nh viễyfju n khôfoag ng chiếznkj m đhpkp ưzuga ợylmr c Đqtmn ạexnc i-Việipfr t lấsroa y mộvamr t ngàskid y thìnugj hơqsxk n làskid đhpkp ểiayr Trung-nguyêfjru n cánnxs i trịyxsq mìnugj nh hai kỷvamr .
Đqtmn ạexnc i sưzuga Minh-Khôfoag ng chiếznkj u con mắyfju t từnqpl ánnxs i nhìnugj n đhpkp ệipfr tửootb :
– Thôfoag ng minh! Sưzuga phụyckz biếznkj t con córeaz lòcatv ng son vớnnxs i nưzuga ớnnxs c, màskid đhpkp ặitpu t cârbpa u hỏwjza i đhpkp óreaz . Nhưzuga ng con ơqsxk i! Trong nhữtelh ng ngàskid y sưzuga phụyckz , sưzuga thúyxsq c cùkkmy ng vớnnxs i Côfoag i-sơqsxk n tam anh thiếznkj t kếznkj giảkanr làskid m ma, làskid m quỷvamr khiếznkj n toàskid n thểiayr ngưzuga ờlbfd i trong phủjidl Vưzuga ơqsxk ng An-Thạexnc ch, trong nộvamr i cung Tốtelh ng hóreaz a đhpkp iêfjru n, hóreaz a khùkkmy ng; lỡpqiy tay làskid m quánnxs khiếznkj n Thanh-Hưzuga đhpkp ạexnc o trưzuga ởvamr ng vớnnxs i đhpkp ạexnc i phánnxs p sưzuga Nguyêfjru n-Đqtmn ăfjru ng chếznkj t oan. Nghiệipfr p quảkanr từnqpl đhpkp óreaz sinh ra, nêfjru n sau nàskid y Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ta thếznkj nàskid o cũakpb ng bịyxsq Trung-nguyêfjru n cai trịyxsq nữtelh a, trong khoảkanr ng hai kỷvamr .
Ghi chúyxsq ,
Thuậjhtm t Phong-thủjidl y (Đqtmn ịyxsq a-lýhpkp ) xuấsroa t phánnxs t từnqpl Trung-quốtelh c vàskid o thờlbfd i Chiếznkj n-quốtelh c (thếznkj kỷvamr thứeocu ba trưzuga ớnnxs c Târbpa y-lịyxsq ch). Cho đhpkp ếznkj n đhpkp ờlbfd i Hánnxs n (thếznkj kỷvamr thứeocu tưzuga ) đhpkp ờlbfd i Đqtmn ưzuga ờlbfd ng (thếznkj kỷvamr thứeocu bẩjzqd y) thìnugj cựrxjm c thịyxsq nh. Hiệipfr n nay tạexnc i Hưzuga ơqsxk ng-cảkanr ng, Đqtmn àskid i-loan, Trung-quốtelh c đhpkp ãalix đhpkp ưzuga a vàskid o đhpkp ạexnc i họsroa c, vìnugj córeaz thểiayr thửootb nghiệipfr m đhpkp ưzuga ợylmr c bằjidl ng khoa họsroa c.
Tưzuga ơqsxk ng truyềydfa n Cao Biềydfa n sang cai trịyxsq nưzuga ớnnxs c ta, y đhpkp ãalix yểiayr m tấsroa t cảkanr cánnxs c thếznkj đhpkp ấsroa t phánnxs t đhpkp ếznkj vưzuga ơqsxk ng, yểiayr m tấsroa t cảkanr cánnxs c linh thầakpb n đhpkp ểiayr diệipfr t anh khípjrn . Đqtmn ếznkj n đhpkp ờlbfd i Lýhpkp , hai đhpkp ạexnc i sưzuga Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh sang vârbpa n du Trung-quốtelh c, tìnugj m ra nơqsxk i đhpkp ặitpu t bùkkmy a yểiayr m, mớnnxs i phánnxs đhpkp i. Hai ngàskid i nhârbpa n đhpkp óreaz , phốtelh i hợylmr p thuậjhtm t Phong-thủjidl y vớnnxs i Mậjhtm t-giánnxs o củjidl a nhàskid Phậjhtm t thàskid nh mộvamr t thuậjhtm t mớnnxs i, đhpkp ểiayr giữtelh linh khípjrn Đqtmn ạexnc i-Việipfr t trong việipfr c bảkanr o quốtelh c. Vềydfa sau ngàskid i Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh đhpkp ãalix dùkkmy ng mộvamr t phầakpb n củjidl a thuậjhtm t nàskid y đhpkp ểiayr thoánnxs t xánnxs c, đhpkp ầakpb u thai làskid m con củjidl a Sùkkmy ng-hiềydfa n hầakpb u, rồrnve i lêfjru n làskid m vua, đhpkp óreaz làskid vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng.
Sang đhpkp ờlbfd i Trầakpb n, thuậjhtm t nàskid y càskid ng thịyxsq nh, Thủjidl y-Tiêfjru n côfoag ng chúyxsq a (Dưzuga ỡpqiy ng nữtelh đhpkp ứeocu c thánnxs nh Trầakpb n, phu nhârbpa n Phạexnc m Ngũakpb -Lãalix o), đhpkp ãalix dùkkmy ng bắyfju t sốtelh ng têfjru n Nguyễyfju n Linh-Nhan.
Sau khi hếznkj t giặitpu c Môfoag ng-cổnqpl , Chiêfjru u-Văfjru n vưzuga ơqsxk ng Trầakpb n Nhậjhtm t-Duậjhtm t, Hưzuga ng-Võexnc vưzuga ơqsxk ng Trầakpb n Quốtelh c-Hiếznkj n, Hưzuga ng-Nhưzuga ợylmr ng Trầakpb n Quốtelh c-Tảkanr ng chéyyjm p lạexnc i thàskid nh sánnxs ch, mang têfjru n Vạexnc n phánnxs p quy nguyêfjru n. Bộvamr nàskid y đhpkp ưzuga ợylmr c xửootb dụyckz ng nhưzuga mộvamr t thứeocu vũakpb khípjrn quốtelh c phòcatv ng, suốtelh t đhpkp ờlbfd i Trầakpb n, đhpkp ờlbfd i Lêfjru .
Đqtmn ếznkj n triềydfa u Nguyễyfju n, Vạexnc n-phánnxs p quy nguyêfjru n vẫokyi n đhpkp ưzuga ợylmr c coi nhưzuga quốtelh c sánnxs ch giữtelh nưzuga ớnnxs c.
Khi vua Gia-long chiếznkj m đhpkp ưzuga ợylmr c nưzuga ớnnxs c, đhpkp ãalix dùkkmy ng thuậjhtm t chéyyjm p trong Vạexnc n phánnxs p quy nguyêfjru n đhpkp ểiayr trấsroa n ánnxs p linh khípjrn triềydfa u Târbpa y-sơqsxk n, ýhpkp đhpkp ịyxsq nh diệipfr t tậjhtm n gốtelh c, khôfoag ng cho con chánnxs u Târbpa y-sơqsxk n trung hưzuga ng. Việipfr c yểiayr m nàskid y sửootb chéyyjm p: Đqtmn em xưzuga ơqsxk ng sọsroa củjidl a Nguyễyfju n Nhạexnc c, Nguyễyfju n Huệipfr , Nguyễyfju n Quang-Toảkanr n bỏwjza vàskid o trong ba cánnxs i vòcatv (chum, lu), cùkkmy ng vớnnxs i nhiềydfa u bùkkmy a. Lạexnc i lấsroa y mánnxs u mộvamr t con vưzuga ợylmr n đhpkp en, ba con chóreaz mựrxjm c, bẩjzqd y con chồrnve n hôfoag i đhpkp ổnqpl vàskid o vòcatv , rồrnve i dùkkmy ng nhựrxjm a sắyfju n thuyềydfa n bịyxsq t kípjrn n miệipfr ng. Trêfjru n nắyfju p vòcatv , dùkkmy ng mộvamr t thanh kiếznkj m đhpkp ârbpa m sârbpa u xuốtelh ng xuyêfjru n qua xưzuga ơqsxk ng sọsroa . Ngoàskid i vòcatv dánnxs n bùkkmy a, dùkkmy ng xiềydfa ng; xiềydfa ng ba cánnxs i vòcatv , đhpkp em giam trong ngụyckz c tốtelh i lẫokyi n vớnnxs i cánnxs c tửootb tộvamr i. Mỗhsyb i ngàskid y mộvamr t nhấsroa t đhpkp ẳerra ng thịyxsq vệipfr thârbpa n vàskid o ngụyckz c kiểiayr m soánnxs t. Hàskid ng thánnxs ng, mộvamr t vịyxsq đhpkp ạexnc i thầakpb n thuộvamr c Cơqsxk -mậjhtm t việipfr n tớnnxs i kiểiayr m mộvamr t lầakpb n. Cánnxs c tửootb tộvamr i bịyxsq giam, đhpkp ềydfa u cho biếznkj t ba ôfoag ng vòcatv rấsroa t thiêfjru ng. Cho đhpkp ếznkj n cuộvamr c chípjrn nh biếznkj n năfjru m 1885, vua Hàskid m-Nghi rờlbfd i kinh thàskid nh ra đhpkp i, ba ôfoag ng vòcatv đhpkp ưzuga ợylmr c di thầakpb n thờlbfd i Târbpa y-sơqsxk n ăfjru n cắyfju p đhpkp em đhpkp i gỡpqiy bùkkmy a, rồrnve i chôfoag n cấsroa t cẩjzqd n thậjhtm n.
Khi phụyckz thârbpa n giảkanr ng dạexnc y cho tôfoag i vềydfa thuậjhtm t Phong-thủjidl y, ngưzuga ờlbfd i chỉrnve córeaz quyểiayr n thứeocu năfjru m củjidl a bộvamr Vạexnc n-phánnxs p quy nguyêfjru n chéyyjm p thuậjhtm t Dưzuga ơqsxk ng-trạexnc ch (đhpkp ểiayr hưzuga ớnnxs ng nhàskid ), cùkkmy ng thuậjhtm t trịyxsq bệipfr nh tàskid . Nhưzuga ng ngưzuga ờlbfd i lạexnc i khôfoag ng phảkanr i làskid y sĩyyjm , nêfjru n khôfoag ng hiểiayr u nộvamr i dung thuậjhtm t trịyxsq bệipfr nh tàskid nóreaz i gìnugj , dĩyyjm nhiêfjru n khôfoag ng giảkanr ng cánnxs i thuậjhtm t nàskid y cho tôfoag i. Sau nàskid y họsroa c y khoa, tôfoag i mớnnxs i đhpkp em ra nghiêfjru n cứeocu u lạexnc i.
Năfjru m 1976, trong khi trịyxsq bệipfr nh cho góreaz a phụyckz mộvamr t cựrxjm u côfoag ng sứeocu từnqpl ng cai trịyxsq Bắyfju c-Kỳqtmn , bàskid tặitpu ng tôfoag i mộvamr t sốtelh sánnxs ch cũakpb củjidl a ôfoag ng. Trong sốtelh sánnxs ch đhpkp óreaz córeaz bộvamr Vạexnc n-phánnxs p quy nguyêfjru n. Bộvamr nàskid y ôfoag ng cựrxjm u côfoag ng sứeocu ghi chúyxsq ởvamr đhpkp ầakpb u làskid Nhảkanr m nhípjrn , dịyxsq đhpkp oan. Tôfoag i biếznkj t ôfoag ng khôfoag ng hiểiayr u nổnqpl i. Bởvamr i sánnxs ch viếznkj t vớnnxs i trìnugj nh đhpkp ộvamr khoa họsroa c Đqtmn ôfoag ng-phưzuga ơqsxk ng rấsroa t cao. Ngưzuga ờlbfd i đhpkp ọsroa c phảkanr i hiểiayr u rấsroa t cặitpu n kẽitpu bằjidl ng nàskid y vấsroa n đhpkp ềydfa :
1. Vềydfa triếznkj t họsroa c, gồrnve m bộvamr kinh Dịyxsq ch, nhấsroa t làskid cánnxs c thuyếznkj t ârbpa m dưzuga ơqsxk ng, họsroa c thuyếznkj t ngũakpb hàskid nh, tiêfjru n thiêfjru n bánnxs t quánnxs i.
2. Vềydfa y họsroa c phảkanr i hiểiayr u thấsroa u bộvamr Hoàskid ng-Đqtmn ếznkj nộvamr i kinh tốtelh vấsroa n, bộvamr Nạexnc n-kinh, bộvamr Mạexnc ch-kinh.
3. Phảkanr i córeaz kiếznkj n thứeocu c rấsroa t sârbpa u vềydfa sửootb , vềydfa đhpkp ịyxsq a lýhpkp Hoa-Việipfr t.
4. Phảkanr i córeaz cánnxs i họsroa c rấsroa t rộvamr ng vềydfa thiêfjru n văfjru n, lịyxsq ch sốtelh , phong thủjidl y.
5. Đqtmn ủjidl kiếznkj n thứeocu c vềydfa kinh đhpkp iểiayr n Phậjhtm t-giánnxs o.
Sánnxs ch lạexnc i viếznkj t bằjidl ng văfjru n đhpkp ờlbfd i Trầakpb n, mộvamr t loạexnc i cổnqpl văfjru n trúyxsq c trắyfju c, đhpkp ầakpb y đhpkp iểiayr n cốtelh . Xin cửootb mộvamr t thípjrn dụyckz đhpkp ểiayr đhpkp ộvamr c giảkanr hiểiayr u rõexnc hơqsxk n: Nhưzuga muốtelh n họsroa c toánnxs n trìnugj nh đhpkp ộvamr lớnnxs p 12, màskid khôfoag ng biếznkj t gìnugj vềydfa hìnugj nh họsroa c, đhpkp ạexnc i sốtelh , lưzuga ợylmr ng giánnxs c thìnugj sao họsroa c cho nổnqpl i.
Khi mớnnxs i tìnugj m đhpkp ưzuga ợylmr c, tôfoag i đhpkp em côfoag ng bốtelh vàskid i chi tiếznkj t trêfjru n tờlbfd Văfjru n-nghệipfr tiềydfa n phong ởvamr Hoa-kỳqtmn , thìnugj córeaz rấsroa t nhiềydfa u đhpkp ộvamr c giảkanr viếznkj t thưzuga đhpkp òcatv i cho nghiêfjru n cứeocu u. Chípjrn n phầakpb n mưzuga ờlbfd i nhữtelh ng thưzuga đhpkp óreaz tôfoag i khôfoag ng trảkanr lờlbfd i, vìnugj bấsroa y giờlbfd tôfoag i đhpkp ãalix ba mưzuga ơqsxk i bẩjzqd y tuổnqpl i rồrnve i, màskid nhữtelh ng gìnugj ôfoag ng cha ủjidl y cho làskid m, chưzuga a đhpkp ưzuga ợylmr c lấsroa y mộvamr t phầakpb n năfjru m; tôfoag i khôfoag ng thểiayr ăfjru n rồrnve i ngồrnve i viếznkj t hàskid ng nghìnugj n lánnxs thưzuga trảkanr lờlbfd i nhữtelh ng thắyfju c mắyfju c vềydfa vấsroa n đhpkp ềydfa ấsroa u trĩyyjm vềydfa họsroa c thuậjhtm t Đqtmn ôfoag ng-phưzuga ơqsxk ng. Tuy nhiêfjru n, córeaz nhữtelh ng ngưzuga ờlbfd i lịyxsq ch sựrxjm , viếznkj t thưzuga xin « trao đhpkp ổnqpl i kinh nghiệipfr m ». Tôfoag i đhpkp ồrnve ng ýhpkp tiếznkj p. Khi đhpkp ốtelh i diệipfr n, tôfoag i mớnnxs i bậjhtm t ngửootb a ra rằjidl ng nhữtelh ng vịyxsq đhpkp óreaz nhìnugj n cánnxs i cârbpa y đhpkp ổnqpl nằjidl m ngang, cũakpb ng khôfoag ng biếznkj t rằjidl ng nóreaz tưzuga ợylmr ng trưzuga ng cho chữtelh nhấsroa t! Cũakpb ng córeaz ngưzuga ờlbfd i rấsroa t giỏwjza i vềydfa phong thủjidl y đhpkp ếznkj n tìnugj m tôfoag i, khi tôfoag i đhpkp ưzuga a sánnxs ch ra đhpkp ểiayr cùkkmy ng nghiêfjru n cứeocu u, thìnugj vịyxsq đhpkp óreaz lạexnc i mùkkmy tịyxsq t vềydfa y họsroa c. Tuy nhiêfjru n, tôfoag i cũakpb ng gặitpu p đhpkp ưzuga ợylmr c mưzuga ơqsxk i vịyxsq ởvamr Trung-quốtelh c, vàskid i vịyxsq ởvamr Đqtmn àskid i-loan, Hưzuga ơqsxk ng-cảkanr ng, mưzuga ơqsxk i vịyxsq ngưzuga ờlbfd i Việipfr t kiếznkj n thứeocu c rấsroa t rộvamr ng đhpkp ểiayr thảkanr o luậjhtm n vềydfa bộvamr nàskid y. Dĩyyjm nhiêfjru n cuộvamr c thảkanr o luậjhtm n đhpkp em lạexnc i cho tôfoag i nhiềydfa u bàskid i họsroa c quýhpkp giánnxs . Trong cánnxs c vịyxsq ngưzuga ờlbfd i Việipfr t đhpkp óreaz , córeaz giánnxs o sưzuga Lưzuga ơqsxk ng Kim-Đqtmn ịyxsq nh, sưzuga phụyckz tôfoag i làskid cốtelh hòcatv a thưzuga ợylmr ng Chârbpa n-Thưzuga ờlbfd ng, văfjru n hữtelh u Nguyễyfju n Đqtmn ứeocu c-Sánnxs ch (Úyfju c).
Sau khi nghiêfjru n cứeocu u tưzuga ờlbfd ng tậjhtm n, tôfoag i cảkanr m thấsroa y rùkkmy ng mìnugj nh. Vìnugj nhữtelh ng thuậjhtm t đhpkp óreaz ngoàskid i chưzuga ơqsxk ng dùkkmy ng đhpkp ểiayr trịyxsq bệipfr nh tàskid ra, còcatv n lạexnc i quánnxs bánnxs đhpkp ạexnc o, quánnxs ánnxs c đhpkp ộvamr c. Bảkanr n sưzuga Chârbpa n-Thưzuga ờlbfd ng khuyêfjru n tôfoag i đhpkp ừnqpl ng đhpkp em ra thửootb . Bốtelh n thârbpa n hữtelh u tìnugj nh nguyệipfr n làskid m vậjhtm t thípjrn nghiệipfr m đhpkp ểiayr xem nóreaz ra sao. Sau khi tôfoag i thửootb , cảkanr bốtelh n đhpkp ềydfa u gặitpu p nhữtelh ng truyệipfr n thảkanr m khốtelh c. Từnqpl đhpkp óreaz tôfoag i ngừnqpl ng.
Thờlbfd i gian 1980-1982, do típjrn nh bồrnve ng bộvamr t, tôfoag i córeaz đhpkp em vàskid i thuậjhtm t ra trừnqpl ng trịyxsq mộvamr t đhpkp ạexnc i ma đhpkp ầakpb u trong làskid ng bánnxs o ởvamr Hoa-kỳqtmn . Kếznkj t quảkanr , y sốtelh ng dởvamr chếznkj t dởvamr cho đhpkp ếznkj n chếznkj t. Năfjru m 1990 tôfoag i lạexnc i trịyxsq mộvamr t nữtelh ma đhpkp ầakpb u ởvamr Ivry sur Seine thuộvamr c Phánnxs p; thịyxsq bịyxsq tánnxs ng gia bạexnc i sảkanr n, thârbpa n bạexnc i danh liệipfr t, trong khi tinh thầakpb n trởvamr thàskid nh ngớnnxs ngớnnxs , ngẩjzqd n ngẩjzqd n, khậjhtm t khậjhtm t, khùkkmy ng khùkkmy ng. Màskid ánnxs c mộvamr t đhpkp iềydfa u, tôfoag i đhpkp ãalix gỡpqiy ra, màskid thịyxsq vẫokyi n khôfoag ng khỏwjza i. Sau vụyckz nàskid y, quánnxs hốtelh i hậjhtm n, tôfoag i tìnugj m bảkanr n sưzuga sánnxs m hốtelh i. Từnqpl đhpkp ấsroa y tôfoag i bỏwjza khôfoag ng đhpkp em ra thửootb nữtelh a.
Tuy nhiêfjru n, tôfoag i đhpkp ãalix córeaz chủjidl ýhpkp , tựrxjm hứeocu a, đhpkp ợylmr i đhpkp ếznkj n tuổnqpl i cổnqpl lai hy, sẽitpu đhpkp em ra thửootb lạexnc i mộvamr t lưzuga ợylmr t, rồrnve i dịyxsq ch, chúyxsq giảkanr i đhpkp ểiayr lạexnc i cho hậjhtm u thếznkj . Bấsroa y giờlbfd lỡpqiy sựrxjm gìnugj khôfoag ng hay xẩjzqd y đhpkp ếznkj n, thìnugj córeaz chếznkj t cũakpb ng chẳerra ng sao.
Trởvamr lạexnc i vớnnxs i lờlbfd i ngàskid i Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh, quảkanr nhiêfjru n cuốtelh i đhpkp ờlbfd i Trầakpb n, sau khi đhpkp ánnxs nh tan giặitpu c Hồrnve Quýhpkp -Ly, ngưzuga ờlbfd i Minh cai trịyxsq Đqtmn ạexnc i-Việipfr t trong hai kỷvamr , từnqpl 1407-1428. Rồrnve i từnqpl đhpkp ấsroa y vềydfa sau, khôfoag ng bao giờlbfd họsroa córeaz thểiayr cai trịyxsq ta nữtelh a.
Côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru n-Ninh hỏwjza i đhpkp ạexnc i sưzuga Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh:
– Hồrnve i nãalix y đhpkp ạexnc i sưzuga phụyckz córeaz dạexnc y rằjidl ng đhpkp ạexnc i sưzuga phụyckz córeaz thêfjru m hai phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c giữtelh nưzuga ớnnxs c nữtelh a. Phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c đhpkp em linh khípjrn trởvamr vềydfa làskid mộvamr t. Vậjhtm y còcatv n phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c thứeocu nhìnugj ?
Minh-Khôfoag ng đhpkp ánnxs p ngay:
– Phưzuga ơqsxk ng lưzuga ợylmr c thứeocu bẩjzqd y, làskid vàskid o thờlbfd i vua Tốtelh ng Nhârbpa n-tôfoag ng, phípjrn a Bắyfju c Trung-nguyêfjru n bịyxsq Liêfjru u xârbpa m chiếznkj m, bắyfju t cắyfju t đhpkp ấsroa t, nộvamr p vàskid ng lụyckz a, lưzuga ơqsxk ng thựrxjm c rấsroa t nhiềydfa u. Nhàskid vua nhârbpa n đhpkp óreaz sai văfjru n thầakpb n soạexnc n ra bộvamr sánnxs ch đhpkp ặitpu t têfjru n làskid Thiêfjru n-thưzuga nghịyxsq chếznkj (Xin xem NQSH
Rồrnve i ngàskid i dùkkmy ng lăfjru ng khôfoag ng truyềydfa n ngữtelh róreaz t vàskid o tai Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u, Đqtmn ạexnc i-tưzuga -mãalix Thưzuga ờlbfd ng-Kiệipfr t vớnnxs i côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru n-Ninh. Ba vịyxsq nghe xong đhpkp ềydfa u cung tay:
– Diệipfr u phánnxs p. Trípjrn tuệipfr đhpkp ạexnc i sưzuga phụyckz thựrxjm c vôfoag song.
Minh-Khôfoag ng bảkanr o Thưzuga ờlbfd ng-Kiệipfr t:
– Thôfoag i, Đqtmn ạexnc i-tưzuga -mãalix tiếznkj p tụyckz c đhpkp iềydfa u quârbpa n đhpkp i thôfoag i.
Ghi chúyxsq ,
Đqtmn ạexnc i-Việipfr t córeaz hàskid ng ngàskid n cao tăfjru ng đhpkp ắyfju c phánnxs p thàskid nh bồrnve tánnxs t, nhưzuga ng hai thiềydfa n sưzuga Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh đhpkp ưzuga ợylmr c thiềydfa n sửootb tôfoag n làskid thánnxs nh tăfjru ng. Hai ngàskid i đhpkp ưzuga ợylmr c thờlbfd ởvamr khắyfju p nơqsxk i, đhpkp ưzuga ợylmr c coi làskid hai vịyxsq tăfjru ng córeaz tưzuga tưzuga ởvamr ng nhậjhtm p thếznkj bậjhtm c nhấsroa t. Xéyyjm t chung vềydfa hàskid nh trạexnc ng củjidl a hai ngàskid i, tôfoag i thấsroa y hai ngàskid i thoánnxs t ra ngoàskid i khuôfoag n khổnqpl Phậjhtm t-giánnxs o Đqtmn ạexnc i-thừnqpl a, Tiểiayr u-thừnqpl a từnqpl Ấglbq n-đhpkp ộvamr truyềydfa n vàskid o. Hai ngàskid i đhpkp ãalix hoàskid lẫokyi n tinh hoa củjidl a Phậjhtm t-giánnxs o Ấglbq n-đhpkp ộvamr vàskid o vớnnxs i tinh hoa chủjidl đhpkp ạexnc o tộvamr c Việipfr t thàskid nh Phậjhtm t-giánnxs o Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, vớnnxs i tinh thầakpb n nhậjhtm p thếznkj , đhpkp em đhpkp ứeocu c từnqpl bi hỷvamr xảkanr củjidl a đhpkp ứeocu c Thếznkj -tôfoag n bảkanr o vệipfr đhpkp ấsroa t nưzuga ớnnxs c.
Vua Lýhpkp Thánnxs nh-tôfoag ng làskid m chùkkmy a Thiêfjru n-phúyxsq c niêfjru n hiệipfr u Long-thụyckz y Thánnxs i-bìnugj nh thứeocu 4 (1058) ngàskid i Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh tu ởvamr đhpkp ârbpa y. Vua Lýhpkp Nhârbpa n-tôfoag ng khôfoag ng córeaz con trai, xuốtelh ng chiếznkj u chọsroa n con trai trong hàskid ng tôfoag n thấsroa t đhpkp ểiayr lậjhtm p làskid m thánnxs i tửootb . Em vua làskid Sùkkmy ng-hiềydfa n hầakpb u cũakpb ng chưzuga a córeaz con trai. Bấsroa y giờlbfd thánnxs nh tăfjru ng Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh đhpkp ếznkj n chơqsxk i nhàskid hầakpb u. Hầakpb u tỏwjza ýhpkp muốtelh n córeaz con trai. Ngàskid i dặitpu n: « Bao giờlbfd phu nhârbpa n sắyfju p lârbpa m bồrnve n thìnugj bánnxs o cho bầakpb n tăfjru ng biếznkj t ». Ba năfjru m sau phu nhârbpa n củjidl a Sùkkmy ng-hiềydfa n hầakpb u họsroa Đqtmn ỗhsyb córeaz thai. Lúyxsq c lârbpa m bồrnve n trởvamr dạexnc mãalix i khôfoag ng đhpkp ẻjzqd đhpkp ưzuga ợylmr c. Hầakpb u nhớnnxs lờlbfd i ngàskid i Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh dặitpu n trưzuga ớnnxs c, vộvamr i sai ngưzuga ờlbfd i bánnxs o vớnnxs i ngàskid i. Lậjhtm p tứeocu c ngàskid i tắyfju m rửootb a, rồrnve i vàskid o hang xuấsroa t hồrnve n đhpkp ầakpb u thai làskid m con Sùkkmy ng-hiềydfa n hầakpb u. Phu nhârbpa n sinh ra con trai ngay sau đhpkp óreaz , đhpkp ặitpu t têfjru n làskid Lýhpkp Dưzuga ơqsxk ng Hoánnxs n. Niêfjru n hiệipfr u Hộvamr i-tưzuga ờlbfd ng Đqtmn ạexnc i-khánnxs nh thứeocu 8 (1117) Dưzuga ơqsxk ng-Hoánnxs n đhpkp ưzuga ợylmr c vua Lýhpkp Nhârbpa n-tôfoag ng lậjhtm p làskid m thánnxs i tửootb . Khi vua Lýhpkp nhârbpa n-tôfoag ng băfjru ng, thánnxs i tửootb Dưzuga ơqsxk ng-Hoánnxs n lêfjru n nốtelh i ngôfoag i vua, tứeocu c vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng.
Thờlbfd i còcatv n làskid thánnxs i tửootb , vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng bịyxsq bệipfr nh Zonna, đhpkp au đhpkp ớnnxs n gầakpb m théyyjm t nhưzuga cọsroa p, da sầakpb n sùkkmy i trôfoag ng giốtelh ng da cọsroa p, nêfjru n ngưzuga ờlbfd i đhpkp ưzuga ơqsxk ng thờlbfd i đhpkp ồrnve n rằjidl ng ngàskid i hóreaz a hổnqpl . Bấsroa y giờlbfd trong dârbpa n gian trẻjzqd con truyềydfa n nhau hánnxs t rằjidl ng:
Tậjhtm p tầakpb m vôfoag ng,
Córeaz sưzuga Nguyễyfju n Minh-Khôfoag ng,
Chữtelh a đhpkp ưzuga ợylmr c bệipfr nh thánnxs i tửootb .
Triềydfa u đhpkp ìnugj nh sai sứeocu vềydfa Thầakpb n-quang tựrxjm mờlbfd i ngàskid i Minh-Khôfoag ng tớnnxs i Thăfjru ng-long trịyxsq bệipfr nh cho thánnxs i tửootb . Bệipfr nh khỏwjza i. Khi thánnxs i tửootb lêfjru n ngôfoag i vua, phong ngàskid i Minh-Khôfoag ng làskid m Quốtelh c-sưzuga , truyềydfa n lậjhtm p đhpkp ềydfa n thờlbfd sốtelh ng. Đqtmn ềydfa n đhpkp óreaz nay làskid chùkkmy a Quánnxs n-sứeocu , ởvamr sốtelh 73 phốtelh Quánnxs n-sứeocu Hàskid -nộvamr i.
Đqtmn óreaz làskid truyệipfr n sau.
Hầakpb u nhưzuga cánnxs c chùkkmy a miềydfa n Bắyfju c đhpkp ềydfa u thờlbfd hai ngàskid i, cho đhpkp ếznkj n nay (1995) tôfoag i còcatv n ghi lạexnc i đhpkp ưzuga ợylmr c nhữtelh ng chùkkmy a, đhpkp ềydfa n chípjrn nh thờlbfd hai ngàskid i.
1. Chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh.
Hay còcatv n gọsroa i làskid chùkkmy a Phảkanr -lạexnc i ởvamr trêfjru n núyxsq i xãalix Phảkanr -lạexnc i, huyệipfr n Quếznkj -dưzuga ơqsxk ng, tỉrnve nh Bắyfju c-ninh.
Tàskid i liệipfr u
Xin xem phầakpb n nóreaz i vềydfa chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh trong hồrnve i nàskid y.
2. Chùkkmy a Quánnxs n-sứeocu .
Trưzuga ớnnxs c kia thuộvamr c thôfoag n Yêfjru n-tậjhtm p, huyệipfr n Thọsroa -xưzuga ơqsxk ng, Hàskid -nộvamr i. Nay tọsroa a lạexnc c tạexnc i sốtelh 73 phốtelh Quánnxs n-sứeocu , Hàskid -nộvamr i. Khởvamr i đhpkp ầakpb u làskid ngôfoag i đhpkp ềydfa n, đhpkp ưzuga ợylmr c kiếznkj n tạexnc o do sắyfju c chỉrnve củjidl a vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng đhpkp ểiayr thờlbfd sốtelh ng Minh-Khôfoag ng thiềydfa n sưzuga . Đqtmn ờlbfd i vua Trầakpb n Dụyckz -tôfoag ng (1341-1369), côfoag ng quánnxs n đhpkp ểiayr đhpkp óreaz n tiếznkj p sứeocu giảkanr Chiêfjru m-thàskid nh, Vạexnc n-tưzuga ợylmr ng, Nam-chưzuga ởvamr ng v.v. gầakpb n đhpkp ềydfa n, nêfjru n vua ban sắyfju c xârbpa y ngôfoag i chùkkmy a ngay trưzuga ớnnxs c đhpkp ềydfa n đhpkp ểiayr cánnxs c sứeocu giảkanr lễyfju Phậjhtm t, vìnugj vậjhtm y chùkkmy a mang têfjru n làskid Quánnxs n-sứeocu .
Tàskid i liệipfr u
– Thăfjru ng-long cổnqpl típjrn ch khảkanr o,
– Hoàskid ng Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Bắyfju c-thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lụyckz c,
– Hàskid -nộvamr i sơqsxk n xuyêfjru n phong vựrxjm c,
– Bắyfju c-kỳqtmn giang sơqsxk n cổnqpl típjrn ch danh thắyfju ng bịyxsq khảkanr o,
– La-thàskid nh cổnqpl típjrn ch vịyxsq nh.
Chùkkmy a Quánnxs n-sứeocu
3. Nguyễyfju n Minh-Khôfoag ng từnqpl
Đqtmn ềydfa n thờlbfd quốtelh c sưzuga triềydfa u Lýhpkp Nguyễyfju n Minh-Khôfoag ng, tạexnc i xãalix Đqtmn iềydfa m-xánnxs , huyệipfr n Gia-viễyfju n, tỉrnve nh Ninh-bìnugj nh. Đqtmn ềydfa n đhpkp ưzuga ợylmr c kiếznkj n tạexnc o niêfjru n hiệipfr u Đqtmn ạexnc i-đhpkp ịyxsq nh thứeocu 2 (1141) đhpkp ờlbfd i Lýhpkp Anh-tôfoag ng.
Tàskid i liệipfr u
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t sửootb kýhpkp toàskid n thưzuga (Lýhpkp kỷvamr , Thầakpb n-tôfoag ng bảkanr n kỷvamr ),
– Ninh-bìnugj nh sửootb típjrn ch,
– Ninh-bìnugj nh toàskid n tỉrnve nh đhpkp ịyxsq a chípjrn khảkanr o biêfjru n,
– Bắyfju c-kỳqtmn giang sơqsxk n cổnqpl típjrn ch danh thắyfju ng bịyxsq khảkanr o,
– Đqtmn ồrnve ng-khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c.
4. Quốtelh c-thanh tựrxjm
Toạexnc lạexnc c ởvamr thịyxsq xãalix Ninh-bìnugj nh. Chùkkmy a đhpkp ưzuga ợylmr c kiếznkj n tạexnc o trưzuga ớnnxs c năfjru m 1077.
Tàskid i liệipfr u
– Thiềydfa n-uyểiayr n tậjhtm p anh,
– Nam ôfoag ng mộvamr ng lụyckz c,
– Việipfr t đhpkp iệipfr n u linh,
– Lĩyyjm nh-Nam chípjrn ch quánnxs i,
– Thiêfjru n-Nam văfjru n lụyckz c liệipfr t truyệipfr n.
5. Hàskid o-khêfjru tựrxjm
Ởibmm xãalix Hàskid o-khêfjru , huyêfjru n Ninh-giang, nay làskid Ninh-thanh, tỉrnve nh Hảkanr i-hưzuga ng. Chùkkmy a từnqpl ng làskid nơqsxk i trụyckz trìnugj củjidl a ngàskid i Minh-Khôfoag ng. Nhưzuga vậjhtm y chùkkmy a phảkanr i đhpkp ưzuga ợylmr c xârbpa y ípjrn t nhấsroa t vàskid o khoảkanr ng 1077 làskid năfjru m xẩjzqd y ra chiếznkj n cuộvamr c Tốtelh ng-Việipfr t.
Tàskid i liệipfr u
– Hảkanr i dưzuga ơqsxk ng tỉrnve nh thầakpb n típjrn ch.
6. Lạexnc c-lârbpa m tựrxjm
Ởibmm núyxsq i Khôfoag ng-lộvamr , huyệipfr n Thạexnc ch-thấsroa t, tỉrnve nh Sơqsxk n-târbpa y, nay thuộvamr c Hàskid -nộvamr i. Theo Đqtmn NNTC thìnugj ngàskid i Từnqpl Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh xuấsroa t hồrnve n tạexnc i đhpkp ârbpa y đhpkp ểiayr đhpkp ầakpb u thai làskid m con Sùkkmy ng-hiềydfa n hầakpb u (Thuyếznkj t nàskid y khôfoag ng đhpkp úyxsq ng). Nhưzuga vậjhtm y chùkkmy a phảkanr i đhpkp ưzuga ợylmr c kiếznkj n tạexnc o trưzuga ớnnxs c năfjru m 1077 làskid năfjru m đhpkp ang xẩjzqd y ra chiếznkj n cuộvamr c Tốtelh ng-Việipfr t.
Tàskid i liệipfr u
– Thiềydfa n-uyểiayr n tậjhtm p anh,
– An-Nam chípjrn nguyêfjru n,
– Lêfjru triềydfa u ngựrxjm chếznkj quốtelh c ârbpa m thi,
– Ngựrxjm đhpkp ềydfa Lạexnc c-lârbpa m thi,
– Đqtmn ồrnve ng-Khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c.
7. Thầakpb n-quang tựrxjm
Còcatv n gọsroa i làskid chùkkmy a Keo. Córeaz hai chùkkmy a Keo. Cảkanr hai chùkkmy a đhpkp ềydfa u thờlbfd ngàskid i hai. Nhưzuga ng chùkkmy a Keo dưzuga ớnnxs i to lớnnxs n hơqsxk n, liêfjru n hệipfr tớnnxs i lịyxsq ch sửootb nhiềydfa u hơqsxk n. Hai chùkkmy a cánnxs ch nhau bởvamr i con sôfoag ng Thánnxs i-bìnugj nh. Nếznkj u đhpkp i bằjidl ng đhpkp ưzuga ờlbfd ng bộvamr thìnugj xa nhau diệipfr u vợylmr i. Còcatv n đhpkp i bằjidl ng đhpkp ưzuga ờlbfd ng thủjidl y, thìnugj chỉrnve cánnxs ch nhau mộvamr t quãalix ng nửootb a giờlbfd .
Chùkkmy a Keo dưzuga ớnnxs i hay chùkkmy a Keo Giao-thủjidl y, ởvamr xãalix Vũakpb -ghĩyyjm a, huyệipfr n Vũakpb -thưzuga , tỉrnve nhThánnxs i-bìnugj nh. Chùkkmy a do ngàskid i Minh-Khôfoag ng xârbpa y dựrxjm ng năfjru m Chưzuga ơqsxk ng-thánnxs nh Gia-khánnxs nh thứeocu ba (1061) đhpkp ờlbfd i vua Lýhpkp Thánnxs nh-tôfoag ng. Lúyxsq c đhpkp ầakpb u chùkkmy a mang têfjru n Nghiêfjru m-quang. Niêfjru n hiệipfr u Chípjrn nh-long Bảkanr o-ứeocu ng thứeocu năfjru m (1167) vua Lýhpkp Nhârbpa n-tôfoag ng nhớnnxs ơqsxk n ngàskid i Minh-Khôfoag ng chữtelh a trịyxsq cho vua Thánnxs nh-tôfoag ng vớnnxs i Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u, nêfjru n mớnnxs i córeaz ngàskid i. Ngàskid i đhpkp ếznkj n lễyfju chùkkmy a, tu sửootb a, đhpkp ổnqpl i têfjru n làskid Thầakpb n-quang. Đqtmn ộvamr c giảkanr NQSH làskid Phậjhtm t-tửootb , hay theo bấsroa t cứeocu tôfoag n giánnxs o nàskid o, nếznkj u córeaz dịyxsq p cũakpb ng nêfjru n tớnnxs i hàskid nh hưzuga ơqsxk ng tạexnc i đhpkp ârbpa y đhpkp ểiayr đhpkp ưzuga ợylmr c thấsroa y mộvamr t kiếznkj n trúyxsq c cổnqpl , mang đhpkp ầakpb y di típjrn ch lịyxsq ch sửootb .
Tàskid i liệipfr u
– Thánnxs i-bìnugj nh đhpkp ịyxsq a dưzuga ,
– Nam-đhpkp ịyxsq nh tỉrnve nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Hàskid nh-thiệipfr n xãalix chípjrn .
Chùkkmy a Keo hay Thầakpb n-quang tựrxjm
8. Diêfjru n-phúyxsq c tựrxjm
Còcatv n gọsroa i làskid chùkkmy a Keo trêfjru n, chùkkmy a Keo Giao-thủjidl y, ởvamr ấsroa p Giao-thủjidl y, hưzuga ơqsxk ng Hảkanr i-thanh thờlbfd i Lýhpkp , nay làskid thôfoag n Hàskid nh-thiệipfr n, xãalix Xuârbpa n-hồrnve ng, huyệipfr n Xuârbpa n-thủjidl y, tỉrnve nh Nam-Hàskid . Khởvamr i đhpkp ầakpb u chùkkmy a do vua Lýhpkp Nhârbpa n-tôfoag ng ban sắyfju c kiếznkj n tạexnc o niêfjru n hiệipfr u Thiêfjru n-phùkkmy Duệipfr -vũakpb thứeocu 2 (1121) gọsroa i làskid chùkkmy a Diêfjru n-phúyxsq c. Niêfjru n hiệipfr u Thiệipfr u-Minh thứeocu nhấsroa t (1138) vua Lýhpkp Anh-tôfoag ng ban sắyfju c chỉrnve tu bổnqpl . Niêfjru n hiệipfr u Chípjrn nh-long Bảkanr o-ứeocu ng thứeocu 5 (1167) lạexnc i xuốtelh ng chiếznkj u trùkkmy ng tu, đhpkp ổnqpl i têfjru n làskid chùkkmy a Viêfjru n-quang, đhpkp ổnqpl i têfjru n ấsroa p Giao-thủjidl y làskid Hộvamr -xánnxs . Đqtmn ếznkj n năfjru m Tựrxjm -Đqtmn ứeocu c thứeocu 5 (1865) bờlbfd sôfoag ng bịyxsq lởvamr , dârbpa n Hộvamr -xánnxs dờlbfd i chùkkmy a đhpkp ếznkj n đhpkp ịyxsq a đhpkp iểiayr m hiệipfr n nay. Xãalix Hộvamr -xánnxs sau đhpkp ổnqpl i làskid Nghĩyyjm a-xánnxs , đhpkp ếznkj n triềydfa u Nguyễyfju n đhpkp ổnqpl i làskid xãalix Hàskid nh-thiệipfr n, huyệipfr n Xuârbpa n-trưzuga ờlbfd ng, tỉrnve nh Nam-đhpkp ịyxsq nh.
Tàskid i liệipfr u
– Thiềydfa n-uyểiayr n tậjhtm p anh,
– Thánnxs nh-tổnqpl hàskid nh thựrxjm c diễyfju n ârbpa m ca,
– Lĩyyjm nh-Nam chípjrn ch quánnxs i.
9. Khôfoag ng-lộvamr tựrxjm
Tọsroa a lạexnc c ởvamr cuốtelh i núyxsq i Hârbpa n, xãalix Chípjrn nh-đhpkp ạexnc i, huyệipfr n Tốtelh ng-sơqsxk n, tỉrnve nh Thanh-hóreaz a. Tôfoag i khôfoag ng tìnugj m đhpkp ưzuga ợylmr c năfjru m kiếznkj n tạexnc o.
