Tímylc n-Nghĩsyvh a vưxfye ơuzmp ng hưxfye ớebhf ng Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh:
– Xin nhịbckf vịbckf sưxfye phụmtcs ban phámeia p dụmtcs .
Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh chắxfye p tay vámeia i cửgvdc tọpmft a mộippy t lưxfye ợdlxh t, rồyrim i nómylc i:
– Vưxfye ơuzmp ng gia đhvno ưxfye a ra năcwhm m phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c cứfqwt u nưxfye ớebhf c. Vậbqst y bầxuum n tăcwhm ng cũgvdc ng đhvno ưxfye a ra hai phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c nữvqij a làtcja bẩfrvo y. Ta tạmylc m gọpmft i làtcja Thấpfsg t lưxfye ợdlxh c trấpfsg n quốebqy c.
Cao nhấpfsg t làtcja Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u, thấpfsg p nhấpfsg t làtcja thịbckf vệvfjz đhvno ứfqwt ng hầxuum u đhvno ềdlxh u im lặhnix ng, hồyrim i hộippy p nghe hai phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c củufme a hai thámeia nh tăcwhm ng Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Vìayle từxuum lâwoln u, khắxfye p Hoa-Việvfjz t đhvno ềdlxh u tôxuum n hai ngàtcja i làtcja đhvno ấpfsg ng trímylc tuệvfjz cao thâwoln m vôxuum cùhvjp ng tậbqst n.
– Trong Thiêccyj n-hạmylc nàtcja y, nơuzmp i nàtcja o tụmtcs đhvno ưxfye ợdlxh c nhiềdlxh u linh khímylc , thìayle sẽxuum cómylc chúvjmd a thámeia nh, tôxuum i hiềdlxh n ra đhvno ờvhkd i; mưxfye a hòqxwd a, giómylc thuậbqst n, dâwoln n chúvjmd ng ấpfsg m no. Ngưxfye ợdlxh c lạmylc i, nơuzmp i nàtcja o cómylc nhiềdlxh u ámeia c khímylc nảxran y sinh, thìayle sẽxuum cómylc quỷosrj vưxfye ơuzmp ng, ma quámeia i đhvno ộippy i lốebqy t quan; giómylc bãhdsb o, hạmylc n hámeia n nảxran y sinh, dâwoln n chúvjmd ng đhvno ómylc i khổwrmg . Xưxfye a, khi vua Minh tếynza cámeia o trờvhkd i đhvno ấpfsg t, chia Thiêccyj n-hạmylc làtcja m hai, Bắxfye c thàtcja nh Trung-nguyêccyj n, Nam thàtcja nh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Trong khi linh khímylc miềdlxh n Bắxfye c tảxran n ra khắxfye p nơuzmp i, thìayle Linh khímylc Lĩsyvh nh-Nam tụmtcs vềdlxh vùhvjp ng Giao-chỉdlxh , Cửgvdc u-châwoln n. Thếynza nhưxfye ng cuốebqy i đhvno ờvhkd i Tâwoln y-Hámeia n, linh khímylc miềdlxh n Bắxfye c phâwoln n támeia n ra khắxfye p nơuzmp i, bởhkib i vậbqst y mớebhf i cómylc nạmylc n Vưxfye ơuzmp ng Mãhdsb ng cưxfye ớebhf p ngôxuum i. Linh khímylc Lĩsyvh nh-Nam cựhnix c thịbckf nh, nêccyj n mớebhf i cómylc việvfjz c vua Trưxfye ng cùhvjp ng 162 tưxfye ớebhf ng khởhkib i nghiệvfjz p, suýfrvo t làtcja m đhvno ổwrmg triềdlxh u Hámeia n.
Ngàtcja i ngừxuum ng lạmylc i mộippy t lámeia t rồyrim i tiếynza p:
– Thờvhkd i Bắxfye c thuộippy c, vua Đmrvy ưxfye ờvhkd ng thấpfsg y linh khímylc Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ta quámeia thịbckf nh, mớebhf i sai Cao Biềdlxh n sang làtcja m thứfqwt sửgvdc Giao-châwoln u đhvno ểpoey yểpoey m tấpfsg t cảxran cámeia c thếynza đhvno ấpfsg t linh. Biềdlxh n thàtcja nh côxuum ng hầxuum u hếynza t, duy hai nơuzmp i thấpfsg t bạmylc i làtcja núvjmd i Tảxran n vàtcja Cổwrmg -phámeia p. Thếynza đhvno ấpfsg t Tiêccyj u-sơuzmp n ởhkib Cổwrmg -phámeia p tụmtcs khímylc thiêccyj ng Nam-nhạmylc c, nêccyj n mớebhf i sinh đhvno ứfqwt c Thámeia i-tổwrmg nhàtcja ta, lậbqst p ra bảxran n triềdlxh u trêccyj n hai trăcwhm m năcwhm m. Trong khi Biềdlxh n yểpoey m đhvno ấpfsg t thiêccyj ng Lĩsyvh nh-Nam, thìayle y quy hưxfye ớebhf ng tấpfsg t cảxran hồyrim n, phámeia ch linh khímylc vàtcja o bụmtcs ng ba mưxfye ơuzmp i sámeia u con trâwoln u vàtcja ng, rồyrim i đhvno em vềdlxh chôxuum n ởhkib trong lòqxwd ng núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n.
Minh-uy đhvno ạmylc i tưxfye ớebhf ng quâwoln n Quámeia ch Y hỏfvey i:
– Bạmylc ch sưxfye thúvjmd c, thủufme a nhỏfvey con cómylc nghe thầxuum y đhvno ồyrim kểpoey truyệvfjz n nàtcja y. Thầxuum y nómylc i rằfqwt ng Biềdlxh n thu ba mưxfye ơuzmp i sámeia u ngôxuum i sao ởhkib Thiêccyj n-hàtcja chiếynza u xuốebqy ng Lĩsyvh nh-Nam, rồyrim i đhvno em vềdlxh giam ởhkib núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n. Nay sưxfye thúvjmd c lạmylc i kểpoey rằfqwt ng hồyrim n vàtcja phámeia ch. Vậbqst y cómylc gìayle khámeia c nhau giữvqij a sao vớebhf i hồyrim n, phámeia ch?
– Con hỏfvey i thựhnix c phảxran i! Nàtcja y con hãhdsb y nghe cho kỹhyju , sưxfye thúvjmd c vìayle con màtcja nómylc i.
Tiếynza ng ngàtcja i Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh thậbqst t đhvno ầxuum m ấpfsg m, thậbqst t trong nhẹcqbf , hợdlxh p vớebhf i tưxfye thámeia i, néddtl t mặhnix t từxuum ámeia i củufme a ngàtcja i; khiếynza n cửgvdc tọpmft a đhvno ềdlxh u cómylc cảxran m tưxfye ởhkib ng đhvno ang nghe đhvno ứfqwt c Phậbqst t A-di-đhvno àtcja thuyếynza t phámeia p:
– Sao làtcja tinh thểpoey , kếynza t hợdlxh p khímylc củufme a vũgvdc trụmtcs màtcja thàtcja nh. Sao chiếynza u xuốebqy ng Thiêccyj n-hạmylc thàtcja nh linh khímylc . Linh khímylc bàtcja ng bạmylc c trong trờvhkd i đhvno ấpfsg t, gặhnix p câwoln y nuôxuum i câwoln y, gặhnix p hoa nuôxuum i hoa, gặhnix p ngưxfye ờvhkd i tạmylc o cơuzmp thểpoey con ngưxfye ờvhkd i thàtcja nh hùhvjp ng trámeia ng, thầxuum n minh sámeia ng suốebqy t. Cámeia i thầxuum n minh đhvno ómylc gọpmft i làtcja hồyrim n vàtcja phámeia ch. Nàtcja y con hãhdsb y nghe: Lộippy t quầxuum n ámeia o ra, thìayle con vớebhf i đhvno ứfqwt a trẻujtq chăcwhm n trâwoln u cũgvdc ng giốebqy ng nhau. Nhưxfye ng sao con lạmylc i làtcja m đhvno ạmylc i tưxfye ớebhf ng, trímylc dũgvdc ng cómylc thừxuum a màtcja đhvno ứfqwt a trẻujtq lạmylc i làtcja mụmtcs c đhvno ồyrim ng chấpfsg t phámeia c? Cámeia i màtcja con vớebhf i trẻujtq mụmtcs c đhvno ồyrim ng khámeia c nhau đhvno ómylc làtcja do phámeia ch, vàtcja hồyrim n tạmylc o ra.
Quámeia ch Y reo lêccyj n:
– Con hiểpoey u rồyrim i! Con hiểpoey u rồyrim i.
– Con thửgvdc nómylc i cho sưxfye thúvjmd c nghe xem nàtcja o?
– Khi sao ởhkib Thiêccyj n-hàtcja chiếynza u xuốebqy ng thếynza gian, con ngưxfye ờvhkd i thấpfsg u, cảxran m ámeia nh sámeia ng đhvno ómylc , hợdlxh p vớebhf i mưxfye a, nắxfye ng, núvjmd i, sôxuum ng cho nêccyj n thểpoey thìayle giốebqy ng nhau, màtcja phámeia ch vàtcja hồyrim n thìayle khámeia c nhau. Thếynza thìayle từxuum con sâwoln u, cámeia i kiếynza n, con chómylc , con mèlpvm o cho đhvno ếynza n con ngưxfye ờvhkd i đhvno ềdlxh u cómylc hồyrim n vàtcja phámeia ch. Nhưxfye ng mỗiekv i cơuzmp thểpoey thấpfsg u cảxran m linh khímylc củufme a tinh hoa sơuzmp n xuyêccyj n, nhậbqst t nguyệvfjz t màtcja khámeia c nhau. Nay Cao Biềdlxh n yểpoey m hếynza t thếynza đhvno ấpfsg t thiêccyj ng, đhvno àtcja o lấpfsg y nhữvqij ng kếynza t tinh củufme a thếynza đhvno ấpfsg t đhvno em đhvno i. Thếynza nhưxfye ng...
– Thếynza nhưxfye ng sao?
– Thếynza sao y lạmylc i bỏfvey vàtcja o ba mưxfye ơuzmp i sámeia u con trâwoln u vàtcja ng? Màtcja khôxuum ng bỏfvey vàtcja o con rồyrim ng, con phưxfye ợdlxh ng? Thưxfye a sưxfye thúvjmd c?
– Giảxran n dịbckf thôxuum i! Tộippy c Việvfjz t chúvjmd ng ta làtcja con chámeia u vua Thầxuum n-Nôxuum ng. Tộippy c Hoa cũgvdc ng làtcja con chámeia u vua Thầxuum n-Nôxuum ng. Nhưxfye ng sau triềdlxh u đhvno ìayle nh Thầxuum n-Nôxuum ng phưxfye ơuzmp ng Bắxfye c bịbckf vua Hoàtcja ng-Đmrvy ếynza đhvno ámeia nh bạmylc i. Vua Hoàtcja ng-Đmrvy ếynza làtcja dâwoln n du mụmtcs c, săcwhm n bắxfye n. Ngưxfye ờvhkd i Hoa sau tôxuum n vua Hoàtcja ng-Đmrvy ếynza làtcja Quốebqy c-tổwrmg . Bởhkib i vậbqst y Biềdlxh n mớebhf i bắxfye t tinh hoa 36 ngôxuum i sao, bỏfvey vàtcja o bụmtcs ng trâwoln u, đhvno em vềdlxh chôxuum n ởhkib núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n, đhvno ểpoey diệvfjz t linh khímylc Nam phưxfye ơuzmp ng, cámeia i linh khímylc dùhvjp ng sứfqwt c trâwoln u đhvno ểpoey canh támeia c.
Nómylc i đhvno ếynza n đhvno âwoln y, ngàtcja i đhvno ưxfye a mắxfye t nhìayle n Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u. Hậbqst u tiếynza p lờvhkd i ngàtcja i:
– Đmrvy ếynza n đhvno ờvhkd i vua Thámeia i-tôxuum ng nhàtcja Tốebqy ng, sau khi bịbckf bạmylc i ởhkib Chi-lăcwhm ng, Bạmylc ch-đhvno ằfqwt ng; nhàtcja vua sai bẩfrvo y đhvno ạmylc o sĩsyvh củufme a phámeia i Hoa-sơuzmp n lêccyj n núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n đhvno àtcja o trâwoln u vàtcja ng đhvno em vềdlxh , rồyrim i lấpfsg y đhvno ồyrim ng đhvno en đhvno úvjmd c thàtcja nh hộippy p. Mỗiekv i hộippy p đhvno ểpoey chímylc n lámeia bùhvjp a, giam mộippy t trâwoln u, sau đhvno ómylc cấpfsg t vàtcja o mộippy t nơuzmp i cựhnix c mậbqst t trong kinh thàtcja nh Biệvfjz n-kinh. Hồyrim i Khai-Quốebqy c vưxfye ơuzmp ng đhvno i sứfqwt , ngưxfye ờvhkd i đhvno ãhdsb sai Kinh-Nam vưxfye ơuzmp ng đhvno ộippy t nhậbqst p ngựhnix thưxfye phòqxwd ng vua Tốebqy ng Nhâwoln n-tôxuum ng tìayle m di chúvjmd c củufme a vua Thámeia i-tôxuum ng nómylc i vềdlxh việvfjz c nàtcja y, nhưxfye ng khôxuum ng ra manh mốebqy i. Hơuzmp n bốebqy n chụmtcs c năcwhm m qua, Kinh-Nam vưxfye ơuzmp ng cómylc tai mắxfye t khắxfye p nơuzmp i trong triềdlxh u Tốebqy ng, màtcja cũgvdc ng chỉdlxh biếynza t rằfqwt ng ba mưxfye ơuzmp i sámeia u hộippy p đhvno ồyrim ng đhvno ómylc đhvno ểpoey ởhkib trong kho tạmylc i Hoàtcja ng-cung. Đmrvy ímylc ch thâwoln n vưxfye ơuzmp ng âwoln m thầxuum m đhvno ộippy t nhậbqst p tìayle m kiếynza n nhiềdlxh u lầxuum n màtcja khôxuum ng thấpfsg y.
Ngàtcja i nhìayle n Trầxuum n Trung-Đmrvy ạmylc o:
– Vừxuum a rồyrim i, trong dịbckf p ngưxfye ờvhkd i củufme a ta làtcja m rốebqy i loạmylc n phủufme đhvno ệvfjz Vưxfye ơuzmp ng An-Thạmylc ch, cùhvjp ng hoàtcja ng cung Tốebqy ng, vôxuum tìayle nh đhvno ãhdsb tìayle m ra nơuzmp i đhvno ểpoey hộippy p giam trâwoln u vàtcja ng.
Nghe hậbqst u cùhvjp ng đhvno ạmylc i sưxfye Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh thuậbqst t, trêccyj n cao nhấpfsg t làtcja cámeia c côxuum ng chúvjmd a, phòqxwd mãhdsb , cho tớebhf i văcwhm n võbckf cámeia c quan đhvno ềdlxh u ngẩfrvo n ngưxfye ờvhkd i ra. Thựhnix c vạmylc n vạmylc n lầxuum n họpmft cũgvdc ng khôxuum ng ngờvhkd cámeia c vua triềdlxh u Lýfrvo lạmylc i giữvqij mộippy t bímylc ẩfrvo n ghêccyj gớebhf m vềdlxh đhvno ấpfsg t nưxfye ớebhf c nhưxfye thếynza .
Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh tiếynza p:
– Bầxuum n tăcwhm ng vớebhf i sưxfye huynh phảxran i tìayle m trăcwhm m phưxfye ơuzmp ng ngàtcja n kếynza mớebhf i xin Hy-Ninh đhvno ếynza thưxfye ởhkib ng côxuum ng trịbckf tàtcja , bằfqwt ng cámeia ch ban cho ímylc t đhvno ồyrim ng đhvno en, chímylc nh mìayle nh chọpmft n. Nhàtcja vua truyềdlxh n quan giữvqij kho dẫbypw n sưxfye huynh sưxfye đhvno ệvfjz bầxuum n tăcwhm ng vàtcja o kho tảxran , trong khi ba mưxfye ơuzmp i sámeia u hộippy p đhvno ồyrim ng đhvno ểpoey ởhkib kho hữvqij u. Bầxuum n tăcwhm ng giảxran chọpmft n đhvno i chọpmft n lạmylc i hếynza t kho tảxran , màtcja cũgvdc ng khôxuum ng đhvno ưxfye ợdlxh c đhvno ồyrim ng nhưxfye ýfrvo muốebqy n. Viêccyj n thámeia i giámeia m đhvno ưxfye a bầxuum n tăcwhm ng vớebhf i sưxfye huynh sang kho hữvqij u, thìayle hỡrbtb i ơuzmp i! Vừxuum a vàtcja o kho, bầxuum n tăcwhm ng đhvno ãhdsb thấpfsg y ngay.
Ngàtcja i lắxfye c đhvno ầxuum u:
– Ba mưxfye ơuzmp i sámeia u cámeia i hộippy p đhvno ưxfye ợdlxh c đhvno ặhnix t trêccyj n mộippy t bệvfjz theo hìayle nh Tiêccyj n-thiêccyj n bámeia t quámeia i. Xung quanh đhvno ầxuum y nhữvqij ng tưxfye ợdlxh ng hổwrmg , bámeia o, rắxfye n, cùhvjp ng môxuum hìayle nh núvjmd i sôxuum ng Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Anh em bầxuum n tăcwhm ng vờvhkd nhưxfye khôxuum ng biếynza t gìayle , sau khi lựhnix a đhvno ồyrim ng, lẳutcc ng lặhnix ng cámeia o từxuum ra vềdlxh , đhvno ếynza n đhvno êccyj m bámeia o cho Côxuum i-sơuzmp n tam anh biếynza t.
Đmrvy ếynza n đhvno âwoln y, ngàtcja i đhvno ưxfye a mắxfye t cho Côxuum i-sơuzmp n tam anh. Trầxuum n Phụmtcs -Quốebqy c tiếynza p:
– Khi đhvno ưxfye ợdlxh c sưxfye phụmtcs bámeia o tin, anh em thầxuum n tứfqwt c tốebqy c dùhvjp ng chim ưxfye ng bámeia o cho sưxfye đhvno ệvfjz Tựhnix -Mai biếynza t, vìayle chỉdlxh ngưxfye ờvhkd i củufme a Tựhnix -Mai mớebhf i cómylc khảxran năcwhm ng đhvno ộippy t nhậbqst p kho đhvno ồyrim ng hữvqij u lấpfsg y ba mưxfye ơuzmp i sámeia u cámeia i hộippy p ra. Cámeia i khómylc khăcwhm n làtcja phảxran i bámeia o cámeia ch nàtcja o đhvno ểpoey qua đhvno ưxfye ợdlxh c mắxfye t côxuum ng chúvjmd a Huệvfjz -Nhu; vìayle côxuum ng chúvjmd a vớebhf i sưxfye đhvno ệvfjz luôxuum n ởhkib cạmylc nh nhau nhưxfye bómylc ng vớebhf i hìayle nh. Cuốebqy i cùhvjp ng thầxuum n bámeia o cho sưxfye phụmtcs (ghi chúvjmd : Đmrvy ómylc làtcja Trầxuum n Tựhnix -An) biếynza t. Lậbqst p tứfqwt c ngưxfye ờvhkd i triệvfjz u sưxfye đhvno ệvfjz tớebhf i đhvno ểpoey dạmylc y dỗiekv võbckf côxuum ng, rồyrim i nómylc i cho y biếynza t. Y giảxran rủufme côxuum ng chúvjmd a Huệvfjz -Nhu lêccyj n đhvno ưxfye ờvhkd ng sang Tốebqy ng, rồyrim i chímylc nh y đhvno iềdlxh u đhvno ộippy ng châwoln n tay đhvno ộippy t nhậbqst p kho đhvno ồyrim ng hữvqij u, lấpfsg y ba mưxfye ơuzmp i sámeia u cámeia i hộippy p trao cho ba anh em thầxuum n mang vềdlxh nưxfye ớebhf c.
Nghe Phụmtcs -Quốebqy c thuậbqst t, mọpmft i ngưxfye ờvhkd i nhưxfye đhvno ang đhvno i trong đhvno êccyj m, đhvno ưxfye ợdlxh c đhvno ốebqy t lêccyj n câwoln y đhvno uốebqy c, nhìayle n rõbckf mọpmft i vậbqst t. Bởhkib i trưxfye ớebhf c đhvno âwoln y họpmft chỉdlxh nghe nómylc i hai vịbckf đhvno ưxfye ợdlxh c vua Tốebqy ng ban đhvno ồyrim ng, rồyrim i làtcja m phéddtl p lấpfsg y hếynza t kho đhvno ồyrim ng, rồyrim i Hy-Ninh đhvno ếynza sai Tổwrmg ng-lĩsyvh nh thịbckf vệvfjz Lýfrvo Hiếynza n đhvno em quâwoln n đhvno uổwrmg i theo. Họpmft thắxfye c mắxfye c rằfqwt ng dùhvjp võbckf côxuum ng cao, làtcja m sao hai vịbckf cómylc thểpoey mang đhvno ưxfye ợdlxh c hếynza t kho đhvno ồyrim ng đhvno i? Xámeia gìayle chúvjmd t đhvno ồyrim ng màtcja nhàtcja vua phảxran i sai thịbckf vệvfjz đhvno uổwrmg i theo?
Từxuum đhvno ầxuum u đhvno ếynza n cuốebqy i, ngàtcja i Minh-Khôxuum ng ngồyrim i trầxuum m tưxfye , đhvno ểpoey ngàtcja i Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh trìayle nh bầxuum y. Bâwoln y giờvhkd ngàtcja i mớebhf i nómylc i:
– Ta đhvno ãhdsb tìayle m lạmylc i đhvno ưxfye ợdlxh c tinh hoa linh khímylc mấpfsg y nghìayle n năcwhm m tộippy c Việvfjz t. Bầxuum n tăcwhm ng đhvno em đhvno ặhnix t vàtcja o chỗiekv cũgvdc củufme a nómylc đhvno ưxfye ợdlxh c mấpfsg y thámeia ng nay. Còqxwd n ba mưxfye ơuzmp i sámeia u cámeia i hộippy p vớebhf i bùhvjp a, bầxuum n tăcwhm ng tìayle m ba mưxfye ơuzmp i sámeia i cámeia i xưxfye ơuzmp ng sọpmft củufme a tưxfye ớebhf ng sĩsyvh Tốebqy ng tửgvdc trậbqst n bỏfvey vàtcja o, rồyrim i đhvno em chôxuum n ởhkib khắxfye p cámeia c cửgvdc a sôxuum ng, cửgvdc a biểpoey n Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t làtcja m quỷosrj trấpfsg n ámeia p quâwoln n Trung-nguyêccyj n. Còqxwd n ba mưxfye ơuzmp i sámeia u con trâwoln u thìayle sẽxuum néddtl m xuốebqy ng đhvno ámeia y hồyrim Tâwoln y vớebhf i tấpfsg t cảxran tinh hoa võbckf côxuum ng Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, đhvno ểpoey làtcja m thầxuum n trấpfsg n Thăcwhm ng-long.
Thấpfsg y mọpmft i ngưxfye ờvhkd i ngơuzmp ngámeia c khôxuum ng hiểpoey u, ngàtcja i tiếynza p:
– Nguyêccyj n cámeia ch đhvno âwoln y hơuzmp n năcwhm m, bầxuum n tăcwhm ng cómylc duyêccyj n hộippy i ngộippy vớebhf i quốebqy c sưxfye Huệvfjz -Sinh, lãhdsb o tiêccyj n sinh Trầxuum n Tựhnix -An, tiêccyj n nưxfye ơuzmp ng Bảxran o-Hòqxwd a, Quan-âwoln m Bìayle nh-Dưxfye ơuzmp ng, Thámeia i-sưxfye Dưxfye ơuzmp ng-Bìayle nh, phòqxwd mãhdsb Thâwoln n Thiệvfjz u-Thámeia i, U-bon vưxfye ơuzmp ng Lêccyj Văcwhm n. Cámeia c vịbckf đhvno ưxfye a ra ýfrvo kiếynza n rằfqwt ng: Thờvhkd i vua Hùhvjp ng, phòqxwd mãhdsb Sơuzmp n Tinh đhvno ãhdsb chéddtl p tấpfsg t cảxran võbckf côxuum ng lạmylc i thàtcja nh bộippy Văcwhm n-lang vũgvdc kinh; nhờvhkd vậbqst y màtcja sau nàtcja y Bắxfye c-bìayle nh vưxfye ơuzmp ng Đmrvy àtcja o Kỳcwhm tìayle m đhvno ưxfye ợdlxh c, rồyrim i đhvno em quảxran ng bámeia , màtcja khôxuum ng đhvno ếynza n nỗiekv i tuyệvfjz t tímylc ch. Thờvhkd i Lĩsyvh nh-Nam, võbckf họpmft c tộippy c Việvfjz t cựhnix c thịbckf nh, vua Trưxfye ng sợdlxh sau nàtcja y mai mộippy t đhvno i, mớebhf i ủufme y cho Bắxfye c-bìayle nh vưxfye ơuzmp ng Đmrvy àtcja o Kỳcwhm , tểpoey tưxfye ớebhf ng Phưxfye ơuzmp ng Dung, côxuum ng chúvjmd a Phùhvjp ng Vĩsyvh nh-Hoa chéddtl p tấpfsg t cảxran tinh hoa lạmylc i, thàtcja nh bộippy Lĩsyvh nh-Nam vũgvdc kinh. Đmrvy ếynza n thờvhkd i Thuậbqst n-Thiêccyj n, vua bàtcja Bìayle nh-Dưxfye ơuzmp ng, tiêccyj n nưxfye ơuzmp ng Bảxran o-Hòqxwd a tìayle m lạmylc i đhvno ưxfye ợdlxh c, rồyrim i luyệvfjz n thàtcja nh.
