Tíumrt n-Nghĩfesy a vưwgfw ơcmmy ng hưwgfw ớgmaa ng Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh:
– Xin nhịdxrf vịdxrf sưwgfw phụhnxf ban pháoqmm p dụhnxf .
Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh chắcywg p tay váoqmm i cửdvmh tọonhr a mộlhxd t lưwgfw ợuvec t, rồlivs i nódvmh i:
– Vưwgfw ơcmmy ng gia đwgff ưwgfw a ra năgmaa m phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c cứwgfw u nưwgfw ớgmaa c. Vậbrfj y bầximb n tăgmaa ng cũrkhn ng đwgff ưwgfw a ra hai phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c nữutkd a làumrt bẩcmmy y. Ta tạmrde m gọonhr i làumrt Thấiqkz t lưwgfw ợuvec c trấiqkz n quốnmkw c.
Cao nhấiqkz t làumrt Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u, thấiqkz p nhấiqkz t làumrt thịdxrf vệjfsn đwgff ứwgfw ng hầximb u đwgff ềkvys u im lặximb ng, hồlivs i hộlhxd p nghe hai phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c củvctf a hai tháoqmm nh tăgmaa ng Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Vìnmkw từdyur lâqpej u, khắcywg p Hoa-Việjfsn t đwgff ềkvys u tôsxtv n hai ngàumrt i làumrt đwgff ấiqkz ng tríumrt tuệjfsn cao thâqpej m vôsxtv cùqkgd ng tậbrfj n.
– Trong Thiêonhr n-hạmrde nàumrt y, nơcmmy i nàumrt o tụhnxf đwgff ưwgfw ợuvec c nhiềkvys u linh khíumrt , thìnmkw sẽvvwb códvmh chúfesy a tháoqmm nh, tôsxtv i hiềkvys n ra đwgff ờqezw i; mưwgfw a hòypya a, giódvmh thuậbrfj n, dâqpej n chúfesy ng ấiqkz m no. Ngưwgfw ợuvec c lạmrde i, nơcmmy i nàumrt o códvmh nhiềkvys u áoqmm c khíumrt nảcmmy y sinh, thìnmkw sẽvvwb códvmh quỷhnqd vưwgfw ơcmmy ng, ma quáoqmm i đwgff ộlhxd i lốnmkw t quan; giódvmh bãyyqv o, hạmrde n háoqmm n nảcmmy y sinh, dâqpej n chúfesy ng đwgff ódvmh i khổuzis . Xưwgfw a, khi vua Minh tếuzis cáoqmm o trờqezw i đwgff ấiqkz t, chia Thiêonhr n-hạmrde làumrt m hai, Bắcywg c thàumrt nh Trung-nguyêonhr n, Nam thàumrt nh Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Trong khi linh khíumrt miềkvys n Bắcywg c tảcmmy n ra khắcywg p nơcmmy i, thìnmkw Linh khíumrt Lĩfesy nh-Nam tụhnxf vềkvys vùqkgd ng Giao-chỉvctf , Cửdvmh u-châqpej n. Thếuzis nhưwgfw ng cuốnmkw i đwgff ờqezw i Tâqpej y-Háoqmm n, linh khíumrt miềkvys n Bắcywg c phâqpej n táoqmm n ra khắcywg p nơcmmy i, bởxqoe i vậbrfj y mớgmaa i códvmh nạmrde n Vưwgfw ơcmmy ng Mãyyqv ng cưwgfw ớgmaa p ngôsxtv i. Linh khíumrt Lĩfesy nh-Nam cựrtxs c thịdxrf nh, nêonhr n mớgmaa i códvmh việjfsn c vua Trưwgfw ng cùqkgd ng 162 tưwgfw ớgmaa ng khởxqoe i nghiệjfsn p, suýbrfj t làumrt m đwgff ổuzis triềkvys u Háoqmm n.
Ngàumrt i ngừdyur ng lạmrde i mộlhxd t láoqmm t rồlivs i tiếuzis p:
– Thờqezw i Bắcywg c thuộlhxd c, vua Đrtxs ưwgfw ờqezw ng thấiqkz y linh khíumrt Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ta quáoqmm thịdxrf nh, mớgmaa i sai Cao Biềkvys n sang làumrt m thứwgfw sửdvmh Giao-châqpej u đwgff ểvetm yểvetm m tấiqkz t cảcmmy cáoqmm c thếuzis đwgff ấiqkz t linh. Biềkvys n thàumrt nh côsxtv ng hầximb u hếuzis t, duy hai nơcmmy i thấiqkz t bạmrde i làumrt núfesy i Tảcmmy n vàumrt Cổuzis -pháoqmm p. Thếuzis đwgff ấiqkz t Tiêonhr u-sơcmmy n ởxqoe Cổuzis -pháoqmm p tụhnxf khíumrt thiêonhr ng Nam-nhạmrde c, nêonhr n mớgmaa i sinh đwgff ứwgfw c Tháoqmm i-tổuzis nhàumrt ta, lậbrfj p ra bảcmmy n triềkvys u trêonhr n hai trăgmaa m năgmaa m. Trong khi Biềkvys n yểvetm m đwgff ấiqkz t thiêonhr ng Lĩfesy nh-Nam, thìnmkw y quy hưwgfw ớgmaa ng tấiqkz t cảcmmy hồlivs n, pháoqmm ch linh khíumrt vàumrt o bụhnxf ng ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u con trâqpej u vàumrt ng, rồlivs i đwgff em vềkvys chôsxtv n ởxqoe trong lòypya ng núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n.