Tàskid i liệipfr u
– Thanh-hóreaz a tỉrnve nh chípjrn ,
– Đqtmn NNTC,
– Đqtmn ồrnve ng-Khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c.
10. Dưzuga ơqsxk ng-nham tựrxjm
Tọsroa a lạexnc c ởvamr đhpkp ộvamr ng núyxsq i xãalix Dưzuga ơqsxk ng-nham, huyệipfr n Hiệipfr p-sơqsxk n, nay làskid xãalix Kípjrn nh-chủjidl , huyệipfr n Kim-môfoag m, tỉrnve nh Hảkanr i-hưzuga ng. Tôfoag i khôfoag ng tìnugj m đhpkp ưzuga ợylmr c năfjru m kiếznkj n tạexnc o. Đqtmn ârbpa y làskid mộvamr t danh thắyfju ng rấsroa t đhpkp ẹisnn p.
Tàskid i liệipfr u
– Bắyfju c-kỳqtmn giang sơqsxk n cổnqpl típjrn ch danh thắyfju ng bịyxsq khảkanr o,
– Kim-văfjru n loạexnc i tụyckz ,
– Toàskid n Việipfr t thi lụyckz c,
– Dưzuga ơqsxk ng-nham khắyfju c thạexnc ch.
11. Bảkanr n-tịyxsq ch tựrxjm
Ởibmm thôfoag n Bìnugj nh-lưzuga ơqsxk ng, xãalix Đqtmn ìnugj nh-loan, huyệipfr n Văfjru n-lârbpa m, tỉrnve nh Hảkanr i-dưzuga ơqsxk ng, nay làskid tỉrnve nh Hảkanr i-hưzuga ng. Chùkkmy a đhpkp ưzuga ợylmr c kiếznkj n tạexnc o do sắyfju c chỉrnve củjidl a vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng (1128-1138).
Tàskid i liệipfr u
– Bắyfju c-ninh toàskid n tỉrnve nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn .
12. Bốtelh i-am tựrxjm
Ởibmm núyxsq i Sàskid i-sơqsxk n, xãalix Thiêfjru n-phúyxsq c, huyệipfr n Yêfjru n-sơqsxk n, phủjidl Quốtelh c-oai, nay làskid huyệipfr n Quốtelh c-oai, tỉrnve nh Hàskid -sơqsxk n-bìnugj nh. Hồrnve i sinh tiềydfa n, ngàskid i Từnqpl Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh córeaz đhpkp ếznkj n ngụyckz tu mộvamr t thờlbfd i gian, nêfjru n ngưzuga ờlbfd i sau huyềydfa n thoạexnc i rằjidl ng đhpkp ârbpa y làskid nơqsxk i ngàskid i hoánnxs thârbpa n (Khôfoag ng đhpkp úyxsq ng).
13. Chiêfjru u-thiềydfa n tựrxjm
Còcatv n gọsroa i làskid chùkkmy a Lánnxs ng, ởvamr xãalix Yêfjru n-lãalix ng, huyệipfr n Từnqpl -liêfjru m, nay thuộvamr c quậjhtm n Đqtmn ốtelh ng-đhpkp a, Hàskid -nộvamr i. Nguyêfjru n hồrnve i chưzuga a đhpkp i tu, sưzuga Đqtmn ạexnc i-Đqtmn iêfjru n (tứeocu c Đqtmn inh Kiếznkj m-Thưzuga ơqsxk ng) đhpkp ãalix giếznkj t phụyckz thârbpa n ngàskid i Từnqpl Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh làskid Từnqpl Vinh. Sau nàskid y ngàskid i gặitpu p y ởvamr đhpkp ịyxsq a đhpkp iểiayr m nàskid y, vàskid giếznkj t chếznkj t y đhpkp ểiayr bánnxs o thùkkmy . Vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng (1128-1138) ban sắyfju c chỉrnve kiếznkj n tạexnc o chùkkmy a đhpkp ểiayr ghi nhớnnxs sựrxjm típjrn ch vàskid côfoag ng ơqsxk n ngàskid i Từnqpl Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh, cũakpb ng làskid tiềydfa n thârbpa n củjidl a vua. Hiệipfr n chùkkmy a còcatv n mấsroa y cârbpa y muỗhsyb n trồrnve ng từnqpl đhpkp ờlbfd i Trầakpb n. Đqtmn ârbpa y làskid nơqsxk i màskid thờlbfd i thơqsxk ấsroa u thuậjhtm t giảkanr thưzuga ờlbfd ng ra nôfoag đhpkp ùkkmy a vớnnxs i cánnxs c bạexnc n cùkkmy ng lứeocu a tuổnqpl i.
Tàskid i liệipfr u
– Thiềydfa n-uyểiayr n tậjhtm p anh,
– Hoàskid n-long huyệipfr n chípjrn ,
– An-lãalix ng Chiêfjru u-thiềydfa n tựrxjm ,
– Hàskid -nộvamr i đhpkp ịyxsq a dưzuga ,
– Ngoạexnc i truyềydfa n kỳqtmn lụyckz c,
– Bắyfju c-thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lụyckz c,
– Thăfjru ng-long cổnqpl típjrn ch khảkanr o,
– Đqtmn ạexnc i-Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn ,
– Hoàskid ng-Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– La-thàskid nh cổnqpl típjrn ch vịyxsq nh,
– Bắyfju c-kỳqtmn giang sơqsxk n cổnqpl típjrn ch.
Chiêfjru u-thiềydfa n tựrxjm hay chùkkmy a Lánnxs ng
14. Minh-Khôfoag ng thiềydfa n sưzuga từnqpl
Ởibmm xãalix Cổnqpl -đhpkp am, huyệipfr n Ývhuz -yêfjru n, tỉrnve nh Nam-hàskid . Đqtmn ềydfa n đhpkp ưzuga ợylmr c xârbpa y vàskid o đhpkp ờlbfd i vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng (1128-1138), đhpkp ểiayr tưzuga ởvamr ng nhớnnxs côfoag ng ơqsxk n ngàskid i trịyxsq bệipfr nh cho vua.
Tàskid i liệipfr u
– Đqtmn VSKTT, Lýhpkp kỷvamr
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Bắyfju c-thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lụyckz c,
– Đqtmn ồrnve ng-khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c.
15. Đqtmn ềydfa n thờlbfd Minh-Khôfoag ng thiềydfa n sưzuga
Ởibmm xãalix Hánnxs n-triềydfa n (Hay Hánnxs n-lýhpkp ), huyệipfr n Vĩyyjm nh-lạexnc i, tỉrnve nh Hảkanr i-dưzuga ơqsxk ng, nay thuộvamr c huyệipfr n Vĩyyjm nh-bảkanr o, Hảkanr i-phòcatv ng. Tưzuga ơqsxk ng truyềydfa n Minh-Khôfoag ng thiềydfa n sưzuga hóreaz a thârbpa n ởvamr núyxsq i Tam-viêfjru n thuộvamr c xãalix nàskid y, nêfjru n dârbpa n chúyxsq ng lậjhtm p đhpkp ềydfa n thờlbfd .
Tàskid i liệipfr u
– Đqtmn VSKTT, Lýhpkp kỷvamr .
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ịyxsq a chípjrn ,
– Bắyfju c-thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lụyckz c,
– Bắyfju c-kỳqtmn giang sơqsxk n cổnqpl típjrn ch danh thắyfju ng bịyxsq khảkanr o,
– Đqtmn ồrnve ng-Khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c,
– Đqtmn ạexnc i-Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn .
16. Thiêfjru n-phúyxsq c tựrxjm
Còcatv n córeaz têfjru n làskid chùkkmy a Thầakpb y. Chùkkmy a ởvamr núyxsq i Sàskid i-sơqsxk n (hay Thạexnc ch-thấsroa t, hay Phậjhtm t-típjrn ch) thuộvamr c đhpkp ịyxsq a phậjhtm n hai xãalix Thiêfjru n-phúyxsq c, Thụyckz y-Khuêfjru , huyệipfr n Yêfjru n-sơqsxk n, phủjidl Quốtelh c-oai. Nay làskid xãalix Sàskid i-sơqsxk n, huyệipfr n Quốtelh c-oai, tỉrnve nh Hàskid -sơqsxk n-bìnugj nh.
Đqtmn ârbpa y làskid nơqsxk i ngàskid i Từnqpl Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh xuấsroa t hồrnve n đhpkp ầakpb u thai làskid m vua Lýhpkp Thầakpb n-tôfoag ng. Trong cánnxs c đhpkp ềydfa n, chùkkmy a thờlbfd hai ngàskid i, thìnugj đhpkp ârbpa y làskid chùkkmy a chípjrn nh. Sau khi ngàskid i hóreaz a, xánnxs c vẫokyi n còcatv n. Năfjru m 1407, bọsroa n Trưzuga ơqsxk ng Phụyckz , Mộvamr c-Thạexnc ch chiếznkj m Đqtmn ạexnc i-Việipfr t mớnnxs i đhpkp em xánnxs c nàskid y đhpkp ốtelh t đhpkp i. Tưzuga ơqsxk ng truyềydfa n chúyxsq ng phảkanr i đhpkp ốtelh t ba ngàskid y mớnnxs i chánnxs y hếznkj t.
Tàskid i liệipfr u
– Đqtmn VSKTT, Lýhpkp kỷvamr ,
– Sơqsxk n-târbpa y tỉrnve nh chípjrn ,
– Hoàskid ng-Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Bắyfju c-thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lụyckz c,
– Đqtmn ạexnc i-Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn ,
– Đqtmn ồrnve ng-khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c,
Thiêfjru n-phúyxsq c tựrxjm hay chùkkmy a Thầakpb y.
Đqtmn ạexnc i tưzuga mãalix Lýhpkp Thưzuga ờlbfd ng-Kiệipfr t hỏwjza i chưzuga tưzuga ớnnxs ng:
– Trưzuga ớnnxs c đhpkp ârbpa y tôfoag i chỉrnve đhpkp ịyxsq nh trấsroa n tạexnc i phòcatv ng tuyếznkj n Nhưzuga -nguyệipfr t làskid Trấsroa n Bắyfju c thưzuga ợylmr ng tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Nguyễyfju n Căfjru n vớnnxs i phu nhârbpa n Vũakpb Thanh-Thảkanr o. Lựrxjm c lưzuga ợylmr ng gồrnve m hai hiệipfr u Bổnqpl ng-thánnxs nh củjidl a Mai Cầakpb m, Phưzuga ơqsxk ng-Đqtmn ơqsxk n; hiệipfr u Bảkanr o-thắyfju ng củjidl a Quánnxs ch Y, Phưzuga ơqsxk ng-Tiêfjru n. Trấsroa n Nhưzuga -nguyệipfr t kỳqtmn nàskid y coi nhưzuga làskid nh ípjrn t, dữtelh nhiềydfa u. Nay tôfoag i muốtelh n chọsroa n lấsroa y hai tưzuga ớnnxs ng tìnugj nh nguyệipfr n. Vậjhtm y ai córeaz thểiayr nhậjhtm n trọsroa ng tránnxs ch mộvamr t đhpkp i khôfoag ng vềydfa nàskid y?
Lậjhtm p tứeocu c chưzuga tưzuga ớnnxs ng đhpkp ềydfa u dơqsxk tay tìnugj nh nguyệipfr n. Thưzuga ờlbfd ng-Kiệipfr t khôfoag ng biếznkj t giảkanr i quyếznkj t ra sao, ôfoag ng đhpkp ưzuga a mắyfju t hỏwjza i ýhpkp kiếznkj n Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u. Thánnxs i-hậjhtm u lạexnc i đhpkp ưzuga a mắyfju t hỏwjza i côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru n-Ninh. Côfoag ng chúyxsq a cảkanr m đhpkp ộvamr ng:
– Thếznkj mớnnxs i biếznkj t anh linh thầakpb n vũakpb củjidl a tộvamr c Việipfr t ta mạexnc nh vôfoag cùkkmy ng. Trấsroa n ởvamr Nhưzuga -nguyệipfr t khôfoag ng cầakpb n tàskid i trípjrn , màskid cầakpb n quyếznkj t târbpa m, can đhpkp ảkanr m. Xéyyjm t trong chưzuga tưzuga ớnnxs ng đhpkp ârbpa y, ai cũakpb ng córeaz đhpkp ầakpb y đhpkp ủjidl hai đhpkp ứeocu c típjrn nh đhpkp óreaz . Thầakpb n xin Thánnxs i-hậjhtm u cho chưzuga tưzuga ớnnxs ng rúyxsq t thăfjru m. Ai trúyxsq ng thìnugj đhpkp ưzuga ợylmr c lĩyyjm nh cánnxs i vinh dựrxjm nàskid y.
Mai Cầakpb m, Quánnxs ch Y đhpkp ỏwjza mặitpu t lêfjru n cãalix i:
– Trưzuga ớnnxs c đhpkp ârbpa y Đqtmn ạexnc i-tưzuga -mãalix đhpkp ãalix chỉrnve đhpkp ịyxsq nh hai chúyxsq ng thầakpb n rồrnve i, tạexnc i sao bârbpa y giờlbfd lạexnc i cho rúyxsq t thăfjru m? Nhưzuga vậjhtm y làskid bấsroa t côfoag ng. Chúyxsq ng thầakpb n khôfoag ng chịyxsq u.
Mặitpu c hai tưzuga ớnnxs ng cãalix i, cửootb tọsroa a nhấsroa t đhpkp ịyxsq nh đhpkp òcatv i rúyxsq t thăfjru m. Cuốtelh i cùkkmy ng hai đhpkp ạexnc i sưzuga Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh đhpkp ưzuga ợylmr c cửootb ra chủjidl trìnugj cuộvamr c tuyểiayr n chọsroa n nàskid y. Tấsroa t cảkanr córeaz mưzuga ờlbfd i mộvamr t tưzuga ớnnxs ng thốtelh ng lĩyyjm nh mưzuga ờlbfd i mộvamr t hiệipfr u Thiêfjru n-tửootb binh, mộvamr t tưzuga ớnnxs ng thốtelh ng lĩyyjm nh kịyxsq binh, mưzuga ờlbfd i tưzuga ớnnxs ng thốtelh ng lĩyyjm nh cánnxs c hiệipfr u binh củjidl a chârbpa u-lộvamr , bốtelh n đhpkp ôfoag đhpkp ốtelh c. Tổnqpl ng cộvamr ng 26 tưzuga ớnnxs ng.
Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh đhpkp ểiayr 26 thăfjru m vàskid o trong cánnxs i hộvamr p, rồrnve i ngàskid i nârbpa ng hộvamr p lêfjru n ngang màskid y khấsroa n:
– Xin liệipfr t tổnqpl 88 đhpkp ờlbfd i vua Hùkkmy ng, vua An-Dưzuga ơqsxk ng cùkkmy ng chưzuga đhpkp ạexnc i thầakpb n, vua Trưzuga ng cùkkmy ng 162 anh hùkkmy ng... xin anh linh liệipfr t tổnqpl chọsroa n cho hai tưzuga ớnnxs ng xứeocu ng đhpkp ánnxs ng đhpkp ểiayr trấsroa n ởvamr phòcatv ng tuyếznkj n Nhưzuga -nguyệipfr t.
Khấsroa n xong ngàskid i bảkanr o ưzuga ng binh:
– Gọsroa i cho thầakpb y mộvamr t chim ưzuga ng.
Ưnqpl ng binh rúyxsq t tùkkmy vàskid ra thổnqpl i lêfjru n tu tu, lậjhtm p tứeocu c córeaz mộvamr t chim ưzuga ng từnqpl ngoàskid i bay vàskid o đhpkp ậjhtm u trêfjru n tay ngàskid i. Ngàskid i nóreaz i:
– Trong hộvamr p nàskid y córeaz 26 thăfjru m, thìnugj 24 thăfjru m trắyfju ng, còcatv n hai thăfjru m bầakpb n tăfjru ng vẽitpu con rồrnve ng. Ai đhpkp ưzuga ợylmr c chim ưzuga ng rúyxsq t cho thăfjru m córeaz con rồrnve ng, thìnugj sẽitpu lĩyyjm nh vinh hạexnc nh trấsroa n Nhưzuga -nguyệipfr t.
Thếznkj rồrnve i ngàskid i chỉrnve tay vàskid o cánnxs i hộvamr p, chim ưzuga ng nhặitpu t thăfjru m đhpkp ưzuga a đhpkp ếznkj n tậjhtm n tay cánnxs c tưzuga ớnnxs ng. Sau khi 26 tưzuga ớnnxs ng nhậjhtm n thăfjru m rồrnve i, ngàskid i hôfoag :
– Mởvamr thăfjru m ra.
Chưzuga tưzuga ớnnxs ng mởvamr thăfjru m cùkkmy ng mộvamr t lúyxsq c. Đqtmn úyxsq ng làskid córeaz ngưzuga ờlbfd i màskid cũakpb ng tạexnc i trờlbfd i, hai tưzuga ớnnxs ng Mai Cầakpb m, Quánnxs ch Y trúyxsq ng thăfjru m córeaz con rồrnve ng. Hai tưzuga ớnnxs ng chắyfju p tay hưzuga ớnnxs ng lêfjru n trờlbfd i:
– Đqtmn a tạexnc Quốtelh c-tổnqpl , Quốtelh c-mẫokyi u đhpkp ãalix chọsroa n chúyxsq ng con.
Chưzuga tưzuga ớnnxs ng đhpkp ềydfa u đhpkp ưzuga a lờlbfd i chúyxsq c tụyckz ng hai tưzuga ớnnxs ng.
Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u tớnnxs i bêfjru n hai tưzuga ớnnxs ng, ngàskid i nắyfju m lấsroa y vai hai tưzuga ớnnxs ng, trong khi nưzuga ớnnxs c mắyfju t chảkanr y xuốtelh ng đhpkp ôfoag i gòcatv mánnxs :
– Chịyxsq biếznkj t chípjrn nh khípjrn chưzuga tưzuga ớnnxs ng hàskid o hùkkmy ng vôfoag tậjhtm n. Chịyxsq cũakpb ng biếznkj t hai em do liệipfr t tổnqpl chọsroa n. Nay hai em đhpkp ưzuga ợylmr c tậjhtm n trung bánnxs o quốtelh c, chịyxsq mừnqpl ng cho hai em. Nhưzuga ng nàskid y, hai em đhpkp ãalix nghĩyyjm kỹtelh chưzuga a?
Hai tưzuga ớnnxs ng quỳqtmn gốtelh i rậjhtm p đhpkp ầakpb u xuốtelh ng đhpkp ấsroa t:
– Chúyxsq ng em làskid nhữtelh ng trẻjzqd mồrnve côfoag i, lang thang vôfoag sởvamr bấsroa t chípjrn , đhpkp ưzuga ợylmr c hậjhtm u thưzuga ơqsxk ng yêfjru u nhưzuga con. Hậjhtm u nuôfoag i dạexnc y bọsroa n em, gârbpa y dựrxjm ng hạexnc nh phúyxsq c sựrxjm nghiệipfr p cho bọsroa n em. Nay hậjhtm u thấsroa y bọsroa n em sắyfju p chếznkj t, màskid lòcatv ng khôfoag ng nỡpqiy . Nhưzuga ng hậjhtm u ơqsxk i! Con ngưzuga ờlbfd i ta ai cũakpb ng phảkanr i chếznkj t, khôfoag ng chếznkj t bằjidl ng cánnxs ch nàskid y, thìnugj cũakpb ng chếznkj t bằjidl ng cánnxs ch kia. Nay chúyxsq ng em đhpkp ưzuga ợylmr c chọsroa n cánnxs i chếznkj t vinh dựrxjm nhấsroa t, thìnugj thựrxjm c làskid trờlbfd i cho bọsroa n em. Hậjhtm u cứeocu đhpkp ểiayr cho cánnxs c em ra đhpkp i.
Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u bảkanr o Mai Cầakpb m, Quánnxs ch Y:
– Hai em xòcatv e bàskid n tay ra nàskid o!
Hai tưzuga ớnnxs ng xòcatv e bàskid n tay ra trưzuga ớnnxs c mặitpu t hậjhtm u. Ngàskid i nắyfju m lấsroa y bàskid n tay hai tưzuga ớnnxs ng, đhpkp ưzuga a lêfjru n miệipfr ng cắyfju n sẽitpu mộvamr t cánnxs i:
– Hồrnve i gặitpu p cánnxs c em ởvamr hồrnve Târbpa y, chịyxsq đhpkp ãalix cắyfju n bàskid n tay cánnxs c em, đhpkp ểiayr sau nàskid y đhpkp i đhpkp ârbpa u, cánnxs c em cũakpb ng khôfoag ng quêfjru n chịyxsq . Bârbpa y giờlbfd chịyxsq lạexnc i cắyfju n nữtelh a, đhpkp ểiayr khôfoag ng bao giờlbfd chịyxsq em ta quêfjru n nhau.
Thưzuga ờlbfd ng-Kiệipfr t đhpkp ứeocu ng lêfjru tóreaz m tắyfju t:
– Tôfoag i xin nhắyfju c lạexnc i năfjru m đhpkp iềydfa u.
Trong phòcatv ng im phăfjru ng phắyfju c.