Ngàtcja i dừxuum ng lạmylc i, mómylc c trong túvjmd i ra mộippy t cámeia i hộippy p, rồyrim i mởhkib ra. Trong hộippy p cómylc mộippy t trăcwhm m cámeia i thẻujtq đhvno ồyrim ng. Ngàtcja i chỉdlxh vàtcja o thẻujtq đhvno ồyrim ng:
– Cámeia c vịbckf đhvno ưxfye a ýfrvo kiếynza n: Hiệvfjz n nay võbckf họpmft c Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ta tốebqy i thịbckf nh, cũgvdc ng nêccyj n chéddtl p thàtcja nh sámeia ch đhvno ểpoey lạmylc i cho đhvno ờvhkd i sau. Cámeia c vịbckf ủufme y cho Kinh-Nam vưxfye ơuzmp ng, U-bon vưxfye ơuzmp ng, Quan-âwoln m Bìayle nh-Dưxfye ơuzmp ng vớebhf i bầxuum n tăcwhm ng chéddtl p lạmylc i. Sau khi chéddtl p, mỗiekv i vịbckf giữvqij mộippy t bảxran n. Bầxuum n tăcwhm ng dùhvjp ng nộippy i lựhnix c khắxfye c vàtcja o trăcwhm m cámeia i thẻujtq đhvno ồyrim ng nàtcja y mộippy t bảxran n nữvqij a. Bâwoln y giờvhkd bầxuum n tăcwhm ng dùhvjp ng trăcwhm m thẻujtq , ba mưxfye ơuzmp i sámeia u con trâwoln u vàtcja ng, chôxuum n ởhkib đhvno ámeia y hồyrim Tâwoln y, làtcja m vậbqst t trấpfsg n Thăcwhm ng-long. Nhưxfye vậbqst y, vĩsyvh nh viễbvch n từxuum nay cho đhvno ếynza n muôxuum n ngàtcja n năcwhm m sau, Trung-nguyêccyj n khôxuum ng bao giờvhkd cómylc thểpoey cai trịbckf Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ta quámeia hai kỷosrj .
Tâwoln y-hồyrim thấpfsg t kiệvfjz t đhvno ềdlxh u làtcja đhvno ệvfjz tửgvdc củufme a Minh-Khôxuum ng bồyrim támeia t, Quy-Đmrvy ứfqwt c đhvno ạmylc i tưxfye ớebhf ng quâwoln n Trầxuum n Di hỏfvey i:
– Bạmylc ch sưxfye phụmtcs ! Sưxfye phụmtcs , sưxfye thúvjmd c đhvno ãhdsb đhvno em linh khímylc từxuum phưxfye ơuzmp ng Bắxfye c vềdlxh Thăcwhm ng-long, con nghĩsyvh mìayle nh nêccyj n yểpoey m khiếynza n Trung-nguyêccyj n vìayle nh viễbvch n khôxuum ng chiếynza m đhvno ưxfye ợdlxh c Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t lấpfsg y mộippy t ngàtcja y thìayle hơuzmp n làtcja đhvno ểpoey Trung-nguyêccyj n cámeia i trịbckf mìayle nh hai kỷosrj .
Đmrvy ạmylc i sưxfye Minh-Khôxuum ng chiếynza u con mắxfye t từxuum ámeia i nhìayle n đhvno ệvfjz tửgvdc :
– Thôxuum ng minh! Sưxfye phụmtcs biếynza t con cómylc lòqxwd ng son vớebhf i nưxfye ớebhf c, màtcja đhvno ặhnix t câwoln u hỏfvey i đhvno ómylc . Nhưxfye ng con ơuzmp i! Trong nhữvqij ng ngàtcja y sưxfye phụmtcs , sưxfye thúvjmd c cùhvjp ng vớebhf i Côxuum i-sơuzmp n tam anh thiếynza t kếynza giảxran làtcja m ma, làtcja m quỷosrj khiếynza n toàtcja n thểpoey ngưxfye ờvhkd i trong phủufme Vưxfye ơuzmp ng An-Thạmylc ch, trong nộippy i cung Tốebqy ng hómylc a đhvno iêccyj n, hómylc a khùhvjp ng; lỡrbtb tay làtcja m quámeia khiếynza n Thanh-Hưxfye đhvno ạmylc o trưxfye ởhkib ng vớebhf i đhvno ạmylc i phámeia p sưxfye Nguyêccyj n-Đmrvy ăcwhm ng chếynza t oan. Nghiệvfjz p quảxran từxuum đhvno ómylc sinh ra, nêccyj n sau nàtcja y Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ta thếynza nàtcja o cũgvdc ng bịbckf Trung-nguyêccyj n cai trịbckf nữvqij a, trong khoảxran ng hai kỷosrj .
Ghi chúvjmd ,
Thuậbqst t Phong-thủufme y (Đmrvy ịbckf a-lýfrvo ) xuấpfsg t phámeia t từxuum Trung-quốebqy c vàtcja o thờvhkd i Chiếynza n-quốebqy c (thếynza kỷosrj thứfqwt ba trưxfye ớebhf c Tâwoln y-lịbckf ch). Cho đhvno ếynza n đhvno ờvhkd i Hámeia n (thếynza kỷosrj thứfqwt tưxfye ) đhvno ờvhkd i Đmrvy ưxfye ờvhkd ng (thếynza kỷosrj thứfqwt bẩfrvo y) thìayle cựhnix c thịbckf nh. Hiệvfjz n nay tạmylc i Hưxfye ơuzmp ng-cảxran ng, Đmrvy àtcja i-loan, Trung-quốebqy c đhvno ãhdsb đhvno ưxfye a vàtcja o đhvno ạmylc i họpmft c, vìayle cómylc thểpoey thửgvdc nghiệvfjz m đhvno ưxfye ợdlxh c bằfqwt ng khoa họpmft c.
Tưxfye ơuzmp ng truyềdlxh n Cao Biềdlxh n sang cai trịbckf nưxfye ớebhf c ta, y đhvno ãhdsb yểpoey m tấpfsg t cảxran cámeia c thếynza đhvno ấpfsg t phámeia t đhvno ếynza vưxfye ơuzmp ng, yểpoey m tấpfsg t cảxran cámeia c linh thầxuum n đhvno ểpoey diệvfjz t anh khímylc . Đmrvy ếynza n đhvno ờvhkd i Lýfrvo , hai đhvno ạmylc i sưxfye Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh sang vâwoln n du Trung-quốebqy c, tìayle m ra nơuzmp i đhvno ặhnix t bùhvjp a yểpoey m, mớebhf i phámeia đhvno i. Hai ngàtcja i nhâwoln n đhvno ómylc , phốebqy i hợdlxh p thuậbqst t Phong-thủufme y vớebhf i Mậbqst t-giámeia o củufme a nhàtcja Phậbqst t thàtcja nh mộippy t thuậbqst t mớebhf i, đhvno ểpoey giữvqij linh khímylc Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t trong việvfjz c bảxran o quốebqy c. Vềdlxh sau ngàtcja i Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh đhvno ãhdsb dùhvjp ng mộippy t phầxuum n củufme a thuậbqst t nàtcja y đhvno ểpoey thoámeia t xámeia c, đhvno ầxuum u thai làtcja m con củufme a Sùhvjp ng-hiềdlxh n hầxuum u, rồyrim i lêccyj n làtcja m vua, đhvno ómylc làtcja vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng.
Sang đhvno ờvhkd i Trầxuum n, thuậbqst t nàtcja y càtcja ng thịbckf nh, Thủufme y-Tiêccyj n côxuum ng chúvjmd a (Dưxfye ỡrbtb ng nữvqij đhvno ứfqwt c thámeia nh Trầxuum n, phu nhâwoln n Phạmylc m Ngũgvdc -Lãhdsb o), đhvno ãhdsb dùhvjp ng bắxfye t sốebqy ng têccyj n Nguyễbvch n Linh-Nhan.
Sau khi hếynza t giặhnix c Môxuum ng-cổwrmg , Chiêccyj u-Văcwhm n vưxfye ơuzmp ng Trầxuum n Nhậbqst t-Duậbqst t, Hưxfye ng-Võbckf vưxfye ơuzmp ng Trầxuum n Quốebqy c-Hiếynza n, Hưxfye ng-Nhưxfye ợdlxh ng Trầxuum n Quốebqy c-Tảxran ng chéddtl p lạmylc i thàtcja nh sámeia ch, mang têccyj n Vạmylc n phámeia p quy nguyêccyj n. Bộippy nàtcja y đhvno ưxfye ợdlxh c xửgvdc dụmtcs ng nhưxfye mộippy t thứfqwt vũgvdc khímylc quốebqy c phòqxwd ng, suốebqy t đhvno ờvhkd i Trầxuum n, đhvno ờvhkd i Lêccyj .
Đmrvy ếynza n triềdlxh u Nguyễbvch n, Vạmylc n-phámeia p quy nguyêccyj n vẫbypw n đhvno ưxfye ợdlxh c coi nhưxfye quốebqy c sámeia ch giữvqij nưxfye ớebhf c.
Khi vua Gia-long chiếynza m đhvno ưxfye ợdlxh c nưxfye ớebhf c, đhvno ãhdsb dùhvjp ng thuậbqst t chéddtl p trong Vạmylc n phámeia p quy nguyêccyj n đhvno ểpoey trấpfsg n ámeia p linh khímylc triềdlxh u Tâwoln y-sơuzmp n, ýfrvo đhvno ịbckf nh diệvfjz t tậbqst n gốebqy c, khôxuum ng cho con chámeia u Tâwoln y-sơuzmp n trung hưxfye ng. Việvfjz c yểpoey m nàtcja y sửgvdc chéddtl p: Đmrvy em xưxfye ơuzmp ng sọpmft củufme a Nguyễbvch n Nhạmylc c, Nguyễbvch n Huệvfjz , Nguyễbvch n Quang-Toảxran n bỏfvey vàtcja o trong ba cámeia i vòqxwd (chum, lu), cùhvjp ng vớebhf i nhiềdlxh u bùhvjp a. Lạmylc i lấpfsg y mámeia u mộippy t con vưxfye ợdlxh n đhvno en, ba con chómylc mựhnix c, bẩfrvo y con chồyrim n hôxuum i đhvno ổwrmg vàtcja o vòqxwd , rồyrim i dùhvjp ng nhựhnix a sắxfye n thuyềdlxh n bịbckf t kímylc n miệvfjz ng. Trêccyj n nắxfye p vòqxwd , dùhvjp ng mộippy t thanh kiếynza m đhvno âwoln m sâwoln u xuốebqy ng xuyêccyj n qua xưxfye ơuzmp ng sọpmft . Ngoàtcja i vòqxwd dámeia n bùhvjp a, dùhvjp ng xiềdlxh ng; xiềdlxh ng ba cámeia i vòqxwd , đhvno em giam trong ngụmtcs c tốebqy i lẫbypw n vớebhf i cámeia c tửgvdc tộippy i. Mỗiekv i ngàtcja y mộippy t nhấpfsg t đhvno ẳutcc ng thịbckf vệvfjz thâwoln n vàtcja o ngụmtcs c kiểpoey m soámeia t. Hàtcja ng thámeia ng, mộippy t vịbckf đhvno ạmylc i thầxuum n thuộippy c Cơuzmp -mậbqst t việvfjz n tớebhf i kiểpoey m mộippy t lầxuum n. Cámeia c tửgvdc tộippy i bịbckf giam, đhvno ềdlxh u cho biếynza t ba ôxuum ng vòqxwd rấpfsg t thiêccyj ng. Cho đhvno ếynza n cuộippy c chímylc nh biếynza n năcwhm m 1885, vua Hàtcja m-Nghi rờvhkd i kinh thàtcja nh ra đhvno i, ba ôxuum ng vòqxwd đhvno ưxfye ợdlxh c di thầxuum n thờvhkd i Tâwoln y-sơuzmp n ăcwhm n cắxfye p đhvno em đhvno i gỡrbtb bùhvjp a, rồyrim i chôxuum n cấpfsg t cẩfrvo n thậbqst n.
Khi phụmtcs thâwoln n giảxran ng dạmylc y cho tôxuum i vềdlxh thuậbqst t Phong-thủufme y, ngưxfye ờvhkd i chỉdlxh cómylc quyểpoey n thứfqwt năcwhm m củufme a bộippy Vạmylc n-phámeia p quy nguyêccyj n chéddtl p thuậbqst t Dưxfye ơuzmp ng-trạmylc ch (đhvno ểpoey hưxfye ớebhf ng nhàtcja ), cùhvjp ng thuậbqst t trịbckf bệvfjz nh tàtcja . Nhưxfye ng ngưxfye ờvhkd i lạmylc i khôxuum ng phảxran i làtcja y sĩsyvh , nêccyj n khôxuum ng hiểpoey u nộippy i dung thuậbqst t trịbckf bệvfjz nh tàtcja nómylc i gìayle , dĩsyvh nhiêccyj n khôxuum ng giảxran ng cámeia i thuậbqst t nàtcja y cho tôxuum i. Sau nàtcja y họpmft c y khoa, tôxuum i mớebhf i đhvno em ra nghiêccyj n cứfqwt u lạmylc i.
Năcwhm m 1976, trong khi trịbckf bệvfjz nh cho gómylc a phụmtcs mộippy t cựhnix u côxuum ng sứfqwt từxuum ng cai trịbckf Bắxfye c-Kỳcwhm , bàtcja tặhnix ng tôxuum i mộippy t sốebqy sámeia ch cũgvdc củufme a ôxuum ng. Trong sốebqy sámeia ch đhvno ómylc cómylc bộippy Vạmylc n-phámeia p quy nguyêccyj n. Bộippy nàtcja y ôxuum ng cựhnix u côxuum ng sứfqwt ghi chúvjmd ởhkib đhvno ầxuum u làtcja Nhảxran m nhímylc , dịbckf đhvno oan. Tôxuum i biếynza t ôxuum ng khôxuum ng hiểpoey u nổwrmg i. Bởhkib i sámeia ch viếynza t vớebhf i trìayle nh đhvno ộippy khoa họpmft c Đmrvy ôxuum ng-phưxfye ơuzmp ng rấpfsg t cao. Ngưxfye ờvhkd i đhvno ọpmft c phảxran i hiểpoey u rấpfsg t cặhnix n kẽxuum bằfqwt ng nàtcja y vấpfsg n đhvno ềdlxh :
1. Vềdlxh triếynza t họpmft c, gồyrim m bộippy kinh Dịbckf ch, nhấpfsg t làtcja cámeia c thuyếynza t âwoln m dưxfye ơuzmp ng, họpmft c thuyếynza t ngũgvdc hàtcja nh, tiêccyj n thiêccyj n bámeia t quámeia i.
2. Vềdlxh y họpmft c phảxran i hiểpoey u thấpfsg u bộippy Hoàtcja ng-Đmrvy ếynza nộippy i kinh tốebqy vấpfsg n, bộippy Nạmylc n-kinh, bộippy Mạmylc ch-kinh.
3. Phảxran i cómylc kiếynza n thứfqwt c rấpfsg t sâwoln u vềdlxh sửgvdc , vềdlxh đhvno ịbckf a lýfrvo Hoa-Việvfjz t.
4. Phảxran i cómylc cámeia i họpmft c rấpfsg t rộippy ng vềdlxh thiêccyj n văcwhm n, lịbckf ch sốebqy , phong thủufme y.
5. Đmrvy ủufme kiếynza n thứfqwt c vềdlxh kinh đhvno iểpoey n Phậbqst t-giámeia o.
Sámeia ch lạmylc i viếynza t bằfqwt ng văcwhm n đhvno ờvhkd i Trầxuum n, mộippy t loạmylc i cổwrmg văcwhm n trúvjmd c trắxfye c, đhvno ầxuum y đhvno iểpoey n cốebqy . Xin cửgvdc mộippy t thímylc dụmtcs đhvno ểpoey đhvno ộippy c giảxran hiểpoey u rõbckf hơuzmp n: Nhưxfye muốebqy n họpmft c toámeia n trìayle nh đhvno ộippy lớebhf p 12, màtcja khôxuum ng biếynza t gìayle vềdlxh hìayle nh họpmft c, đhvno ạmylc i sốebqy , lưxfye ợdlxh ng giámeia c thìayle sao họpmft c cho nổwrmg i.
Khi mớebhf i tìayle m đhvno ưxfye ợdlxh c, tôxuum i đhvno em côxuum ng bốebqy vàtcja i chi tiếynza t trêccyj n tờvhkd Văcwhm n-nghệvfjz tiềdlxh n phong ởhkib Hoa-kỳcwhm , thìayle cómylc rấpfsg t nhiềdlxh u đhvno ộippy c giảxran viếynza t thưxfye đhvno òqxwd i cho nghiêccyj n cứfqwt u. Chímylc n phầxuum n mưxfye ờvhkd i nhữvqij ng thưxfye đhvno ómylc tôxuum i khôxuum ng trảxran lờvhkd i, vìayle bấpfsg y giờvhkd tôxuum i đhvno ãhdsb ba mưxfye ơuzmp i bẩfrvo y tuổwrmg i rồyrim i, màtcja nhữvqij ng gìayle ôxuum ng cha ủufme y cho làtcja m, chưxfye a đhvno ưxfye ợdlxh c lấpfsg y mộippy t phầxuum n năcwhm m; tôxuum i khôxuum ng thểpoey ăcwhm n rồyrim i ngồyrim i viếynza t hàtcja ng nghìayle n lámeia thưxfye trảxran lờvhkd i nhữvqij ng thắxfye c mắxfye c vềdlxh vấpfsg n đhvno ềdlxh ấpfsg u trĩsyvh vềdlxh họpmft c thuậbqst t Đmrvy ôxuum ng-phưxfye ơuzmp ng. Tuy nhiêccyj n, cómylc nhữvqij ng ngưxfye ờvhkd i lịbckf ch sựhnix , viếynza t thưxfye xin « trao đhvno ổwrmg i kinh nghiệvfjz m ». Tôxuum i đhvno ồyrim ng ýfrvo tiếynza p. Khi đhvno ốebqy i diệvfjz n, tôxuum i mớebhf i bậbqst t ngửgvdc a ra rằfqwt ng nhữvqij ng vịbckf đhvno ómylc nhìayle n cámeia i câwoln y đhvno ổwrmg nằfqwt m ngang, cũgvdc ng khôxuum ng biếynza t rằfqwt ng nómylc tưxfye ợdlxh ng trưxfye ng cho chữvqij nhấpfsg t! Cũgvdc ng cómylc ngưxfye ờvhkd i rấpfsg t giỏfvey i vềdlxh phong thủufme y đhvno ếynza n tìayle m tôxuum i, khi tôxuum i đhvno ưxfye a sámeia ch ra đhvno ểpoey cùhvjp ng nghiêccyj n cứfqwt u, thìayle vịbckf đhvno ómylc lạmylc i mùhvjp tịbckf t vềdlxh y họpmft c. Tuy nhiêccyj n, tôxuum i cũgvdc ng gặhnix p đhvno ưxfye ợdlxh c mưxfye ơuzmp i vịbckf ởhkib Trung-quốebqy c, vàtcja i vịbckf ởhkib Đmrvy àtcja i-loan, Hưxfye ơuzmp ng-cảxran ng, mưxfye ơuzmp i vịbckf ngưxfye ờvhkd i Việvfjz t kiếynza n thứfqwt c rấpfsg t rộippy ng đhvno ểpoey thảxran o luậbqst n vềdlxh bộippy nàtcja y. Dĩsyvh nhiêccyj n cuộippy c thảxran o luậbqst n đhvno em lạmylc i cho tôxuum i nhiềdlxh u bàtcja i họpmft c quýfrvo giámeia . Trong cámeia c vịbckf ngưxfye ờvhkd i Việvfjz t đhvno ómylc , cómylc giámeia o sưxfye Lưxfye ơuzmp ng Kim-Đmrvy ịbckf nh, sưxfye phụmtcs tôxuum i làtcja cốebqy hòqxwd a thưxfye ợdlxh ng Châwoln n-Thưxfye ờvhkd ng, văcwhm n hữvqij u Nguyễbvch n Đmrvy ứfqwt c-Sámeia ch (Úpoey c).
Sau khi nghiêccyj n cứfqwt u tưxfye ờvhkd ng tậbqst n, tôxuum i cảxran m thấpfsg y rùhvjp ng mìayle nh. Vìayle nhữvqij ng thuậbqst t đhvno ómylc ngoàtcja i chưxfye ơuzmp ng dùhvjp ng đhvno ểpoey trịbckf bệvfjz nh tàtcja ra, còqxwd n lạmylc i quámeia bámeia đhvno ạmylc o, quámeia ámeia c đhvno ộippy c. Bảxran n sưxfye Châwoln n-Thưxfye ờvhkd ng khuyêccyj n tôxuum i đhvno ừxuum ng đhvno em ra thửgvdc . Bốebqy n thâwoln n hữvqij u tìayle nh nguyệvfjz n làtcja m vậbqst t thímylc nghiệvfjz m đhvno ểpoey xem nómylc ra sao. Sau khi tôxuum i thửgvdc , cảxran bốebqy n đhvno ềdlxh u gặhnix p nhữvqij ng truyệvfjz n thảxran m khốebqy c. Từxuum đhvno ómylc tôxuum i ngừxuum ng.
Thờvhkd i gian 1980-1982, do tímylc nh bồyrim ng bộippy t, tôxuum i cómylc đhvno em vàtcja i thuậbqst t ra trừxuum ng trịbckf mộippy t đhvno ạmylc i ma đhvno ầxuum u trong làtcja ng bámeia o ởhkib Hoa-kỳcwhm . Kếynza t quảxran , y sốebqy ng dởhkib chếynza t dởhkib cho đhvno ếynza n chếynza t. Năcwhm m 1990 tôxuum i lạmylc i trịbckf mộippy t nữvqij ma đhvno ầxuum u ởhkib Ivry sur Seine thuộippy c Phámeia p; thịbckf bịbckf támeia ng gia bạmylc i sảxran n, thâwoln n bạmylc i danh liệvfjz t, trong khi tinh thầxuum n trởhkib thàtcja nh ngớebhf ngớebhf , ngẩfrvo n ngẩfrvo n, khậbqst t khậbqst t, khùhvjp ng khùhvjp ng. Màtcja ámeia c mộippy t đhvno iềdlxh u, tôxuum i đhvno ãhdsb gỡrbtb ra, màtcja thịbckf vẫbypw n khôxuum ng khỏfvey i. Sau vụmtcs nàtcja y, quámeia hốebqy i hậbqst n, tôxuum i tìayle m bảxran n sưxfye sámeia m hốebqy i. Từxuum đhvno ấpfsg y tôxuum i bỏfvey khôxuum ng đhvno em ra thửgvdc nữvqij a.
Tuy nhiêccyj n, tôxuum i đhvno ãhdsb cómylc chủufme ýfrvo , tựhnix hứfqwt a, đhvno ợdlxh i đhvno ếynza n tuổwrmg i cổwrmg lai hy, sẽxuum đhvno em ra thửgvdc lạmylc i mộippy t lưxfye ợdlxh t, rồyrim i dịbckf ch, chúvjmd giảxran i đhvno ểpoey lạmylc i cho hậbqst u thếynza . Bấpfsg y giờvhkd lỡrbtb sựhnix gìayle khôxuum ng hay xẩfrvo y đhvno ếynza n, thìayle cómylc chếynza t cũgvdc ng chẳutcc ng sao.
Trởhkib lạmylc i vớebhf i lờvhkd i ngàtcja i Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh, quảxran nhiêccyj n cuốebqy i đhvno ờvhkd i Trầxuum n, sau khi đhvno ámeia nh tan giặhnix c Hồyrim Quýfrvo -Ly, ngưxfye ờvhkd i Minh cai trịbckf Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t trong hai kỷosrj , từxuum 1407-1428. Rồyrim i từxuum đhvno ấpfsg y vềdlxh sau, khôxuum ng bao giờvhkd họpmft cómylc thểpoey cai trịbckf ta nữvqij a.
Côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj n-Ninh hỏfvey i đhvno ạmylc i sưxfye Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh:
– Hồyrim i nãhdsb y đhvno ạmylc i sưxfye phụmtcs cómylc dạmylc y rằfqwt ng đhvno ạmylc i sưxfye phụmtcs cómylc thêccyj m hai phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c giữvqij nưxfye ớebhf c nữvqij a. Phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c đhvno em linh khímylc trởhkib vềdlxh làtcja mộippy t. Vậbqst y còqxwd n phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c thứfqwt nhìayle ?