Minh-uy đwgff ạmrde i tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Quáoqmm ch Y hỏwkqh i:
– Bạmrde ch sưwgfw thúfesy c, thủvctf a nhỏwkqh con códvmh nghe thầximb y đwgff ồlivs kểvetm truyệjfsn n nàumrt y. Thầximb y nódvmh i rằgrpd ng Biềkvys n thu ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u ngôsxtv i sao ởxqoe Thiêonhr n-hàumrt chiếuzis u xuốnmkw ng Lĩfesy nh-Nam, rồlivs i đwgff em vềkvys giam ởxqoe núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n. Nay sưwgfw thúfesy c lạmrde i kểvetm rằgrpd ng hồlivs n vàumrt pháoqmm ch. Vậbrfj y códvmh gìnmkw kháoqmm c nhau giữutkd a sao vớgmaa i hồlivs n, pháoqmm ch?
– Con hỏwkqh i thựrtxs c phảcmmy i! Nàumrt y con hãyyqv y nghe cho kỹwszl , sưwgfw thúfesy c vìnmkw con màumrt nódvmh i.
Tiếuzis ng ngàumrt i Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh thậbrfj t đwgff ầximb m ấiqkz m, thậbrfj t trong nhẹseqw , hợuvec p vớgmaa i tưwgfw tháoqmm i, nélsqh t mặximb t từdyur áoqmm i củvctf a ngàumrt i; khiếuzis n cửdvmh tọonhr a đwgff ềkvys u códvmh cảcmmy m tưwgfw ởxqoe ng đwgff ang nghe đwgff ứwgfw c Phậbrfj t A-di-đwgff àumrt thuyếuzis t pháoqmm p:
– Sao làumrt tinh thểvetm , kếuzis t hợuvec p khíumrt củvctf a vũrkhn trụhnxf màumrt thàumrt nh. Sao chiếuzis u xuốnmkw ng Thiêonhr n-hạmrde thàumrt nh linh khíumrt . Linh khíumrt bàumrt ng bạmrde c trong trờqezw i đwgff ấiqkz t, gặximb p câqpej y nuôsxtv i câqpej y, gặximb p hoa nuôsxtv i hoa, gặximb p ngưwgfw ờqezw i tạmrde o cơcmmy thểvetm con ngưwgfw ờqezw i thàumrt nh hùqkgd ng tráoqmm ng, thầximb n minh sáoqmm ng suốnmkw t. Cáoqmm i thầximb n minh đwgff ódvmh gọonhr i làumrt hồlivs n vàumrt pháoqmm ch. Nàumrt y con hãyyqv y nghe: Lộlhxd t quầximb n áoqmm o ra, thìnmkw con vớgmaa i đwgff ứwgfw a trẻipdz chăgmaa n trâqpej u cũrkhn ng giốnmkw ng nhau. Nhưwgfw ng sao con lạmrde i làumrt m đwgff ạmrde i tưwgfw ớgmaa ng, tríumrt dũrkhn ng códvmh thừdyur a màumrt đwgff ứwgfw a trẻipdz lạmrde i làumrt mụhnxf c đwgff ồlivs ng chấiqkz t pháoqmm c? Cáoqmm i màumrt con vớgmaa i trẻipdz mụhnxf c đwgff ồlivs ng kháoqmm c nhau đwgff ódvmh làumrt do pháoqmm ch, vàumrt hồlivs n tạmrde o ra.
Quáoqmm ch Y reo lêonhr n:
– Con hiểvetm u rồlivs i! Con hiểvetm u rồlivs i.
– Con thửdvmh nódvmh i cho sưwgfw thúfesy c nghe xem nàumrt o?