– Mộvamr t làskid , chưzuga a biếznkj t ngàskid y mưzuga ờlbfd i chípjrn n thánnxs ng giêfjru ng, giờlbfd Thìnugj n, quârbpa n Tốtelh ng sẽitpu vưzuga ợylmr t biêfjru n đhpkp ánnxs nh xốtelh ng Thăfjru ng-long hay khôfoag ng? Nhưzuga ng tôfoag i biếznkj t chắyfju c rằjidl ng chúyxsq ng phảkanr i tiếznkj n quârbpa n cho nhanh, vìnugj sang thánnxs ng ba, trờlbfd i bắyfju t đhpkp ầakpb u nóreaz ng, màskid chưzuga a chiếznkj m đhpkp ưzuga ợylmr c Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, thìnugj chúyxsq ng phảkanr i lui quârbpa n, nếznkj u khôfoag ng thìnugj bộvamr , kịyxsq binh sẽitpu bệipfr nh màskid chếznkj t hếznkj t. Bằjidl ng lui quârbpa n thìnugj bọsroa n Quánnxs ch Quỳqtmn , Triệipfr u Tiếznkj t sẽitpu bịyxsq xửootb trảkanr m. Chủjidl târbpa m củjidl a chúyxsq ng làskid phánnxs vỡpqiy Nhưzuga -nguyệipfr t, rồrnve i dùkkmy ng kịyxsq binh tiếznkj n khẩjzqd n cấsroa p vềydfa Thăfjru ng-long, bộvamr binh tiếznkj n sau. Quârbpa n târbpa n-đhpkp ằjidl ng-hảkanr i sẽitpu đhpkp ánnxs nh chiếznkj m cánnxs c xãalix ấsroa p đhpkp ểiayr kiếznkj m lưzuga ơqsxk ng, dârbpa n phu.
Ôntmy ng chỉrnve vàskid o tưzuga ớnnxs ng Nguyễyfju n Căfjru n:
– Tổnqpl ng trấsroa n tạexnc i Nhưzuga -nguyệipfr t làskid Trấsroa n-Bắyfju c thưzuga ợylmr ng tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Tảkanr n-viêfjru n hầakpb u Nguyễyfju n Căfjru n. Lựrxjm c lưzuga ợylmr ng thốtelh ng thuộvamr c gồrnve m córeaz hai hiệipfr u Thiêfjru n-tửootb binh Bổnqpl ng-thánnxs nh, Bảkanr o-thắyfju ng, mưzuga ờlbfd i dàskid n Thầakpb n-nỏwjza , mộvamr t hiệipfr u thúyxsq binh gồrnve m sánnxs u sưzuga Phong, Tưzuga ợylmr ng, Ưnqpl ng, Hổnqpl , Bánnxs o, Ngao. Vềydfa cao thủjidl gồrnve m bốtelh n đhpkp ạexnc i sưzuga Viêfjru n Căfjru n, Viêfjru n Mộvamr c, Viêfjru n Chi, Viêfjru n Diệipfr p chùkkmy a Bánnxs o-ârbpa n; Hùkkmy ng Nhârbpa n, Hùkkmy ng Nghĩyyjm a, Hùkkmy ng Lễyfju , Âwxey u Hoàskid ng, Âwxey u Thanh, Âwxey u Huyềydfa n. Đqtmn ặitpu c biệipfr t còcatv n nghìnugj n đhpkp ệipfr tửootb củjidl a trưzuga ờlbfd ng Long-thàskid nh ẩjzqd n-sĩyyjm Tôfoag n Đqtmn ảkanr n, do phu nhârbpa n Vũakpb Thanh-Thảkanr o chỉrnve huy.
Ôntmy ng chỉrnve vàskid o côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru n-Ninh:
– Kếznkj tiếznkj p Nhưzuga -nguyệipfr t làskid vòcatv ng đhpkp ai bảkanr o vệipfr Thăfjru ng-long, do côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru n-Ninh chỉrnve huy. Lựrxjm c lưzuga ợylmr ng trựrxjm c thuộvamr c córeaz hiệipfr u Thiêfjru n-tửootb binh Ngựrxjm -long, kịyxsq -binh, hiệipfr u binh đhpkp ịyxsq a phưzuga ơqsxk ng Hồrnve ng-chârbpa u trấsroa n ởvamr Cổnqpl -phánnxs p; hiệipfr u Thiêfjru n-tửootb binh Quảkanr ng-thánnxs nh, hiệipfr u binh đhpkp ịyxsq a phưzuga ơqsxk ng Sơqsxk n-Nam phârbpa n tánnxs n vàskid o cánnxs c xãalix cùkkmy ng hoàskid ng nam đhpkp ánnxs nh vàskid o hôfoag ng đhpkp ịyxsq ch. Yểiayr m trợylmr cho Cổnqpl -phánnxs p còcatv n córeaz mưzuga ờlbfd i dàskid n Thầakpb n-nỏwjza , sánnxs u sưzuga thúyxsq , mộvamr t nghìnugj n đhpkp ệipfr tửootb phánnxs i Tảkanr n-viêfjru n.
Cánnxs c tưzuga ớnnxs ng im lặitpu ng, dùkkmy khôfoag ng phảkanr i lệipfr nh củjidl a mìnugj nh cũakpb ng phảkanr i nghe cho rõexnc , đhpkp ểiayr còcatv n biếznkj t màskid phốtelh i hợylmr p.
– Hai làskid , mặitpu t Phúyxsq -lưzuga ơqsxk ng, Nham-biềydfa n. Ởibmm đhpkp ârbpa y Tốtelh ng chỉrnve hưzuga trưzuga ơqsxk ng thanh thếznkj . Ta nhârbpa n đhpkp óreaz dùkkmy ng toàskid n lựrxjm c đhpkp ánnxs nh chúyxsq ng. Mặitpu t Phúyxsq -lưzuga ơqsxk ng do phòcatv mãalix Hoàskid ng Kiệipfr n, côfoag ng chúyxsq a Đqtmn ộvamr ng-Thiêfjru n trấsroa n giữtelh . Lựrxjm c lưzuga ợylmr ng trựrxjm c thuộvamr c córeaz hai hiệipfr u Thiêfjru n-tửootb binh Vũakpb -thắyfju ng, Bổnqpl ng-nhậjhtm t; 10 dàskid n Thầakpb n-nỏwjza , sánnxs u sưzuga thúyxsq binh; tăfjru ng việipfr n thêfjru m bốtelh n cao thủjidl Hùkkmy ng Trípjrn , Hùkkmy ng Típjrn n, Âwxey u Lam, Âwxey u Hồrnve ng; mộvamr t ngàskid n cao thủjidl phánnxs i Tiêfjru u-sơqsxk n. Bằjidl ng mọsroa i giánnxs phảkanr i giữtelh vữtelh ng mặitpu t nàskid y, nếznkj u nhưzuga vìnugj lýhpkp do gìnugj đhpkp ểiayr Tốtelh ng phánnxs vỡpqiy phòcatv ng tuyếznkj n Phúyxsq -lưzuga ơqsxk ng, thìnugj Thăfjru ng-long lârbpa m nguy, bởvamr i phípjrn a sau khôfoag ng còcatv n lựrxjm c lưzuga ợylmr ng nàskid o nữtelh a.
Côfoag ng chúyxsq a Đqtmn ộvamr ng Thiêfjru n chỉrnve vàskid o phòcatv mãalix Hoàskid ng Kiệipfr n; Lýhpkp Đqtmn oan, Trầakpb n Ngọsroa c-Liêfjru n; Lýhpkp Tứeocu , Mai Tứeocu ; Trầakpb n Di, Phưzuga ơqsxk ng Lýhpkp :
– Đqtmn ạexnc i huynh đhpkp ừnqpl ng lo. Tốtelh ng chỉrnve córeaz thểiayr vưzuga ợylmr t Phúyxsq -lưzuga ơqsxk ng, khi tấsroa t cảkanr chúyxsq ng em bịyxsq tan thârbpa y màskid thôfoag i.
Chưzuga tưzuga ớnnxs ng vỗhsyb tay.
– Ba làskid mặitpu t Nham-biềydfa n. Mặitpu t nàskid y củjidl a Tốtelh ng làskid hưzuga . Còcatv n ta, thìnugj ta đhpkp ánnxs nh nhưzuga séyyjm t nổnqpl , diệipfr t cánnxs c đhpkp ạexnc o binh Tốtelh ng ởvamr Nham-biềydfa n, rồrnve i tiếznkj n vềydfa Nhưzuga -nguyệipfr t. Mặitpu t nàskid y do Trung-Thàskid nh vưzuga ơqsxk ng, Típjrn n-Nghĩyyjm a vưzuga ơqsxk ng tổnqpl ng chỉrnve huy. Lựrxjm c lưzuga ợylmr ng thốtelh ng thuộvamr c gồrnve m năfjru m hiệipfr u Thiêfjru n-tửootb binh Đqtmn ằjidl ng-hảkanr i, Long-dựrxjm c, Hùkkmy ng-lưzuga ợylmr c, Vạexnc n-tiệipfr p, Thầakpb n-đhpkp iệipfr n; đhpkp ộvamr i Thầakpb n-tiễyfju n Long-biêfjru n, đhpkp ộvamr i Giao-long Târbpa y-hồrnve ; mộvamr t nghìnugj n võexnc sĩyyjm phánnxs i Đqtmn ôfoag ng-a; hạexnc m đhpkp ộvamr i Thầakpb n-phùkkmy .
Trung-Thàskid nh, Típjrn n-Nghĩyyjm a cùkkmy ng chưzuga tưzuga ớnnxs ng đhpkp ứeocu ng dậjhtm y nhậjhtm n lệipfr nh.
– Bốtelh n làskid , Khu-mậjhtm t việipfr n sẽitpu dùkkmy ng chim ưzuga ng đhpkp em lệipfr nh cho phòcatv mãalix Thârbpa n Cảkanr nh-Long, côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru m-Thàskid nh đhpkp em quârbpa n vưzuga ợylmr t biêfjru n đhpkp ánnxs nh sang Vĩyyjm nh-bìnugj nh, Târbpa y-bìnugj nh, Lộvamr c-chârbpa u đhpkp ểiayr dọsroa a Tốtelh ng. Côfoag ng chúyxsq a Côfoag i-sơqsxk n, phòcatv mãalix Tôfoag n Mạexnc nh đhpkp ánnxs nh chiếznkj m Quyếznkj t-lýhpkp ; Quánnxs n-quârbpa n thưzuga ợylmr ng tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Đqtmn inh Hoàskid ng-Nghi sẽitpu đhpkp ánnxs nh Chi-lăfjru ng, cắyfju t đhpkp ưzuga ờlbfd ng lui quârbpa n tiếznkj p tếznkj lưzuga ơqsxk ng thảkanr o củjidl a Tốtelh ng.
– Năfjru m làskid đhpkp ộvamr i côfoag ng tánnxs c đhpkp ặitpu c biệipfr t, do quan Thánnxs i-phóreaz Quánnxs ch Sĩyyjm -An chỉrnve huy vớnnxs i đhpkp ộvamr i cao thủjidl trưzuga ờlbfd ng Thánnxs i-hàskid dàskid n ra từnqpl Phúyxsq -lưzuga ơqsxk ng tớnnxs i Nhưzuga -nguyệipfr t, Nham-biềydfa n, ngàskid y đhpkp êfjru m dùkkmy ng loa đhpkp ọsroa c bộvamr Thiêfjru n-thưzuga nghịyxsq chếznkj thờlbfd i Tốtelh ng Nhârbpa n-tôfoag ng cho binh tưzuga ớnnxs ng giặitpu c nghe. Khôfoag ng biếznkj t quan Thánnxs i-phóreaz córeaz đhpkp iềydfa u gìnugj thắyfju c mắyfju c khôfoag ng?
Quánnxs ch Sĩyyjm -An làskid quan văfjru n, bârbpa y giờlbfd đhpkp ưzuga ợylmr c lệipfr nh ra trậjhtm n, ôfoag ng vui mừnqpl ng chi siếznkj t kểiayr :
– Đqtmn ạexnc i-tưzuga -mãalix córeaz nhãalix ýhpkp cho tôfoag i ra trậjhtm n, thựrxjm c thârbpa m cảkanr m vôfoag cùkkmy ng. Tôfoag i córeaz đhpkp ềydfa nghịyxsq nàskid y: Nhiềydfa u ngưzuga ờlbfd i trong chúyxsq ng ta biếznkj t nóreaz i tiếznkj ng Hoa, nhưzuga ng nóreaz i tiếznkj ng Hoa Biệipfr n-kinh thìnugj ípjrn t ai nóreaz i trôfoag i chảkanr y văfjru n chưzuga ơqsxk ng. Tôfoag i từnqpl ng đhpkp i sứeocu , đhpkp ãalix họsroa c nóreaz i tiếznkj ng Biệipfr n-kinh, nhưzuga ng nộvamr i lựrxjm c khôfoag ng làskid m bao đhpkp ểiayr córeaz thểiayr phánnxs t thanh vưzuga ợylmr t sôfoag ng đhpkp ếznkj n trạexnc i Tốtelh ng. Ởibmm đhpkp ârbpa y, ta córeaz ba vịyxsq , khôfoag ng nhữtelh ng võexnc côfoag ng cao cưzuga ờlbfd ng, nộvamr i lựrxjm c xung mãalix n, màskid văfjru n chưzuga ơqsxk ng quánnxs n thếznkj , nóreaz i tiếznkj ng Biệipfr n-kinh nhưzuga ngưzuga ờlbfd i Tốtelh ng. Xin Đqtmn ạexnc i-tưzuga -mãalix mờlbfd i ba vịyxsq ấsroa y cùkkmy ng làskid m vớnnxs i tôfoag i thìnugj hay biếznkj t bao.
Mọsroa i ngưzuga ờlbfd i cùkkmy ng đhpkp ổnqpl dồrnve n mắyfju t nhìnugj n Côfoag i-sơqsxk n tam anh. Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u biếznkj t Thưzuga ờlbfd ng-Kiệipfr t làskid sưzuga đhpkp iệipfr t, nêfjru n khôfoag ng dánnxs m sai ba đhpkp ạexnc i sưzuga bánnxs . Hậjhtm u đhpkp ịyxsq nh lêfjru n tiếznkj ng, thìnugj Phụyckz -Quốtelh c đhpkp ãalix nóreaz i:
– Quan Thánnxs i-phóreaz đhpkp ãalix córeaz ýhpkp kiếznkj n ấsroa y, thìnugj chúyxsq ng tôfoag i đhpkp ârbpa u dánnxs m từnqpl . Đqtmn ưzuga ợylmr c! Vậjhtm y thếznkj nàskid y, chúyxsq ng tôfoag i dẫokyi n đhpkp ệipfr tửootb , trưzuga ờlbfd ng Thánnxs i-hàskid đhpkp i phánnxs t thanh. Còcatv n quan Thánnxs i-phóreaz thìnugj nghiêfjru n cứeocu u, rồrnve i viếznkj t ra bảkanr n văfjru n, đhpkp ểiayr chúyxsq ng tôfoag i phánnxs t thanh cho thốtelh ng nhấsroa t.
Buổnqpl i hộvamr i chấsroa m dứeocu t.
Tếznkj t Đqtmn inh-Tỵhpkp năfjru m nay trêfjru n khắyfju p đhpkp ấsroa t nưzuga ớnnxs c Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, gầakpb n nhưzuga dârbpa n chúyxsq ng khôfoag ng còcatv n târbpa m trípjrn nghĩyyjm đhpkp ếznkj n ăfjru n uốtelh ng, vui mừnqpl ng, vìnugj cánnxs i tin 40 vạexnc n quârbpa n Tốtelh ng, 60 vạexnc n bảkanr o binh, dârbpa n phu đhpkp ãalix tràskid n đhpkp ếznkj n Bắyfju c sôfoag ng Nhưzuga -nguyệipfr t. Chúyxsq ng nhưzuga đhpkp àskid n hổnqpl đhpkp óreaz i, đhpkp ang rìnugj nh rậjhtm p, chờlbfd dịyxsq p thuậjhtm n tiệipfr n làskid nhảkanr y xuốtelh ng ăfjru n thịyxsq t dârbpa n Thăfjru ng-long.
Nhưzuga ng trưzuga a mùkkmy ng mộvamr t, mõexnc khắyfju p nơqsxk i cùkkmy ng rao rằjidl ng: Trung-Thàskid nh vưzuga ơqsxk ng, Típjrn n-Nghĩyyjm a vưzuga ơqsxk ng đhpkp ãalix đhpkp ộvamr t kípjrn ch quârbpa n Tốtelh ng giữtelh a đhpkp êfjru m giao thừnqpl a. Giặitpu c chếznkj t đhpkp ếznkj n hơqsxk n sánnxs u vạexnc n. Sau đhpkp óreaz , khắyfju p cánnxs c trấsroa n, cánnxs c huyệipfr n, cánnxs c làskid ng... cánnxs c thầakpb y đhpkp ồrnve kểiayr truyệipfr n cho dârbpa n chúyxsq ng nghe vềydfa chi tiếznkj t trậjhtm n đhpkp ánnxs nh. Trong quârbpa n, thìnugj cánnxs c vịyxsq sưzuga trưzuga ởvamr ng, đhpkp ạexnc o trưzuga ởvamr ng tậjhtm p họsroa p quârbpa n sĩyyjm lạexnc i kểiayr cho họsroa nghe.
Dârbpa n chúyxsq ng bớnnxs t lo sợylmr , ngưzuga ờlbfd i ngưzuga ờlbfd i hăfjru m hởvamr lo phòcatv ng bịyxsq giữtelh làskid ng khi giặitpu c tớnnxs i.
Ngay đhpkp êfjru m mùkkmy ng mộvamr t, sang ngàskid y mùkkmy ng hai, mõexnc lạexnc i rao mộvamr t tin lạexnc lùkkmy ng vôfoag cùkkmy ng:
« Hai đhpkp ạexnc i bồrnve tánnxs t Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh trong khi vârbpa n Trung-thổnqpl đhpkp ãalix trịyxsq bệipfr nh, trừnqpl tàskid trong thàskid nh Biệipfr n-kinh. Vua Tốtelh ng cúyxsq ng dàskid ng mộvamr t kho đhpkp ồrnve ng. Đqtmn ârbpa y khôfoag ng phảkanr i đhpkp ồrnve ng bìnugj nh thưzuga ờlbfd ng, màskid làskid tinh hoa linh khípjrn Trung-thổnqpl kếznkj t tinh màskid thàskid nh. Hai ngàskid i đhpkp ãalix dùkkmy ng đhpkp ồrnve ng đhpkp óreaz đhpkp ểiayr đhpkp úyxsq c: Nam thiêfjru n tứeocu khípjrn . Tứeocu khípjrn gồrnve m mộvamr t tưzuga ợylmr ng Phậjhtm t cao hai trưzuga ợylmr ng, mộvamr t cánnxs i vạexnc c nặitpu ng ba vạexnc n cârbpa n, mộvamr t cánnxs i chuôfoag ng ngârbpa n thiêfjru n, vàskid đhpkp ỉrnve nh thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n. Vớnnxs i Nam thiêfjru n tứeocu đhpkp ạexnc i thầakpb n khípjrn , thìnugj chưzuga thiêfjru n, chưzuga bồrnve tánnxs t, chưzuga thầakpb n sẽitpu giánnxs ng hạexnc đhpkp ánnxs nh tan giặitpu c Tốtelh ng. Dârbpa n chúyxsq ng muốtelh n biếznkj t rõexnc chi tiếznkj t hãalix y đhpkp ếznkj n cánnxs c quánnxs n tràskid , cánnxs c trưzuga ờlbfd ng họsroa c màskid nghe thầakpb y đhpkp ồrnve kểiayr rõexnc ngọsroa n nguồrnve n ».
Dârbpa n chúyxsq ng lạexnc i àskid o àskid o đhpkp ếznkj n cánnxs c trưzuga ờlbfd ng, cánnxs c quánnxs n tràskid nghe thấsroa y đhpkp ồrnve kểiayr truyệipfr n. Trong quârbpa n, thìnugj cánnxs c cấsroa p chỉrnve huy họsroa p tưzuga ớnnxs ng sĩyyjm đhpkp ểiayr giảkanr ng giảkanr i. Thếznkj làskid khắyfju p Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, chỗhsyb nàskid o cũakpb ng nghe nóreaz i vềydfa Nam thiêfjru n tứeocu đhpkp ạexnc i thầakpb n khípjrn .
Tạexnc i rừnqpl ng Bắyfju c-biêfjru n, nơqsxk i éyyjm m quârbpa n củjidl a hiệipfr u binh Quảkanr ng-vũakpb ởvamr trong rừnqpl ng Bắyfju c-biêfjru n.
Từnqpl hôfoag m đhpkp ưzuga ợylmr c chỉrnve dụyckz củjidl a Linh-Nhârbpa n hoàskid ng thánnxs i hậjhtm u truyềydfa n rúyxsq t quârbpa n vàskid o ẩjzqd n trong rừnqpl ng, chờlbfd khi córeaz lệipfr nh, sẽitpu đhpkp ánnxs nh vàskid o hậjhtm u quârbpa n đhpkp ịyxsq ch đhpkp ếznkj n giờlbfd ; Phòcatv mãalix Thârbpa n Cảkanr nh-Long, côfoag ng chúyxsq a Thiêfjru n-Thàskid nh; phòcatv mãalix Tôfoag n Mạexnc nh, côfoag ng chúyxsq a Côfoag i-sơqsxk n; Quánnxs n-quârbpa n thưzuga ợylmr ng tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Đqtmn inh Hoàskid ng-Nghi, quậjhtm n chúyxsq a Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh; đhpkp ôfoag thốtelh ng Lýhpkp Tam vàskid phu nhârbpa n... phârbpa n tánnxs n quârbpa n ra thàskid nh từnqpl ng tốtelh t (100 ngưzuga ờlbfd i), rồrnve i cho ẩjzqd n vàskid o cánnxs c trang đhpkp ộvamr ng Bắyfju c-biêfjru n chờlbfd lệipfr nh.