Minh-Khôxuum ng đhvno ámeia p ngay:
– Phưxfye ơuzmp ng lưxfye ợdlxh c thứfqwt bẩfrvo y, làtcja vàtcja o thờvhkd i vua Tốebqy ng Nhâwoln n-tôxuum ng, phímylc a Bắxfye c Trung-nguyêccyj n bịbckf Liêccyj u xâwoln m chiếynza m, bắxfye t cắxfye t đhvno ấpfsg t, nộippy p vàtcja ng lụmtcs a, lưxfye ơuzmp ng thựhnix c rấpfsg t nhiềdlxh u. Nhàtcja vua nhâwoln n đhvno ómylc sai văcwhm n thầxuum n soạmylc n ra bộippy sámeia ch đhvno ặhnix t têccyj n làtcja Thiêccyj n-thưxfye nghịbckf chếynza (Xin xem NQSH
Rồyrim i ngàtcja i dùhvjp ng lăcwhm ng khôxuum ng truyềdlxh n ngữvqij rómylc t vàtcja o tai Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u, Đmrvy ạmylc i-tưxfye -mãhdsb Thưxfye ờvhkd ng-Kiệvfjz t vớebhf i côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj n-Ninh. Ba vịbckf nghe xong đhvno ềdlxh u cung tay:
– Diệvfjz u phámeia p. Trímylc tuệvfjz đhvno ạmylc i sưxfye phụmtcs thựhnix c vôxuum song.
Minh-Khôxuum ng bảxran o Thưxfye ờvhkd ng-Kiệvfjz t:
– Thôxuum i, Đmrvy ạmylc i-tưxfye -mãhdsb tiếynza p tụmtcs c đhvno iềdlxh u quâwoln n đhvno i thôxuum i.
Ghi chúvjmd ,
Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t cómylc hàtcja ng ngàtcja n cao tăcwhm ng đhvno ắxfye c phámeia p thàtcja nh bồyrim támeia t, nhưxfye ng hai thiềdlxh n sưxfye Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh đhvno ưxfye ợdlxh c thiềdlxh n sửgvdc tôxuum n làtcja thámeia nh tăcwhm ng. Hai ngàtcja i đhvno ưxfye ợdlxh c thờvhkd ởhkib khắxfye p nơuzmp i, đhvno ưxfye ợdlxh c coi làtcja hai vịbckf tăcwhm ng cómylc tưxfye tưxfye ởhkib ng nhậbqst p thếynza bậbqst c nhấpfsg t. Xéddtl t chung vềdlxh hàtcja nh trạmylc ng củufme a hai ngàtcja i, tôxuum i thấpfsg y hai ngàtcja i thoámeia t ra ngoàtcja i khuôxuum n khổwrmg Phậbqst t-giámeia o Đmrvy ạmylc i-thừxuum a, Tiểpoey u-thừxuum a từxuum Ấtcja n-đhvno ộippy truyềdlxh n vàtcja o. Hai ngàtcja i đhvno ãhdsb hoàtcja lẫbypw n tinh hoa củufme a Phậbqst t-giámeia o Ấtcja n-đhvno ộippy vàtcja o vớebhf i tinh hoa chủufme đhvno ạmylc o tộippy c Việvfjz t thàtcja nh Phậbqst t-giámeia o Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, vớebhf i tinh thầxuum n nhậbqst p thếynza , đhvno em đhvno ứfqwt c từxuum bi hỷosrj xảxran củufme a đhvno ứfqwt c Thếynza -tôxuum n bảxran o vệvfjz đhvno ấpfsg t nưxfye ớebhf c.
Vua Lýfrvo Thámeia nh-tôxuum ng làtcja m chùhvjp a Thiêccyj n-phúvjmd c niêccyj n hiệvfjz u Long-thụmtcs y Thámeia i-bìayle nh thứfqwt 4 (1058) ngàtcja i Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh tu ởhkib đhvno âwoln y. Vua Lýfrvo Nhâwoln n-tôxuum ng khôxuum ng cómylc con trai, xuốebqy ng chiếynza u chọpmft n con trai trong hàtcja ng tôxuum n thấpfsg t đhvno ểpoey lậbqst p làtcja m thámeia i tửgvdc . Em vua làtcja Sùhvjp ng-hiềdlxh n hầxuum u cũgvdc ng chưxfye a cómylc con trai. Bấpfsg y giờvhkd thámeia nh tăcwhm ng Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh đhvno ếynza n chơuzmp i nhàtcja hầxuum u. Hầxuum u tỏfvey ýfrvo muốebqy n cómylc con trai. Ngàtcja i dặhnix n: « Bao giờvhkd phu nhâwoln n sắxfye p lâwoln m bồyrim n thìayle bámeia o cho bầxuum n tăcwhm ng biếynza t ». Ba năcwhm m sau phu nhâwoln n củufme a Sùhvjp ng-hiềdlxh n hầxuum u họpmft Đmrvy ỗiekv cómylc thai. Lúvjmd c lâwoln m bồyrim n trởhkib dạmylc mãhdsb i khôxuum ng đhvno ẻujtq đhvno ưxfye ợdlxh c. Hầxuum u nhớebhf lờvhkd i ngàtcja i Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh dặhnix n trưxfye ớebhf c, vộippy i sai ngưxfye ờvhkd i bámeia o vớebhf i ngàtcja i. Lậbqst p tứfqwt c ngàtcja i tắxfye m rửgvdc a, rồyrim i vàtcja o hang xuấpfsg t hồyrim n đhvno ầxuum u thai làtcja m con Sùhvjp ng-hiềdlxh n hầxuum u. Phu nhâwoln n sinh ra con trai ngay sau đhvno ómylc , đhvno ặhnix t têccyj n làtcja Lýfrvo Dưxfye ơuzmp ng Hoámeia n. Niêccyj n hiệvfjz u Hộippy i-tưxfye ờvhkd ng Đmrvy ạmylc i-khámeia nh thứfqwt 8 (1117) Dưxfye ơuzmp ng-Hoámeia n đhvno ưxfye ợdlxh c vua Lýfrvo Nhâwoln n-tôxuum ng lậbqst p làtcja m thámeia i tửgvdc . Khi vua Lýfrvo nhâwoln n-tôxuum ng băcwhm ng, thámeia i tửgvdc Dưxfye ơuzmp ng-Hoámeia n lêccyj n nốebqy i ngôxuum i vua, tứfqwt c vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng.
Thờvhkd i còqxwd n làtcja thámeia i tửgvdc , vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng bịbckf bệvfjz nh Zonna, đhvno au đhvno ớebhf n gầxuum m théddtl t nhưxfye cọpmft p, da sầxuum n sùhvjp i trôxuum ng giốebqy ng da cọpmft p, nêccyj n ngưxfye ờvhkd i đhvno ưxfye ơuzmp ng thờvhkd i đhvno ồyrim n rằfqwt ng ngàtcja i hómylc a hổwrmg . Bấpfsg y giờvhkd trong dâwoln n gian trẻujtq con truyềdlxh n nhau hámeia t rằfqwt ng:
Tậbqst p tầxuum m vôxuum ng,
Cómylc sưxfye Nguyễbvch n Minh-Khôxuum ng,
Chữvqij a đhvno ưxfye ợdlxh c bệvfjz nh thámeia i tửgvdc .
Triềdlxh u đhvno ìayle nh sai sứfqwt vềdlxh Thầxuum n-quang tựhnix mờvhkd i ngàtcja i Minh-Khôxuum ng tớebhf i Thăcwhm ng-long trịbckf bệvfjz nh cho thámeia i tửgvdc . Bệvfjz nh khỏfvey i. Khi thámeia i tửgvdc lêccyj n ngôxuum i vua, phong ngàtcja i Minh-Khôxuum ng làtcja m Quốebqy c-sưxfye , truyềdlxh n lậbqst p đhvno ềdlxh n thờvhkd sốebqy ng. Đmrvy ềdlxh n đhvno ómylc nay làtcja chùhvjp a Quámeia n-sứfqwt , ởhkib sốebqy 73 phốebqy Quámeia n-sứfqwt Hàtcja -nộippy i.
Đmrvy ómylc làtcja truyệvfjz n sau.
Hầxuum u nhưxfye cámeia c chùhvjp a miềdlxh n Bắxfye c đhvno ềdlxh u thờvhkd hai ngàtcja i, cho đhvno ếynza n nay (1995) tôxuum i còqxwd n ghi lạmylc i đhvno ưxfye ợdlxh c nhữvqij ng chùhvjp a, đhvno ềdlxh n chímylc nh thờvhkd hai ngàtcja i.
1. Chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh.
Hay còqxwd n gọpmft i làtcja chùhvjp a Phảxran -lạmylc i ởhkib trêccyj n núvjmd i xãhdsb Phảxran -lạmylc i, huyệvfjz n Quếynza -dưxfye ơuzmp ng, tỉdlxh nh Bắxfye c-ninh.
Tàtcja i liệvfjz u
Xin xem phầxuum n nómylc i vềdlxh chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh trong hồyrim i nàtcja y.
2. Chùhvjp a Quámeia n-sứfqwt .
Trưxfye ớebhf c kia thuộippy c thôxuum n Yêccyj n-tậbqst p, huyệvfjz n Thọpmft -xưxfye ơuzmp ng, Hàtcja -nộippy i. Nay tọpmft a lạmylc c tạmylc i sốebqy 73 phốebqy Quámeia n-sứfqwt , Hàtcja -nộippy i. Khởhkib i đhvno ầxuum u làtcja ngôxuum i đhvno ềdlxh n, đhvno ưxfye ợdlxh c kiếynza n tạmylc o do sắxfye c chỉdlxh củufme a vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng đhvno ểpoey thờvhkd sốebqy ng Minh-Khôxuum ng thiềdlxh n sưxfye . Đmrvy ờvhkd i vua Trầxuum n Dụmtcs -tôxuum ng (1341-1369), côxuum ng quámeia n đhvno ểpoey đhvno ómylc n tiếynza p sứfqwt giảxran Chiêccyj m-thàtcja nh, Vạmylc n-tưxfye ợdlxh ng, Nam-chưxfye ởhkib ng v.v. gầxuum n đhvno ềdlxh n, nêccyj n vua ban sắxfye c xâwoln y ngôxuum i chùhvjp a ngay trưxfye ớebhf c đhvno ềdlxh n đhvno ểpoey cámeia c sứfqwt giảxran lễbvch Phậbqst t, vìayle vậbqst y chùhvjp a mang têccyj n làtcja Quámeia n-sứfqwt .
Tàtcja i liệvfjz u
– Thăcwhm ng-long cổwrmg tímylc ch khảxran o,
– Hoàtcja ng Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Bắxfye c-thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lụmtcs c,
– Hàtcja -nộippy i sơuzmp n xuyêccyj n phong vựhnix c,
– Bắxfye c-kỳcwhm giang sơuzmp n cổwrmg tímylc ch danh thắxfye ng bịbckf khảxran o,
– La-thàtcja nh cổwrmg tímylc ch vịbckf nh.
Chùhvjp a Quámeia n-sứfqwt
3. Nguyễbvch n Minh-Khôxuum ng từxuum
Đmrvy ềdlxh n thờvhkd quốebqy c sưxfye triềdlxh u Lýfrvo Nguyễbvch n Minh-Khôxuum ng, tạmylc i xãhdsb Đmrvy iềdlxh m-xámeia , huyệvfjz n Gia-viễbvch n, tỉdlxh nh Ninh-bìayle nh. Đmrvy ềdlxh n đhvno ưxfye ợdlxh c kiếynza n tạmylc o niêccyj n hiệvfjz u Đmrvy ạmylc i-đhvno ịbckf nh thứfqwt 2 (1141) đhvno ờvhkd i Lýfrvo Anh-tôxuum ng.
Tàtcja i liệvfjz u
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t sửgvdc kýfrvo toàtcja n thưxfye (Lýfrvo kỷosrj , Thầxuum n-tôxuum ng bảxran n kỷosrj ),
– Ninh-bìayle nh sửgvdc tímylc ch,
– Ninh-bìayle nh toàtcja n tỉdlxh nh đhvno ịbckf a chímylc khảxran o biêccyj n,
– Bắxfye c-kỳcwhm giang sơuzmp n cổwrmg tímylc ch danh thắxfye ng bịbckf khảxran o,
– Đmrvy ồyrim ng-khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c.
4. Quốebqy c-thanh tựhnix
Toạmylc lạmylc c ởhkib thịbckf xãhdsb Ninh-bìayle nh. Chùhvjp a đhvno ưxfye ợdlxh c kiếynza n tạmylc o trưxfye ớebhf c năcwhm m 1077.
Tàtcja i liệvfjz u
– Thiềdlxh n-uyểpoey n tậbqst p anh,
– Nam ôxuum ng mộippy ng lụmtcs c,
– Việvfjz t đhvno iệvfjz n u linh,
– Lĩsyvh nh-Nam chímylc ch quámeia i,
– Thiêccyj n-Nam văcwhm n lụmtcs c liệvfjz t truyệvfjz n.
5. Hàtcja o-khêccyj tựhnix
Ởtyue xãhdsb Hàtcja o-khêccyj , huyêccyj n Ninh-giang, nay làtcja Ninh-thanh, tỉdlxh nh Hảxran i-hưxfye ng. Chùhvjp a từxuum ng làtcja nơuzmp i trụmtcs trìayle củufme a ngàtcja i Minh-Khôxuum ng. Nhưxfye vậbqst y chùhvjp a phảxran i đhvno ưxfye ợdlxh c xâwoln y ímylc t nhấpfsg t vàtcja o khoảxran ng 1077 làtcja năcwhm m xẩfrvo y ra chiếynza n cuộippy c Tốebqy ng-Việvfjz t.
Tàtcja i liệvfjz u
– Hảxran i dưxfye ơuzmp ng tỉdlxh nh thầxuum n tímylc ch.
6. Lạmylc c-lâwoln m tựhnix
Ởtyue núvjmd i Khôxuum ng-lộippy , huyệvfjz n Thạmylc ch-thấpfsg t, tỉdlxh nh Sơuzmp n-tâwoln y, nay thuộippy c Hàtcja -nộippy i. Theo Đmrvy NNTC thìayle ngàtcja i Từxuum Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh xuấpfsg t hồyrim n tạmylc i đhvno âwoln y đhvno ểpoey đhvno ầxuum u thai làtcja m con Sùhvjp ng-hiềdlxh n hầxuum u (Thuyếynza t nàtcja y khôxuum ng đhvno úvjmd ng). Nhưxfye vậbqst y chùhvjp a phảxran i đhvno ưxfye ợdlxh c kiếynza n tạmylc o trưxfye ớebhf c năcwhm m 1077 làtcja năcwhm m đhvno ang xẩfrvo y ra chiếynza n cuộippy c Tốebqy ng-Việvfjz t.
Tàtcja i liệvfjz u
– Thiềdlxh n-uyểpoey n tậbqst p anh,
– An-Nam chímylc nguyêccyj n,
– Lêccyj triềdlxh u ngựhnix chếynza quốebqy c âwoln m thi,
– Ngựhnix đhvno ềdlxh Lạmylc c-lâwoln m thi,
– Đmrvy ồyrim ng-Khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c.
7. Thầxuum n-quang tựhnix
Còqxwd n gọpmft i làtcja chùhvjp a Keo. Cómylc hai chùhvjp a Keo. Cảxran hai chùhvjp a đhvno ềdlxh u thờvhkd ngàtcja i hai. Nhưxfye ng chùhvjp a Keo dưxfye ớebhf i to lớebhf n hơuzmp n, liêccyj n hệvfjz tớebhf i lịbckf ch sửgvdc nhiềdlxh u hơuzmp n. Hai chùhvjp a cámeia ch nhau bởhkib i con sôxuum ng Thámeia i-bìayle nh. Nếynza u đhvno i bằfqwt ng đhvno ưxfye ờvhkd ng bộippy thìayle xa nhau diệvfjz u vợdlxh i. Còqxwd n đhvno i bằfqwt ng đhvno ưxfye ờvhkd ng thủufme y, thìayle chỉdlxh cámeia ch nhau mộippy t quãhdsb ng nửgvdc a giờvhkd .
Chùhvjp a Keo dưxfye ớebhf i hay chùhvjp a Keo Giao-thủufme y, ởhkib xãhdsb Vũgvdc -ghĩsyvh a, huyệvfjz n Vũgvdc -thưxfye , tỉdlxh nhThámeia i-bìayle nh. Chùhvjp a do ngàtcja i Minh-Khôxuum ng xâwoln y dựhnix ng năcwhm m Chưxfye ơuzmp ng-thámeia nh Gia-khámeia nh thứfqwt ba (1061) đhvno ờvhkd i vua Lýfrvo Thámeia nh-tôxuum ng. Lúvjmd c đhvno ầxuum u chùhvjp a mang têccyj n Nghiêccyj m-quang. Niêccyj n hiệvfjz u Chímylc nh-long Bảxran o-ứfqwt ng thứfqwt năcwhm m (1167) vua Lýfrvo Nhâwoln n-tôxuum ng nhớebhf ơuzmp n ngàtcja i Minh-Khôxuum ng chữvqij a trịbckf cho vua Thámeia nh-tôxuum ng vớebhf i Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u, nêccyj n mớebhf i cómylc ngàtcja i. Ngàtcja i đhvno ếynza n lễbvch chùhvjp a, tu sửgvdc a, đhvno ổwrmg i têccyj n làtcja Thầxuum n-quang. Đmrvy ộippy c giảxran NQSH làtcja Phậbqst t-tửgvdc , hay theo bấpfsg t cứfqwt tôxuum n giámeia o nàtcja o, nếynza u cómylc dịbckf p cũgvdc ng nêccyj n tớebhf i hàtcja nh hưxfye ơuzmp ng tạmylc i đhvno âwoln y đhvno ểpoey đhvno ưxfye ợdlxh c thấpfsg y mộippy t kiếynza n trúvjmd c cổwrmg , mang đhvno ầxuum y di tímylc ch lịbckf ch sửgvdc .
Tàtcja i liệvfjz u
– Thámeia i-bìayle nh đhvno ịbckf a dưxfye ,
– Nam-đhvno ịbckf nh tỉdlxh nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Hàtcja nh-thiệvfjz n xãhdsb chímylc .
Chùhvjp a Keo hay Thầxuum n-quang tựhnix
8. Diêccyj n-phúvjmd c tựhnix
Còqxwd n gọpmft i làtcja chùhvjp a Keo trêccyj n, chùhvjp a Keo Giao-thủufme y, ởhkib ấpfsg p Giao-thủufme y, hưxfye ơuzmp ng Hảxran i-thanh thờvhkd i Lýfrvo , nay làtcja thôxuum n Hàtcja nh-thiệvfjz n, xãhdsb Xuâwoln n-hồyrim ng, huyệvfjz n Xuâwoln n-thủufme y, tỉdlxh nh Nam-Hàtcja . Khởhkib i đhvno ầxuum u chùhvjp a do vua Lýfrvo Nhâwoln n-tôxuum ng ban sắxfye c kiếynza n tạmylc o niêccyj n hiệvfjz u Thiêccyj n-phùhvjp Duệvfjz -vũgvdc thứfqwt 2 (1121) gọpmft i làtcja chùhvjp a Diêccyj n-phúvjmd c. Niêccyj n hiệvfjz u Thiệvfjz u-Minh thứfqwt nhấpfsg t (1138) vua Lýfrvo Anh-tôxuum ng ban sắxfye c chỉdlxh tu bổwrmg . Niêccyj n hiệvfjz u Chímylc nh-long Bảxran o-ứfqwt ng thứfqwt 5 (1167) lạmylc i xuốebqy ng chiếynza u trùhvjp ng tu, đhvno ổwrmg i têccyj n làtcja chùhvjp a Viêccyj n-quang, đhvno ổwrmg i têccyj n ấpfsg p Giao-thủufme y làtcja Hộippy -xámeia . Đmrvy ếynza n năcwhm m Tựhnix -Đmrvy ứfqwt c thứfqwt 5 (1865) bờvhkd sôxuum ng bịbckf lởhkib , dâwoln n Hộippy -xámeia dờvhkd i chùhvjp a đhvno ếynza n đhvno ịbckf a đhvno iểpoey m hiệvfjz n nay. Xãhdsb Hộippy -xámeia sau đhvno ổwrmg i làtcja Nghĩsyvh a-xámeia , đhvno ếynza n triềdlxh u Nguyễbvch n đhvno ổwrmg i làtcja xãhdsb Hàtcja nh-thiệvfjz n, huyệvfjz n Xuâwoln n-trưxfye ờvhkd ng, tỉdlxh nh Nam-đhvno ịbckf nh.
Tàtcja i liệvfjz u
– Thiềdlxh n-uyểpoey n tậbqst p anh,
– Thámeia nh-tổwrmg hàtcja nh thựhnix c diễbvch n âwoln m ca,
– Lĩsyvh nh-Nam chímylc ch quámeia i.
9. Khôxuum ng-lộippy tựhnix
Tọpmft a lạmylc c ởhkib cuốebqy i núvjmd i Hâwoln n, xãhdsb Chímylc nh-đhvno ạmylc i, huyệvfjz n Tốebqy ng-sơuzmp n, tỉdlxh nh Thanh-hómylc a. Tôxuum i khôxuum ng tìayle m đhvno ưxfye ợdlxh c năcwhm m kiếynza n tạmylc o.
Tàtcja i liệvfjz u
– Thanh-hómylc a tỉdlxh nh chímylc ,
– Đmrvy NNTC,
– Đmrvy ồyrim ng-Khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c.
10. Dưxfye ơuzmp ng-nham tựhnix
Tọpmft a lạmylc c ởhkib đhvno ộippy ng núvjmd i xãhdsb Dưxfye ơuzmp ng-nham, huyệvfjz n Hiệvfjz p-sơuzmp n, nay làtcja xãhdsb Kímylc nh-chủufme , huyệvfjz n Kim-môxuum m, tỉdlxh nh Hảxran i-hưxfye ng. Tôxuum i khôxuum ng tìayle m đhvno ưxfye ợdlxh c năcwhm m kiếynza n tạmylc o. Đmrvy âwoln y làtcja mộippy t danh thắxfye ng rấpfsg t đhvno ẹcqbf p.
Tàtcja i liệvfjz u
– Bắxfye c-kỳcwhm giang sơuzmp n cổwrmg tímylc ch danh thắxfye ng bịbckf khảxran o,
– Kim-văcwhm n loạmylc i tụmtcs ,
– Toàtcja n Việvfjz t thi lụmtcs c,
– Dưxfye ơuzmp ng-nham khắxfye c thạmylc ch.
11. Bảxran n-tịbckf ch tựhnix
Ởtyue thôxuum n Bìayle nh-lưxfye ơuzmp ng, xãhdsb Đmrvy ìayle nh-loan, huyệvfjz n Văcwhm n-lâwoln m, tỉdlxh nh Hảxran i-dưxfye ơuzmp ng, nay làtcja tỉdlxh nh Hảxran i-hưxfye ng. Chùhvjp a đhvno ưxfye ợdlxh c kiếynza n tạmylc o do sắxfye c chỉdlxh củufme a vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng (1128-1138).
Tàtcja i liệvfjz u
– Bắxfye c-ninh toàtcja n tỉdlxh nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc .
12. Bốebqy i-am tựhnix
Ởtyue núvjmd i Sàtcja i-sơuzmp n, xãhdsb Thiêccyj n-phúvjmd c, huyệvfjz n Yêccyj n-sơuzmp n, phủufme Quốebqy c-oai, nay làtcja huyệvfjz n Quốebqy c-oai, tỉdlxh nh Hàtcja -sơuzmp n-bìayle nh. Hồyrim i sinh tiềdlxh n, ngàtcja i Từxuum Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh cómylc đhvno ếynza n ngụmtcs tu mộippy t thờvhkd i gian, nêccyj n ngưxfye ờvhkd i sau huyềdlxh n thoạmylc i rằfqwt ng đhvno âwoln y làtcja nơuzmp i ngàtcja i hoámeia thâwoln n (Khôxuum ng đhvno úvjmd ng).
13. Chiêccyj u-thiềdlxh n tựhnix
Còqxwd n gọpmft i làtcja chùhvjp a Lámeia ng, ởhkib xãhdsb Yêccyj n-lãhdsb ng, huyệvfjz n Từxuum -liêccyj m, nay thuộippy c quậbqst n Đmrvy ốebqy ng-đhvno a, Hàtcja -nộippy i. Nguyêccyj n hồyrim i chưxfye a đhvno i tu, sưxfye Đmrvy ạmylc i-Đmrvy iêccyj n (tứfqwt c Đmrvy inh Kiếynza m-Thưxfye ơuzmp ng) đhvno ãhdsb giếynza t phụmtcs thâwoln n ngàtcja i Từxuum Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh làtcja Từxuum Vinh. Sau nàtcja y ngàtcja i gặhnix p y ởhkib đhvno ịbckf a đhvno iểpoey m nàtcja y, vàtcja giếynza t chếynza t y đhvno ểpoey bámeia o thùhvjp . Vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng (1128-1138) ban sắxfye c chỉdlxh kiếynza n tạmylc o chùhvjp a đhvno ểpoey ghi nhớebhf sựhnix tímylc ch vàtcja côxuum ng ơuzmp n ngàtcja i Từxuum Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh, cũgvdc ng làtcja tiềdlxh n thâwoln n củufme a vua. Hiệvfjz n chùhvjp a còqxwd n mấpfsg y câwoln y muỗiekv n trồyrim ng từxuum đhvno ờvhkd i Trầxuum n. Đmrvy âwoln y làtcja nơuzmp i màtcja thờvhkd i thơuzmp ấpfsg u thuậbqst t giảxran thưxfye ờvhkd ng ra nôxuum đhvno ùhvjp a vớebhf i cámeia c bạmylc n cùhvjp ng lứfqwt a tuổwrmg i.