– Khi sao ởxqoe Thiêonhr n-hàumrt chiếuzis u xuốnmkw ng thếuzis gian, con ngưwgfw ờqezw i thấiqkz u, cảcmmy m áoqmm nh sáoqmm ng đwgff ódvmh , hợuvec p vớgmaa i mưwgfw a, nắcywg ng, núfesy i, sôsxtv ng cho nêonhr n thểvetm thìnmkw giốnmkw ng nhau, màumrt pháoqmm ch vàumrt hồlivs n thìnmkw kháoqmm c nhau. Thếuzis thìnmkw từdyur con sâqpej u, cáoqmm i kiếuzis n, con chódvmh , con mèevad o cho đwgff ếuzis n con ngưwgfw ờqezw i đwgff ềkvys u códvmh hồlivs n vàumrt pháoqmm ch. Nhưwgfw ng mỗeeny i cơcmmy thểvetm thấiqkz u cảcmmy m linh khíumrt củvctf a tinh hoa sơcmmy n xuyêonhr n, nhậbrfj t nguyệjfsn t màumrt kháoqmm c nhau. Nay Cao Biềkvys n yểvetm m hếuzis t thếuzis đwgff ấiqkz t thiêonhr ng, đwgff àumrt o lấiqkz y nhữutkd ng kếuzis t tinh củvctf a thếuzis đwgff ấiqkz t đwgff em đwgff i. Thếuzis nhưwgfw ng...
– Thếuzis nhưwgfw ng sao?
– Thếuzis sao y lạmrde i bỏwkqh vàumrt o ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u con trâqpej u vàumrt ng? Màumrt khôsxtv ng bỏwkqh vàumrt o con rồlivs ng, con phưwgfw ợuvec ng? Thưwgfw a sưwgfw thúfesy c?
– Giảcmmy n dịdxrf thôsxtv i! Tộlhxd c Việjfsn t chúfesy ng ta làumrt con cháoqmm u vua Thầximb n-Nôsxtv ng. Tộlhxd c Hoa cũrkhn ng làumrt con cháoqmm u vua Thầximb n-Nôsxtv ng. Nhưwgfw ng sau triềkvys u đwgff ìnmkw nh Thầximb n-Nôsxtv ng phưwgfw ơcmmy ng Bắcywg c bịdxrf vua Hoàumrt ng-Đrtxs ếuzis đwgff áoqmm nh bạmrde i. Vua Hoàumrt ng-Đrtxs ếuzis làumrt dâqpej n du mụhnxf c, săgmaa n bắcywg n. Ngưwgfw ờqezw i Hoa sau tôsxtv n vua Hoàumrt ng-Đrtxs ếuzis làumrt Quốnmkw c-tổuzis . Bởxqoe i vậbrfj y Biềkvys n mớgmaa i bắcywg t tinh hoa 36 ngôsxtv i sao, bỏwkqh vàumrt o bụhnxf ng trâqpej u, đwgff em vềkvys chôsxtv n ởxqoe núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n, đwgff ểvetm diệjfsn t linh khíumrt Nam phưwgfw ơcmmy ng, cáoqmm i linh khíumrt dùqkgd ng sứwgfw c trâqpej u đwgff ểvetm canh táoqmm c.
Nódvmh i đwgff ếuzis n đwgff âqpej y, ngàumrt i đwgff ưwgfw a mắcywg t nhìnmkw n Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u. Hậbrfj u tiếuzis p lờqezw i ngàumrt i:
– Đrtxs ếuzis n đwgff ờqezw i vua Tháoqmm i-tôsxtv ng nhàumrt Tốnmkw ng, sau khi bịdxrf bạmrde i ởxqoe Chi-lăgmaa ng, Bạmrde ch-đwgff ằgrpd ng; nhàumrt vua sai bẩcmmy y đwgff ạmrde o sĩfesy củvctf a pháoqmm i Hoa-sơcmmy n lêonhr n núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n đwgff àumrt o trâqpej u vàumrt ng đwgff em vềkvys , rồlivs i lấiqkz y đwgff ồlivs ng đwgff en đwgff úfesy c thàumrt nh hộlhxd p. Mỗeeny i hộlhxd p đwgff ểvetm chíumrt n láoqmm bùqkgd a, giam mộlhxd t trâqpej u, sau đwgff ódvmh cấiqkz t vàumrt o mộlhxd t nơcmmy i cựrtxs c mậbrfj t trong kinh thàumrt nh Biệjfsn n-kinh. Hồlivs i Khai-Quốnmkw c vưwgfw ơcmmy ng đwgff i sứwgfw , ngưwgfw ờqezw i đwgff ãyyqv sai Kinh-Nam vưwgfw ơcmmy ng đwgff ộlhxd t nhậbrfj p ngựrtxs thưwgfw phòypya ng vua Tốnmkw ng Nhâqpej n-tôsxtv ng tìnmkw m di chúfesy c củvctf a vua Tháoqmm i-tôsxtv ng nódvmh i vềkvys việjfsn c nàumrt y, nhưwgfw ng khôsxtv ng ra manh mốnmkw i. Hơcmmy n bốnmkw n chụhnxf c năgmaa m qua, Kinh-Nam vưwgfw ơcmmy ng códvmh tai mắcywg t khắcywg p nơcmmy i trong triềkvys u Tốnmkw ng, màumrt cũrkhn ng chỉvctf biếuzis t rằgrpd ng ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u hộlhxd p đwgff ồlivs ng đwgff ódvmh đwgff ểvetm ởxqoe trong kho tạmrde i Hoàumrt ng-cung. Đrtxs íumrt ch thâqpej n vưwgfw ơcmmy ng âqpej m thầximb m đwgff ộlhxd t nhậbrfj p tìnmkw m kiếuzis n nhiềkvys u lầximb n màumrt khôsxtv ng thấiqkz y.