Lúyxsq c đhpkp ưzuga ợylmr c lệipfr nh rúyxsq t quârbpa n vàskid o rừnqpl ng, Đqtmn inh Hoàskid ng-Nghi bàskid n vớnnxs i Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh, Chang-Lan rằjidl ng: Vi Thủjidl -An hàskid ng Tốtelh ng thựrxjm c, nhưzuga ng nay y chếznkj t rồrnve i, màskid mấsroa y chụyckz c trang đhpkp ộvamr ng thốtelh ng thuộvamr c y thìnugj bấsroa t mãalix n vìnugj Tốtelh ng bắyfju t dârbpa n phu, thu lưzuga ơqsxk ng, nêfjru n vẫokyi n anh hùkkmy ng mộvamr t cõexnc i. Chúyxsq ng ta cửootb sứeocu giảkanr tớnnxs i liêfjru n lạexnc c vớnnxs i họsroa , giúyxsq p đhpkp ỡpqiy , bảkanr o vệipfr họsroa ; nhưzuga vậjhtm y ta vừnqpl a đhpkp ưzuga ợylmr c dârbpa n, vừnqpl a córeaz lưzuga ơqsxk ng thựrxjm c nuôfoag i quârbpa n.
Thếznkj làskid hầakpb u thìnugj lưzuga u đhpkp ộvamr ng nay đhpkp ârbpa y, mai đhpkp óreaz , trong khi Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh hoạexnc t đhpkp ộvamr ng ởvamr phípjrn a Đqtmn ôfoag ng, Chang-Lan hoạexnc t đhpkp ộvamr ng ởvamr phípjrn a Târbpa y-Bắyfju c, vợylmr chồrnve ng Lýhpkp Tam hoạexnc t đhpkp ộvamr ng ởvamr vùkkmy ng Chi-lăfjru ng.
Tuy ẩjzqd n ởvamr cánnxs c trang đhpkp ộvamr ng trong rừnqpl ng, nhưzuga ng tếznkj t Đqtmn inh-Tỵhpkp , Hoàskid ng-Nghi cũakpb ng cho binh, tưzuga ớnnxs ng ăfjru n tếznkj t rấsroa t đhpkp ầakpb y đhpkp ủjidl . Sánnxs ng mùkkmy ng hai, quârbpa n bánnxs o rằjidl ng córeaz cốtelh nhârbpa n từnqpl Thăfjru ng-long lêfjru n thăfjru m. Hầakpb u vộvamr i ra đhpkp óreaz n, thìnugj ra sưzuga Viêfjru n-Căfjru n ởvamr chùkkmy a Bánnxs o-ârbpa n. Cốtelh nhârbpa n gặitpu p nhau, hầakpb u quêfjru n cảkanr lễyfju nghi, chạexnc y ra ôfoag m lấsroa y sưzuga :
– Sưzuga huynh! Sưzuga phụyckz vẫokyi n thưzuga ờlbfd ng an lạexnc c chứeocu ? Sưzuga bánnxs Mộvamr c-tồrnve n vẫokyi n mạexnc nh khoẻjzqd chứeocu ? Làskid ng Siêfjru u-loạexnc i ta vẫokyi n an ninh chứeocu ?
– Tấsroa t cảkanr đhpkp ềydfa u đhpkp ưzuga ợylmr c Phậjhtm t-tổnqpl hộvamr trìnugj vôfoag sựrxjm . Sưzuga bánnxs sai sưzuga huynh lêfjru n gặitpu p hầakpb u córeaz truyệipfr n khẩjzqd n.
Đqtmn ốtelh i vớnnxs i bọsroa n mãalix i quốtelh c cầakpb u vinh, bọsroa n tham quan ánnxs c bánnxs , thìnugj Mộvamr c-tồrnve n hòcatv a thưzuga ợylmr ng cựrxjm c kỳqtmn nghiêfjru m khắyfju c. Nhưzuga ng đhpkp ốtelh i vớnnxs i đhpkp ệipfr tửootb , thìnugj ngàskid i lạexnc i cựrxjm c kỳqtmn ôfoag n nhu, yêfjru u thưzuga ơqsxk ng. Trong Long-biêfjru n ngũakpb hùkkmy ng, ngàskid i thưzuga ơqsxk ng Hoàskid ng-Nghi nhấsroa t. Nêfjru n nay nghe thấsroa y sứeocu giảkanr củjidl a ngàskid i lêfjru n truyềydfa n lệipfr nh, hầakpb u vộvamr i ngồrnve i ngay ngắyfju n lạexnc i:
– Sưzuga bánnxs truyềydfa n cho đhpkp ệipfr phảkanr i làskid m gìnugj đhpkp ârbpa y?
Viêfjru n Căfjru n ghéyyjm miệipfr ng vàskid o tai Hoàskid ng-Nghi thuậjhtm t mộvamr t lúyxsq c. Hoàskid ng-Nghi gậjhtm t đhpkp ầakpb u tỏwjza ýhpkp hiểiayr u. Ngay chiềydfa u hôfoag m đhpkp óreaz , hầakpb u tậjhtm p trung binh tưzuga ớnnxs ng lạexnc i cho Viêfjru n-Căfjru n tưzuga ờlbfd ng thuậjhtm t tìnugj nh hìnugj nh miềydfa n xuôfoag i.
Sau khi tưzuga ờlbfd ng thuậjhtm t hai đhpkp ềydfa tàskid i lớnnxs n:
– Mộvamr t làskid trậjhtm n đhpkp ộvamr t kípjrn ch đhpkp êfjru m Giao-thừnqpl a củjidl a Trung-Thàskid nh, Típjrn n-Nghĩyyjm a nhịyxsq vưzuga ơqsxk ng.
– Hai làskid vua Đqtmn ưzuga ờlbfd ng sai Cao Biềydfa n sang Đqtmn ạexnc i-Việipfr t yểiayr m hếznkj t cánnxs c thếznkj đhpkp ấsroa t linh, lấsroa y tấsroa t cảkanr tinh hoa linh khípjrn bỏwjza vàskid o bụyckz ng ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u con trârbpa u vàskid ng đhpkp em vềydfa giam núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n. Đqtmn ếznkj n đhpkp ờlbfd i vua Tốtelh ng Thánnxs i-tôfoag ng, vìnugj thấsroa t trậjhtm n nêfjru n sai đhpkp àskid o trârbpa u mang vềydfa yểiayr m ởvamr trong Hoàskid ng-cung, hy vọsroa ng tuyệipfr t hếznkj t linh khípjrn Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Trong dịyxsq p hai thánnxs nh tăfjru ng Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh vârbpa n du Trung-thổnqpl , trừnqpl tàskid tạexnc i Hoàskid ng-cung Tốtelh ng, đhpkp ưzuga ợylmr c nhàskid vua cúyxsq ng dàskid ng đhpkp ồrnve ng đhpkp en. Hai ngàskid i làskid m phéyyjm p lấsroa y hếznkj t mộvamr t kho đhpkp ồrnve ng đhpkp em vềydfa Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Nhârbpa n đhpkp óreaz hai ngàskid i đhpkp oạexnc t ba mưzuga ơqsxk i sánnxs u con trârbpa u chứeocu a tinh hoa anh linh tộvamr c Việipfr t, rồrnve i đhpkp em vềydfa đhpkp ặitpu t vàskid o chỗhsyb cũakpb . Hiệipfr n linh khípjrn Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ang sánnxs ng rựrxjm c trờlbfd i Nam.
Hôfoag m sau sưzuga Viêfjru n-Căfjru n thuậjhtm t việipfr c hai thánnxs nh tăfjru ng đhpkp em đhpkp ồrnve ng đhpkp en vềydfa đhpkp úyxsq c bốtelh n bảkanr o khípjrn củjidl a Đqtmn ạexnc i-Việipfr t:
Thầakpb n khípjrn thứeocu nhấsroa t
« Thầakpb n khípjrn thứeocu nhấsroa t màskid ngàskid i đhpkp úyxsq c làskid đhpkp ỉrnve nh thánnxs p Đqtmn ạexnc i-thắyfju ng Bánnxs o-thiêfjru n. Thánnxs p nằjidl m trong khuôfoag n viêfjru n chùkkmy a Sùkkmy ng-khánnxs nh Bánnxs o-thiêfjru n. Chùkkmy a Sùkkmy ng-khánnxs nh Bánnxs o-thiêfjru n dựrxjm ng vàskid o thánnxs ng tưzuga , năfjru m Bípjrn nh-Thârbpa n, nhằjidl m niêfjru n hiệipfr u Long-thụyckz y Thánnxs i-bìnugj nh thứeocu ba đhpkp ờlbfd i đhpkp ứeocu c Thánnxs nh-tôfoag ng (1056). Sởvamr dĩyyjm chùkkmy a córeaz têfjru n Bánnxs o-thiêfjru n, vìnugj ngàskid y lễyfju Thưzuga ợylmr ng-nguyêfjru n, tứeocu c rằjidl m thánnxs ng giêfjru ng năfjru m ấsroa y, vua xa giánnxs ra hồrnve Târbpa y xem cánnxs . Khi đhpkp ếznkj n bờlbfd đhpkp êfjru , thìnugj gặitpu p mộvamr t ngưzuga ờlbfd i trang phụyckz c nhưzuga thằjidl ng đhpkp iêfjru n, mắyfju ng vua rằjidl ng: Nhàskid vua làskid m chúyxsq a trờlbfd i Nam, sao khôfoag ng tu đhpkp ứeocu c, sửootb a sang chípjrn nh sựrxjm , màskid lạexnc i rong chơqsxk i? Nhưzuga vậjhtm y làskid làskid m gưzuga ơqsxk ng xấsroa u khiếznkj n cho bọsroa n quan lạexnc i tham ôfoag , hàskid hiếznkj p dârbpa n chúyxsq ng. Ta làskid thầakpb n, đhpkp ưzuga ợylmr c thưzuga ợylmr ng đhpkp ếznkj sai xuốtelh ng giữtelh việipfr c mưzuga a nắyfju ng vùkkmy ng nàskid y. Nay thấsroa y dârbpa n khổnqpl , nêfjru n hiệipfr n ra bánnxs o cho vua hay. Lậjhtm p tứeocu c đhpkp ứeocu c Thánnxs nh-tôfoag ng bỏwjza cuộvamr c đhpkp i chơqsxk i, trởvamr vềydfa giảkanr m yếznkj n tiệipfr c, giảkanr m chi tiêfjru u nộvamr i cung, cánnxs ch chứeocu c bọsroa n tham quan, sai làskid m chùkkmy a đhpkp ểiayr tạexnc ơqsxk n trờlbfd i. Chùkkmy a mang têfjru n Sùkkmy ng-khánnxs nh Bánnxs o-thiêfjru n làskid típjrn ch đhpkp óreaz . Nơqsxk i tọsroa a lạexnc c chùkkmy a, đhpkp ưzuga ợylmr c mang têfjru n phưzuga ờlbfd ng Bánnxs o-thiêfjru n, thuộvamr c thôfoag n Tiêfjru n-thịyxsq , huyệipfr n Thọsroa -xưzuga ơqsxk ng, Thăfjru ng-long.
Năfjru m sau, Đqtmn inh-Dậjhtm u, niêfjru n hiệipfr u Long-thụyckz y Thánnxs i-bìnugj nh thứeocu tưzuga (1057) đhpkp ứeocu c Thánnxs nh-tôfoag ng lạexnc i cho dựrxjm ng thánnxs p ởvamr trong sârbpa n chùkkmy a. Thánnxs p cao hai mưzuga ơqsxk i trưzuga ợylmr ng (40 méyyjm t), gồrnve m 12 tầakpb ng. Nay hai thánnxs nh tăfjru ng lấsroa y đhpkp ồrnve ng đhpkp en, làskid tinh hoa linh khípjrn núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n bêfjru n Trung-nguyêfjru n đhpkp úyxsq c cánnxs i đhpkp ỉrnve nh thánnxs p. Từnqpl khi đhpkp ỉrnve nh thánnxs p đhpkp ưzuga ợylmr c an vịyxsq , linh khípjrn Trung-nguyếznkj n, tinh đhpkp ẩjzqd u phưzuga ơqsxk ng Bắyfju c đhpkp ềydfa u chiếznkj u vềydfa trờlbfd i Nam. Hiệipfr n, đhpkp êfjru m đhpkp êfjru m hàskid o quang chiếznkj u sánnxs ng rựrxjm c đhpkp ấsroa t Thăfjru ng-long.
Ghi chúyxsq
Chùkkmy a Sùkkmy ng-khánnxs nh Bánnxs o-thiêfjru n, thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n cho đhpkp ếznkj n đhpkp ờlbfd i Trầakpb n vẫokyi n còcatv n. Nhàskid thơqsxk Phạexnc m Sưzuga -Mạexnc nh, cuốtelh i đhpkp ờlbfd i Trầakpb n córeaz làskid m bàskid i thơqsxk Đqtmn ềydfa Bánnxs o-thiêfjru n thánnxs p nhưzuga sau:
Trấsroa n ánnxs p Đqtmn ôfoag ng, Târbpa y củjidl ng đhpkp ếznkj kỳqtmn
Khuy nhiêfjru n nhấsroa t thánnxs p đhpkp ộvamr c nguy nguy.
Sơqsxk n hàskid bấsroa t đhpkp ộvamr ng kìnugj nh thiêfjru n trụyckz ,
Kim cổnqpl nan ma lậjhtm p đhpkp ịyxsq a chùkkmy y.
Phong bãalix i chung linh thờlbfd i ứeocu ng đhpkp ánnxs p,
Tinh di đhpkp ăfjru ng chúyxsq c, dạexnc quang huy.
Ngãalix lai dụyckz c thửootb đhpkp ềydfa danh búyxsq t,
Quảkanr n lĩyyjm nh xuârbpa n giang tánnxs c nghiễyfju n trìnugj .
Đqtmn àskid o Thánnxs i-Tôfoag n dịyxsq ch nhưzuga sau:
Trấsroa n ánnxs p Đqtmn ôfoag ng, Târbpa y giữtelh đhpkp ếznkj đhpkp ôfoag ,
Hiêfjru n ngang ngọsroa n thánnxs p đhpkp ứeocu ng trơqsxk trơqsxk .
Non sôfoag ng vữtelh ng chãalix i tay trờlbfd i chốtelh ng,
Kim cổnqpl khôfoag n mòcatv n đhpkp ỉrnve nh thánnxs p nhôfoag .
Thỉrnve nh thoảkanr ng gióreaz lay, chuôfoag ng ứeocu ng đhpkp ánnxs p,
Đqtmn êfjru m đhpkp êfjru m sao xếznkj đhpkp uốtelh c khôfoag n mờlbfd .
Tớnnxs i đhpkp ârbpa y nhữtelh ng muốtelh n dầakpb m ngòcatv i búyxsq t,
Chiếznkj m cảkanr giòcatv ng sôfoag ng màskid i mựrxjm c thơqsxk .
Năfjru m 1406, vìnugj giặitpu c Hồrnve Quýhpkp -Ly cưzuga ớnnxs p ngôfoag i nhàskid Trầakpb n, linh khípjrn trờlbfd i Nam mấsroa t hếznkj t, đhpkp ỉrnve nh thánnxs p bịyxsq gẫokyi y rơqsxk i xuốtelh ng. An-phủjidl -sứeocu Đqtmn ôfoag ng-đhpkp ôfoag làskid Lêfjru Khảkanr i thấsroa y đhpkp ềydfa m gởvamr , khôfoag ng dánnxs m bánnxs o cho giặitpu c Hồrnve biếznkj t, vìnugj vậjhtm y bịyxsq biếznkj m mộvamr t tưzuga . Sau đhpkp óreaz đhpkp ỉrnve nh thánnxs p đhpkp ưzuga ợylmr c hàskid n, đhpkp em lêfjru n nhưzuga cũakpb .
Năfjru m 1427, quârbpa n Minh bịyxsq Bìnugj nh-Đqtmn ịyxsq nh vưzuga ơqsxk ng Lêfjru Lợylmr i vârbpa y ởvamr Đqtmn ôfoag ng-đhpkp ôfoag (Thăfjru ng-long) chúyxsq ng cho rằjidl ng thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n làskid nơqsxk i húyxsq t linh khípjrn thiêfjru n hàskid , vìnugj vậjhtm y vưzuga ơqsxk ng thàskid nh côfoag ng, chúyxsq ng phánnxs thánnxs p vớnnxs i hy vọsroa ng tuyệipfr t linh khípjrn trờlbfd i Nam; nhưzuga ng thánnxs c rằjidl ng lấsroa y đhpkp ồrnve ng làskid m súyxsq ng. Chỗhsyb nềydfa n thánnxs p đhpkp ưzuga ợylmr c đhpkp ổnqpl đhpkp ấsroa t thàskid nh gòcatv cao đhpkp ểiayr dựrxjm ng đhpkp àskid n tràskid ng.
Đqtmn ếznkj n cuốtelh i thờlbfd i Lêfjru , chùkkmy a bịyxsq bỏwjza hoang phếznkj . Khu đhpkp ấsroa t gầakpb n nềydfa n thánnxs p cũakpb biếznkj n thàskid nh chợylmr , gọsroa i làskid chợylmr Tiêfjru n. Đqtmn ếznkj n thờlbfd i Târbpa y-sơqsxk n, năfjru m Giánnxs p-Dầakpb n, 1792, dârbpa n chúyxsq ng đhpkp àskid o gòcatv lấsroa y gạexnc ch, đhpkp ánnxs ; tu bổnqpl thàskid nh Thăfjru ng-long, nhặitpu t đhpkp ưzuga ợylmr c tưzuga ợylmr ng đhpkp ánnxs chạexnc m hìnugj nh tiêfjru n, chim muôfoag ng, chéyyjm n bánnxs t sứeocu khôfoag ng biếznkj t bao nhiêfjru u màskid kểiayr . Trêfjru n gạexnc ch đhpkp àskid o đhpkp ưzuga ợylmr c córeaz chữtelh « Lýhpkp gia đhpkp ệipfr tam đhpkp ếznkj Long-thụyckz y Thánnxs i-bìnugj nh tứeocu niêfjru n tạexnc o » (Làskid m năfjru m Long-thụyckz y Thánnxs i-bìnugj nh thứeocu tưzuga đhpkp ờlbfd i vua thứeocu ba nhàskid Lýhpkp ).
Đqtmn ịyxsq nh-vưzuga ơqsxk ng Trịyxsq nh Căfjru n córeaz bàskid i thơqsxk Đqtmn ềydfa Bánnxs o-thiêfjru n tựrxjm nhưzuga sau:
Tứeocu bềydfa chăfjru n ngắyfju t gấsroa m chưzuga ơqsxk ng sinh,
Cảkanr nh lạexnc mưzuga ờlbfd i phârbpa n, chípjrn n khánnxs c thưzuga ờlbfd ng.
Thăfjru m thẳerra m liêfjru n đhpkp àskid i, nhuầakpb n diệipfr u sắyfju c,
Thêfjru nh thêfjru nh phúyxsq c chỉrnve nứeocu c thanh hưzuga ơqsxk ng.
Vậjhtm y nêfjru n cõexnc i phéyyjm p trừnqpl ng tha típjrn nh,
Tốtelh t đhpkp ưzuga ợylmr c lòcatv ng ngưzuga ờlbfd i lạexnc c thiêfjru n phưzuga ơqsxk ng.
Gióreaz đhpkp ạexnc o thổnqpl i đhpkp ưzuga a hòcatv a hârbpa y hẩjzqd y,
Trong khi ngoạexnc n thưzuga ởvamr ng rấsroa t thưzuga lưzuga ơqsxk ng.
Bìnugj nh phong tánnxs m bứeocu c mọsroa i đhpkp ồrnve thârbpa u,
Đqtmn ầakpb m ấsroa m trờlbfd i xuârbpa n ngọsroa c mộvamr t bầakpb u.
Mârbpa y thụyckz y soi soi truyềydfa n bảkanr o cánnxs c,
Non nhârbpa n rắyfju p rắyfju p đhpkp ốtelh i chung lârbpa u.
Mởvamr đhpkp ưzuga ờlbfd ng tếznkj đhpkp ộvamr làskid ơqsxk n rộvamr ng,
Song cửootb a từnqpl thôfoag ng tỏwjza đhpkp ạexnc o mầakpb u.
Thắyfju ng lãalix m luậjhtm n đhpkp ârbpa y làskid m phẩjzqd m nhấsroa t,
So trong tỉrnve nh giớnnxs i hánnxs nhưzuga ờlbfd ng đhpkp ârbpa u.
Đqtmn ếznkj n thờlbfd i Nguyễyfju n, đhpkp ờlbfd i vua Tựrxjm -Đqtmn ứeocu c, tổnqpl ng đhpkp ốtelh c Hàskid -nộvamr i làskid Tôfoag n-thấsroa t Bậjhtm t theo nềydfa n chùkkmy a cũakpb , xârbpa y lạexnc i, giữtelh đhpkp ưzuga ợylmr c mộvamr t sốtelh đhpkp ánnxs xanh chạexnc m hìnugj nh hoa sen làskid đhpkp ánnxs ởvamr thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n, đhpkp ánnxs chạexnc m hìnugj nh bánnxs t giánnxs c làskid đhpkp ánnxs ởvamr bệipfr thánnxs p từnqpl thờlbfd i Lýhpkp .
Hồrnve i ngưzuga ờlbfd i Phánnxs p sang cai trịyxsq , họsroa phánnxs chùkkmy a nàskid y, lấsroa y đhpkp ấsroa t xârbpa y nhàskid thờlbfd lớnnxs n Hàskid -nộvamr i. Vịyxsq trípjrn chùkkmy a cũakpb nằjidl m từnqpl phípjrn a bêfjru n phảkanr i đhpkp ềydfa n Lýhpkp Quốtelh c-Sưzuga đhpkp ếznkj n đhpkp ầakpb u phốtelh Nhàskid -chung, quậjhtm n Hoàskid n-kiếznkj m, Hàskid -nộvamr i.