Tàtcja i liệvfjz u
– Thiềdlxh n-uyểpoey n tậbqst p anh,
– Hoàtcja n-long huyệvfjz n chímylc ,
– An-lãhdsb ng Chiêccyj u-thiềdlxh n tựhnix ,
– Hàtcja -nộippy i đhvno ịbckf a dưxfye ,
– Ngoạmylc i truyềdlxh n kỳcwhm lụmtcs c,
– Bắxfye c-thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lụmtcs c,
– Thăcwhm ng-long cổwrmg tímylc ch khảxran o,
– Đmrvy ạmylc i-Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc ,
– Hoàtcja ng-Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– La-thàtcja nh cổwrmg tímylc ch vịbckf nh,
– Bắxfye c-kỳcwhm giang sơuzmp n cổwrmg tímylc ch.
Chiêccyj u-thiềdlxh n tựhnix hay chùhvjp a Lámeia ng
14. Minh-Khôxuum ng thiềdlxh n sưxfye từxuum
Ởtyue xãhdsb Cổwrmg -đhvno am, huyệvfjz n Ýyyco -yêccyj n, tỉdlxh nh Nam-hàtcja . Đmrvy ềdlxh n đhvno ưxfye ợdlxh c xâwoln y vàtcja o đhvno ờvhkd i vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng (1128-1138), đhvno ểpoey tưxfye ởhkib ng nhớebhf côxuum ng ơuzmp n ngàtcja i trịbckf bệvfjz nh cho vua.
Tàtcja i liệvfjz u
– Đmrvy VSKTT, Lýfrvo kỷosrj
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Bắxfye c-thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lụmtcs c,
– Đmrvy ồyrim ng-khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c.
15. Đmrvy ềdlxh n thờvhkd Minh-Khôxuum ng thiềdlxh n sưxfye
Ởtyue xãhdsb Hámeia n-triềdlxh n (Hay Hámeia n-lýfrvo ), huyệvfjz n Vĩsyvh nh-lạmylc i, tỉdlxh nh Hảxran i-dưxfye ơuzmp ng, nay thuộippy c huyệvfjz n Vĩsyvh nh-bảxran o, Hảxran i-phòqxwd ng. Tưxfye ơuzmp ng truyềdlxh n Minh-Khôxuum ng thiềdlxh n sưxfye hómylc a thâwoln n ởhkib núvjmd i Tam-viêccyj n thuộippy c xãhdsb nàtcja y, nêccyj n dâwoln n chúvjmd ng lậbqst p đhvno ềdlxh n thờvhkd .
Tàtcja i liệvfjz u
– Đmrvy VSKTT, Lýfrvo kỷosrj .
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ịbckf a chímylc ,
– Bắxfye c-thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lụmtcs c,
– Bắxfye c-kỳcwhm giang sơuzmp n cổwrmg tímylc ch danh thắxfye ng bịbckf khảxran o,
– Đmrvy ồyrim ng-Khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c,
– Đmrvy ạmylc i-Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc .
16. Thiêccyj n-phúvjmd c tựhnix
Còqxwd n cómylc têccyj n làtcja chùhvjp a Thầxuum y. Chùhvjp a ởhkib núvjmd i Sàtcja i-sơuzmp n (hay Thạmylc ch-thấpfsg t, hay Phậbqst t-tímylc ch) thuộippy c đhvno ịbckf a phậbqst n hai xãhdsb Thiêccyj n-phúvjmd c, Thụmtcs y-Khuêccyj , huyệvfjz n Yêccyj n-sơuzmp n, phủufme Quốebqy c-oai. Nay làtcja xãhdsb Sàtcja i-sơuzmp n, huyệvfjz n Quốebqy c-oai, tỉdlxh nh Hàtcja -sơuzmp n-bìayle nh.
Đmrvy âwoln y làtcja nơuzmp i ngàtcja i Từxuum Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh xuấpfsg t hồyrim n đhvno ầxuum u thai làtcja m vua Lýfrvo Thầxuum n-tôxuum ng. Trong cámeia c đhvno ềdlxh n, chùhvjp a thờvhkd hai ngàtcja i, thìayle đhvno âwoln y làtcja chùhvjp a chímylc nh. Sau khi ngàtcja i hómylc a, xámeia c vẫbypw n còqxwd n. Năcwhm m 1407, bọpmft n Trưxfye ơuzmp ng Phụmtcs , Mộippy c-Thạmylc ch chiếynza m Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t mớebhf i đhvno em xámeia c nàtcja y đhvno ốebqy t đhvno i. Tưxfye ơuzmp ng truyềdlxh n chúvjmd ng phảxran i đhvno ốebqy t ba ngàtcja y mớebhf i chámeia y hếynza t.
Tàtcja i liệvfjz u
– Đmrvy VSKTT, Lýfrvo kỷosrj ,
– Sơuzmp n-tâwoln y tỉdlxh nh chímylc ,
– Hoàtcja ng-Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Bắxfye c-thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lụmtcs c,
– Đmrvy ạmylc i-Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc ,
– Đmrvy ồyrim ng-khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c,
Thiêccyj n-phúvjmd c tựhnix hay chùhvjp a Thầxuum y.
Đmrvy ạmylc i tưxfye mãhdsb Lýfrvo Thưxfye ờvhkd ng-Kiệvfjz t hỏfvey i chưxfye tưxfye ớebhf ng:
– Trưxfye ớebhf c đhvno âwoln y tôxuum i chỉdlxh đhvno ịbckf nh trấpfsg n tạmylc i phòqxwd ng tuyếynza n Nhưxfye -nguyệvfjz t làtcja Trấpfsg n Bắxfye c thưxfye ợdlxh ng tưxfye ớebhf ng quâwoln n Nguyễbvch n Căcwhm n vớebhf i phu nhâwoln n Vũgvdc Thanh-Thảxran o. Lựhnix c lưxfye ợdlxh ng gồyrim m hai hiệvfjz u Bổwrmg ng-thámeia nh củufme a Mai Cầxuum m, Phưxfye ơuzmp ng-Đmrvy ơuzmp n; hiệvfjz u Bảxran o-thắxfye ng củufme a Quámeia ch Y, Phưxfye ơuzmp ng-Tiêccyj n. Trấpfsg n Nhưxfye -nguyệvfjz t kỳcwhm nàtcja y coi nhưxfye làtcja nh ímylc t, dữvqij nhiềdlxh u. Nay tôxuum i muốebqy n chọpmft n lấpfsg y hai tưxfye ớebhf ng tìayle nh nguyệvfjz n. Vậbqst y ai cómylc thểpoey nhậbqst n trọpmft ng trámeia ch mộippy t đhvno i khôxuum ng vềdlxh nàtcja y?
Lậbqst p tứfqwt c chưxfye tưxfye ớebhf ng đhvno ềdlxh u dơuzmp tay tìayle nh nguyệvfjz n. Thưxfye ờvhkd ng-Kiệvfjz t khôxuum ng biếynza t giảxran i quyếynza t ra sao, ôxuum ng đhvno ưxfye a mắxfye t hỏfvey i ýfrvo kiếynza n Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u. Thámeia i-hậbqst u lạmylc i đhvno ưxfye a mắxfye t hỏfvey i côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj n-Ninh. Côxuum ng chúvjmd a cảxran m đhvno ộippy ng:
– Thếynza mớebhf i biếynza t anh linh thầxuum n vũgvdc củufme a tộippy c Việvfjz t ta mạmylc nh vôxuum cùhvjp ng. Trấpfsg n ởhkib Nhưxfye -nguyệvfjz t khôxuum ng cầxuum n tàtcja i trímylc , màtcja cầxuum n quyếynza t tâwoln m, can đhvno ảxran m. Xéddtl t trong chưxfye tưxfye ớebhf ng đhvno âwoln y, ai cũgvdc ng cómylc đhvno ầxuum y đhvno ủufme hai đhvno ứfqwt c tímylc nh đhvno ómylc . Thầxuum n xin Thámeia i-hậbqst u cho chưxfye tưxfye ớebhf ng rúvjmd t thăcwhm m. Ai trúvjmd ng thìayle đhvno ưxfye ợdlxh c lĩsyvh nh cámeia i vinh dựhnix nàtcja y.
Mai Cầxuum m, Quámeia ch Y đhvno ỏfvey mặhnix t lêccyj n cãhdsb i:
– Trưxfye ớebhf c đhvno âwoln y Đmrvy ạmylc i-tưxfye -mãhdsb đhvno ãhdsb chỉdlxh đhvno ịbckf nh hai chúvjmd ng thầxuum n rồyrim i, tạmylc i sao bâwoln y giờvhkd lạmylc i cho rúvjmd t thăcwhm m? Nhưxfye vậbqst y làtcja bấpfsg t côxuum ng. Chúvjmd ng thầxuum n khôxuum ng chịbckf u.
Mặhnix c hai tưxfye ớebhf ng cãhdsb i, cửgvdc tọpmft a nhấpfsg t đhvno ịbckf nh đhvno òqxwd i rúvjmd t thăcwhm m. Cuốebqy i cùhvjp ng hai đhvno ạmylc i sưxfye Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh đhvno ưxfye ợdlxh c cửgvdc ra chủufme trìayle cuộippy c tuyểpoey n chọpmft n nàtcja y. Tấpfsg t cảxran cómylc mưxfye ờvhkd i mộippy t tưxfye ớebhf ng thốebqy ng lĩsyvh nh mưxfye ờvhkd i mộippy t hiệvfjz u Thiêccyj n-tửgvdc binh, mộippy t tưxfye ớebhf ng thốebqy ng lĩsyvh nh kịbckf binh, mưxfye ờvhkd i tưxfye ớebhf ng thốebqy ng lĩsyvh nh cámeia c hiệvfjz u binh củufme a châwoln u-lộippy , bốebqy n đhvno ôxuum đhvno ốebqy c. Tổwrmg ng cộippy ng 26 tưxfye ớebhf ng.
Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh đhvno ểpoey 26 thăcwhm m vàtcja o trong cámeia i hộippy p, rồyrim i ngàtcja i nâwoln ng hộippy p lêccyj n ngang màtcja y khấpfsg n:
– Xin liệvfjz t tổwrmg 88 đhvno ờvhkd i vua Hùhvjp ng, vua An-Dưxfye ơuzmp ng cùhvjp ng chưxfye đhvno ạmylc i thầxuum n, vua Trưxfye ng cùhvjp ng 162 anh hùhvjp ng... xin anh linh liệvfjz t tổwrmg chọpmft n cho hai tưxfye ớebhf ng xứfqwt ng đhvno ámeia ng đhvno ểpoey trấpfsg n ởhkib phòqxwd ng tuyếynza n Nhưxfye -nguyệvfjz t.
Khấpfsg n xong ngàtcja i bảxran o ưxfye ng binh:
– Gọpmft i cho thầxuum y mộippy t chim ưxfye ng.
Ưlpvm ng binh rúvjmd t tùhvjp vàtcja ra thổwrmg i lêccyj n tu tu, lậbqst p tứfqwt c cómylc mộippy t chim ưxfye ng từxuum ngoàtcja i bay vàtcja o đhvno ậbqst u trêccyj n tay ngàtcja i. Ngàtcja i nómylc i:
– Trong hộippy p nàtcja y cómylc 26 thăcwhm m, thìayle 24 thăcwhm m trắxfye ng, còqxwd n hai thăcwhm m bầxuum n tăcwhm ng vẽxuum con rồyrim ng. Ai đhvno ưxfye ợdlxh c chim ưxfye ng rúvjmd t cho thăcwhm m cómylc con rồyrim ng, thìayle sẽxuum lĩsyvh nh vinh hạmylc nh trấpfsg n Nhưxfye -nguyệvfjz t.
Thếynza rồyrim i ngàtcja i chỉdlxh tay vàtcja o cámeia i hộippy p, chim ưxfye ng nhặhnix t thăcwhm m đhvno ưxfye a đhvno ếynza n tậbqst n tay cámeia c tưxfye ớebhf ng. Sau khi 26 tưxfye ớebhf ng nhậbqst n thăcwhm m rồyrim i, ngàtcja i hôxuum :
– Mởhkib thăcwhm m ra.
Chưxfye tưxfye ớebhf ng mởhkib thăcwhm m cùhvjp ng mộippy t lúvjmd c. Đmrvy úvjmd ng làtcja cómylc ngưxfye ờvhkd i màtcja cũgvdc ng tạmylc i trờvhkd i, hai tưxfye ớebhf ng Mai Cầxuum m, Quámeia ch Y trúvjmd ng thăcwhm m cómylc con rồyrim ng. Hai tưxfye ớebhf ng chắxfye p tay hưxfye ớebhf ng lêccyj n trờvhkd i:
– Đmrvy a tạmylc Quốebqy c-tổwrmg , Quốebqy c-mẫbypw u đhvno ãhdsb chọpmft n chúvjmd ng con.
Chưxfye tưxfye ớebhf ng đhvno ềdlxh u đhvno ưxfye a lờvhkd i chúvjmd c tụmtcs ng hai tưxfye ớebhf ng.
Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u tớebhf i bêccyj n hai tưxfye ớebhf ng, ngàtcja i nắxfye m lấpfsg y vai hai tưxfye ớebhf ng, trong khi nưxfye ớebhf c mắxfye t chảxran y xuốebqy ng đhvno ôxuum i gòqxwd mámeia :
– Chịbckf biếynza t chímylc nh khímylc chưxfye tưxfye ớebhf ng hàtcja o hùhvjp ng vôxuum tậbqst n. Chịbckf cũgvdc ng biếynza t hai em do liệvfjz t tổwrmg chọpmft n. Nay hai em đhvno ưxfye ợdlxh c tậbqst n trung bámeia o quốebqy c, chịbckf mừxuum ng cho hai em. Nhưxfye ng nàtcja y, hai em đhvno ãhdsb nghĩsyvh kỹhyju chưxfye a?
Hai tưxfye ớebhf ng quỳcwhm gốebqy i rậbqst p đhvno ầxuum u xuốebqy ng đhvno ấpfsg t:
– Chúvjmd ng em làtcja nhữvqij ng trẻujtq mồyrim côxuum i, lang thang vôxuum sởhkib bấpfsg t chímylc , đhvno ưxfye ợdlxh c hậbqst u thưxfye ơuzmp ng yêccyj u nhưxfye con. Hậbqst u nuôxuum i dạmylc y bọpmft n em, gâwoln y dựhnix ng hạmylc nh phúvjmd c sựhnix nghiệvfjz p cho bọpmft n em. Nay hậbqst u thấpfsg y bọpmft n em sắxfye p chếynza t, màtcja lòqxwd ng khôxuum ng nỡrbtb . Nhưxfye ng hậbqst u ơuzmp i! Con ngưxfye ờvhkd i ta ai cũgvdc ng phảxran i chếynza t, khôxuum ng chếynza t bằfqwt ng cámeia ch nàtcja y, thìayle cũgvdc ng chếynza t bằfqwt ng cámeia ch kia. Nay chúvjmd ng em đhvno ưxfye ợdlxh c chọpmft n cámeia i chếynza t vinh dựhnix nhấpfsg t, thìayle thựhnix c làtcja trờvhkd i cho bọpmft n em. Hậbqst u cứfqwt đhvno ểpoey cho cámeia c em ra đhvno i.
Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u bảxran o Mai Cầxuum m, Quámeia ch Y:
– Hai em xòqxwd e bàtcja n tay ra nàtcja o!
Hai tưxfye ớebhf ng xòqxwd e bàtcja n tay ra trưxfye ớebhf c mặhnix t hậbqst u. Ngàtcja i nắxfye m lấpfsg y bàtcja n tay hai tưxfye ớebhf ng, đhvno ưxfye a lêccyj n miệvfjz ng cắxfye n sẽxuum mộippy t cámeia i:
– Hồyrim i gặhnix p cámeia c em ởhkib hồyrim Tâwoln y, chịbckf đhvno ãhdsb cắxfye n bàtcja n tay cámeia c em, đhvno ểpoey sau nàtcja y đhvno i đhvno âwoln u, cámeia c em cũgvdc ng khôxuum ng quêccyj n chịbckf . Bâwoln y giờvhkd chịbckf lạmylc i cắxfye n nữvqij a, đhvno ểpoey khôxuum ng bao giờvhkd chịbckf em ta quêccyj n nhau.
Thưxfye ờvhkd ng-Kiệvfjz t đhvno ứfqwt ng lêccyj tómylc m tắxfye t:
– Tôxuum i xin nhắxfye c lạmylc i năcwhm m đhvno iềdlxh u.
Trong phòqxwd ng im phăcwhm ng phắxfye c.
– Mộippy t làtcja , chưxfye a biếynza t ngàtcja y mưxfye ờvhkd i chímylc n thámeia ng giêccyj ng, giờvhkd Thìayle n, quâwoln n Tốebqy ng sẽxuum vưxfye ợdlxh t biêccyj n đhvno ámeia nh xốebqy ng Thăcwhm ng-long hay khôxuum ng? Nhưxfye ng tôxuum i biếynza t chắxfye c rằfqwt ng chúvjmd ng phảxran i tiếynza n quâwoln n cho nhanh, vìayle sang thámeia ng ba, trờvhkd i bắxfye t đhvno ầxuum u nómylc ng, màtcja chưxfye a chiếynza m đhvno ưxfye ợdlxh c Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, thìayle chúvjmd ng phảxran i lui quâwoln n, nếynza u khôxuum ng thìayle bộippy , kịbckf binh sẽxuum bệvfjz nh màtcja chếynza t hếynza t. Bằfqwt ng lui quâwoln n thìayle bọpmft n Quámeia ch Quỳcwhm , Triệvfjz u Tiếynza t sẽxuum bịbckf xửgvdc trảxran m. Chủufme tâwoln m củufme a chúvjmd ng làtcja phámeia vỡrbtb Nhưxfye -nguyệvfjz t, rồyrim i dùhvjp ng kịbckf binh tiếynza n khẩfrvo n cấpfsg p vềdlxh Thăcwhm ng-long, bộippy binh tiếynza n sau. Quâwoln n tâwoln n-đhvno ằfqwt ng-hảxran i sẽxuum đhvno ámeia nh chiếynza m cámeia c xãhdsb ấpfsg p đhvno ểpoey kiếynza m lưxfye ơuzmp ng, dâwoln n phu.
Ônmip ng chỉdlxh vàtcja o tưxfye ớebhf ng Nguyễbvch n Căcwhm n:
– Tổwrmg ng trấpfsg n tạmylc i Nhưxfye -nguyệvfjz t làtcja Trấpfsg n-Bắxfye c thưxfye ợdlxh ng tưxfye ớebhf ng quâwoln n Tảxran n-viêccyj n hầxuum u Nguyễbvch n Căcwhm n. Lựhnix c lưxfye ợdlxh ng thốebqy ng thuộippy c gồyrim m cómylc hai hiệvfjz u Thiêccyj n-tửgvdc binh Bổwrmg ng-thámeia nh, Bảxran o-thắxfye ng, mưxfye ờvhkd i dàtcja n Thầxuum n-nỏfvey , mộippy t hiệvfjz u thúvjmd binh gồyrim m sámeia u sưxfye Phong, Tưxfye ợdlxh ng, Ưlpvm ng, Hổwrmg , Bámeia o, Ngao. Vềdlxh cao thủufme gồyrim m bốebqy n đhvno ạmylc i sưxfye Viêccyj n Căcwhm n, Viêccyj n Mộippy c, Viêccyj n Chi, Viêccyj n Diệvfjz p chùhvjp a Bámeia o-âwoln n; Hùhvjp ng Nhâwoln n, Hùhvjp ng Nghĩsyvh a, Hùhvjp ng Lễbvch , Âtvmb u Hoàtcja ng, Âtvmb u Thanh, Âtvmb u Huyềdlxh n. Đmrvy ặhnix c biệvfjz t còqxwd n nghìayle n đhvno ệvfjz tửgvdc củufme a trưxfye ờvhkd ng Long-thàtcja nh ẩfrvo n-sĩsyvh Tôxuum n Đmrvy ảxran n, do phu nhâwoln n Vũgvdc Thanh-Thảxran o chỉdlxh huy.
Ônmip ng chỉdlxh vàtcja o côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj n-Ninh:
– Kếynza tiếynza p Nhưxfye -nguyệvfjz t làtcja vòqxwd ng đhvno ai bảxran o vệvfjz Thăcwhm ng-long, do côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj n-Ninh chỉdlxh huy. Lựhnix c lưxfye ợdlxh ng trựhnix c thuộippy c cómylc hiệvfjz u Thiêccyj n-tửgvdc binh Ngựhnix -long, kịbckf -binh, hiệvfjz u binh đhvno ịbckf a phưxfye ơuzmp ng Hồyrim ng-châwoln u trấpfsg n ởhkib Cổwrmg -phámeia p; hiệvfjz u Thiêccyj n-tửgvdc binh Quảxran ng-thámeia nh, hiệvfjz u binh đhvno ịbckf a phưxfye ơuzmp ng Sơuzmp n-Nam phâwoln n támeia n vàtcja o cámeia c xãhdsb cùhvjp ng hoàtcja ng nam đhvno ámeia nh vàtcja o hôxuum ng đhvno ịbckf ch. Yểpoey m trợdlxh cho Cổwrmg -phámeia p còqxwd n cómylc mưxfye ờvhkd i dàtcja n Thầxuum n-nỏfvey , sámeia u sưxfye thúvjmd , mộippy t nghìayle n đhvno ệvfjz tửgvdc phámeia i Tảxran n-viêccyj n.
Cámeia c tưxfye ớebhf ng im lặhnix ng, dùhvjp khôxuum ng phảxran i lệvfjz nh củufme a mìayle nh cũgvdc ng phảxran i nghe cho rõbckf , đhvno ểpoey còqxwd n biếynza t màtcja phốebqy i hợdlxh p.
– Hai làtcja , mặhnix t Phúvjmd -lưxfye ơuzmp ng, Nham-biềdlxh n. Ởtyue đhvno âwoln y Tốebqy ng chỉdlxh hưxfye trưxfye ơuzmp ng thanh thếynza . Ta nhâwoln n đhvno ómylc dùhvjp ng toàtcja n lựhnix c đhvno ámeia nh chúvjmd ng. Mặhnix t Phúvjmd -lưxfye ơuzmp ng do phòqxwd mãhdsb Hoàtcja ng Kiệvfjz n, côxuum ng chúvjmd a Đmrvy ộippy ng-Thiêccyj n trấpfsg n giữvqij . Lựhnix c lưxfye ợdlxh ng trựhnix c thuộippy c cómylc hai hiệvfjz u Thiêccyj n-tửgvdc binh Vũgvdc -thắxfye ng, Bổwrmg ng-nhậbqst t; 10 dàtcja n Thầxuum n-nỏfvey , sámeia u sưxfye thúvjmd binh; tăcwhm ng việvfjz n thêccyj m bốebqy n cao thủufme Hùhvjp ng Trímylc , Hùhvjp ng Tímylc n, Âtvmb u Lam, Âtvmb u Hồyrim ng; mộippy t ngàtcja n cao thủufme phámeia i Tiêccyj u-sơuzmp n. Bằfqwt ng mọpmft i giámeia phảxran i giữvqij vữvqij ng mặhnix t nàtcja y, nếynza u nhưxfye vìayle lýfrvo do gìayle đhvno ểpoey Tốebqy ng phámeia vỡrbtb phòqxwd ng tuyếynza n Phúvjmd -lưxfye ơuzmp ng, thìayle Thăcwhm ng-long lâwoln m nguy, bởhkib i phímylc a sau khôxuum ng còqxwd n lựhnix c lưxfye ợdlxh ng nàtcja o nữvqij a.
Côxuum ng chúvjmd a Đmrvy ộippy ng Thiêccyj n chỉdlxh vàtcja o phòqxwd mãhdsb Hoàtcja ng Kiệvfjz n; Lýfrvo Đmrvy oan, Trầxuum n Ngọpmft c-Liêccyj n; Lýfrvo Tứfqwt , Mai Tứfqwt ; Trầxuum n Di, Phưxfye ơuzmp ng Lýfrvo :
– Đmrvy ạmylc i huynh đhvno ừxuum ng lo. Tốebqy ng chỉdlxh cómylc thểpoey vưxfye ợdlxh t Phúvjmd -lưxfye ơuzmp ng, khi tấpfsg t cảxran chúvjmd ng em bịbckf tan thâwoln y màtcja thôxuum i.