Đqtmn ộvamr c giảkanr muốtelh n thârbpa m cứeocu u thêfjru m vềydfa chùkkmy a Sùkkmy ng-khánnxs nh Bánnxs o-thiêfjru n, thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n córeaz thểiayr tìnugj m đhpkp ọsroa c cánnxs c sánnxs ch:
Trung-quốtelh c:
– Quánnxs ch thịyxsq Nam-chinh,
– Triệipfr u-thịyxsq -Chinh tiễyfju u Giao-chỉrnve kýhpkp .
Việipfr t-Nam:
– Việipfr t sửootb lưzuga ợylmr c (Lýhpkp kỷvamr ),
– Đqtmn ạexnc i Việipfr t sửootb kýhpkp toàskid n thưzuga (Lýhpkp kỷvamr , Thánnxs nh-tôfoag ng kỷvamr ),
– Khârbpa m đhpkp ịyxsq nh Việipfr t sửootb thôfoag ng giánnxs m cưzuga ơqsxk ng mụyckz c,
– Đqtmn ạexnc i Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn ,
– Hoàskid ng Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Bắyfju c thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lụyckz c,
– Thăfjru ng-long cổnqpl típjrn ch khảkanr o,
– Hàskid -nộvamr i đhpkp ịyxsq a dưzuga ,
– Hàskid -nộvamr i sơqsxk n xuyêfjru n phong vựrxjm c,
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ịyxsq a chípjrn ,
– Hoàskid ng Việipfr t thi tuyểiayr n,
– Khârbpa m đhpkp ịyxsq nh thăfjru ng bìnugj nh bánnxs ch vịyxsq nh,
– Ngựrxjm đhpkp ềydfa Thiêfjru n-hòcatv a doanh bánnxs ch vịyxsq nh,
– Toàskid n Việipfr t thi lụyckz c,
– Tang thưzuga ơqsxk ng ngẫokyi u lụyckz c,
– Long-biêfjru n bánnxs ch nhi vịyxsq nh.
Thầakpb n khípjrn thứeocu nhìnugj
Sưzuga Viêfjru n-Căfjru n tiếznkj p tụyckz c:
« Bảkanr o khípjrn thứeocu nhìnugj làskid mộvamr t tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Thípjrn ch-ca Mârbpa u-ni cao hai trưzuga ợylmr ng. Trêfjru n thârbpa n tưzuga ợylmr ng ngàskid i cho yểiayr m 18 viêfjru n Xánnxs -lợylmr i củjidl a 18 vịyxsq bồrnve tánnxs t Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, 360 hạexnc t đhpkp ánnxs linh khípjrn lấsroa y từnqpl 360 đhpkp ềydfa n thờlbfd chưzuga thánnxs nh Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ».
Chang-Lan hỏwjza i:
– Sưzuga huynh ơqsxk i! Em nghe nóreaz i, khi đhpkp úyxsq c tưzuga ợylmr ng, cánnxs c vịyxsq tăfjru ng thưzuga ờlbfd ng đhpkp ểiayr mộvamr t lỗhsyb trốtelh ng phípjrn a sau lưzuga ng tưzuga ợylmr ng thôfoag ng vàskid o bụyckz ng, chỗhsyb huyệipfr t thầakpb n đhpkp ạexnc o. Sau đhpkp óreaz hoặitpu c yểiayr m ngọsroa c Xánnxs -lợylmr i vàskid o, hoặitpu c yểiayr m ngọsroa c, hay vàskid ng vàskid o. Em chưzuga a từnqpl ng nghe yểiayr m nhiềydfa u nhưzuga vậjhtm y bao giờlbfd .
Chang-Lan nóreaz i tiếznkj ng Việipfr t bằjidl ng giọsroa ng Chàskid m, nhẹisnn nhưzuga giòcatv thoảkanr ng, nghe rấsroa t êfjru m tai. Viêfjru n-Căfjru n đhpkp ánnxs p:
– Sưzuga muộvamr i hỏwjza i vậjhtm y thựrxjm c phảkanr i. Nàskid y sưzuga muộvamr i! Phàskid m cánnxs c bậjhtm c đhpkp ạexnc i giánnxs c nhưzuga phậjhtm t, bồrnve tánnxs t, la hánnxs n, thưzuga ờlbfd ng phârbpa n thârbpa n đhpkp i khắyfju p nơqsxk i, làskid m đhpkp ủjidl mọsroa i loàskid i đhpkp ểiayr cứeocu u đhpkp ộvamr , đhpkp ểiayr thuyếznkj t phánnxs p. Sưzuga huynh córeaz thểiayr làskid bồrnve tánnxs t phârbpa n thârbpa n, cũakpb ng córeaz thểiayr làskid quỷvamr A-tu-la. Muộvamr i córeaz thểiayr làskid Quan-ârbpa m phârbpa n thârbpa n.
– Dạexnc , em nhớnnxs ra rồrnve i! Cảkanr m ơqsxk n sưzuga huynh khảkanr i ngộvamr cho. Thếznkj danh hiệipfr u 18 bồrnve tánnxs t, 360 thánnxs nh làskid nhữtelh ng vịyxsq nàskid o?
– Sưzuga huynh nhớnnxs khôfoag ng hếznkj t. Vềydfa bồrnve tánnxs t thìnugj córeaz cánnxs c ngàskid i Tỳqtmn -ni Đqtmn a-lưzuga u-chi, Phánnxs p-Hiềydfa n, La Quýhpkp -An, Sùkkmy ng-Phạexnc m, Bốtelh -Đqtmn ạexnc i, Vạexnc n-Hạexnc nh... Vềydfa chưzuga thánnxs nh thìnugj Phùkkmy -Đqtmn ổnqpl ng thiêfjru n vưzuga ơqsxk ng, thánnxs nh Tảkanr n, Chửootb đhpkp ạexnc o tổnqpl , côfoag ng chúyxsq a Tiêfjru n-Dung, Vạexnc n-Típjrn n hầakpb u Lýhpkp Thârbpa n, Cao-Cảkanr nh hầakpb u Cao Nỗhsyb , Trung-Típjrn n hầakpb u Vũakpb Bảkanr o-Trung, Phưzuga ơqsxk ng-Chípjrn nh hầakpb u Trầakpb n Tựrxjm -Minh, vua Trưzuga ng cùkkmy ng 162 anh hùkkmy ng thờlbfd i Lĩyyjm nh-Nam... mớnnxs i nhấsroa t làskid Vũakpb -dựrxjm c đhpkp ạexnc i tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Dưzuga Phi, Phiêfjru u-kịyxsq đhpkp ạexnc i tưzuga ớnnxs ng quârbpa n Bùkkmy i Hoàskid ng-Quan vàskid Nhu-mẫokyi n Đqtmn oan-duệipfr Anh-văfjru n côfoag ng chúyxsq a Trầakpb n Ngọsroa c-Huệipfr .
Hoàskid ng-Nghi làskid ngưzuga ờlbfd i cựrxjm c thôfoag ng minh, hầakpb u hiểiayr u liềydfa n:
– Phảkanr i nhưzuga vậjhtm y. Pho tưzuga ợylmr ng làskid tưzuga ợylmr ng đhpkp ứeocu c Thípjrn ch-ca Mârbpa u-ni, nhưzuga ng yểiayr m târbpa m toàskid n làskid chưzuga bồrnve tánnxs t, chưzuga thầakpb n linh Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Nhưzuga thếznkj thìnugj anh linh củjidl a cánnxs c ngàskid i tậjhtm p trung lạexnc i, mạexnc nh vôfoag cùkkmy ng. Em chắyfju c hai ngàskid i Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh sẽitpu đhpkp ặitpu t pho tưzuga ợylmr ng đhpkp óreaz vàskid o mộvamr t vịyxsq trípjrn quan trọsroa ng đhpkp ểiayr trấsroa n ánnxs p quârbpa n Trung-nguyêfjru n.
– Đqtmn úyxsq ng vậjhtm y, ngàskid i cho đhpkp ặitpu t ởvamr chùkkmy a trong núyxsq i Quỳqtmn nh-lârbpa m, thuộvamr c trấsroa n Đqtmn ôfoag ng-triềydfa u, mặitpu t hưzuga ớnnxs ng vềydfa phưzuga ơqsxk ng Bắyfju c. Nhưzuga vậjhtm y linh khípjrn chưzuga bồrnve tánnxs t, chưzuga thầakpb n vừnqpl a trấsroa n Bắyfju c, vừnqpl a trấsroa n biểiayr n Đqtmn ôfoag ng. Từnqpl nay, vàskid mãalix i mãalix i, khi pho tưzuga ợylmr ng còcatv n, thìnugj Trung-nguyêfjru n khôfoag ng thểiayr đhpkp ánnxs nh chiếznkj m Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ta đhpkp ưzuga ợylmr c nữtelh a.
Núyxsq i Quỳqtmn nh-lârbpa m cánnxs ch khu vựrxjm c kiểiayr m soánnxs t củjidl a Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh khôfoag ng xa. Bàskid nóreaz i:
– Chùkkmy a Quỳqtmn nh-lârbpa m đhpkp ưzuga ợylmr c kiếznkj n tạexnc o vàskid o thờlbfd i đhpkp ứeocu c Thánnxs i-tổnqpl (1010-1028), tưzuga ờlbfd ng xârbpa y bằjidl ng đhpkp ánnxs , mánnxs i lợylmr p ngóreaz i, rấsroa t hẹisnn p, làskid nơqsxk i cho dârbpa n làskid ng tớnnxs i niệipfr m Phậjhtm t, chứeocu khôfoag ng córeaz tăfjru ng ni trụyckz trìnugj . Năfjru m trưzuga ớnnxs c đhpkp ârbpa y đhpkp ạexnc i sưzuga Từnqpl Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh quyêfjru n giánnxs o đhpkp ưzuga ợylmr c rấsroa t nhiềydfa u tiềydfa n. Ngàskid i cho xârbpa y dựrxjm ng qui môfoag nhưzuga hiệipfr n nay, rồrnve i đhpkp úyxsq c tưzuga ợylmr ng. Từnqpl ngàskid y an vịyxsq tưzuga ợylmr ng, đhpkp êfjru m đhpkp êfjru m hàskid o quang chiếznkj u sánnxs ng rựrxjm c mộvamr t vùkkmy ng, dârbpa n chúyxsq ng đhpkp ếznkj n lễyfju bánnxs i rấsroa t đhpkp ôfoag ng. Chùkkmy a hiệipfr n do mộvamr t đhpkp ệipfr tửootb củjidl a quốtelh c sưzuga Huệipfr -Sinh trụyckz trìnugj .
Ghi chúyxsq ,
Chùkkmy a Quỳqtmn nh-lârbpa m tọsroa a lạexnc c tạexnc i núyxsq i Quỳqtmn nh-lârbpa m, xãalix Hàskid -lôfoag i, huyệipfr n Đqtmn ôfoag ng-triềydfa u, tỉrnve nh Hảkanr i-dưzuga ơqsxk ng. Nay thuộvamr c tỉrnve nh Quảkanr ng-ninh. Từnqpl khi ngàskid i Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh an vịyxsq tưzuga ợylmr ng quốtelh c bảkanr o, chùkkmy a trởvamr thàskid nh danh tiếznkj ng. Sang đhpkp ờlbfd i Trầakpb n, thiềydfa n sưzuga Phánnxs p-Loa trụyckz trìnugj tạexnc i đhpkp ârbpa y. Chùkkmy a córeaz việipfr n Quỳqtmn nh-lârbpa m rấsroa t lớnnxs n, làskid m nơqsxk i giảkanr ng kinh. Tưzuga ơqsxk ng truyềydfa n việipfr n córeaz thểiayr thu nhậjhtm n tớnnxs i ba nghìnugj n ngưzuga ờlbfd i mộvamr t lúyxsq c. Lạexnc i córeaz am Bípjrn ch-đhpkp ộvamr ng đhpkp ểiayr tọsroa a thiềydfa n. Mộvamr t phòcatv mãalix họsroa Vũakpb đhpkp ờlbfd i Trầakpb n cúyxsq ng 20 mẫokyi u ruộvamr ng. Quan tưzuga đhpkp ồrnve Văfjru n-Huệipfr vưzuga ơqsxk ng Trầakpb n Quang-Triềydfa u vàskid côfoag ng chúyxsq a Thưzuga ợylmr ng-Trârbpa n cúyxsq ng 900 lưzuga ợylmr ng vàskid ng đhpkp ểiayr đhpkp úyxsq c tưzuga ợylmr ng Di-Lặitpu c. Chùkkmy a sởvamr hữtelh u tớnnxs i hơqsxk n nghìnugj n mẫokyi u ruộvamr ng, tánnxs đhpkp iềydfa n nghìnugj n ngưzuga ờlbfd i. Đqtmn ưzuga ơqsxk ng thờlbfd i chùkkmy a đhpkp ưzuga ợylmr c tôfoag n làskid m Thiêfjru n Nam đhpkp ệipfr nhấsroa t danh lãalix m. Trong thờlbfd i gian 1285 đhpkp ếznkj n 1315 chùkkmy a nổnqpl i danh cùkkmy ng vớnnxs i chùkkmy a Vârbpa n-yêfjru n ởvamr núyxsq i Yêfjru n-tửootb , chùkkmy a Bánnxs o-ârbpa n (Từnqpl -quang) ởvamr làskid ng Siêfjru u-loạexnc i.
Khi giặitpu c Minh xârbpa m lưzuga ợylmr c Đqtmn ạexnc i-Việipfr t (1407) chùkkmy a bịyxsq phánnxs hủjidl y, tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m bịyxsq cưzuga ớnnxs p mang vềydfa Kimh-lăfjru ng. Đqtmn ầakpb u đhpkp ờlbfd i Lêfjru , chùkkmy a đhpkp ưzuga ợylmr c dựrxjm ng lạexnc i.
Vàskid o thờlbfd i Vĩyyjm nh-khánnxs nh (1729-1732) Uy-Nam vưzuga ơqsxk ng Trịyxsq nh Giang cấsroa p tiềydfa n, rồrnve i lấsroa y dârbpa n ba huyệipfr n Đqtmn ôfoag ng-triềydfa u, Thủjidl y-đhpkp ưzuga ờlbfd ng, Chípjrn -linh, tu tạexnc o qui môfoag , bàskid i trípjrn lộvamr ng lẫokyi y. Đqtmn ếznkj n đhpkp ầakpb u đhpkp ờlbfd i Vĩyyjm nh-hựrxjm u (1735-1746), lạexnc i lấsroa y dârbpa n cánnxs c huyệipfr n Hiệipfr p-sơqsxk n, Thủjidl y-đhpkp ưzuga ờlbfd ng, Đqtmn ôfoag ng-triềydfa u, Kim-thàskid nh vàskid Thanh-hàskid sửootb a sang lầakpb n nữtelh a, rộvamr ng lớnnxs n hơqsxk n.
Đqtmn ếznkj n thờlbfd i Nguyễyfju n, niêfjru n hiệipfr u Thiệipfr u-Trịyxsq thứeocu sánnxs u (1845) chùkkmy a bịyxsq bọsroa n Thổnqpl -phỉrnve ngưzuga ờlbfd i Tầakpb u đhpkp ốtelh t chánnxs y mấsroa t chípjrn nh đhpkp iệipfr n vàskid tiềydfa n đhpkp ưzuga ờlbfd ng. Tấsroa t cảkanr cánnxs c tưzuga ợylmr ng gỗhsyb đhpkp ềydfa u chánnxs y, duy tưzuga ợylmr ng vua Trầakpb n Nhârbpa n-tôfoag ng làskid còcatv n nguyêfjru n.
Đqtmn ộvamr c giảkanr muốtelh n thârbpa m cứeocu u thêfjru m vềydfa chùkkmy a, tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m, córeaz thểiayr tìnugj m đhpkp ọsroa c thêfjru m cánnxs c sánnxs ch:
Trung-quốtelh c:
– Quánnxs ch-thịyxsq Nam chinh,
– Triệipfr u-thịyxsq chinh tiễyfju u Giao-chỉrnve kýhpkp ,
– Nam-hảkanr i chưzuga thầakpb n cảkanr o lụyckz c.
Việipfr t-Nam:
– Lụyckz c Nam đhpkp ịyxsq a chípjrn ,
– Kiếznkj n văfjru n tiểiayr u lụyckz c,
– Lịyxsq ch triềydfa u hiếznkj n chưzuga ơqsxk ng loạexnc i chípjrn ,
– Hoàskid ng Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Thoánnxs i thứeocu c kýhpkp văfjru n,
– Đqtmn ạexnc i Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn ,
– Đqtmn ồrnve ng-Khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c,
– Bắyfju c-kỳqtmn giang sơqsxk n cổnqpl típjrn ch danh thắyfju ng bịyxsq khảkanr o,
– Việipfr t-Nam đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ịyxsq a chípjrn .
Chang-Lan hỏwjza i:
– Sưzuga huynh nóreaz i hai vịyxsq thánnxs nh tăfjru ng đhpkp úyxsq c Nam-thiêfjru n tứeocu khípjrn . Mộvamr t làskid đhpkp ỉrnve nh thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n, hai làskid tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m. Vậjhtm y thầakpb n khípjrn thứeocu ba, thứeocu tưzuga làskid gìnugj ?
Thầakpb n khípjrn thứeocu ba
– Thầakpb n-khípjrn thứeocu ba làskid cánnxs i vạexnc c lớnnxs n an vịyxsq tạexnc i chùkkmy a Phổnqpl -minh thuộvamr c trấsroa n Thiêfjru n-trưzuga ờlbfd ng. Nguyêfjru n niêfjru n hiệipfr u Thuậjhtm n-Thiêfjru n thứeocu mưzuga ờlbfd i chípjrn n (1028), trong lúyxsq c chưzuga vưzuga ơqsxk ng nổnqpl i loạexnc n, Ngôfoag -quốtelh c quậjhtm n vưzuga ơqsxk ng Trầakpb n Tựrxjm -Mai cùkkmy ng côfoag ng chúyxsq a Huệipfr -Nhu đhpkp em anh hùkkmy ng võexnc lârbpa m Trung-nguyêfjru n vềydfa giúyxsq p Khai-Quốtelh c vưzuga ơqsxk ng đhpkp ánnxs nh dẹisnn p. Nhârbpa n đhpkp óreaz vưzuga ơqsxk ng xârbpa y chùkkmy a Phổnqpl -minh tạexnc i trang Thiêfjru n-trưzuga ờlbfd ng đhpkp ểiayr cầakpb u phúyxsq c cho thârbpa n mẫokyi u. Nay hai thánnxs nh tăfjru ng cho đhpkp úyxsq c vạexnc c, xârbpa y bệipfr đhpkp ặitpu t tạexnc i chùkkmy a. Vạexnc c nặitpu ng ba vạexnc n cârbpa n (13 tấsroa n ngàskid y nay), phípjrn a ngoàskid i córeaz hìnugj nh rồrnve ng quấsroa n xung quanh, vàskid hìnugj nh chim ârbpa u đhpkp ang bay. Đqtmn ầakpb u rồrnve ng, đhpkp ầakpb u ârbpa u nghểiayr nh lêfjru n trêfjru n vàskid nh vạexnc c đhpkp ểiayr quy linh khípjrn củjidl a Quốtelh c-tổnqpl Lạexnc c-long quârbpa n, Quốtelh c-mẫokyi u Âwxey u-Cơqsxk . Thàskid nh vạexnc c khuyếznkj t 100 lỗhsyb hìnugj nh nhưzuga quảkanr trứeocu ng, trong mỗhsyb i lỗhsyb khuyếznkj t đhpkp ặitpu t mộvamr t tưzuga ợylmr ng rồrnve ng vàskid ng, đhpkp ểiayr quy liễyfju m linh khípjrn trăfjru m con củjidl a Quốtelh c-tổnqpl , Quốtelh c-mẫokyi u. Bệipfr vạexnc c khắyfju c têfjru n tấsroa t cảkanr cánnxs c vịyxsq vua tộvamr c Việipfr t. Cao nhấsroa t làskid vua Kinh-Dưzuga ơqsxk ng, gầakpb n nhấsroa t làskid vua Thánnxs nh-tôfoag ng; đhpkp ểiayr anh linh cánnxs c tiêfjru n đhpkp ếznkj tụyckz lạexnc i, phùkkmy hộvamr cho dârbpa n giầakpb u, mưzuga a thuậjhtm n gióreaz hòcatv a. Sau khi an trípjrn vạexnc c xong, thìnugj ngay đhpkp êfjru m đhpkp óreaz , trêfjru n khôfoag ng córeaz tiếznkj ng nhãalix nhạexnc c vang lừnqpl ng, rồrnve i hàskid ng vạexnc n con hạexnc c từnqpl đhpkp ârbpa u vềydfa bay lưzuga ợylmr n, hàskid o quang từnqpl trong chùkkmy a chiếznkj u ra sánnxs ng rựrxjm c. Ngàskid i Minh-Khôfoag ng thấsroa y vậjhtm y, mớnnxs i nóreaz i rằjidl ng: « Khôfoag ng ngờlbfd linh khípjrn tụyckz nhanh nhưzuga vậjhtm y. Sau đhpkp ârbpa y hơqsxk n trăfjru m năfjru m, sẽitpu córeaz giặitpu c phưzuga ơqsxk ng Bắyfju c, thiêfjru n hạexnc khôfoag ng ai đhpkp ưzuga ơqsxk ng nổnqpl i. Đqtmn ấsroa t nàskid y sẽitpu córeaz mộvamr t vịyxsq đhpkp ạexnc i thánnxs nh giánnxs ng trầakpb n phánnxs giặitpu c đhpkp óreaz ».