Chưxfye tưxfye ớebhf ng vỗiekv tay.
– Ba làtcja mặhnix t Nham-biềdlxh n. Mặhnix t nàtcja y củufme a Tốebqy ng làtcja hưxfye . Còqxwd n ta, thìayle ta đhvno ámeia nh nhưxfye séddtl t nổwrmg , diệvfjz t cámeia c đhvno ạmylc o binh Tốebqy ng ởhkib Nham-biềdlxh n, rồyrim i tiếynza n vềdlxh Nhưxfye -nguyệvfjz t. Mặhnix t nàtcja y do Trung-Thàtcja nh vưxfye ơuzmp ng, Tímylc n-Nghĩsyvh a vưxfye ơuzmp ng tổwrmg ng chỉdlxh huy. Lựhnix c lưxfye ợdlxh ng thốebqy ng thuộippy c gồyrim m năcwhm m hiệvfjz u Thiêccyj n-tửgvdc binh Đmrvy ằfqwt ng-hảxran i, Long-dựhnix c, Hùhvjp ng-lưxfye ợdlxh c, Vạmylc n-tiệvfjz p, Thầxuum n-đhvno iệvfjz n; đhvno ộippy i Thầxuum n-tiễbvch n Long-biêccyj n, đhvno ộippy i Giao-long Tâwoln y-hồyrim ; mộippy t nghìayle n võbckf sĩsyvh phámeia i Đmrvy ôxuum ng-a; hạmylc m đhvno ộippy i Thầxuum n-phùhvjp .
Trung-Thàtcja nh, Tímylc n-Nghĩsyvh a cùhvjp ng chưxfye tưxfye ớebhf ng đhvno ứfqwt ng dậbqst y nhậbqst n lệvfjz nh.
– Bốebqy n làtcja , Khu-mậbqst t việvfjz n sẽxuum dùhvjp ng chim ưxfye ng đhvno em lệvfjz nh cho phòqxwd mãhdsb Thâwoln n Cảxran nh-Long, côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj m-Thàtcja nh đhvno em quâwoln n vưxfye ợdlxh t biêccyj n đhvno ámeia nh sang Vĩsyvh nh-bìayle nh, Tâwoln y-bìayle nh, Lộippy c-châwoln u đhvno ểpoey dọpmft a Tốebqy ng. Côxuum ng chúvjmd a Côxuum i-sơuzmp n, phòqxwd mãhdsb Tôxuum n Mạmylc nh đhvno ámeia nh chiếynza m Quyếynza t-lýfrvo ; Quámeia n-quâwoln n thưxfye ợdlxh ng tưxfye ớebhf ng quâwoln n Đmrvy inh Hoàtcja ng-Nghi sẽxuum đhvno ámeia nh Chi-lăcwhm ng, cắxfye t đhvno ưxfye ờvhkd ng lui quâwoln n tiếynza p tếynza lưxfye ơuzmp ng thảxran o củufme a Tốebqy ng.
– Năcwhm m làtcja đhvno ộippy i côxuum ng támeia c đhvno ặhnix c biệvfjz t, do quan Thámeia i-phómylc Quámeia ch Sĩsyvh -An chỉdlxh huy vớebhf i đhvno ộippy i cao thủufme trưxfye ờvhkd ng Thámeia i-hàtcja dàtcja n ra từxuum Phúvjmd -lưxfye ơuzmp ng tớebhf i Nhưxfye -nguyệvfjz t, Nham-biềdlxh n, ngàtcja y đhvno êccyj m dùhvjp ng loa đhvno ọpmft c bộippy Thiêccyj n-thưxfye nghịbckf chếynza thờvhkd i Tốebqy ng Nhâwoln n-tôxuum ng cho binh tưxfye ớebhf ng giặhnix c nghe. Khôxuum ng biếynza t quan Thámeia i-phómylc cómylc đhvno iềdlxh u gìayle thắxfye c mắxfye c khôxuum ng?
Quámeia ch Sĩsyvh -An làtcja quan văcwhm n, bâwoln y giờvhkd đhvno ưxfye ợdlxh c lệvfjz nh ra trậbqst n, ôxuum ng vui mừxuum ng chi siếynza t kểpoey :
– Đmrvy ạmylc i-tưxfye -mãhdsb cómylc nhãhdsb ýfrvo cho tôxuum i ra trậbqst n, thựhnix c thâwoln m cảxran m vôxuum cùhvjp ng. Tôxuum i cómylc đhvno ềdlxh nghịbckf nàtcja y: Nhiềdlxh u ngưxfye ờvhkd i trong chúvjmd ng ta biếynza t nómylc i tiếynza ng Hoa, nhưxfye ng nómylc i tiếynza ng Hoa Biệvfjz n-kinh thìayle ímylc t ai nómylc i trôxuum i chảxran y văcwhm n chưxfye ơuzmp ng. Tôxuum i từxuum ng đhvno i sứfqwt , đhvno ãhdsb họpmft c nómylc i tiếynza ng Biệvfjz n-kinh, nhưxfye ng nộippy i lựhnix c khôxuum ng làtcja m bao đhvno ểpoey cómylc thểpoey phámeia t thanh vưxfye ợdlxh t sôxuum ng đhvno ếynza n trạmylc i Tốebqy ng. Ởtyue đhvno âwoln y, ta cómylc ba vịbckf , khôxuum ng nhữvqij ng võbckf côxuum ng cao cưxfye ờvhkd ng, nộippy i lựhnix c xung mãhdsb n, màtcja văcwhm n chưxfye ơuzmp ng quámeia n thếynza , nómylc i tiếynza ng Biệvfjz n-kinh nhưxfye ngưxfye ờvhkd i Tốebqy ng. Xin Đmrvy ạmylc i-tưxfye -mãhdsb mờvhkd i ba vịbckf ấpfsg y cùhvjp ng làtcja m vớebhf i tôxuum i thìayle hay biếynza t bao.
Mọpmft i ngưxfye ờvhkd i cùhvjp ng đhvno ổwrmg dồyrim n mắxfye t nhìayle n Côxuum i-sơuzmp n tam anh. Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u biếynza t Thưxfye ờvhkd ng-Kiệvfjz t làtcja sưxfye đhvno iệvfjz t, nêccyj n khôxuum ng dámeia m sai ba đhvno ạmylc i sưxfye bámeia . Hậbqst u đhvno ịbckf nh lêccyj n tiếynza ng, thìayle Phụmtcs -Quốebqy c đhvno ãhdsb nómylc i:
– Quan Thámeia i-phómylc đhvno ãhdsb cómylc ýfrvo kiếynza n ấpfsg y, thìayle chúvjmd ng tôxuum i đhvno âwoln u dámeia m từxuum . Đmrvy ưxfye ợdlxh c! Vậbqst y thếynza nàtcja y, chúvjmd ng tôxuum i dẫbypw n đhvno ệvfjz tửgvdc , trưxfye ờvhkd ng Thámeia i-hàtcja đhvno i phámeia t thanh. Còqxwd n quan Thámeia i-phómylc thìayle nghiêccyj n cứfqwt u, rồyrim i viếynza t ra bảxran n văcwhm n, đhvno ểpoey chúvjmd ng tôxuum i phámeia t thanh cho thốebqy ng nhấpfsg t.
Buổwrmg i hộippy i chấpfsg m dứfqwt t.
Tếynza t Đmrvy inh-Tỵimlv năcwhm m nay trêccyj n khắxfye p đhvno ấpfsg t nưxfye ớebhf c Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, gầxuum n nhưxfye dâwoln n chúvjmd ng khôxuum ng còqxwd n tâwoln m trímylc nghĩsyvh đhvno ếynza n ăcwhm n uốebqy ng, vui mừxuum ng, vìayle cámeia i tin 40 vạmylc n quâwoln n Tốebqy ng, 60 vạmylc n bảxran o binh, dâwoln n phu đhvno ãhdsb tràtcja n đhvno ếynza n Bắxfye c sôxuum ng Nhưxfye -nguyệvfjz t. Chúvjmd ng nhưxfye đhvno àtcja n hổwrmg đhvno ómylc i, đhvno ang rìayle nh rậbqst p, chờvhkd dịbckf p thuậbqst n tiệvfjz n làtcja nhảxran y xuốebqy ng ăcwhm n thịbckf t dâwoln n Thăcwhm ng-long.
Nhưxfye ng trưxfye a mùhvjp ng mộippy t, mõbckf khắxfye p nơuzmp i cùhvjp ng rao rằfqwt ng: Trung-Thàtcja nh vưxfye ơuzmp ng, Tímylc n-Nghĩsyvh a vưxfye ơuzmp ng đhvno ãhdsb đhvno ộippy t kímylc ch quâwoln n Tốebqy ng giữvqij a đhvno êccyj m giao thừxuum a. Giặhnix c chếynza t đhvno ếynza n hơuzmp n sámeia u vạmylc n. Sau đhvno ómylc , khắxfye p cámeia c trấpfsg n, cámeia c huyệvfjz n, cámeia c làtcja ng... cámeia c thầxuum y đhvno ồyrim kểpoey truyệvfjz n cho dâwoln n chúvjmd ng nghe vềdlxh chi tiếynza t trậbqst n đhvno ámeia nh. Trong quâwoln n, thìayle cámeia c vịbckf sưxfye trưxfye ởhkib ng, đhvno ạmylc o trưxfye ởhkib ng tậbqst p họpmft p quâwoln n sĩsyvh lạmylc i kểpoey cho họpmft nghe.
Dâwoln n chúvjmd ng bớebhf t lo sợdlxh , ngưxfye ờvhkd i ngưxfye ờvhkd i hăcwhm m hởhkib lo phòqxwd ng bịbckf giữvqij làtcja ng khi giặhnix c tớebhf i.
Ngay đhvno êccyj m mùhvjp ng mộippy t, sang ngàtcja y mùhvjp ng hai, mõbckf lạmylc i rao mộippy t tin lạmylc lùhvjp ng vôxuum cùhvjp ng:
« Hai đhvno ạmylc i bồyrim támeia t Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh trong khi vâwoln n Trung-thổwrmg đhvno ãhdsb trịbckf bệvfjz nh, trừxuum tàtcja trong thàtcja nh Biệvfjz n-kinh. Vua Tốebqy ng cúvjmd ng dàtcja ng mộippy t kho đhvno ồyrim ng. Đmrvy âwoln y khôxuum ng phảxran i đhvno ồyrim ng bìayle nh thưxfye ờvhkd ng, màtcja làtcja tinh hoa linh khímylc Trung-thổwrmg kếynza t tinh màtcja thàtcja nh. Hai ngàtcja i đhvno ãhdsb dùhvjp ng đhvno ồyrim ng đhvno ómylc đhvno ểpoey đhvno úvjmd c: Nam thiêccyj n tứfqwt khímylc . Tứfqwt khímylc gồyrim m mộippy t tưxfye ợdlxh ng Phậbqst t cao hai trưxfye ợdlxh ng, mộippy t cámeia i vạmylc c nặhnix ng ba vạmylc n câwoln n, mộippy t cámeia i chuôxuum ng ngâwoln n thiêccyj n, vàtcja đhvno ỉdlxh nh thámeia p Bámeia o-thiêccyj n. Vớebhf i Nam thiêccyj n tứfqwt đhvno ạmylc i thầxuum n khímylc , thìayle chưxfye thiêccyj n, chưxfye bồyrim támeia t, chưxfye thầxuum n sẽxuum giámeia ng hạmylc đhvno ámeia nh tan giặhnix c Tốebqy ng. Dâwoln n chúvjmd ng muốebqy n biếynza t rõbckf chi tiếynza t hãhdsb y đhvno ếynza n cámeia c quámeia n tràtcja , cámeia c trưxfye ờvhkd ng họpmft c màtcja nghe thầxuum y đhvno ồyrim kểpoey rõbckf ngọpmft n nguồyrim n ».
Dâwoln n chúvjmd ng lạmylc i àtcja o àtcja o đhvno ếynza n cámeia c trưxfye ờvhkd ng, cámeia c quámeia n tràtcja nghe thấpfsg y đhvno ồyrim kểpoey truyệvfjz n. Trong quâwoln n, thìayle cámeia c cấpfsg p chỉdlxh huy họpmft p tưxfye ớebhf ng sĩsyvh đhvno ểpoey giảxran ng giảxran i. Thếynza làtcja khắxfye p Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, chỗiekv nàtcja o cũgvdc ng nghe nómylc i vềdlxh Nam thiêccyj n tứfqwt đhvno ạmylc i thầxuum n khímylc .
Tạmylc i rừxuum ng Bắxfye c-biêccyj n, nơuzmp i éddtl m quâwoln n củufme a hiệvfjz u binh Quảxran ng-vũgvdc ởhkib trong rừxuum ng Bắxfye c-biêccyj n.
Từxuum hôxuum m đhvno ưxfye ợdlxh c chỉdlxh dụmtcs củufme a Linh-Nhâwoln n hoàtcja ng thámeia i hậbqst u truyềdlxh n rúvjmd t quâwoln n vàtcja o ẩfrvo n trong rừxuum ng, chờvhkd khi cómylc lệvfjz nh, sẽxuum đhvno ámeia nh vàtcja o hậbqst u quâwoln n đhvno ịbckf ch đhvno ếynza n giờvhkd ; Phòqxwd mãhdsb Thâwoln n Cảxran nh-Long, côxuum ng chúvjmd a Thiêccyj n-Thàtcja nh; phòqxwd mãhdsb Tôxuum n Mạmylc nh, côxuum ng chúvjmd a Côxuum i-sơuzmp n; Quámeia n-quâwoln n thưxfye ợdlxh ng tưxfye ớebhf ng quâwoln n Đmrvy inh Hoàtcja ng-Nghi, quậbqst n chúvjmd a Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh; đhvno ôxuum thốebqy ng Lýfrvo Tam vàtcja phu nhâwoln n... phâwoln n támeia n quâwoln n ra thàtcja nh từxuum ng tốebqy t (100 ngưxfye ờvhkd i), rồyrim i cho ẩfrvo n vàtcja o cámeia c trang đhvno ộippy ng Bắxfye c-biêccyj n chờvhkd lệvfjz nh.
Lúvjmd c đhvno ưxfye ợdlxh c lệvfjz nh rúvjmd t quâwoln n vàtcja o rừxuum ng, Đmrvy inh Hoàtcja ng-Nghi bàtcja n vớebhf i Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh, Chang-Lan rằfqwt ng: Vi Thủufme -An hàtcja ng Tốebqy ng thựhnix c, nhưxfye ng nay y chếynza t rồyrim i, màtcja mấpfsg y chụmtcs c trang đhvno ộippy ng thốebqy ng thuộippy c y thìayle bấpfsg t mãhdsb n vìayle Tốebqy ng bắxfye t dâwoln n phu, thu lưxfye ơuzmp ng, nêccyj n vẫbypw n anh hùhvjp ng mộippy t cõbckf i. Chúvjmd ng ta cửgvdc sứfqwt giảxran tớebhf i liêccyj n lạmylc c vớebhf i họpmft , giúvjmd p đhvno ỡrbtb , bảxran o vệvfjz họpmft ; nhưxfye vậbqst y ta vừxuum a đhvno ưxfye ợdlxh c dâwoln n, vừxuum a cómylc lưxfye ơuzmp ng thựhnix c nuôxuum i quâwoln n.
Thếynza làtcja hầxuum u thìayle lưxfye u đhvno ộippy ng nay đhvno âwoln y, mai đhvno ómylc , trong khi Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh hoạmylc t đhvno ộippy ng ởhkib phímylc a Đmrvy ôxuum ng, Chang-Lan hoạmylc t đhvno ộippy ng ởhkib phímylc a Tâwoln y-Bắxfye c, vợdlxh chồyrim ng Lýfrvo Tam hoạmylc t đhvno ộippy ng ởhkib vùhvjp ng Chi-lăcwhm ng.
Tuy ẩfrvo n ởhkib cámeia c trang đhvno ộippy ng trong rừxuum ng, nhưxfye ng tếynza t Đmrvy inh-Tỵimlv , Hoàtcja ng-Nghi cũgvdc ng cho binh, tưxfye ớebhf ng ăcwhm n tếynza t rấpfsg t đhvno ầxuum y đhvno ủufme . Sámeia ng mùhvjp ng hai, quâwoln n bámeia o rằfqwt ng cómylc cốebqy nhâwoln n từxuum Thăcwhm ng-long lêccyj n thăcwhm m. Hầxuum u vộippy i ra đhvno ómylc n, thìayle ra sưxfye Viêccyj n-Căcwhm n ởhkib chùhvjp a Bámeia o-âwoln n. Cốebqy nhâwoln n gặhnix p nhau, hầxuum u quêccyj n cảxran lễbvch nghi, chạmylc y ra ôxuum m lấpfsg y sưxfye :
– Sưxfye huynh! Sưxfye phụmtcs vẫbypw n thưxfye ờvhkd ng an lạmylc c chứfqwt ? Sưxfye bámeia Mộippy c-tồyrim n vẫbypw n mạmylc nh khoẻujtq chứfqwt ? Làtcja ng Siêccyj u-loạmylc i ta vẫbypw n an ninh chứfqwt ?
– Tấpfsg t cảxran đhvno ềdlxh u đhvno ưxfye ợdlxh c Phậbqst t-tổwrmg hộippy trìayle vôxuum sựhnix . Sưxfye bámeia sai sưxfye huynh lêccyj n gặhnix p hầxuum u cómylc truyệvfjz n khẩfrvo n.
Đmrvy ốebqy i vớebhf i bọpmft n mãhdsb i quốebqy c cầxuum u vinh, bọpmft n tham quan ámeia c bámeia , thìayle Mộippy c-tồyrim n hòqxwd a thưxfye ợdlxh ng cựhnix c kỳcwhm nghiêccyj m khắxfye c. Nhưxfye ng đhvno ốebqy i vớebhf i đhvno ệvfjz tửgvdc , thìayle ngàtcja i lạmylc i cựhnix c kỳcwhm ôxuum n nhu, yêccyj u thưxfye ơuzmp ng. Trong Long-biêccyj n ngũgvdc hùhvjp ng, ngàtcja i thưxfye ơuzmp ng Hoàtcja ng-Nghi nhấpfsg t. Nêccyj n nay nghe thấpfsg y sứfqwt giảxran củufme a ngàtcja i lêccyj n truyềdlxh n lệvfjz nh, hầxuum u vộippy i ngồyrim i ngay ngắxfye n lạmylc i:
– Sưxfye bámeia truyềdlxh n cho đhvno ệvfjz phảxran i làtcja m gìayle đhvno âwoln y?
Viêccyj n Căcwhm n ghéddtl miệvfjz ng vàtcja o tai Hoàtcja ng-Nghi thuậbqst t mộippy t lúvjmd c. Hoàtcja ng-Nghi gậbqst t đhvno ầxuum u tỏfvey ýfrvo hiểpoey u. Ngay chiềdlxh u hôxuum m đhvno ómylc , hầxuum u tậbqst p trung binh tưxfye ớebhf ng lạmylc i cho Viêccyj n-Căcwhm n tưxfye ờvhkd ng thuậbqst t tìayle nh hìayle nh miềdlxh n xuôxuum i.
Sau khi tưxfye ờvhkd ng thuậbqst t hai đhvno ềdlxh tàtcja i lớebhf n:
– Mộippy t làtcja trậbqst n đhvno ộippy t kímylc ch đhvno êccyj m Giao-thừxuum a củufme a Trung-Thàtcja nh, Tímylc n-Nghĩsyvh a nhịbckf vưxfye ơuzmp ng.
– Hai làtcja vua Đmrvy ưxfye ờvhkd ng sai Cao Biềdlxh n sang Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t yểpoey m hếynza t cámeia c thếynza đhvno ấpfsg t linh, lấpfsg y tấpfsg t cảxran tinh hoa linh khímylc bỏfvey vàtcja o bụmtcs ng ba mưxfye ơuzmp i sámeia u con trâwoln u vàtcja ng đhvno em vềdlxh giam núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n. Đmrvy ếynza n đhvno ờvhkd i vua Tốebqy ng Thámeia i-tôxuum ng, vìayle thấpfsg t trậbqst n nêccyj n sai đhvno àtcja o trâwoln u mang vềdlxh yểpoey m ởhkib trong Hoàtcja ng-cung, hy vọpmft ng tuyệvfjz t hếynza t linh khímylc Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Trong dịbckf p hai thámeia nh tăcwhm ng Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh vâwoln n du Trung-thổwrmg , trừxuum tàtcja tạmylc i Hoàtcja ng-cung Tốebqy ng, đhvno ưxfye ợdlxh c nhàtcja vua cúvjmd ng dàtcja ng đhvno ồyrim ng đhvno en. Hai ngàtcja i làtcja m phéddtl p lấpfsg y hếynza t mộippy t kho đhvno ồyrim ng đhvno em vềdlxh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Nhâwoln n đhvno ómylc hai ngàtcja i đhvno oạmylc t ba mưxfye ơuzmp i sámeia u con trâwoln u chứfqwt a tinh hoa anh linh tộippy c Việvfjz t, rồyrim i đhvno em vềdlxh đhvno ặhnix t vàtcja o chỗiekv cũgvdc . Hiệvfjz n linh khímylc Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ang sámeia ng rựhnix c trờvhkd i Nam.
Hôxuum m sau sưxfye Viêccyj n-Căcwhm n thuậbqst t việvfjz c hai thámeia nh tăcwhm ng đhvno em đhvno ồyrim ng đhvno en vềdlxh đhvno úvjmd c bốebqy n bảxran o khímylc củufme a Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t:
Thầxuum n khímylc thứfqwt nhấpfsg t
« Thầxuum n khímylc thứfqwt nhấpfsg t màtcja ngàtcja i đhvno úvjmd c làtcja đhvno ỉdlxh nh thámeia p Đmrvy ạmylc i-thắxfye ng Bámeia o-thiêccyj n. Thámeia p nằfqwt m trong khuôxuum n viêccyj n chùhvjp a Sùhvjp ng-khámeia nh Bámeia o-thiêccyj n. Chùhvjp a Sùhvjp ng-khámeia nh Bámeia o-thiêccyj n dựhnix ng vàtcja o thámeia ng tưxfye , năcwhm m Bímylc nh-Thâwoln n, nhằfqwt m niêccyj n hiệvfjz u Long-thụmtcs y Thámeia i-bìayle nh thứfqwt ba đhvno ờvhkd i đhvno ứfqwt c Thámeia nh-tôxuum ng (1056). Sởhkib dĩsyvh chùhvjp a cómylc têccyj n Bámeia o-thiêccyj n, vìayle ngàtcja y lễbvch Thưxfye ợdlxh ng-nguyêccyj n, tứfqwt c rằfqwt m thámeia ng giêccyj ng năcwhm m ấpfsg y, vua xa giámeia ra hồyrim Tâwoln y xem cámeia . Khi đhvno ếynza n bờvhkd đhvno êccyj , thìayle gặhnix p mộippy t ngưxfye ờvhkd i trang phụmtcs c nhưxfye thằfqwt ng đhvno iêccyj n, mắxfye ng vua rằfqwt ng: Nhàtcja vua làtcja m chúvjmd a trờvhkd i Nam, sao khôxuum ng tu đhvno ứfqwt c, sửgvdc a sang chímylc nh sựhnix , màtcja lạmylc i rong chơuzmp i? Nhưxfye vậbqst y làtcja làtcja m gưxfye ơuzmp ng xấpfsg u khiếynza n cho bọpmft n quan lạmylc i tham ôxuum , hàtcja hiếynza p dâwoln n chúvjmd ng. Ta làtcja thầxuum n, đhvno ưxfye ợdlxh c thưxfye ợdlxh ng đhvno ếynza sai xuốebqy ng giữvqij việvfjz c mưxfye a nắxfye ng vùhvjp ng nàtcja y. Nay thấpfsg y dâwoln n khổwrmg , nêccyj n hiệvfjz n ra bámeia o cho vua hay. Lậbqst p tứfqwt c đhvno ứfqwt c Thámeia nh-tôxuum ng bỏfvey cuộippy c đhvno i chơuzmp i, trởhkib vềdlxh giảxran m yếynza n tiệvfjz c, giảxran m chi tiêccyj u nộippy i cung, cámeia ch chứfqwt c bọpmft n tham quan, sai làtcja m chùhvjp a đhvno ểpoey tạmylc ơuzmp n trờvhkd i. Chùhvjp a mang têccyj n Sùhvjp ng-khámeia nh Bámeia o-thiêccyj n làtcja tímylc ch đhvno ómylc . Nơuzmp i tọpmft a lạmylc c chùhvjp a, đhvno ưxfye ợdlxh c mang têccyj n phưxfye ờvhkd ng Bámeia o-thiêccyj n, thuộippy c thôxuum n Tiêccyj n-thịbckf , huyệvfjz n Thọpmft -xưxfye ơuzmp ng, Thăcwhm ng-long.
Năcwhm m sau, Đmrvy inh-Dậbqst u, niêccyj n hiệvfjz u Long-thụmtcs y Thámeia i-bìayle nh thứfqwt tưxfye (1057) đhvno ứfqwt c Thámeia nh-tôxuum ng lạmylc i cho dựhnix ng thámeia p ởhkib trong sâwoln n chùhvjp a. Thámeia p cao hai mưxfye ơuzmp i trưxfye ợdlxh ng (40 méddtl t), gồyrim m 12 tầxuum ng. Nay hai thámeia nh tăcwhm ng lấpfsg y đhvno ồyrim ng đhvno en, làtcja tinh hoa linh khímylc núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n bêccyj n Trung-nguyêccyj n đhvno úvjmd c cámeia i đhvno ỉdlxh nh thámeia p. Từxuum khi đhvno ỉdlxh nh thámeia p đhvno ưxfye ợdlxh c an vịbckf , linh khímylc Trung-nguyếynza n, tinh đhvno ẩfrvo u phưxfye ơuzmp ng Bắxfye c đhvno ềdlxh u chiếynza u vềdlxh trờvhkd i Nam. Hiệvfjz n, đhvno êccyj m đhvno êccyj m hàtcja o quang chiếynza u sámeia ng rựhnix c đhvno ấpfsg t Thăcwhm ng-long.
Ghi chúvjmd
Chùhvjp a Sùhvjp ng-khámeia nh Bámeia o-thiêccyj n, thámeia p Bámeia o-thiêccyj n cho đhvno ếynza n đhvno ờvhkd i Trầxuum n vẫbypw n còqxwd n. Nhàtcja thơuzmp Phạmylc m Sưxfye -Mạmylc nh, cuốebqy i đhvno ờvhkd i Trầxuum n cómylc làtcja m bàtcja i thơuzmp Đmrvy ềdlxh Bámeia o-thiêccyj n thámeia p nhưxfye sau:
Trấpfsg n ámeia p Đmrvy ôxuum ng, Tâwoln y củufme ng đhvno ếynza kỳcwhm
Khuy nhiêccyj n nhấpfsg t thámeia p đhvno ộippy c nguy nguy.
Sơuzmp n hàtcja bấpfsg t đhvno ộippy ng kìayle nh thiêccyj n trụmtcs ,
Kim cổwrmg nan ma lậbqst p đhvno ịbckf a chùhvjp y.
Phong bãhdsb i chung linh thờvhkd i ứfqwt ng đhvno ámeia p,
Tinh di đhvno ăcwhm ng chúvjmd c, dạmylc quang huy.
Ngãhdsb lai dụmtcs c thửgvdc đhvno ềdlxh danh búvjmd t,
Quảxran n lĩsyvh nh xuâwoln n giang támeia c nghiễbvch n trìayle .
Đmrvy àtcja o Thámeia i-Tôxuum n dịbckf ch nhưxfye sau:
Trấpfsg n ámeia p Đmrvy ôxuum ng, Tâwoln y giữvqij đhvno ếynza đhvno ôxuum ,
Hiêccyj n ngang ngọpmft n thámeia p đhvno ứfqwt ng trơuzmp trơuzmp .
Non sôxuum ng vữvqij ng chãhdsb i tay trờvhkd i chốebqy ng,
Kim cổwrmg khôxuum n mòqxwd n đhvno ỉdlxh nh thámeia p nhôxuum .
Thỉdlxh nh thoảxran ng giómylc lay, chuôxuum ng ứfqwt ng đhvno ámeia p,
Đmrvy êccyj m đhvno êccyj m sao xếynza đhvno uốebqy c khôxuum n mờvhkd .
Tớebhf i đhvno âwoln y nhữvqij ng muốebqy n dầxuum m ngòqxwd i búvjmd t,
Chiếynza m cảxran giòqxwd ng sôxuum ng màtcja i mựhnix c thơuzmp .
Năcwhm m 1406, vìayle giặhnix c Hồyrim Quýfrvo -Ly cưxfye ớebhf p ngôxuum i nhàtcja Trầxuum n, linh khímylc trờvhkd i Nam mấpfsg t hếynza t, đhvno ỉdlxh nh thámeia p bịbckf gẫbypw y rơuzmp i xuốebqy ng. An-phủufme -sứfqwt Đmrvy ôxuum ng-đhvno ôxuum làtcja Lêccyj Khảxran i thấpfsg y đhvno ềdlxh m gởhkib , khôxuum ng dámeia m bámeia o cho giặhnix c Hồyrim biếynza t, vìayle vậbqst y bịbckf biếynza m mộippy t tưxfye . Sau đhvno ómylc đhvno ỉdlxh nh thámeia p đhvno ưxfye ợdlxh c hàtcja n, đhvno em lêccyj n nhưxfye cũgvdc .
Năcwhm m 1427, quâwoln n Minh bịbckf Bìayle nh-Đmrvy ịbckf nh vưxfye ơuzmp ng Lêccyj Lợdlxh i vâwoln y ởhkib Đmrvy ôxuum ng-đhvno ôxuum (Thăcwhm ng-long) chúvjmd ng cho rằfqwt ng thámeia p Bámeia o-thiêccyj n làtcja nơuzmp i húvjmd t linh khímylc thiêccyj n hàtcja , vìayle vậbqst y vưxfye ơuzmp ng thàtcja nh côxuum ng, chúvjmd ng phámeia thámeia p vớebhf i hy vọpmft ng tuyệvfjz t linh khímylc trờvhkd i Nam; nhưxfye ng thámeia c rằfqwt ng lấpfsg y đhvno ồyrim ng làtcja m súvjmd ng. Chỗiekv nềdlxh n thámeia p đhvno ưxfye ợdlxh c đhvno ổwrmg đhvno ấpfsg t thàtcja nh gòqxwd cao đhvno ểpoey dựhnix ng đhvno àtcja n tràtcja ng.
Đmrvy ếynza n cuốebqy i thờvhkd i Lêccyj , chùhvjp a bịbckf bỏfvey hoang phếynza . Khu đhvno ấpfsg t gầxuum n nềdlxh n thámeia p cũgvdc biếynza n thàtcja nh chợdlxh , gọpmft i làtcja chợdlxh Tiêccyj n. Đmrvy ếynza n thờvhkd i Tâwoln y-sơuzmp n, năcwhm m Giámeia p-Dầxuum n, 1792, dâwoln n chúvjmd ng đhvno àtcja o gòqxwd lấpfsg y gạmylc ch, đhvno ámeia ; tu bổwrmg thàtcja nh Thăcwhm ng-long, nhặhnix t đhvno ưxfye ợdlxh c tưxfye ợdlxh ng đhvno ámeia chạmylc m hìayle nh tiêccyj n, chim muôxuum ng, chéddtl n bámeia t sứfqwt khôxuum ng biếynza t bao nhiêccyj u màtcja kểpoey . Trêccyj n gạmylc ch đhvno àtcja o đhvno ưxfye ợdlxh c cómylc chữvqij « Lýfrvo gia đhvno ệvfjz tam đhvno ếynza Long-thụmtcs y Thámeia i-bìayle nh tứfqwt niêccyj n tạmylc o » (Làtcja m năcwhm m Long-thụmtcs y Thámeia i-bìayle nh thứfqwt tưxfye đhvno ờvhkd i vua thứfqwt ba nhàtcja Lýfrvo ).
Đmrvy ịbckf nh-vưxfye ơuzmp ng Trịbckf nh Căcwhm n cómylc bàtcja i thơuzmp Đmrvy ềdlxh Bámeia o-thiêccyj n tựhnix nhưxfye sau:
Tứfqwt bềdlxh chăcwhm n ngắxfye t gấpfsg m chưxfye ơuzmp ng sinh,
Cảxran nh lạmylc mưxfye ờvhkd i phâwoln n, chímylc n khámeia c thưxfye ờvhkd ng.
Thăcwhm m thẳutcc m liêccyj n đhvno àtcja i, nhuầxuum n diệvfjz u sắxfye c,
Thêccyj nh thêccyj nh phúvjmd c chỉdlxh nứfqwt c thanh hưxfye ơuzmp ng.
Vậbqst y nêccyj n cõbckf i phéddtl p trừxuum ng tha tímylc nh,
Tốebqy t đhvno ưxfye ợdlxh c lòqxwd ng ngưxfye ờvhkd i lạmylc c thiêccyj n phưxfye ơuzmp ng.
Giómylc đhvno ạmylc o thổwrmg i đhvno ưxfye a hòqxwd a hâwoln y hẩfrvo y,
Trong khi ngoạmylc n thưxfye ởhkib ng rấpfsg t thưxfye lưxfye ơuzmp ng.
Bìayle nh phong támeia m bứfqwt c mọpmft i đhvno ồyrim thâwoln u,
Đmrvy ầxuum m ấpfsg m trờvhkd i xuâwoln n ngọpmft c mộippy t bầxuum u.
Mâwoln y thụmtcs y soi soi truyềdlxh n bảxran o cámeia c,
Non nhâwoln n rắxfye p rắxfye p đhvno ốebqy i chung lâwoln u.
Mởhkib đhvno ưxfye ờvhkd ng tếynza đhvno ộippy làtcja ơuzmp n rộippy ng,
Song cửgvdc a từxuum thôxuum ng tỏfvey đhvno ạmylc o mầxuum u.
Thắxfye ng lãhdsb m luậbqst n đhvno âwoln y làtcja m phẩfrvo m nhấpfsg t,
So trong tỉdlxh nh giớebhf i hámeia nhưxfye ờvhkd ng đhvno âwoln u.
Đmrvy ếynza n thờvhkd i Nguyễbvch n, đhvno ờvhkd i vua Tựhnix -Đmrvy ứfqwt c, tổwrmg ng đhvno ốebqy c Hàtcja -nộippy i làtcja Tôxuum n-thấpfsg t Bậbqst t theo nềdlxh n chùhvjp a cũgvdc , xâwoln y lạmylc i, giữvqij đhvno ưxfye ợdlxh c mộippy t sốebqy đhvno ámeia xanh chạmylc m hìayle nh hoa sen làtcja đhvno ámeia ởhkib thámeia p Bámeia o-thiêccyj n, đhvno ámeia chạmylc m hìayle nh bámeia t giámeia c làtcja đhvno ámeia ởhkib bệvfjz thámeia p từxuum thờvhkd i Lýfrvo .
Hồyrim i ngưxfye ờvhkd i Phámeia p sang cai trịbckf , họpmft phámeia chùhvjp a nàtcja y, lấpfsg y đhvno ấpfsg t xâwoln y nhàtcja thờvhkd lớebhf n Hàtcja -nộippy i. Vịbckf trímylc chùhvjp a cũgvdc nằfqwt m từxuum phímylc a bêccyj n phảxran i đhvno ềdlxh n Lýfrvo Quốebqy c-Sưxfye đhvno ếynza n đhvno ầxuum u phốebqy Nhàtcja -chung, quậbqst n Hoàtcja n-kiếynza m, Hàtcja -nộippy i.
Đmrvy ộippy c giảxran muốebqy n thâwoln m cứfqwt u thêccyj m vềdlxh chùhvjp a Sùhvjp ng-khámeia nh Bámeia o-thiêccyj n, thámeia p Bámeia o-thiêccyj n cómylc thểpoey tìayle m đhvno ọpmft c cámeia c sámeia ch:
Trung-quốebqy c:
– Quámeia ch thịbckf Nam-chinh,
– Triệvfjz u-thịbckf -Chinh tiễbvch u Giao-chỉdlxh kýfrvo .
Việvfjz t-Nam:
– Việvfjz t sửgvdc lưxfye ợdlxh c (Lýfrvo kỷosrj ),
– Đmrvy ạmylc i Việvfjz t sửgvdc kýfrvo toàtcja n thưxfye (Lýfrvo kỷosrj , Thámeia nh-tôxuum ng kỷosrj ),
– Khâwoln m đhvno ịbckf nh Việvfjz t sửgvdc thôxuum ng giámeia m cưxfye ơuzmp ng mụmtcs c,
– Đmrvy ạmylc i Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc ,
– Hoàtcja ng Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Bắxfye c thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lụmtcs c,
– Thăcwhm ng-long cổwrmg tímylc ch khảxran o,
– Hàtcja -nộippy i đhvno ịbckf a dưxfye ,
– Hàtcja -nộippy i sơuzmp n xuyêccyj n phong vựhnix c,
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ịbckf a chímylc ,
– Hoàtcja ng Việvfjz t thi tuyểpoey n,
– Khâwoln m đhvno ịbckf nh thăcwhm ng bìayle nh bámeia ch vịbckf nh,
– Ngựhnix đhvno ềdlxh Thiêccyj n-hòqxwd a doanh bámeia ch vịbckf nh,
– Toàtcja n Việvfjz t thi lụmtcs c,
– Tang thưxfye ơuzmp ng ngẫbypw u lụmtcs c,
– Long-biêccyj n bámeia ch nhi vịbckf nh.
Thầxuum n khímylc thứfqwt nhìayle
Sưxfye Viêccyj n-Căcwhm n tiếynza p tụmtcs c:
« Bảxran o khímylc thứfqwt nhìayle làtcja mộippy t tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Thímylc ch-ca Mâwoln u-ni cao hai trưxfye ợdlxh ng. Trêccyj n thâwoln n tưxfye ợdlxh ng ngàtcja i cho yểpoey m 18 viêccyj n Xámeia -lợdlxh i củufme a 18 vịbckf bồyrim támeia t Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, 360 hạmylc t đhvno ámeia linh khímylc lấpfsg y từxuum 360 đhvno ềdlxh n thờvhkd chưxfye thámeia nh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ».
Chang-Lan hỏfvey i:
– Sưxfye huynh ơuzmp i! Em nghe nómylc i, khi đhvno úvjmd c tưxfye ợdlxh ng, cámeia c vịbckf tăcwhm ng thưxfye ờvhkd ng đhvno ểpoey mộippy t lỗiekv trốebqy ng phímylc a sau lưxfye ng tưxfye ợdlxh ng thôxuum ng vàtcja o bụmtcs ng, chỗiekv huyệvfjz t thầxuum n đhvno ạmylc o. Sau đhvno ómylc hoặhnix c yểpoey m ngọpmft c Xámeia -lợdlxh i vàtcja o, hoặhnix c yểpoey m ngọpmft c, hay vàtcja ng vàtcja o. Em chưxfye a từxuum ng nghe yểpoey m nhiềdlxh u nhưxfye vậbqst y bao giờvhkd .
Chang-Lan nómylc i tiếynza ng Việvfjz t bằfqwt ng giọpmft ng Chàtcja m, nhẹcqbf nhưxfye giòqxwd thoảxran ng, nghe rấpfsg t êccyj m tai. Viêccyj n-Căcwhm n đhvno ámeia p:
– Sưxfye muộippy i hỏfvey i vậbqst y thựhnix c phảxran i. Nàtcja y sưxfye muộippy i! Phàtcja m cámeia c bậbqst c đhvno ạmylc i giámeia c nhưxfye phậbqst t, bồyrim támeia t, la hámeia n, thưxfye ờvhkd ng phâwoln n thâwoln n đhvno i khắxfye p nơuzmp i, làtcja m đhvno ủufme mọpmft i loàtcja i đhvno ểpoey cứfqwt u đhvno ộippy , đhvno ểpoey thuyếynza t phámeia p. Sưxfye huynh cómylc thểpoey làtcja bồyrim támeia t phâwoln n thâwoln n, cũgvdc ng cómylc thểpoey làtcja quỷosrj A-tu-la. Muộippy i cómylc thểpoey làtcja Quan-âwoln m phâwoln n thâwoln n.
– Dạmylc , em nhớebhf ra rồyrim i! Cảxran m ơuzmp n sưxfye huynh khảxran i ngộippy cho. Thếynza danh hiệvfjz u 18 bồyrim támeia t, 360 thámeia nh làtcja nhữvqij ng vịbckf nàtcja o?
– Sưxfye huynh nhớebhf khôxuum ng hếynza t. Vềdlxh bồyrim támeia t thìayle cómylc cámeia c ngàtcja i Tỳcwhm -ni Đmrvy a-lưxfye u-chi, Phámeia p-Hiềdlxh n, La Quýfrvo -An, Sùhvjp ng-Phạmylc m, Bốebqy -Đmrvy ạmylc i, Vạmylc n-Hạmylc nh... Vềdlxh chưxfye thámeia nh thìayle Phùhvjp -Đmrvy ổwrmg ng thiêccyj n vưxfye ơuzmp ng, thámeia nh Tảxran n, Chửgvdc đhvno ạmylc o tổwrmg , côxuum ng chúvjmd a Tiêccyj n-Dung, Vạmylc n-Tímylc n hầxuum u Lýfrvo Thâwoln n, Cao-Cảxran nh hầxuum u Cao Nỗiekv , Trung-Tímylc n hầxuum u Vũgvdc Bảxran o-Trung, Phưxfye ơuzmp ng-Chímylc nh hầxuum u Trầxuum n Tựhnix -Minh, vua Trưxfye ng cùhvjp ng 162 anh hùhvjp ng thờvhkd i Lĩsyvh nh-Nam... mớebhf i nhấpfsg t làtcja Vũgvdc -dựhnix c đhvno ạmylc i tưxfye ớebhf ng quâwoln n Dưxfye Phi, Phiêccyj u-kịbckf đhvno ạmylc i tưxfye ớebhf ng quâwoln n Bùhvjp i Hoàtcja ng-Quan vàtcja Nhu-mẫbypw n Đmrvy oan-duệvfjz Anh-văcwhm n côxuum ng chúvjmd a Trầxuum n Ngọpmft c-Huệvfjz .
Hoàtcja ng-Nghi làtcja ngưxfye ờvhkd i cựhnix c thôxuum ng minh, hầxuum u hiểpoey u liềdlxh n:
– Phảxran i nhưxfye vậbqst y. Pho tưxfye ợdlxh ng làtcja tưxfye ợdlxh ng đhvno ứfqwt c Thímylc ch-ca Mâwoln u-ni, nhưxfye ng yểpoey m tâwoln m toàtcja n làtcja chưxfye bồyrim támeia t, chưxfye thầxuum n linh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Nhưxfye thếynza thìayle anh linh củufme a cámeia c ngàtcja i tậbqst p trung lạmylc i, mạmylc nh vôxuum cùhvjp ng. Em chắxfye c hai ngàtcja i Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh sẽxuum đhvno ặhnix t pho tưxfye ợdlxh ng đhvno ómylc vàtcja o mộippy t vịbckf trímylc quan trọpmft ng đhvno ểpoey trấpfsg n ámeia p quâwoln n Trung-nguyêccyj n.
– Đmrvy úvjmd ng vậbqst y, ngàtcja i cho đhvno ặhnix t ởhkib chùhvjp a trong núvjmd i Quỳcwhm nh-lâwoln m, thuộippy c trấpfsg n Đmrvy ôxuum ng-triềdlxh u, mặhnix t hưxfye ớebhf ng vềdlxh phưxfye ơuzmp ng Bắxfye c. Nhưxfye vậbqst y linh khímylc chưxfye bồyrim támeia t, chưxfye thầxuum n vừxuum a trấpfsg n Bắxfye c, vừxuum a trấpfsg n biểpoey n Đmrvy ôxuum ng. Từxuum nay, vàtcja mãhdsb i mãhdsb i, khi pho tưxfye ợdlxh ng còqxwd n, thìayle Trung-nguyêccyj n khôxuum ng thểpoey đhvno ámeia nh chiếynza m Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ta đhvno ưxfye ợdlxh c nữvqij a.
Núvjmd i Quỳcwhm nh-lâwoln m cámeia ch khu vựhnix c kiểpoey m soámeia t củufme a Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh khôxuum ng xa. Bàtcja nómylc i:
– Chùhvjp a Quỳcwhm nh-lâwoln m đhvno ưxfye ợdlxh c kiếynza n tạmylc o vàtcja o thờvhkd i đhvno ứfqwt c Thámeia i-tổwrmg (1010-1028), tưxfye ờvhkd ng xâwoln y bằfqwt ng đhvno ámeia , mámeia i lợdlxh p ngómylc i, rấpfsg t hẹcqbf p, làtcja nơuzmp i cho dâwoln n làtcja ng tớebhf i niệvfjz m Phậbqst t, chứfqwt khôxuum ng cómylc tăcwhm ng ni trụmtcs trìayle . Năcwhm m trưxfye ớebhf c đhvno âwoln y đhvno ạmylc i sưxfye Từxuum Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh quyêccyj n giámeia o đhvno ưxfye ợdlxh c rấpfsg t nhiềdlxh u tiềdlxh n. Ngàtcja i cho xâwoln y dựhnix ng qui môxuum nhưxfye hiệvfjz n nay, rồyrim i đhvno úvjmd c tưxfye ợdlxh ng. Từxuum ngàtcja y an vịbckf tưxfye ợdlxh ng, đhvno êccyj m đhvno êccyj m hàtcja o quang chiếynza u sámeia ng rựhnix c mộippy t vùhvjp ng, dâwoln n chúvjmd ng đhvno ếynza n lễbvch bámeia i rấpfsg t đhvno ôxuum ng. Chùhvjp a hiệvfjz n do mộippy t đhvno ệvfjz tửgvdc củufme a quốebqy c sưxfye Huệvfjz -Sinh trụmtcs trìayle .
Ghi chúvjmd ,
Chùhvjp a Quỳcwhm nh-lâwoln m tọpmft a lạmylc c tạmylc i núvjmd i Quỳcwhm nh-lâwoln m, xãhdsb Hàtcja -lôxuum i, huyệvfjz n Đmrvy ôxuum ng-triềdlxh u, tỉdlxh nh Hảxran i-dưxfye ơuzmp ng. Nay thuộippy c tỉdlxh nh Quảxran ng-ninh. Từxuum khi ngàtcja i Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh an vịbckf tưxfye ợdlxh ng quốebqy c bảxran o, chùhvjp a trởhkib thàtcja nh danh tiếynza ng. Sang đhvno ờvhkd i Trầxuum n, thiềdlxh n sưxfye Phámeia p-Loa trụmtcs trìayle tạmylc i đhvno âwoln y. Chùhvjp a cómylc việvfjz n Quỳcwhm nh-lâwoln m rấpfsg t lớebhf n, làtcja m nơuzmp i giảxran ng kinh. Tưxfye ơuzmp ng truyềdlxh n việvfjz n cómylc thểpoey thu nhậbqst n tớebhf i ba nghìayle n ngưxfye ờvhkd i mộippy t lúvjmd c. Lạmylc i cómylc am Bímylc ch-đhvno ộippy ng đhvno ểpoey tọpmft a thiềdlxh n. Mộippy t phòqxwd mãhdsb họpmft Vũgvdc đhvno ờvhkd i Trầxuum n cúvjmd ng 20 mẫbypw u ruộippy ng. Quan tưxfye đhvno ồyrim Văcwhm n-Huệvfjz vưxfye ơuzmp ng Trầxuum n Quang-Triềdlxh u vàtcja côxuum ng chúvjmd a Thưxfye ợdlxh ng-Trâwoln n cúvjmd ng 900 lưxfye ợdlxh ng vàtcja ng đhvno ểpoey đhvno úvjmd c tưxfye ợdlxh ng Di-Lặhnix c. Chùhvjp a sởhkib hữvqij u tớebhf i hơuzmp n nghìayle n mẫbypw u ruộippy ng, támeia đhvno iềdlxh n nghìayle n ngưxfye ờvhkd i. Đmrvy ưxfye ơuzmp ng thờvhkd i chùhvjp a đhvno ưxfye ợdlxh c tôxuum n làtcja m Thiêccyj n Nam đhvno ệvfjz nhấpfsg t danh lãhdsb m. Trong thờvhkd i gian 1285 đhvno ếynza n 1315 chùhvjp a nổwrmg i danh cùhvjp ng vớebhf i chùhvjp a Vâwoln n-yêccyj n ởhkib núvjmd i Yêccyj n-tửgvdc , chùhvjp a Bámeia o-âwoln n (Từxuum -quang) ởhkib làtcja ng Siêccyj u-loạmylc i.
Khi giặhnix c Minh xâwoln m lưxfye ợdlxh c Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t (1407) chùhvjp a bịbckf phámeia hủufme y, tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m bịbckf cưxfye ớebhf p mang vềdlxh Kimh-lăcwhm ng. Đmrvy ầxuum u đhvno ờvhkd i Lêccyj , chùhvjp a đhvno ưxfye ợdlxh c dựhnix ng lạmylc i.
Vàtcja o thờvhkd i Vĩsyvh nh-khámeia nh (1729-1732) Uy-Nam vưxfye ơuzmp ng Trịbckf nh Giang cấpfsg p tiềdlxh n, rồyrim i lấpfsg y dâwoln n ba huyệvfjz n Đmrvy ôxuum ng-triềdlxh u, Thủufme y-đhvno ưxfye ờvhkd ng, Chímylc -linh, tu tạmylc o qui môxuum , bàtcja i trímylc lộippy ng lẫbypw y. Đmrvy ếynza n đhvno ầxuum u đhvno ờvhkd i Vĩsyvh nh-hựhnix u (1735-1746), lạmylc i lấpfsg y dâwoln n cámeia c huyệvfjz n Hiệvfjz p-sơuzmp n, Thủufme y-đhvno ưxfye ờvhkd ng, Đmrvy ôxuum ng-triềdlxh u, Kim-thàtcja nh vàtcja Thanh-hàtcja sửgvdc a sang lầxuum n nữvqij a, rộippy ng lớebhf n hơuzmp n.