Ghi chúyxsq ,
Chùkkmy a Phổnqpl -minh ởvamr xãalix Tứeocu c-mặitpu c, nay làskid Lộvamr c-vưzuga ơqsxk ng, ngoạexnc i ôfoag thàskid nh phốtelh Nam-đhpkp ịyxsq nh. Từnqpl khi bồrnve tánnxs t Minh-Khôfoag ng đhpkp úyxsq c vạexnc c, an vịyxsq , thìnugj chùkkmy a trởvamr thàskid nh đhpkp anh tiếznkj ng. Đqtmn ârbpa y làskid nơqsxk i phánnxs t típjrn ch ra giòcatv ng dõexnc i cánnxs c vua Trầakpb n sau nàskid y. Sau khi họsroa Trầakpb n lêfjru n làskid m vua, cánnxs c thârbpa n vưzuga ơqsxk ng đhpkp ưzuga ợylmr c cắyfju t đhpkp ấsroa t phong khắyfju p nơqsxk i, nhưzuga ng mỗhsyb i thârbpa n vưzuga ơqsxk ng đhpkp ềydfa u đhpkp ưzuga ợylmr c cầakpb p mộvamr t mãalix nh đhpkp ấsroa t nhỏwjza ởvamr Tứeocu c-mặitpu c, gọsroa i làskid cốtelh trạexnc ch, córeaz nghĩyyjm a làskid đhpkp ấsroa t cũakpb .
Đqtmn úyxsq ng nhưzuga lờlbfd i tiêfjru n đhpkp oánnxs n củjidl a Minh-Khôfoag ng bồrnve tánnxs t, sau khi an vịyxsq vạexnc c Phổnqpl -minh, vùkkmy ng Tứeocu c-mặitpu c quy liễyfju m đhpkp ưzuga ợylmr c nhiềydfa u khípjrn thiêfjru ng củjidl a trờlbfd i Nam, nêfjru n đhpkp ứeocu c thánnxs nh Trầakpb n mớnnxs i giánnxs ng sinh, đhpkp ánnxs nh bạexnc i Môfoag ng-cổnqpl ba lầakpb n.
Đqtmn ứeocu c thánnxs nh làskid con củjidl a An-sinh vưzuga ơqsxk ng Liễyfju u, sau khi thắyfju ng giặitpu c, vua Nhârbpa n-tôfoag ng cắyfju t nhiềydfa u ấsroa p giầakpb u córeaz phong cho ngàskid i, ngàskid i khôfoag ng nhậjhtm n, vàskid vẫokyi n ởvamr Yêfjru n-banglàskid ấsroa p củjidl a An-sinh vưzuga ơqsxk ng. Tạexnc i Tứeocu c-mặitpu c, cốtelh trạexnc ch củjidl a ngàskid i nằjidl m ngay cạexnc nh chùkkmy a Phổnqpl -minh.
Niêfjru n hiệipfr u Thiệipfr u-long thứeocu nhìnugj (1262) đhpkp ờlbfd i vua Trầakpb n Thánnxs nh-tôfoag ng, dựrxjm ng cung Trùkkmy ng-quang ởvamr gầakpb n vàskid cho tu sửootb a chùkkmy a, làskid m chỗhsyb nghỉrnve ngơqsxk i củjidl a Thánnxs i-thưzuga ợylmr ng hoàskid ng.
Niêfjru n hiệipfr u Hưzuga ng-long thứeocu 13 (1305) đhpkp ờlbfd i vua Trầakpb n Anh-tôfoag ng, cho xârbpa y thánnxs p 14 tầakpb ng trêfjru n 12 bậjhtm c gạexnc ch, caohơqsxk n 20 méyyjm t bằjidl ng đhpkp ánnxs quýhpkp , gạexnc ch nung trang trípjrn hìnugj nh rồrnve ng lưzuga ợylmr n, vớnnxs i chữtelh « Hưzuga ng-long thậjhtm p tam niêfjru n ».
Sau khi vua Trầakpb n Nhârbpa n-tôfoag ng băfjru ng hàskid , nhụyckz c thểiayr đhpkp em thiêfjru u, triềydfa u đhpkp ìnugj nh đhpkp em bẩjzqd y viêfjru n xánnxs lợylmr i đhpkp ặitpu t trong thánnxs p đhpkp ểiayr thờlbfd phụyckz ng. Chípjrn nh vua Trầakpb n Minh-tôfoag ng córeaz thơqsxk đhpkp ềydfa :
Đqtmn ềydfa Phổnqpl -minh tựrxjm thủjidl y tạexnc .
Huârbpa n tậjhtm n hưzuga ơqsxk ng đhpkp ầakpb u mãalix n tọsroa a hưzuga ơqsxk ng,
Thủjidl y lưzuga u sơqsxk khởvamr i bấsroa t đhpkp a lưzuga ơqsxk ng.
Lãalix o dung ảkanr nh lýhpkp tăfjru ng khai bếznkj ,
Đqtmn ệipfr nhấsroa t thiềydfa n thanh thu tứeocu trưzuga ờlbfd ng.
Đqtmn àskid o Thánnxs i-Tôfoag n dịyxsq ch nhưzuga sau:
Đqtmn ềydfa ởvamr nhàskid thủjidl y tạexnc chùkkmy a Phổnqpl -minh.
Hưzuga ơqsxk ng chánnxs y ngàskid n tăfjru m khắyfju p chốtelh n thơqsxk m,
Nhẹisnn trôfoag i dòcatv ng nưzuga ớnnxs c khóreaz i lan nồrnve ng.
Đqtmn a giàskid rợylmr p bóreaz ng, sưzuga càskid i cửootb a,
Mộvamr t tiếznkj ng ve kêfjru u, thu rộvamr n buôfoag ng.
Năfjru m 1426, Vưzuga ơqsxk ng Thôfoag ng bịyxsq Bìnugj nh-Đqtmn ịyxsq nh vưzuga ơqsxk ng Lêfjru Lợylmr i đhpkp ánnxs nh bạexnc i, córeaz ngưzuga ờlbfd i mánnxs ch vớnnxs i y rằjidl ng: Sởvamr dĩyyjm ngưzuga ờlbfd i Việipfr t nổnqpl i lêfjru n bạexnc i đhpkp ưzuga ợylmr c quârbpa n Minh làskid do Nam-thiêfjru n tứeocu khípjrn . Vưzuga ơqsxk ng Thôfoag ng sai quârbpa n hủjidl y vạexnc c Phổnqpl -minh cùkkmy ng vớnnxs i đhpkp ỉrnve nh thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n, tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m, nóreaz i thánnxs c rằjidl ng đhpkp ểiayr đhpkp úyxsq c súyxsq ng đhpkp ạexnc n.
Tiếznkj n-sĩyyjm Bùkkmy i Huy-Bípjrn ch (1744-1818) córeaz bàskid i thơqsxk Du Phổnqpl -minh tựrxjm dưzuga ớnnxs i đhpkp ârbpa y:
Loạexnc n hậjhtm u trùkkmy ng tầakpb m đhpkp ánnxs o Phổnqpl -minh,
Nhàskid n hoa dãalix thảkanr o mãalix n nham quynh.
Bi văfjru n tưzuga ớnnxs c lạexnc c hòcatv a yêfjru n bípjrn ch,
Phậjhtm t nhãalix n thêfjru lưzuga ơqsxk ng chiếznkj u dạexnc thanh.
Phánnxs p giớnnxs i dữtelh đhpkp ồrnve ng thiêfjru n quảkanr ng đhpkp ạexnc i,
Thổnqpl nhârbpa n do thuyếznkj t đhpkp ịyxsq a anh linh.
Liêfjru u liêfjru u cổnqpl đhpkp ỉrnve nh kim hàskid tạexnc i?
Thứeocu c đhpkp ắyfju c vôfoag hìnugj nh thắyfju ng hữtelh u hìnugj nh.
Ngôfoag Đqtmn ứeocu c-Thọsroa dịyxsq ch nhưzuga sau:
Sau loạexnc n tìnugj m vềydfa đhpkp ếznkj n Phổnqpl -minh,
Hoa đhpkp ồrnve ng cỏwjza nộvamr i ngúyxsq t trờlbfd i xanh.
Văfjru n bia sứeocu t mẻjzqd nhòcatv e mârbpa y khóreaz i,
Mắyfju t Phậjhtm t ârbpa u sầakpb u chiếznkj u ngũakpb canh.
Cõexnc i phéyyjm p cùkkmy ng trờlbfd i bao rộvamr ng lớnnxs n,
Ngưzuga ờlbfd i đhpkp ârbpa y vẫokyi n nóreaz i đhpkp ấsroa t linh thiêfjru ng.
Nãalix o lòcatv ng đhpkp ỉrnve nh cổnqpl rầakpb y đhpkp ârbpa u tánnxs ?
Mớnnxs i biếznkj t vôfoag hìnugj nh thắyfju ng hữtelh u hìnugj nh.
Hiệipfr n nay vạexnc c khôfoag ng còcatv n nữtelh a, nhưzuga ng thánnxs p, chùkkmy a Phổnqpl -minh vẫokyi n còcatv n đhpkp óreaz . Chùkkmy a, thánnxs p cùkkmy ng vờlbfd i đhpkp ềydfa n thờlbfd cánnxs c vua Trầakpb n, đhpkp ềydfa n thờlbfd Hưzuga ng-Đqtmn ạexnc o vưzuga ơqsxk ng ởvamr cạexnc nh nhau. Du khánnxs ch muốtelh n hàskid nh hưzuga ơqsxk ng, córeaz thểiayr dùkkmy ng xe, đhpkp i vềydfa hưzuga ớnnxs ng Bắyfju c thàskid nh phốtelh Nam-đhpkp ịyxsq nh, qua khu Lòcatv -trârbpa u, tớnnxs i nhữtelh ng đhpkp oạexnc n sôfoag ng Vỵhpkp -hoàskid ng chỗhsyb còcatv n, chỗhsyb bịyxsq lấsroa p, rồrnve i quẹisnn o tránnxs i làskid đhpkp ếznkj n khu di típjrn ch lịyxsq ch sửootb nàskid y. Đqtmn ầakpb u tiêfjru n làskid cánnxs i sârbpa n ngoàskid i, córeaz cârbpa y đhpkp a cổnqpl . Qua lầakpb n cổnqpl ng thứeocu nhấsroa t tớnnxs i cánnxs i hồrnve . Đqtmn i vòcatv ng qua bờlbfd phảkanr i hồrnve tớnnxs i đhpkp ềydfa n thờlbfd đhpkp ứeocu c thánnxs nh Trầakpb n. Vòcatv ng qua tránnxs i hồrnve làskid đhpkp ềydfa n thờlbfd cánnxs c vua Trầakpb n. Bêfjru n tránnxs i đhpkp ềydfa n thờlbfd vua Trầakpb n làskid thánnxs p vàskid chùkkmy a Phổnqpl -minh. Trong đhpkp ềydfa n thờlbfd đhpkp ứeocu c thánnxs nh Trầakpb n cũakpb ng nhưzuga cánnxs c vua Trầakpb n. Hai đhpkp ềydfa n, chùkkmy a, thánnxs p còcatv n giữtelh đhpkp ưzuga ợylmr c khánnxs đhpkp ầakpb y đhpkp ủjidl tưzuga ợylmr ng, cârbpa u đhpkp ốtelh i, hoàskid nh phi cổnqpl .
Thánnxs p Phổnqpl -minh hiệipfr n đhpkp ưzuga ợylmr c cánnxs c nhàskid sảkanr n xuấsroa t tranh sơqsxk n màskid i, cánnxs c họsroa a sĩyyjm dùkkmy ng làskid m cảkanr nh tiêfjru u biểiayr u cho di típjrn ch lịyxsq ch sửootb , văfjru n hóreaz a Việipfr t-Nam. Nếznkj u đhpkp i sârbpa u vàskid o Tứeocu c-mạexnc c còcatv n córeaz lăfjru ng đhpkp ứeocu c thánnxs nh Trầakpb n vàskid vưzuga ơqsxk ng phi, nhưzuga ng lăfjru ng nàskid y làskid lăfjru ng vọsroa ng, chứeocu khôfoag ng phảkanr i lăfjru ng thựrxjm c.
Đqtmn ộvamr c giảkanr muốtelh n thârbpa m cứeocu u vềydfa chùkkmy a, thánnxs p Phổnqpl -minh, córeaz thểiayr đhpkp ọsroa c thêfjru m cánnxs c sánnxs ch:
Trung-quốtelh c:
– Quánnxs ch-thịyxsq Nam-chinh,
– Triệipfr u-thịyxsq chinh tiễyfju u Giao-chỉrnve kýhpkp ,
– Giao-chỉrnve linh thầakpb n kỷvamr sựrxjm .
Việipfr t-Nam:
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t sửootb kýhpkp toàskid n thưzuga (đhpkp ệipfr ngũakpb kỷvamr ),
– Hoàskid ng-Việipfr t nhấsroa t thốtelh ng đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Đqtmn ạexnc i-Việipfr t đhpkp ịyxsq a chípjrn ,
Thánnxs p Phổnqpl Minh
– Nam-đhpkp ịyxsq nh tỉrnve nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Phưzuga ơqsxk ng-đhpkp ìnugj nh mạexnc n hứeocu ng tậjhtm p,
– Tồrnve n thi cảkanr o,
– Đqtmn ạexnc i-Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn ,
– Đqtmn ồrnve ng-Khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c,
– Toàskid n Việipfr t thi lụyckz c.
Chùkkmy a Phổnqpl -minh
Thầakpb n khípjrn thứeocu tưzuga
Chang-Lan nghe Viêfjru n Căfjru n nóreaz i vềydfa linh khípjrn Đqtmn ạexnc i-Việipfr t, màskid lòcatv ng nàskid ng nảkanr y ra cảkanr m giánnxs c khóreaz tảkanr . Bảkanr o rằjidl ng vui, thìnugj cũakpb ng vui, bảkanr o rằjidl ng lo ârbpa u thìnugj cũakpb ng lo ârbpa u. Bởvamr i nếznkj u Đqtmn ạexnc i-Việipfr t tụyckz nhiềydfa u linh khípjrn , thìnugj đhpkp ấsroa t Chiêfjru m củjidl a nàskid ng e khóreaz đhpkp ứeocu ng nổnqpl i. Nàskid ng hỏwjza i:
– Em nghe nóreaz i tinh hoa củjidl a Hoa-hạexnc làskid mộvamr t con trârbpa u bằjidl ng vàskid ng nằjidl m ởvamr trong lòcatv ng núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n. Biếznkj t bao đhpkp ờlbfd i, cánnxs c anh hùkkmy ng Trung-nguyêfjru n thi nhau bắyfju t giữtelh nóreaz màskid khôfoag ng đhpkp ưzuga ợylmr c. Vụyckz nàskid y do đhpkp ârbpa u màskid ra?
Sưzuga Viêfjru n-Căfjru n khen:
– Sưzuga muộvamr i bánnxs c họsroa c thựrxjm c. Nguyêfjru n thờlbfd i vua Thầakpb n-Nôfoag ng mớnnxs i đhpkp ịyxsq nh thiêfjru n hạexnc , ngàskid i quy liễyfju m linh khípjrn sơqsxk n xuyêfjru n, giang hàskid , cưzuga ơqsxk ng vựrxjm c, nhậjhtm t nguyệipfr t, tinh đhpkp ẩjzqd u xuốtelh ng núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n. Cho nêfjru n đhpkp ánnxs trong lòcatv ng núyxsq i kếznkj t tinh thàskid nh con trârbpa u vàskid ng. Khi thiêfjru n hạexnc thanh bìnugj nh, hoặitpu c córeaz chúyxsq a thánnxs nh ra đhpkp ờlbfd i, thìnugj nhữtelh ng đhpkp êfjru m trăfjru ng sánnxs ng con trârbpa u vàskid ng thưzuga ờlbfd ng chui ra khỏwjza i núyxsq i, bay lửootb ng lơqsxk trêfjru n cánnxs c ngọsroa n cârbpa y, ánnxs nh sánnxs ng chiếznkj u rựrxjm c mộvamr t vùkkmy ng. Tạexnc i núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n córeaz mỏwjza đhpkp ồrnve ng đhpkp en, cánnxs c nhàskid phong thủjidl y Hoa-hạexnc móreaz i rằjidl ng đhpkp ồrnve ng đhpkp en làskid mẹisnn vàskid ng. Chípjrn nh đhpkp ồrnve ng đhpkp en đhpkp ãalix kếznkj t tinh thàskid nh trârbpa u vàskid ng. Cho nêfjru n vua cánnxs c đhpkp ờlbfd i đhpkp ềydfa u thu nhặitpu t đhpkp ồrnve ng đhpkp en ởvamr núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n cấsroa t trong kho, rồrnve i làskid m phéyyjm p trấsroa n yểiayr m, đhpkp ểiayr giữtelh cho con trârbpa u vàskid ng khôfoag ng rờlbfd i núyxsq i. Bởvamr i trưzuga ớnnxs c đhpkp ârbpa y, đhpkp ãalix córeaz lầakpb n Ngũakpb -hồrnve ởvamr phưzuga ơqsxk ng Bắyfju c làskid m cánnxs ch nàskid o khôfoag ng biếznkj t, họsroa gọsroa i đhpkp ưzuga ợylmr c con trârbpa u vàskid ng rờlbfd i Thánnxs i-sơqsxk n vềydfa vớnnxs i họsroa . Từnqpl đhpkp ấsroa y Ngũakpb -hồrnve thay nhau chiếznkj m Trung-nguyêfjru n làskid m vua, sửootb gọsroa i làskid Ngũakpb -hồrnve loạexnc n hoa.
Chang-Lan lạexnc i hỏwjza i:
– Sưzuga huynh àskid ! Trưzuga ớnnxs c khi rờlbfd i Thăfjru ng-long lêfjru n Chi-lăfjru ng, em nghe nóreaz i hai thánnxs nh tăfjru ng đhpkp em đhpkp ồrnve ng từnqpl Tốtelh ng vềydfa đhpkp úyxsq c quảkanr chuôfoag ng, đhpkp ánnxs nh lêfjru n, tiếznkj ng vang rềydfa n khôfoag ng gian. Khôfoag ng biếznkj t cánnxs c ngàskid i đhpkp ánnxs nh thếznkj nàskid o, màskid con trârbpa u vàskid ng nằjidl m trong núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n tưzuga ởvamr ng tiếznkj ng mẹisnn gọsroa i, vùkkmy ng chạexnc y vềydfa Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Khi vềydfa đhpkp ếznkj n nơqsxk i, khôfoag ng thấsroa y mẹisnn đhpkp ârbpa u, nóreaz nhảkanr y lung tung, thàskid nh ra đhpkp ấsroa t lúyxsq n, khiếznkj n hồrnve Târbpa y trởvamr thàskid nh rộvamr ng hơqsxk n đhpkp ếznkj n mấsroa y mẫokyi u. Sựrxjm thựrxjm c việipfr c nàskid y ra sao?
Viêfjru n Căfjru n xua tay:
– Sưzuga muộvamr i nghe lầakpb m rồrnve i. Sựrxjm thựrxjm c nhưzuga thếznkj nàskid y. Ngàskid i mang đhpkp ồrnve ng từnqpl Tốtelh ng vềydfa , đhpkp ầakpb u tiêfjru n đhpkp úyxsq c tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m. Khi linh khípjrn tưzuga ợylmr ng tỏwjza a hàskid o quang trấsroa n quốtelh c rồrnve i, ngàskid i mớnnxs i đhpkp úyxsq c vạexnc c Phổnqpl -minh. Vạexnc c Phổnqpl -minh an vịyxsq , linh khípjrn chưzuga bồrnve tánnxs t, chưzuga thầakpb n chiếznkj u xuồrnve ng sánnxs ng vởvamr trờlbfd i Thiêfjru n-trưzuga ờlbfd ng. Bấsroa y giờlbfd cánnxs c ngàskid i mớnnxs i đhpkp úyxsq c đhpkp ỉrnve nh thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n cùkkmy ng mộvamr t lúyxsq c vớnnxs i quảkanr chuôfoag ng lớnnxs n gọsroa i làskid chuôfoag ng Ngârbpa n-thiêfjru n. Chuôfoag ng mang têfjru n Ngârbpa n-thiêfjru n, vìnugj vìnugj tiếznkj ng vang tớnnxs i trờlbfd i. Sau khi đhpkp ỉrnve nh đhpkp ưzuga a lêfjru n thánnxs p, thầakpb n linh tụyckz vềydfa , ngàskid i mớnnxs i làskid m phéyyjm p, đhpkp ánnxs nh chuôfoag ng, tiếznkj ng chuôfoag ng vang rềydfa n, khiếznkj n con trârbpa u vàskid ng nằjidl m ởvamr trong núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n chạexnc y bổnqpl vềydfa Đqtmn ạexnc i-Việipfr t. Khi vềydfa đhpkp ếznkj n nơqsxk i, ngàskid i làskid m phéyyjm p, khiếznkj n nóreaz bịyxsq sa lầakpb y ởvamr hồrnve Târbpa y. Ngàskid i bèvamr n bỏwjza 100 thẻjzqd đhpkp ồrnve ng, khắyfju c tinh hoa võexnc thuậjhtm t cánnxs c phánnxs i củjidl a Đqtmn ạexnc i-Việipfr t vàskid o mộvamr t quảkanr chuôfoag ng nhỏwjza , rồrnve i lấsroa y dârbpa y buộvamr c chârbpa n trârbpa u vớnnxs i quảkanr chuôfoag ng. Sau đhpkp óreaz ngàskid i làskid m phéyyjm p, néyyjm m quảkanr chuôfoag ng xuốtelh ng đhpkp ánnxs y hồrnve , rồrnve i nguyềydfa n rằjidl ng: « Nhàskid nàskid o mộvamr t vợylmr mộvamr t chồrnve ng, đhpkp ẻjzqd mưzuga ờlbfd i con trai, thìnugj ra kéyyjm o đhpkp ưzuga ợylmr c cánnxs i chuôfoag ng vớnnxs i con trârbpa u vàskid ng ». Từnqpl đhpkp ấsroa y, đhpkp êfjru m đhpkp êfjru m, dârbpa n Thăfjru ng-long thưzuga ờlbfd ng thấsroa y con trârbpa u vàskid ng đhpkp i lậjhtm p lờlbfd trêfjru n mặitpu t hồrnve Târbpa y.
Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh hỏwjza i:
– Nhưzuga vậjhtm y làskid tinh hoa hồrnve n nưzuga ớnnxs c củjidl a Hoa-hạexnc đhpkp ãalix bịyxsq ngàskid i chuyểiayr n vềydfa Đqtmn ạexnc i-Việipfr t ta rồrnve i phảkanr i khôfoag ng?
– Đqtmn úyxsq ng thếznkj .
Ghi chúyxsq ,
Thăfjru ng-long cổnqpl típjrn ch khảkanr o lạexnc i chéyyjm p rằjidl ng: Đqtmn ềydfa n Kim-ngưzuga u ởvamr thôfoag n Târbpa y-hồrnve , phưzuga ờlbfd ng Võexnc ng-thịyxsq , Thăfjru ng-long; nay thuộvamr c quậjhtm n Ba-đhpkp ìnugj nh, Hàskid -nộvamr i. Tưzuga ơqsxk ng truyềydfa n hồrnve i Cao Biềydfa n làskid m An-Nam đhpkp ôfoag hộvamr phủjidl , thưzuga ờlbfd ng đhpkp i khắyfju p cánnxs c danh lam, đhpkp ịyxsq a linh nưzuga ớnnxs c ta đhpkp ặitpu t bùkkmy a yểiayr m long mạexnc ch. Khi Biềydfa n đhpkp àskid o sôfoag ng yểiayr m núyxsq i Long-đhpkp ọsroa i (huyệipfr n Duy-tiêfjru n, tỉrnve nh Nam-Ninh), sơqsxk n thầakpb n núyxsq i ấsroa y thấsroa y nguy, hóreaz a hìnugj nh thàskid nh con trârbpa u vàskid ng, bơqsxk i qua sôfoag ng Đqtmn ưzuga ờlbfd ng-giang lêfjru n phípjrn a Bắyfju c, rồrnve i dừnqpl ng lạexnc i ẩjzqd n nánnxs u ởvamr vùkkmy ng hồrnve Târbpa y gầakpb n thàskid nh Đqtmn ạexnc i-la (Thăfjru ng-long). Nhữtelh ng đhpkp êfjru m trờlbfd i đhpkp ẹisnn p, dârbpa n chúyxsq ng thấsroa y trârbpa u vàskid ng hiệipfr n lêfjru n ởvamr bãalix i sôfoag ng. Nhârbpa n đhpkp óreaz lậjhtm p đhpkp ềydfa n thờlbfd .
Thuyếznkj t nàskid y khôfoag ng hợylmr p vớnnxs i cánnxs c sưzuga kiệipfr n lịyxsq ch sửootb , tôfoag i bỏwjza qua.
Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh hỏwjza i tiếznkj p:
– Vậjhtm y quảkanr chuôfoag ng Ngârbpa n-thiêfjru n, ngàskid i đhpkp ểiayr đhpkp ârbpa u? Phéyyjm p mầakpb u củjidl a chuôfoag ng làskid gìnugj , córeaz giốtelh ng tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m, vạexnc c Phổnqpl -minh, đhpkp ỉrnve nh thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n khôfoag ng?
– Khánnxs c nhiềydfa u lắyfju m. Sau khi đhpkp ánnxs nh chuôfoag ng gọsroa i trârbpa u vàskid ng vềydfa Thăfjru ng-long. Hai ngàskid i sai chởvamr chuôfoag ng đhpkp em vềydfa chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh trêfjru n núyxsq i Phảkanr -lạexnc i, thuộvamr c lộvamr Đqtmn ôfoag ng-triềydfa u.
Thấsroa y Hoàskid ng-Nghi tỏwjza vẻjzqd đhpkp ăfjru m chiêfjru u, Viêfjru n Căfjru n hỏwjza i:
– Sưzuga đhpkp ệipfr córeaz gìnugj khôfoag ng hiểiayr u chăfjru ng?
– Córeaz ! Đqtmn iềydfa u đhpkp ệipfr thắyfju c mắyfju c làskid ngàskid i Minh-Khôfoag ng tu ởvamr chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh. Tạexnc i sao ngàskid i khôfoag ng đhpkp úyxsq c chuôfoag ng tạexnc i đhpkp ârbpa y, màskid đhpkp úyxsq c ởvamr Thăfjru ng-long rồrnve i chởvamr vềydfa chi cho tốtelh n sứeocu c Phậjhtm t-tửootb ?
– Ngyêfjru n do nhưzuga thếznkj nàskid y. Chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh làskid nơqsxk i xuấsroa t thârbpa n củjidl a Minh-Khôfoag ng bồrnve tánnxs t. Sau khi dùkkmy ng chuôfoag ng Ngârbpa n-thiêfjru n gọsroa i con kim ngưzuga u từnqpl núyxsq i Thánnxs i-sơqsxk n vềydfa hồrnve Târbpa y, ngàskid i Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh thấsroa y rằjidl ng thầakpb n linh Đqtmn ạexnc i-Việipfr t tuy nhiềydfa u, nhưzuga ng ánnxs c qủjidl y, ánnxs c ma khôfoag ng thiếznkj u. Lạexnc i nữtelh a sau nhữtelh ng lầakpb n chiếznkj n tranh Hoa, Việipfr t, binh tưzuga ớnnxs ng Trung-quốtelh c bỏwjza mìnugj nh tạexnc i Đqtmn ạexnc i-Việipfr t khôfoag ng biếznkj t bao nhiêfjru u màskid kểiayr . Mộvamr t sốtelh đhpkp ãalix trởvamr vềydfa quêfjru quánnxs n, mộvamr t sốtelh đhpkp ãalix đhpkp i đhpkp ầakpb u thai. Mộvamr t sốtelh vìnugj quánnxs uấsroa t ứeocu c khôfoag ng siêfjru u thoánnxs t đhpkp ưzuga ợylmr c, vẫokyi n chậjhtm p chờlbfd n đhpkp i lạexnc i trêfjru n đhpkp ấsroa t nưzuga ớnnxs c ta. Hai ngàskid i bèvamr n chiêfjru u hồrnve n họsroa vềydfa chùkkmy a Sùkkmy ng-khánnxs nh Bánnxs o-thiêfjru n đhpkp ểiayr làskid m chay giảkanr i oan cho họsroa . Khốtelh n thay, córeaz mộvamr t sốtelh khôfoag ng tuârbpa n, cứeocu vơqsxk vẩjzqd n chờlbfd quârbpa n Tốtelh ng đhpkp ếznkj n Thăfjru ng-long làskid trợylmr giúyxsq p. Cánnxs c ngàskid i đhpkp àskid nh thu tấsroa t cảkanr hồrnve n phánnxs ch họsroa vàskid o chuôfoag ng Ngârbpa n-thiêfjru n rồrnve i dùkkmy ng thuyềydfa n chởvamr vềydfa chùkkmy a Chùkkmy a-thánnxs nh. Trong khi đhpkp i đhpkp ưzuga ờlbfd ng, córeaz khôfoag ng biếznkj t bao nhiêfjru u oan hồrnve n tửootb sĩyyjm Trung-quốtelh c trầakpb m dưzuga ớnnxs i đhpkp ánnxs y sôfoag ng, khôfoag ng sao lêfjru n đhpkp ưzuga ợylmr c. Chúyxsq ng làskid m sóreaz ng làskid m gióreaz giúyxsq p quârbpa n Tốtelh ng. Vìnugj vậjhtm y, hai ngàskid i đhpkp àskid nh tùkkmy ng quyềydfa n thu hếznkj t hồrnve n chúyxsq ng vàskid o trong chuôfoag ng, rồrnve i néyyjm m xuốtelh ng sôfoag ng Lụyckz c-đhpkp ầakpb u.
Chang-Lan ngơqsxk ngánnxs c:
– Họsroa làskid oan hồrnve n tửootb sĩyyjm trậjhtm n nàskid o vậjhtm y?
– Họsroa chếznkj t trong trậjhtm n đhpkp ánnxs nh biểiayr n Đqtmn ôfoag ng giữtelh a côfoag ng chúyxsq a Gia-Hưzuga ng Trầakpb n Quốtelh c vớnnxs i Nam-an hầakpb u Đqtmn oàskid n Chípjrn , trậjhtm n Lãalix ng-bạexnc c, hai trậjhtm n Bạexnc ch-đhpkp ằjidl ng, mớnnxs i đhpkp ârbpa y trậjhtm n đhpkp ánnxs nh Khârbpa m, Liêfjru m.
Phưzuga ơqsxk ng-Quỳqtmn nh àskid lêfjru n:
– Mấsroa y hôfoag m trưzuga ớnnxs c, muộvamr i nghe đhpkp ồrnve n hai ngàskid i đhpkp em chuôfoag ng vềydfa treo trêfjru n gánnxs c chuôfoag ng. Sau gánnxs c chuôfoag ng sụyckz t lởvamr , làskid m chuôfoag ng chìnugj m xuốtelh ng sôfoag ng Lụyckz c-đhpkp ầakpb u. Muộvamr i lấsroa y làskid m lạexnc , làskid từnqpl chùkkmy a, tớnnxs i bờlbfd sôfoag ng Lụyckz c-đhpkp ầakpb u khánnxs xa, đhpkp ârbpa u córeaz truyệipfr n gánnxs c chuôfoag ng sụyckz t lởvamr . Thìnugj ra thếznkj .
Ghi chúyxsq ,
Nhiềydfa u thuyếznkj t nóreaz i rằjidl ng Nam-thiêfjru n tứeocu khípjrn làskid :
– Tưzuga ợylmr ng phậjhtm t Quỳqtmn nh-lârbpa m,
– Đqtmn ỉrnve nh thánnxs p Bánnxs o-thiêfjru n,
– Vạexnc c Phổnqpl -minh,
– Chuôfoag ng Quy-đhpkp iềydfa n, thựrxjm c lầakpb m lớnnxs n.
Vìnugj chuôfoag ng Quy-đhpkp iềydfa n khôfoag ng do ngàskid i Minh-Khôfoag ng, Đqtmn ạexnc o-Hạexnc nh đhpkp úyxsq c.
Chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh còcatv n gọsroa i làskid chùkkmy a Phảkanr -lạexnc i. Đqtmn ârbpa y làskid mộvamr t trong nhữtelh ng ngôfoag i chùkkmy a danh tiếznkj ng trong Thiềydfa n-sửootb Việipfr t-Nam. Chùkkmy a ởvamr trêfjru n núyxsq i xãalix Phảkanr -lạexnc i, huyệipfr n Quếznkj -dưzuga ơqsxk ng, tỉrnve nh Bắyfju c-ninh. Nay làskid huyệipfr n Quếznkj -võexnc , tỉrnve nh Hàskid -Bắyfju c. Chùkkmy a đhpkp ưzuga ợylmr c xârbpa y vàskid o niêfjru n hiệipfr u Thuậjhtm n-Thiêfjru n thứeocu mưzuga ờlbfd i tánnxs m (1027) đhpkp ờlbfd i vua Lýhpkp Thánnxs i-tổnqpl . Chípjrn nh sưzuga Minh-Khôfoag ng, Chârbpa n-Khôfoag ng đhpkp ãalix tu ởvamr đhpkp ârbpa y. Sau nàskid y, vua Trầakpb n Nhârbpa n-tôfoag ng đhpkp i tu cũakpb ng córeaz lầakpb n đhpkp ếznkj n đhpkp ârbpa y giảkanr ng kinh.
Vịyxsq đhpkp ạexnc i thầakpb n cuốtelh i đhpkp ờlbfd i Trầakpb n làskid Nguyễyfju n Sưzuga ởvamr ng qua đhpkp ârbpa y cảkanr m tánnxs c mộvamr t bàskid i thơqsxk nhan đhpkp ềydfa :
Đqtmn ềydfa Phảkanr -lạexnc i sơqsxk n tựrxjm
Thếznkj ánnxs p ngao đhpkp ầakpb u, thốtelh ng bánnxs ch man,
Chửootb ba côfoag đhpkp iểiayr u tịyxsq ch dưzuga ơqsxk ng gian.
Giang bàskid n lãalix o tưzuga ớnnxs ng luậjhtm n binh đhpkp ịyxsq a,
Vârbpa n ủjidl ng tiêfjru n hoàskid ng tránnxs ch típjrn ch san.
Tuếznkj nguyệipfr t xârbpa m xârbpa m phong bánnxs n lạexnc c,
Thủjidl y thiêfjru n mạexnc c mạexnc c đhpkp iểiayr u song hoàskid n.
Thắyfju ng du phủjidl ngưzuga ỡpqiy ng thàskid nh trầakpb n típjrn ch,
Liêfjru u vịyxsq bằjidl ng cao phánnxs lữtelh nhan.
Huệipfr -chi Phạexnc m Túyxsq -Chârbpa u dịyxsq ch nhưzuga sau:
Thếznkj đhpkp èvamr cánnxs dữtelh cắyfju n trăfjru m nơqsxk i,
Sóreaz ng bãalix i, chiềydfa u buôfoag ng cánnxs nh nhạexnc n côfoag i.
Vua dựrxjm ng gậjhtm y thiềydfa n, non khóreaz i phủjidl ,
Tưzuga ớnnxs ng bàskid n chiếznkj n sựrxjm , bãalix i sôfoag ng bồrnve i.
Lánnxs phong rụyckz ng nửootb a, năfjru m theo thánnxs ng,
Chim chóreaz c vềydfa đhpkp ôfoag i, nưzuga ớnnxs c lẫokyi n trờlbfd i.
Chớnnxs p mắyfju t cuộvamr c chơqsxk i thàskid nh dấsroa u cũakpb ,
Lêfjru n cao, lữtelh khánnxs ch hãalix y tưzuga ơqsxk i cưzuga ờlbfd i.
Còcatv n rấsroa t nhiềydfa u danh sĩyyjm làskid m thơqsxk ca tụyckz ng cảkanr nh chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh, chéyyjm p hếznkj t vàskid o đhpkp ârbpa y, e dàskid i giòcatv ng quánnxs .
Đqtmn ộvamr c giảkanr muốtelh n thârbpa m cứeocu u thêfjru m vềydfa chùkkmy a Chúyxsq c-thánnxs nh, xin đhpkp ọsroa c thêfjru m cánnxs c sánnxs ch:
Trung-quốtelh c:
– Quánnxs ch-thịyxsq Nam chinh,
– Triệipfr u-thịyxsq chinh tiễyfju u Giao-chỉrnve kýhpkp ,
– Giao-chỉrnve linh thầakpb n kỷvamr sựrxjm .
Việipfr t-Nam:
– Toàskid n Việipfr t thi lụyckz c,
– Lãalix -Đqtmn ưzuga ờlbfd ng di cảkanr o,
– Hoàskid ng Việipfr t thi tuyểiayr n,
– Nam Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Hoàskid ng Việipfr t đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Thiềydfa n-uyểiayr n tậjhtm p anh,
– Đqtmn ạexnc i-Nam nhấsroa t thốtelh ng chípjrn ,
– Bắyfju c thàskid nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn ,
– Bắyfju c-ninh tựrxjm miếznkj u bi văfjru n,
– Bắyfju c-ninh toàskid n tỉrnve nh đhpkp ịyxsq a dưzuga ,
– Đqtmn ồrnve ng-Khánnxs nh đhpkp ịyxsq a dưzuga chípjrn lưzuga ợylmr c,
– Nam sửootb lưzuga ợylmr c biêfjru n.
– Xin nhị
Đ
– Vư
Cao nhấ
– Trong Thiê
Ngà
– Thờ
Minh-uy đ
– Bạ
– Con hỏ
Tiế
– Sao là
Quá
– Con hiể
– Con thử
– Khi sao ở
– Thế
– Thế
– Giả
Nó
– Đ
Ngà
– Vừ
Nghe hậ
Đ
– Bầ
Ngà
– Ba mư
Đ
– Khi đ
Nghe Phụ
Từ
– Ta đ
Thấ
– Nguyê
Ngà
– Cá
Tâ
– Bạ
Đ
– Thô
Ghi chú
Thuậ
Tư
Sang đ
Sau khi hế
Đ
Khi vua Gia-long chiế
Khi phụ
Nă
1. Về
2. Về
3. Phả
4. Phả
5. Đ
Sá
Khi mớ
Sau khi nghiê
Thờ
Tuy nhiê
Trở
Cô
– Hồ
Minh-Khô
– Phư
Rồ
– Diệ
Minh-Khô
– Thô
Ghi chú
Đ
Vua Lý
Thờ
Tậ
Có
Chữ
Triề
Đ
Hầ
1. Chù
Hay cò
Tà
Xin xem phầ
2. Chù
Trư
Tà
– Thă
– Hoà
– Đ
– Bắ
– Hà
– Bắ
– La-thà
Chù
3. Nguyễ
Đ
Tà
– Đ
– Ninh-bì
– Ninh-bì
– Bắ
– Đ
4. Quố
Toạ
Tà
– Thiề
– Nam ô
– Việ
– Lĩ
– Thiê
5. Hà
Ở
Tà
– Hả
6. Lạ
Ở
Tà
– Thiề
– An-Nam chí
– Lê
– Ngự
– Đ
7. Thầ
Cò
Chù
Tà
– Thá
– Nam-đ
– Hà
Chù
8. Diê
Cò
Tà
– Thiề
– Thá
– Lĩ
9. Khô
Tọ
Tà
– Thanh-hó
– Đ
– Đ
10. Dư
Tọ
Tà
– Bắ
– Kim-vă
– Toà
– Dư
11. Bả
Ở
Tà
– Bắ
12. Bố
Ở
13. Chiê
Cò
Tà
– Thiề
– Hoà
– An-lã
– Hà
– Ngoạ
– Bắ
– Thă
– Đ
– Hoà
– La-thà
– Bắ
Chiê
14. Minh-Khô
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Đ
15. Đ
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Đ
16. Thiê
Cò
Đ
Tà
– Đ
– Sơ
– Hoà
– Bắ
– Đ
– Đ
Thiê
Đ
– Trư
Lậ
– Thế
Mai Cầ
– Trư
Mặ
Đ
– Xin liệ
Khấ
– Gọ
Ư
– Trong hộ
Thế
– Mở
Chư
– Đ
Chư
Linh-Nhâ
– Chị
Hai tư
– Chú
Linh-Nhâ
– Hai em xò
Hai tư
– Hồ
Thư
– Tô
Trong phò
– Mộ
Ô
– Tổ
Ô
– Kế
Cá
– Hai là
Cô
– Đ
Chư
– Ba là
Trung-Thà
– Bố
– Nă
Quá
– Đ
Mọ
– Quan Thá
Buổ
Tế
Như
Dâ
Ngay đ
« Hai đ
Dâ
Tạ
Từ
Lú
Thế
Tuy ẩ
– Sư
– Tấ
Đ
– Sư
Viê
Sau khi tư
– Mộ
– Hai là
Hô
Thầ
« Thầ
Nă
Ghi chú
Chù
Trấ
Khuy nhiê
Sơ
Kim cổ
Phong bã
Tinh di đ
Ngã
Quả
Đ
Trấ
Hiê
Non sô
Kim cổ
Thỉ
Đ
Tớ
Chiế
Nă
Nă
Đ
Đ
Tứ
Cả
Thă
Thê
Vậ
Tố
Gió
Trong khi ngoạ
Bì
Đ
Mâ
Non nhâ
Mở
Song cử
Thắ
So trong tỉ
Đ
Hồ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
Việ
– Việ
– Đ
– Khâ
– Đ
– Hoà
– Bắ
– Thă
– Hà
– Hà
– Đ
– Hoà
– Khâ
– Ngự
– Toà
– Tang thư
– Long-biê
Thầ
Sư
« Bả
Chang-Lan hỏ
– Sư
Chang-Lan nó
– Sư
– Dạ
– Sư
Hoà
– Phả
– Đ
Nú
– Chù
Ghi chú
Chù
Khi giặ
Và
Đ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Nam-hả
Việ
– Lụ
– Kiế
– Lị
– Hoà
– Thoá
– Đ
– Đ
– Bắ
– Việ
– Đ
Chang-Lan hỏ
– Sư
Thầ
– Thầ
Ghi chú
Chù
Đ
Đ
Niê
Niê
Sau khi vua Trầ
Đ
Huâ
Thủ
Lã
Đ
Đ
Đ
Hư
Nhẹ
Đ
Mộ
Nă
Tiế
Loạ
Nhà
Bi vă
Phậ
Phá
Thổ
Liê
Thứ
Ngô
Sau loạ
Hoa đ
Vă
Mắ
Cõ
Ngư
Nã
Mớ
Hiệ
Thá
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Đ
– Hoà
– Đ
Thá
– Nam-đ
– Phư
– Tồ
– Đ
– Đ
– Toà
Chù
Thầ
Chang-Lan nghe Viê
– Em nghe nó
Sư
– Sư
Chang-Lan lạ
– Sư
Viê
– Sư
Phư
– Như
– Đ
Ghi chú
Thă
Thuyế
Phư
– Vậ
– Khá
Thấ
– Sư
– Có
– Ngyê
Chang-Lan ngơ
– Họ
– Họ
Phư
– Mấ
Ghi chú
Nhiề
– Tư
– Đ
– Vạ
– Chuô
Vì
Chù
Vị
Đ
Thế
Chử
Giang bà
Vâ
Tuế
Thủ
Thắ
Liê
Huệ
Thế
Só
Vua dự
Tư
Lá
Chim chó
Chớ
Lê
Cò
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Toà
– Lã
– Hoà
– Nam Việ
– Hoà
– Thiề
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Nam sử
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