Đmrvy ếynza n thờvhkd i Nguyễbvch n, niêccyj n hiệvfjz u Thiệvfjz u-Trịbckf thứfqwt sámeia u (1845) chùhvjp a bịbckf bọpmft n Thổwrmg -phỉdlxh ngưxfye ờvhkd i Tầxuum u đhvno ốebqy t chámeia y mấpfsg t chímylc nh đhvno iệvfjz n vàtcja tiềdlxh n đhvno ưxfye ờvhkd ng. Tấpfsg t cảxran cámeia c tưxfye ợdlxh ng gỗiekv đhvno ềdlxh u chámeia y, duy tưxfye ợdlxh ng vua Trầxuum n Nhâwoln n-tôxuum ng làtcja còqxwd n nguyêccyj n.
Đmrvy ộippy c giảxran muốebqy n thâwoln m cứfqwt u thêccyj m vềdlxh chùhvjp a, tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m, cómylc thểpoey tìayle m đhvno ọpmft c thêccyj m cámeia c sámeia ch:
Trung-quốebqy c:
– Quámeia ch-thịbckf Nam chinh,
– Triệvfjz u-thịbckf chinh tiễbvch u Giao-chỉdlxh kýfrvo ,
– Nam-hảxran i chưxfye thầxuum n cảxran o lụmtcs c.
Việvfjz t-Nam:
– Lụmtcs c Nam đhvno ịbckf a chímylc ,
– Kiếynza n văcwhm n tiểpoey u lụmtcs c,
– Lịbckf ch triềdlxh u hiếynza n chưxfye ơuzmp ng loạmylc i chímylc ,
– Hoàtcja ng Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Thoámeia i thứfqwt c kýfrvo văcwhm n,
– Đmrvy ạmylc i Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc ,
– Đmrvy ồyrim ng-Khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c,
– Bắxfye c-kỳcwhm giang sơuzmp n cổwrmg tímylc ch danh thắxfye ng bịbckf khảxran o,
– Việvfjz t-Nam đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ịbckf a chímylc .
Chang-Lan hỏfvey i:
– Sưxfye huynh nómylc i hai vịbckf thámeia nh tăcwhm ng đhvno úvjmd c Nam-thiêccyj n tứfqwt khímylc . Mộippy t làtcja đhvno ỉdlxh nh thámeia p Bámeia o-thiêccyj n, hai làtcja tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m. Vậbqst y thầxuum n khímylc thứfqwt ba, thứfqwt tưxfye làtcja gìayle ?
Thầxuum n khímylc thứfqwt ba
– Thầxuum n-khímylc thứfqwt ba làtcja cámeia i vạmylc c lớebhf n an vịbckf tạmylc i chùhvjp a Phổwrmg -minh thuộippy c trấpfsg n Thiêccyj n-trưxfye ờvhkd ng. Nguyêccyj n niêccyj n hiệvfjz u Thuậbqst n-Thiêccyj n thứfqwt mưxfye ờvhkd i chímylc n (1028), trong lúvjmd c chưxfye vưxfye ơuzmp ng nổwrmg i loạmylc n, Ngôxuum -quốebqy c quậbqst n vưxfye ơuzmp ng Trầxuum n Tựhnix -Mai cùhvjp ng côxuum ng chúvjmd a Huệvfjz -Nhu đhvno em anh hùhvjp ng võbckf lâwoln m Trung-nguyêccyj n vềdlxh giúvjmd p Khai-Quốebqy c vưxfye ơuzmp ng đhvno ámeia nh dẹcqbf p. Nhâwoln n đhvno ómylc vưxfye ơuzmp ng xâwoln y chùhvjp a Phổwrmg -minh tạmylc i trang Thiêccyj n-trưxfye ờvhkd ng đhvno ểpoey cầxuum u phúvjmd c cho thâwoln n mẫbypw u. Nay hai thámeia nh tăcwhm ng cho đhvno úvjmd c vạmylc c, xâwoln y bệvfjz đhvno ặhnix t tạmylc i chùhvjp a. Vạmylc c nặhnix ng ba vạmylc n câwoln n (13 tấpfsg n ngàtcja y nay), phímylc a ngoàtcja i cómylc hìayle nh rồyrim ng quấpfsg n xung quanh, vàtcja hìayle nh chim âwoln u đhvno ang bay. Đmrvy ầxuum u rồyrim ng, đhvno ầxuum u âwoln u nghểpoey nh lêccyj n trêccyj n vàtcja nh vạmylc c đhvno ểpoey quy linh khímylc củufme a Quốebqy c-tổwrmg Lạmylc c-long quâwoln n, Quốebqy c-mẫbypw u Âtvmb u-Cơuzmp . Thàtcja nh vạmylc c khuyếynza t 100 lỗiekv hìayle nh nhưxfye quảxran trứfqwt ng, trong mỗiekv i lỗiekv khuyếynza t đhvno ặhnix t mộippy t tưxfye ợdlxh ng rồyrim ng vàtcja ng, đhvno ểpoey quy liễbvch m linh khímylc trăcwhm m con củufme a Quốebqy c-tổwrmg , Quốebqy c-mẫbypw u. Bệvfjz vạmylc c khắxfye c têccyj n tấpfsg t cảxran cámeia c vịbckf vua tộippy c Việvfjz t. Cao nhấpfsg t làtcja vua Kinh-Dưxfye ơuzmp ng, gầxuum n nhấpfsg t làtcja vua Thámeia nh-tôxuum ng; đhvno ểpoey anh linh cámeia c tiêccyj n đhvno ếynza tụmtcs lạmylc i, phùhvjp hộippy cho dâwoln n giầxuum u, mưxfye a thuậbqst n giómylc hòqxwd a. Sau khi an trímylc vạmylc c xong, thìayle ngay đhvno êccyj m đhvno ómylc , trêccyj n khôxuum ng cómylc tiếynza ng nhãhdsb nhạmylc c vang lừxuum ng, rồyrim i hàtcja ng vạmylc n con hạmylc c từxuum đhvno âwoln u vềdlxh bay lưxfye ợdlxh n, hàtcja o quang từxuum trong chùhvjp a chiếynza u ra sámeia ng rựhnix c. Ngàtcja i Minh-Khôxuum ng thấpfsg y vậbqst y, mớebhf i nómylc i rằfqwt ng: « Khôxuum ng ngờvhkd linh khímylc tụmtcs nhanh nhưxfye vậbqst y. Sau đhvno âwoln y hơuzmp n trăcwhm m năcwhm m, sẽxuum cómylc giặhnix c phưxfye ơuzmp ng Bắxfye c, thiêccyj n hạmylc khôxuum ng ai đhvno ưxfye ơuzmp ng nổwrmg i. Đmrvy ấpfsg t nàtcja y sẽxuum cómylc mộippy t vịbckf đhvno ạmylc i thámeia nh giámeia ng trầxuum n phámeia giặhnix c đhvno ómylc ».
Ghi chúvjmd ,
Chùhvjp a Phổwrmg -minh ởhkib xãhdsb Tứfqwt c-mặhnix c, nay làtcja Lộippy c-vưxfye ơuzmp ng, ngoạmylc i ôxuum thàtcja nh phốebqy Nam-đhvno ịbckf nh. Từxuum khi bồyrim támeia t Minh-Khôxuum ng đhvno úvjmd c vạmylc c, an vịbckf , thìayle chùhvjp a trởhkib thàtcja nh đhvno anh tiếynza ng. Đmrvy âwoln y làtcja nơuzmp i phámeia t tímylc ch ra giòqxwd ng dõbckf i cámeia c vua Trầxuum n sau nàtcja y. Sau khi họpmft Trầxuum n lêccyj n làtcja m vua, cámeia c thâwoln n vưxfye ơuzmp ng đhvno ưxfye ợdlxh c cắxfye t đhvno ấpfsg t phong khắxfye p nơuzmp i, nhưxfye ng mỗiekv i thâwoln n vưxfye ơuzmp ng đhvno ềdlxh u đhvno ưxfye ợdlxh c cầxuum p mộippy t mãhdsb nh đhvno ấpfsg t nhỏfvey ởhkib Tứfqwt c-mặhnix c, gọpmft i làtcja cốebqy trạmylc ch, cómylc nghĩsyvh a làtcja đhvno ấpfsg t cũgvdc .
Đmrvy úvjmd ng nhưxfye lờvhkd i tiêccyj n đhvno oámeia n củufme a Minh-Khôxuum ng bồyrim támeia t, sau khi an vịbckf vạmylc c Phổwrmg -minh, vùhvjp ng Tứfqwt c-mặhnix c quy liễbvch m đhvno ưxfye ợdlxh c nhiềdlxh u khímylc thiêccyj ng củufme a trờvhkd i Nam, nêccyj n đhvno ứfqwt c thámeia nh Trầxuum n mớebhf i giámeia ng sinh, đhvno ámeia nh bạmylc i Môxuum ng-cổwrmg ba lầxuum n.
Đmrvy ứfqwt c thámeia nh làtcja con củufme a An-sinh vưxfye ơuzmp ng Liễbvch u, sau khi thắxfye ng giặhnix c, vua Nhâwoln n-tôxuum ng cắxfye t nhiềdlxh u ấpfsg p giầxuum u cómylc phong cho ngàtcja i, ngàtcja i khôxuum ng nhậbqst n, vàtcja vẫbypw n ởhkib Yêccyj n-banglàtcja ấpfsg p củufme a An-sinh vưxfye ơuzmp ng. Tạmylc i Tứfqwt c-mặhnix c, cốebqy trạmylc ch củufme a ngàtcja i nằfqwt m ngay cạmylc nh chùhvjp a Phổwrmg -minh.
Niêccyj n hiệvfjz u Thiệvfjz u-long thứfqwt nhìayle (1262) đhvno ờvhkd i vua Trầxuum n Thámeia nh-tôxuum ng, dựhnix ng cung Trùhvjp ng-quang ởhkib gầxuum n vàtcja cho tu sửgvdc a chùhvjp a, làtcja m chỗiekv nghỉdlxh ngơuzmp i củufme a Thámeia i-thưxfye ợdlxh ng hoàtcja ng.
Niêccyj n hiệvfjz u Hưxfye ng-long thứfqwt 13 (1305) đhvno ờvhkd i vua Trầxuum n Anh-tôxuum ng, cho xâwoln y thámeia p 14 tầxuum ng trêccyj n 12 bậbqst c gạmylc ch, caohơuzmp n 20 méddtl t bằfqwt ng đhvno ámeia quýfrvo , gạmylc ch nung trang trímylc hìayle nh rồyrim ng lưxfye ợdlxh n, vớebhf i chữvqij « Hưxfye ng-long thậbqst p tam niêccyj n ».
Sau khi vua Trầxuum n Nhâwoln n-tôxuum ng băcwhm ng hàtcja , nhụmtcs c thểpoey đhvno em thiêccyj u, triềdlxh u đhvno ìayle nh đhvno em bẩfrvo y viêccyj n xámeia lợdlxh i đhvno ặhnix t trong thámeia p đhvno ểpoey thờvhkd phụmtcs ng. Chímylc nh vua Trầxuum n Minh-tôxuum ng cómylc thơuzmp đhvno ềdlxh :
Đmrvy ềdlxh Phổwrmg -minh tựhnix thủufme y tạmylc .
Huâwoln n tậbqst n hưxfye ơuzmp ng đhvno ầxuum u mãhdsb n tọpmft a hưxfye ơuzmp ng,
Thủufme y lưxfye u sơuzmp khởhkib i bấpfsg t đhvno a lưxfye ơuzmp ng.
Lãhdsb o dung ảxran nh lýfrvo tăcwhm ng khai bếynza ,
Đmrvy ệvfjz nhấpfsg t thiềdlxh n thanh thu tứfqwt trưxfye ờvhkd ng.
Đmrvy àtcja o Thámeia i-Tôxuum n dịbckf ch nhưxfye sau:
Đmrvy ềdlxh ởhkib nhàtcja thủufme y tạmylc chùhvjp a Phổwrmg -minh.
Hưxfye ơuzmp ng chámeia y ngàtcja n tăcwhm m khắxfye p chốebqy n thơuzmp m,
Nhẹcqbf trôxuum i dòqxwd ng nưxfye ớebhf c khómylc i lan nồyrim ng.
Đmrvy a giàtcja rợdlxh p bómylc ng, sưxfye càtcja i cửgvdc a,
Mộippy t tiếynza ng ve kêccyj u, thu rộippy n buôxuum ng.
Năcwhm m 1426, Vưxfye ơuzmp ng Thôxuum ng bịbckf Bìayle nh-Đmrvy ịbckf nh vưxfye ơuzmp ng Lêccyj Lợdlxh i đhvno ámeia nh bạmylc i, cómylc ngưxfye ờvhkd i mámeia ch vớebhf i y rằfqwt ng: Sởhkib dĩsyvh ngưxfye ờvhkd i Việvfjz t nổwrmg i lêccyj n bạmylc i đhvno ưxfye ợdlxh c quâwoln n Minh làtcja do Nam-thiêccyj n tứfqwt khímylc . Vưxfye ơuzmp ng Thôxuum ng sai quâwoln n hủufme y vạmylc c Phổwrmg -minh cùhvjp ng vớebhf i đhvno ỉdlxh nh thámeia p Bámeia o-thiêccyj n, tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m, nómylc i thámeia c rằfqwt ng đhvno ểpoey đhvno úvjmd c súvjmd ng đhvno ạmylc n.
Tiếynza n-sĩsyvh Bùhvjp i Huy-Bímylc ch (1744-1818) cómylc bàtcja i thơuzmp Du Phổwrmg -minh tựhnix dưxfye ớebhf i đhvno âwoln y:
Loạmylc n hậbqst u trùhvjp ng tầxuum m đhvno ámeia o Phổwrmg -minh,
Nhàtcja n hoa dãhdsb thảxran o mãhdsb n nham quynh.
Bi văcwhm n tưxfye ớebhf c lạmylc c hòqxwd a yêccyj n bímylc ch,
Phậbqst t nhãhdsb n thêccyj lưxfye ơuzmp ng chiếynza u dạmylc thanh.
Phámeia p giớebhf i dữvqij đhvno ồyrim ng thiêccyj n quảxran ng đhvno ạmylc i,
Thổwrmg nhâwoln n do thuyếynza t đhvno ịbckf a anh linh.
Liêccyj u liêccyj u cổwrmg đhvno ỉdlxh nh kim hàtcja tạmylc i?
Thứfqwt c đhvno ắxfye c vôxuum hìayle nh thắxfye ng hữvqij u hìayle nh.
Ngôxuum Đmrvy ứfqwt c-Thọpmft dịbckf ch nhưxfye sau:
Sau loạmylc n tìayle m vềdlxh đhvno ếynza n Phổwrmg -minh,
Hoa đhvno ồyrim ng cỏfvey nộippy i ngúvjmd t trờvhkd i xanh.
Văcwhm n bia sứfqwt t mẻujtq nhòqxwd e mâwoln y khómylc i,
Mắxfye t Phậbqst t âwoln u sầxuum u chiếynza u ngũgvdc canh.
Cõbckf i phéddtl p cùhvjp ng trờvhkd i bao rộippy ng lớebhf n,
Ngưxfye ờvhkd i đhvno âwoln y vẫbypw n nómylc i đhvno ấpfsg t linh thiêccyj ng.
Nãhdsb o lòqxwd ng đhvno ỉdlxh nh cổwrmg rầxuum y đhvno âwoln u támeia ?
Mớebhf i biếynza t vôxuum hìayle nh thắxfye ng hữvqij u hìayle nh.
Hiệvfjz n nay vạmylc c khôxuum ng còqxwd n nữvqij a, nhưxfye ng thámeia p, chùhvjp a Phổwrmg -minh vẫbypw n còqxwd n đhvno ómylc . Chùhvjp a, thámeia p cùhvjp ng vờvhkd i đhvno ềdlxh n thờvhkd cámeia c vua Trầxuum n, đhvno ềdlxh n thờvhkd Hưxfye ng-Đmrvy ạmylc o vưxfye ơuzmp ng ởhkib cạmylc nh nhau. Du khámeia ch muốebqy n hàtcja nh hưxfye ơuzmp ng, cómylc thểpoey dùhvjp ng xe, đhvno i vềdlxh hưxfye ớebhf ng Bắxfye c thàtcja nh phốebqy Nam-đhvno ịbckf nh, qua khu Lòqxwd -trâwoln u, tớebhf i nhữvqij ng đhvno oạmylc n sôxuum ng Vỵimlv -hoàtcja ng chỗiekv còqxwd n, chỗiekv bịbckf lấpfsg p, rồyrim i quẹcqbf o trámeia i làtcja đhvno ếynza n khu di tímylc ch lịbckf ch sửgvdc nàtcja y. Đmrvy ầxuum u tiêccyj n làtcja cámeia i sâwoln n ngoàtcja i, cómylc câwoln y đhvno a cổwrmg . Qua lầxuum n cổwrmg ng thứfqwt nhấpfsg t tớebhf i cámeia i hồyrim . Đmrvy i vòqxwd ng qua bờvhkd phảxran i hồyrim tớebhf i đhvno ềdlxh n thờvhkd đhvno ứfqwt c thámeia nh Trầxuum n. Vòqxwd ng qua trámeia i hồyrim làtcja đhvno ềdlxh n thờvhkd cámeia c vua Trầxuum n. Bêccyj n trámeia i đhvno ềdlxh n thờvhkd vua Trầxuum n làtcja thámeia p vàtcja chùhvjp a Phổwrmg -minh. Trong đhvno ềdlxh n thờvhkd đhvno ứfqwt c thámeia nh Trầxuum n cũgvdc ng nhưxfye cámeia c vua Trầxuum n. Hai đhvno ềdlxh n, chùhvjp a, thámeia p còqxwd n giữvqij đhvno ưxfye ợdlxh c khámeia đhvno ầxuum y đhvno ủufme tưxfye ợdlxh ng, câwoln u đhvno ốebqy i, hoàtcja nh phi cổwrmg .
Thámeia p Phổwrmg -minh hiệvfjz n đhvno ưxfye ợdlxh c cámeia c nhàtcja sảxran n xuấpfsg t tranh sơuzmp n màtcja i, cámeia c họpmft a sĩsyvh dùhvjp ng làtcja m cảxran nh tiêccyj u biểpoey u cho di tímylc ch lịbckf ch sửgvdc , văcwhm n hómylc a Việvfjz t-Nam. Nếynza u đhvno i sâwoln u vàtcja o Tứfqwt c-mạmylc c còqxwd n cómylc lăcwhm ng đhvno ứfqwt c thámeia nh Trầxuum n vàtcja vưxfye ơuzmp ng phi, nhưxfye ng lăcwhm ng nàtcja y làtcja lăcwhm ng vọpmft ng, chứfqwt khôxuum ng phảxran i lăcwhm ng thựhnix c.
Đmrvy ộippy c giảxran muốebqy n thâwoln m cứfqwt u vềdlxh chùhvjp a, thámeia p Phổwrmg -minh, cómylc thểpoey đhvno ọpmft c thêccyj m cámeia c sámeia ch:
Trung-quốebqy c:
– Quámeia ch-thịbckf Nam-chinh,
– Triệvfjz u-thịbckf chinh tiễbvch u Giao-chỉdlxh kýfrvo ,
– Giao-chỉdlxh linh thầxuum n kỷosrj sựhnix .
Việvfjz t-Nam:
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t sửgvdc kýfrvo toàtcja n thưxfye (đhvno ệvfjz ngũgvdc kỷosrj ),
– Hoàtcja ng-Việvfjz t nhấpfsg t thốebqy ng đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t đhvno ịbckf a chímylc ,
Thámeia p Phổwrmg Minh
– Nam-đhvno ịbckf nh tỉdlxh nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Phưxfye ơuzmp ng-đhvno ìayle nh mạmylc n hứfqwt ng tậbqst p,
– Tồyrim n thi cảxran o,
– Đmrvy ạmylc i-Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc ,
– Đmrvy ồyrim ng-Khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c,
– Toàtcja n Việvfjz t thi lụmtcs c.
Chùhvjp a Phổwrmg -minh
Thầxuum n khímylc thứfqwt tưxfye
Chang-Lan nghe Viêccyj n Căcwhm n nómylc i vềdlxh linh khímylc Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t, màtcja lòqxwd ng nàtcja ng nảxran y ra cảxran m giámeia c khómylc tảxran . Bảxran o rằfqwt ng vui, thìayle cũgvdc ng vui, bảxran o rằfqwt ng lo âwoln u thìayle cũgvdc ng lo âwoln u. Bởhkib i nếynza u Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t tụmtcs nhiềdlxh u linh khímylc , thìayle đhvno ấpfsg t Chiêccyj m củufme a nàtcja ng e khómylc đhvno ứfqwt ng nổwrmg i. Nàtcja ng hỏfvey i:
– Em nghe nómylc i tinh hoa củufme a Hoa-hạmylc làtcja mộippy t con trâwoln u bằfqwt ng vàtcja ng nằfqwt m ởhkib trong lòqxwd ng núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n. Biếynza t bao đhvno ờvhkd i, cámeia c anh hùhvjp ng Trung-nguyêccyj n thi nhau bắxfye t giữvqij nómylc màtcja khôxuum ng đhvno ưxfye ợdlxh c. Vụmtcs nàtcja y do đhvno âwoln u màtcja ra?
Sưxfye Viêccyj n-Căcwhm n khen:
– Sưxfye muộippy i bámeia c họpmft c thựhnix c. Nguyêccyj n thờvhkd i vua Thầxuum n-Nôxuum ng mớebhf i đhvno ịbckf nh thiêccyj n hạmylc , ngàtcja i quy liễbvch m linh khímylc sơuzmp n xuyêccyj n, giang hàtcja , cưxfye ơuzmp ng vựhnix c, nhậbqst t nguyệvfjz t, tinh đhvno ẩfrvo u xuốebqy ng núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n. Cho nêccyj n đhvno ámeia trong lòqxwd ng núvjmd i kếynza t tinh thàtcja nh con trâwoln u vàtcja ng. Khi thiêccyj n hạmylc thanh bìayle nh, hoặhnix c cómylc chúvjmd a thámeia nh ra đhvno ờvhkd i, thìayle nhữvqij ng đhvno êccyj m trăcwhm ng sámeia ng con trâwoln u vàtcja ng thưxfye ờvhkd ng chui ra khỏfvey i núvjmd i, bay lửgvdc ng lơuzmp trêccyj n cámeia c ngọpmft n câwoln y, ámeia nh sámeia ng chiếynza u rựhnix c mộippy t vùhvjp ng. Tạmylc i núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n cómylc mỏfvey đhvno ồyrim ng đhvno en, cámeia c nhàtcja phong thủufme y Hoa-hạmylc mómylc i rằfqwt ng đhvno ồyrim ng đhvno en làtcja mẹcqbf vàtcja ng. Chímylc nh đhvno ồyrim ng đhvno en đhvno ãhdsb kếynza t tinh thàtcja nh trâwoln u vàtcja ng. Cho nêccyj n vua cámeia c đhvno ờvhkd i đhvno ềdlxh u thu nhặhnix t đhvno ồyrim ng đhvno en ởhkib núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n cấpfsg t trong kho, rồyrim i làtcja m phéddtl p trấpfsg n yểpoey m, đhvno ểpoey giữvqij cho con trâwoln u vàtcja ng khôxuum ng rờvhkd i núvjmd i. Bởhkib i trưxfye ớebhf c đhvno âwoln y, đhvno ãhdsb cómylc lầxuum n Ngũgvdc -hồyrim ởhkib phưxfye ơuzmp ng Bắxfye c làtcja m cámeia ch nàtcja o khôxuum ng biếynza t, họpmft gọpmft i đhvno ưxfye ợdlxh c con trâwoln u vàtcja ng rờvhkd i Thámeia i-sơuzmp n vềdlxh vớebhf i họpmft . Từxuum đhvno ấpfsg y Ngũgvdc -hồyrim thay nhau chiếynza m Trung-nguyêccyj n làtcja m vua, sửgvdc gọpmft i làtcja Ngũgvdc -hồyrim loạmylc n hoa.
Chang-Lan lạmylc i hỏfvey i:
– Sưxfye huynh àtcja ! Trưxfye ớebhf c khi rờvhkd i Thăcwhm ng-long lêccyj n Chi-lăcwhm ng, em nghe nómylc i hai thámeia nh tăcwhm ng đhvno em đhvno ồyrim ng từxuum Tốebqy ng vềdlxh đhvno úvjmd c quảxran chuôxuum ng, đhvno ámeia nh lêccyj n, tiếynza ng vang rềdlxh n khôxuum ng gian. Khôxuum ng biếynza t cámeia c ngàtcja i đhvno ámeia nh thếynza nàtcja o, màtcja con trâwoln u vàtcja ng nằfqwt m trong núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n tưxfye ởhkib ng tiếynza ng mẹcqbf gọpmft i, vùhvjp ng chạmylc y vềdlxh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Khi vềdlxh đhvno ếynza n nơuzmp i, khôxuum ng thấpfsg y mẹcqbf đhvno âwoln u, nómylc nhảxran y lung tung, thàtcja nh ra đhvno ấpfsg t lúvjmd n, khiếynza n hồyrim Tâwoln y trởhkib thàtcja nh rộippy ng hơuzmp n đhvno ếynza n mấpfsg y mẫbypw u. Sựhnix thựhnix c việvfjz c nàtcja y ra sao?
Viêccyj n Căcwhm n xua tay:
– Sưxfye muộippy i nghe lầxuum m rồyrim i. Sựhnix thựhnix c nhưxfye thếynza nàtcja y. Ngàtcja i mang đhvno ồyrim ng từxuum Tốebqy ng vềdlxh , đhvno ầxuum u tiêccyj n đhvno úvjmd c tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m. Khi linh khímylc tưxfye ợdlxh ng tỏfvey a hàtcja o quang trấpfsg n quốebqy c rồyrim i, ngàtcja i mớebhf i đhvno úvjmd c vạmylc c Phổwrmg -minh. Vạmylc c Phổwrmg -minh an vịbckf , linh khímylc chưxfye bồyrim támeia t, chưxfye thầxuum n chiếynza u xuồyrim ng sámeia ng vởhkib trờvhkd i Thiêccyj n-trưxfye ờvhkd ng. Bấpfsg y giờvhkd cámeia c ngàtcja i mớebhf i đhvno úvjmd c đhvno ỉdlxh nh thámeia p Bámeia o-thiêccyj n cùhvjp ng mộippy t lúvjmd c vớebhf i quảxran chuôxuum ng lớebhf n gọpmft i làtcja chuôxuum ng Ngâwoln n-thiêccyj n. Chuôxuum ng mang têccyj n Ngâwoln n-thiêccyj n, vìayle vìayle tiếynza ng vang tớebhf i trờvhkd i. Sau khi đhvno ỉdlxh nh đhvno ưxfye a lêccyj n thámeia p, thầxuum n linh tụmtcs vềdlxh , ngàtcja i mớebhf i làtcja m phéddtl p, đhvno ámeia nh chuôxuum ng, tiếynza ng chuôxuum ng vang rềdlxh n, khiếynza n con trâwoln u vàtcja ng nằfqwt m ởhkib trong núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n chạmylc y bổwrmg vềdlxh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t. Khi vềdlxh đhvno ếynza n nơuzmp i, ngàtcja i làtcja m phéddtl p, khiếynza n nómylc bịbckf sa lầxuum y ởhkib hồyrim Tâwoln y. Ngàtcja i bèlpvm n bỏfvey 100 thẻujtq đhvno ồyrim ng, khắxfye c tinh hoa võbckf thuậbqst t cámeia c phámeia i củufme a Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t vàtcja o mộippy t quảxran chuôxuum ng nhỏfvey , rồyrim i lấpfsg y dâwoln y buộippy c châwoln n trâwoln u vớebhf i quảxran chuôxuum ng. Sau đhvno ómylc ngàtcja i làtcja m phéddtl p, néddtl m quảxran chuôxuum ng xuốebqy ng đhvno ámeia y hồyrim , rồyrim i nguyềdlxh n rằfqwt ng: « Nhàtcja nàtcja o mộippy t vợdlxh mộippy t chồyrim ng, đhvno ẻujtq mưxfye ờvhkd i con trai, thìayle ra kéddtl o đhvno ưxfye ợdlxh c cámeia i chuôxuum ng vớebhf i con trâwoln u vàtcja ng ». Từxuum đhvno ấpfsg y, đhvno êccyj m đhvno êccyj m, dâwoln n Thăcwhm ng-long thưxfye ờvhkd ng thấpfsg y con trâwoln u vàtcja ng đhvno i lậbqst p lờvhkd trêccyj n mặhnix t hồyrim Tâwoln y.
Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh hỏfvey i:
– Nhưxfye vậbqst y làtcja tinh hoa hồyrim n nưxfye ớebhf c củufme a Hoa-hạmylc đhvno ãhdsb bịbckf ngàtcja i chuyểpoey n vềdlxh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t ta rồyrim i phảxran i khôxuum ng?
– Đmrvy úvjmd ng thếynza .
Ghi chúvjmd ,
Thăcwhm ng-long cổwrmg tímylc ch khảxran o lạmylc i chéddtl p rằfqwt ng: Đmrvy ềdlxh n Kim-ngưxfye u ởhkib thôxuum n Tâwoln y-hồyrim , phưxfye ờvhkd ng Võbckf ng-thịbckf , Thăcwhm ng-long; nay thuộippy c quậbqst n Ba-đhvno ìayle nh, Hàtcja -nộippy i. Tưxfye ơuzmp ng truyềdlxh n hồyrim i Cao Biềdlxh n làtcja m An-Nam đhvno ôxuum hộippy phủufme , thưxfye ờvhkd ng đhvno i khắxfye p cámeia c danh lam, đhvno ịbckf a linh nưxfye ớebhf c ta đhvno ặhnix t bùhvjp a yểpoey m long mạmylc ch. Khi Biềdlxh n đhvno àtcja o sôxuum ng yểpoey m núvjmd i Long-đhvno ọpmft i (huyệvfjz n Duy-tiêccyj n, tỉdlxh nh Nam-Ninh), sơuzmp n thầxuum n núvjmd i ấpfsg y thấpfsg y nguy, hómylc a hìayle nh thàtcja nh con trâwoln u vàtcja ng, bơuzmp i qua sôxuum ng Đmrvy ưxfye ờvhkd ng-giang lêccyj n phímylc a Bắxfye c, rồyrim i dừxuum ng lạmylc i ẩfrvo n námeia u ởhkib vùhvjp ng hồyrim Tâwoln y gầxuum n thàtcja nh Đmrvy ạmylc i-la (Thăcwhm ng-long). Nhữvqij ng đhvno êccyj m trờvhkd i đhvno ẹcqbf p, dâwoln n chúvjmd ng thấpfsg y trâwoln u vàtcja ng hiệvfjz n lêccyj n ởhkib bãhdsb i sôxuum ng. Nhâwoln n đhvno ómylc lậbqst p đhvno ềdlxh n thờvhkd .
Thuyếynza t nàtcja y khôxuum ng hợdlxh p vớebhf i cámeia c sưxfye kiệvfjz n lịbckf ch sửgvdc , tôxuum i bỏfvey qua.
Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh hỏfvey i tiếynza p:
– Vậbqst y quảxran chuôxuum ng Ngâwoln n-thiêccyj n, ngàtcja i đhvno ểpoey đhvno âwoln u? Phéddtl p mầxuum u củufme a chuôxuum ng làtcja gìayle , cómylc giốebqy ng tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m, vạmylc c Phổwrmg -minh, đhvno ỉdlxh nh thámeia p Bámeia o-thiêccyj n khôxuum ng?
– Khámeia c nhiềdlxh u lắxfye m. Sau khi đhvno ámeia nh chuôxuum ng gọpmft i trâwoln u vàtcja ng vềdlxh Thăcwhm ng-long. Hai ngàtcja i sai chởhkib chuôxuum ng đhvno em vềdlxh chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh trêccyj n núvjmd i Phảxran -lạmylc i, thuộippy c lộippy Đmrvy ôxuum ng-triềdlxh u.
Thấpfsg y Hoàtcja ng-Nghi tỏfvey vẻujtq đhvno ăcwhm m chiêccyj u, Viêccyj n Căcwhm n hỏfvey i:
– Sưxfye đhvno ệvfjz cómylc gìayle khôxuum ng hiểpoey u chăcwhm ng?
– Cómylc ! Đmrvy iềdlxh u đhvno ệvfjz thắxfye c mắxfye c làtcja ngàtcja i Minh-Khôxuum ng tu ởhkib chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh. Tạmylc i sao ngàtcja i khôxuum ng đhvno úvjmd c chuôxuum ng tạmylc i đhvno âwoln y, màtcja đhvno úvjmd c ởhkib Thăcwhm ng-long rồyrim i chởhkib vềdlxh chi cho tốebqy n sứfqwt c Phậbqst t-tửgvdc ?
– Ngyêccyj n do nhưxfye thếynza nàtcja y. Chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh làtcja nơuzmp i xuấpfsg t thâwoln n củufme a Minh-Khôxuum ng bồyrim támeia t. Sau khi dùhvjp ng chuôxuum ng Ngâwoln n-thiêccyj n gọpmft i con kim ngưxfye u từxuum núvjmd i Thámeia i-sơuzmp n vềdlxh hồyrim Tâwoln y, ngàtcja i Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh thấpfsg y rằfqwt ng thầxuum n linh Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t tuy nhiềdlxh u, nhưxfye ng ámeia c qủufme y, ámeia c ma khôxuum ng thiếynza u. Lạmylc i nữvqij a sau nhữvqij ng lầxuum n chiếynza n tranh Hoa, Việvfjz t, binh tưxfye ớebhf ng Trung-quốebqy c bỏfvey mìayle nh tạmylc i Đmrvy ạmylc i-Việvfjz t khôxuum ng biếynza t bao nhiêccyj u màtcja kểpoey . Mộippy t sốebqy đhvno ãhdsb trởhkib vềdlxh quêccyj quámeia n, mộippy t sốebqy đhvno ãhdsb đhvno i đhvno ầxuum u thai. Mộippy t sốebqy vìayle quámeia uấpfsg t ứfqwt c khôxuum ng siêccyj u thoámeia t đhvno ưxfye ợdlxh c, vẫbypw n chậbqst p chờvhkd n đhvno i lạmylc i trêccyj n đhvno ấpfsg t nưxfye ớebhf c ta. Hai ngàtcja i bèlpvm n chiêccyj u hồyrim n họpmft vềdlxh chùhvjp a Sùhvjp ng-khámeia nh Bámeia o-thiêccyj n đhvno ểpoey làtcja m chay giảxran i oan cho họpmft . Khốebqy n thay, cómylc mộippy t sốebqy khôxuum ng tuâwoln n, cứfqwt vơuzmp vẩfrvo n chờvhkd quâwoln n Tốebqy ng đhvno ếynza n Thăcwhm ng-long làtcja trợdlxh giúvjmd p. Cámeia c ngàtcja i đhvno àtcja nh thu tấpfsg t cảxran hồyrim n phámeia ch họpmft vàtcja o chuôxuum ng Ngâwoln n-thiêccyj n rồyrim i dùhvjp ng thuyềdlxh n chởhkib vềdlxh chùhvjp a Chùhvjp a-thámeia nh. Trong khi đhvno i đhvno ưxfye ờvhkd ng, cómylc khôxuum ng biếynza t bao nhiêccyj u oan hồyrim n tửgvdc sĩsyvh Trung-quốebqy c trầxuum m dưxfye ớebhf i đhvno ámeia y sôxuum ng, khôxuum ng sao lêccyj n đhvno ưxfye ợdlxh c. Chúvjmd ng làtcja m sómylc ng làtcja m giómylc giúvjmd p quâwoln n Tốebqy ng. Vìayle vậbqst y, hai ngàtcja i đhvno àtcja nh tùhvjp ng quyềdlxh n thu hếynza t hồyrim n chúvjmd ng vàtcja o trong chuôxuum ng, rồyrim i néddtl m xuốebqy ng sôxuum ng Lụmtcs c-đhvno ầxuum u.
Chang-Lan ngơuzmp ngámeia c:
– Họpmft làtcja oan hồyrim n tửgvdc sĩsyvh trậbqst n nàtcja o vậbqst y?
– Họpmft chếynza t trong trậbqst n đhvno ámeia nh biểpoey n Đmrvy ôxuum ng giữvqij a côxuum ng chúvjmd a Gia-Hưxfye ng Trầxuum n Quốebqy c vớebhf i Nam-an hầxuum u Đmrvy oàtcja n Chímylc , trậbqst n Lãhdsb ng-bạmylc c, hai trậbqst n Bạmylc ch-đhvno ằfqwt ng, mớebhf i đhvno âwoln y trậbqst n đhvno ámeia nh Khâwoln m, Liêccyj m.
Phưxfye ơuzmp ng-Quỳcwhm nh àtcja lêccyj n:
– Mấpfsg y hôxuum m trưxfye ớebhf c, muộippy i nghe đhvno ồyrim n hai ngàtcja i đhvno em chuôxuum ng vềdlxh treo trêccyj n gámeia c chuôxuum ng. Sau gámeia c chuôxuum ng sụmtcs t lởhkib , làtcja m chuôxuum ng chìayle m xuốebqy ng sôxuum ng Lụmtcs c-đhvno ầxuum u. Muộippy i lấpfsg y làtcja m lạmylc , làtcja từxuum chùhvjp a, tớebhf i bờvhkd sôxuum ng Lụmtcs c-đhvno ầxuum u khámeia xa, đhvno âwoln u cómylc truyệvfjz n gámeia c chuôxuum ng sụmtcs t lởhkib . Thìayle ra thếynza .
Ghi chúvjmd ,
Nhiềdlxh u thuyếynza t nómylc i rằfqwt ng Nam-thiêccyj n tứfqwt khímylc làtcja :
– Tưxfye ợdlxh ng phậbqst t Quỳcwhm nh-lâwoln m,
– Đmrvy ỉdlxh nh thámeia p Bámeia o-thiêccyj n,
– Vạmylc c Phổwrmg -minh,
– Chuôxuum ng Quy-đhvno iềdlxh n, thựhnix c lầxuum m lớebhf n.
Vìayle chuôxuum ng Quy-đhvno iềdlxh n khôxuum ng do ngàtcja i Minh-Khôxuum ng, Đmrvy ạmylc o-Hạmylc nh đhvno úvjmd c.
Chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh còqxwd n gọpmft i làtcja chùhvjp a Phảxran -lạmylc i. Đmrvy âwoln y làtcja mộippy t trong nhữvqij ng ngôxuum i chùhvjp a danh tiếynza ng trong Thiềdlxh n-sửgvdc Việvfjz t-Nam. Chùhvjp a ởhkib trêccyj n núvjmd i xãhdsb Phảxran -lạmylc i, huyệvfjz n Quếynza -dưxfye ơuzmp ng, tỉdlxh nh Bắxfye c-ninh. Nay làtcja huyệvfjz n Quếynza -võbckf , tỉdlxh nh Hàtcja -Bắxfye c. Chùhvjp a đhvno ưxfye ợdlxh c xâwoln y vàtcja o niêccyj n hiệvfjz u Thuậbqst n-Thiêccyj n thứfqwt mưxfye ờvhkd i támeia m (1027) đhvno ờvhkd i vua Lýfrvo Thámeia i-tổwrmg . Chímylc nh sưxfye Minh-Khôxuum ng, Châwoln n-Khôxuum ng đhvno ãhdsb tu ởhkib đhvno âwoln y. Sau nàtcja y, vua Trầxuum n Nhâwoln n-tôxuum ng đhvno i tu cũgvdc ng cómylc lầxuum n đhvno ếynza n đhvno âwoln y giảxran ng kinh.
Vịbckf đhvno ạmylc i thầxuum n cuốebqy i đhvno ờvhkd i Trầxuum n làtcja Nguyễbvch n Sưxfye ởhkib ng qua đhvno âwoln y cảxran m támeia c mộippy t bàtcja i thơuzmp nhan đhvno ềdlxh :
Đmrvy ềdlxh Phảxran -lạmylc i sơuzmp n tựhnix
Thếynza ámeia p ngao đhvno ầxuum u, thốebqy ng bámeia ch man,
Chửgvdc ba côxuum đhvno iểpoey u tịbckf ch dưxfye ơuzmp ng gian.
Giang bàtcja n lãhdsb o tưxfye ớebhf ng luậbqst n binh đhvno ịbckf a,
Vâwoln n ủufme ng tiêccyj n hoàtcja ng trámeia ch tímylc ch san.
Tuếynza nguyệvfjz t xâwoln m xâwoln m phong bámeia n lạmylc c,
Thủufme y thiêccyj n mạmylc c mạmylc c đhvno iểpoey u song hoàtcja n.
Thắxfye ng du phủufme ngưxfye ỡrbtb ng thàtcja nh trầxuum n tímylc ch,
Liêccyj u vịbckf bằfqwt ng cao phámeia lữvqij nhan.
Huệvfjz -chi Phạmylc m Túvjmd -Châwoln u dịbckf ch nhưxfye sau:
Thếynza đhvno èlpvm cámeia dữvqij cắxfye n trăcwhm m nơuzmp i,
Sómylc ng bãhdsb i, chiềdlxh u buôxuum ng cámeia nh nhạmylc n côxuum i.
Vua dựhnix ng gậbqst y thiềdlxh n, non khómylc i phủufme ,
Tưxfye ớebhf ng bàtcja n chiếynza n sựhnix , bãhdsb i sôxuum ng bồyrim i.
Lámeia phong rụmtcs ng nửgvdc a, năcwhm m theo thámeia ng,
Chim chómylc c vềdlxh đhvno ôxuum i, nưxfye ớebhf c lẫbypw n trờvhkd i.
Chớebhf p mắxfye t cuộippy c chơuzmp i thàtcja nh dấpfsg u cũgvdc ,
Lêccyj n cao, lữvqij khámeia ch hãhdsb y tưxfye ơuzmp i cưxfye ờvhkd i.
Còqxwd n rấpfsg t nhiềdlxh u danh sĩsyvh làtcja m thơuzmp ca tụmtcs ng cảxran nh chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh, chéddtl p hếynza t vàtcja o đhvno âwoln y, e dàtcja i giòqxwd ng quámeia .
Đmrvy ộippy c giảxran muốebqy n thâwoln m cứfqwt u thêccyj m vềdlxh chùhvjp a Chúvjmd c-thámeia nh, xin đhvno ọpmft c thêccyj m cámeia c sámeia ch:
Trung-quốebqy c:
– Quámeia ch-thịbckf Nam chinh,
– Triệvfjz u-thịbckf chinh tiễbvch u Giao-chỉdlxh kýfrvo ,
– Giao-chỉdlxh linh thầxuum n kỷosrj sựhnix .
Việvfjz t-Nam:
– Toàtcja n Việvfjz t thi lụmtcs c,
– Lãhdsb -Đmrvy ưxfye ờvhkd ng di cảxran o,
– Hoàtcja ng Việvfjz t thi tuyểpoey n,
– Nam Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Hoàtcja ng Việvfjz t đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Thiềdlxh n-uyểpoey n tậbqst p anh,
– Đmrvy ạmylc i-Nam nhấpfsg t thốebqy ng chímylc ,
– Bắxfye c thàtcja nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc ,
– Bắxfye c-ninh tựhnix miếynza u bi văcwhm n,
– Bắxfye c-ninh toàtcja n tỉdlxh nh đhvno ịbckf a dưxfye ,
– Đmrvy ồyrim ng-Khámeia nh đhvno ịbckf a dưxfye chímylc lưxfye ợdlxh c,
– Nam sửgvdc lưxfye ợdlxh c biêccyj n.
– Xin nhị
Đ
– Vư
Cao nhấ
– Trong Thiê
Ngà
– Thờ
Minh-uy đ
– Bạ
– Con hỏ
Tiế
– Sao là
Quá
– Con hiể
– Con thử
– Khi sao ở
– Thế
– Thế
– Giả
Nó
– Đ
Ngà
– Vừ
Nghe hậ
Đ
– Bầ
Ngà
– Ba mư
Đ
– Khi đ
Nghe Phụ
Từ
– Ta đ
Thấ
– Nguyê
Ngà
– Cá
Tâ
– Bạ
Đ
– Thô
Ghi chú
Thuậ
Tư
Sang đ
Sau khi hế
Đ
Khi vua Gia-long chiế
Khi phụ
Nă
1. Về
2. Về
3. Phả
4. Phả
5. Đ
Sá
Khi mớ
Sau khi nghiê
Thờ
Tuy nhiê
Trở
Cô
– Hồ
Minh-Khô
– Phư
Rồ
– Diệ
Minh-Khô
– Thô
Ghi chú
Đ
Vua Lý
Thờ
Tậ
Có
Chữ
Triề
Đ
Hầ
1. Chù
Hay cò
Tà
Xin xem phầ
2. Chù
Trư
Tà
– Thă
– Hoà
– Đ
– Bắ
– Hà
– Bắ
– La-thà
Chù
3. Nguyễ
Đ
Tà
– Đ
– Ninh-bì
– Ninh-bì
– Bắ
– Đ
4. Quố
Toạ
Tà
– Thiề
– Nam ô
– Việ
– Lĩ
– Thiê
5. Hà
Ở
Tà
– Hả
6. Lạ
Ở
Tà
– Thiề
– An-Nam chí
– Lê
– Ngự
– Đ
7. Thầ
Cò
Chù
Tà
– Thá
– Nam-đ
– Hà
Chù
8. Diê
Cò
Tà
– Thiề
– Thá
– Lĩ
9. Khô
Tọ
Tà
– Thanh-hó
– Đ
– Đ
10. Dư
Tọ
Tà
– Bắ
– Kim-vă
– Toà
– Dư
11. Bả
Ở
Tà
– Bắ
12. Bố
Ở
13. Chiê
Cò
Tà
– Thiề
– Hoà
– An-lã
– Hà
– Ngoạ
– Bắ
– Thă
– Đ
– Hoà
– La-thà
– Bắ
Chiê
14. Minh-Khô
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Đ
15. Đ
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Đ
16. Thiê
Cò
Đ
Tà
– Đ
– Sơ
– Hoà
– Bắ
– Đ
– Đ
Thiê
Đ
– Trư
Lậ
– Thế
Mai Cầ
– Trư
Mặ
Đ
– Xin liệ
Khấ
– Gọ
Ư
– Trong hộ
Thế
– Mở
Chư
– Đ
Chư
Linh-Nhâ
– Chị
Hai tư
– Chú
Linh-Nhâ
– Hai em xò
Hai tư
– Hồ
Thư
– Tô
Trong phò
– Mộ
Ô
– Tổ
Ô
– Kế
Cá
– Hai là
Cô
– Đ
Chư
– Ba là
Trung-Thà
– Bố
– Nă
Quá
– Đ
Mọ
– Quan Thá
Buổ
Tế
Như
Dâ
Ngay đ
« Hai đ
Dâ
Tạ
Từ
Lú
Thế
Tuy ẩ
– Sư
– Tấ
Đ
– Sư
Viê
Sau khi tư
– Mộ
– Hai là
Hô
Thầ
« Thầ
Nă
Ghi chú
Chù
Trấ
Khuy nhiê
Sơ
Kim cổ
Phong bã
Tinh di đ
Ngã
Quả
Đ
Trấ
Hiê
Non sô
Kim cổ
Thỉ
Đ
Tớ
Chiế
Nă
Nă
Đ
Đ
Tứ
Cả
Thă
Thê
Vậ
Tố
Gió
Trong khi ngoạ
Bì
Đ
Mâ
Non nhâ
Mở
Song cử
Thắ
So trong tỉ
Đ
Hồ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
Việ
– Việ
– Đ
– Khâ
– Đ
– Hoà
– Bắ
– Thă
– Hà
– Hà
– Đ
– Hoà
– Khâ
– Ngự
– Toà
– Tang thư
– Long-biê
Thầ
Sư
« Bả
Chang-Lan hỏ
– Sư
Chang-Lan nó
– Sư
– Dạ
– Sư
Hoà
– Phả
– Đ
Nú
– Chù
Ghi chú
Chù
Khi giặ
Và
Đ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Nam-hả
Việ
– Lụ
– Kiế
– Lị
– Hoà
– Thoá
– Đ
– Đ
– Bắ
– Việ
– Đ
Chang-Lan hỏ
– Sư
Thầ
– Thầ
Ghi chú
Chù
Đ
Đ
Niê
Niê
Sau khi vua Trầ
Đ
Huâ
Thủ
Lã
Đ
Đ
Đ
Hư
Nhẹ
Đ
Mộ
Nă
Tiế
Loạ
Nhà
Bi vă
Phậ
Phá
Thổ
Liê
Thứ
Ngô
Sau loạ
Hoa đ
Vă
Mắ
Cõ
Ngư
Nã
Mớ
Hiệ
Thá
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Đ
– Hoà
– Đ
Thá
– Nam-đ
– Phư
– Tồ
– Đ
– Đ
– Toà
Chù
Thầ
Chang-Lan nghe Viê
– Em nghe nó
Sư
– Sư
Chang-Lan lạ
– Sư
Viê
– Sư
Phư
– Như
– Đ
Ghi chú
Thă
Thuyế
Phư
– Vậ
– Khá
Thấ
– Sư
– Có
– Ngyê
Chang-Lan ngơ
– Họ
– Họ
Phư
– Mấ
Ghi chú
Nhiề
– Tư
– Đ
– Vạ
– Chuô
Vì
Chù
Vị
Đ
Thế
Chử
Giang bà
Vâ
Tuế
Thủ
Thắ
Liê
Huệ
Thế
Só
Vua dự
Tư
Lá
Chim chó
Chớ
Lê
Cò
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Toà
– Lã
– Hoà
– Nam Việ
– Hoà
– Thiề
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Nam sử
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