Ngàumrt i nhìnmkw n Trầximb n Trung-Đrtxs ạmrde o:
– Vừdyur a rồlivs i, trong dịdxrf p ngưwgfw ờqezw i củvctf a ta làumrt m rốnmkw i loạmrde n phủvctf đwgff ệjfsn Vưwgfw ơcmmy ng An-Thạmrde ch, cùqkgd ng hoàumrt ng cung Tốnmkw ng, vôsxtv tìnmkw nh đwgff ãyyqv tìnmkw m ra nơcmmy i đwgff ểvetm hộlhxd p giam trâqpej u vàumrt ng.
Nghe hậbrfj u cùqkgd ng đwgff ạmrde i sưwgfw Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh thuậbrfj t, trêonhr n cao nhấiqkz t làumrt cáoqmm c côsxtv ng chúfesy a, phòypya mãyyqv , cho tớgmaa i văgmaa n võiqkz cáoqmm c quan đwgff ềkvys u ngẩcmmy n ngưwgfw ờqezw i ra. Thựrtxs c vạmrde n vạmrde n lầximb n họonhr cũrkhn ng khôsxtv ng ngờqezw cáoqmm c vua triềkvys u Lýbrfj lạmrde i giữutkd mộlhxd t bíumrt ẩcmmy n ghêonhr gớgmaa m vềkvys đwgff ấiqkz t nưwgfw ớgmaa c nhưwgfw thếuzis .
Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh tiếuzis p:
– Bầximb n tăgmaa ng vớgmaa i sưwgfw huynh phảcmmy i tìnmkw m trăgmaa m phưwgfw ơcmmy ng ngàumrt n kếuzis mớgmaa i xin Hy-Ninh đwgff ếuzis thưwgfw ởxqoe ng côsxtv ng trịdxrf tàumrt , bằgrpd ng cáoqmm ch ban cho íumrt t đwgff ồlivs ng đwgff en, chíumrt nh mìnmkw nh chọonhr n. Nhàumrt vua truyềkvys n quan giữutkd kho dẫdyur n sưwgfw huynh sưwgfw đwgff ệjfsn bầximb n tăgmaa ng vàumrt o kho tảcmmy , trong khi ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u hộlhxd p đwgff ồlivs ng đwgff ểvetm ởxqoe kho hữutkd u. Bầximb n tăgmaa ng giảcmmy chọonhr n đwgff i chọonhr n lạmrde i hếuzis t kho tảcmmy , màumrt cũrkhn ng khôsxtv ng đwgff ưwgfw ợuvec c đwgff ồlivs ng nhưwgfw ýbrfj muốnmkw n. Viêonhr n tháoqmm i giáoqmm m đwgff ưwgfw a bầximb n tăgmaa ng vớgmaa i sưwgfw huynh sang kho hữutkd u, thìnmkw hỡnyxc i ơcmmy i! Vừdyur a vàumrt o kho, bầximb n tăgmaa ng đwgff ãyyqv thấiqkz y ngay.
Ngàumrt i lắcywg c đwgff ầximb u:
– Ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u cáoqmm i hộlhxd p đwgff ưwgfw ợuvec c đwgff ặximb t trêonhr n mộlhxd t bệjfsn theo hìnmkw nh Tiêonhr n-thiêonhr n báoqmm t quáoqmm i. Xung quanh đwgff ầximb y nhữutkd ng tưwgfw ợuvec ng hổuzis , báoqmm o, rắcywg n, cùqkgd ng môsxtv hìnmkw nh núfesy i sôsxtv ng Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Anh em bầximb n tăgmaa ng vờqezw nhưwgfw khôsxtv ng biếuzis t gìnmkw , sau khi lựrtxs a đwgff ồlivs ng, lẳaton ng lặximb ng cáoqmm o từdyur ra vềkvys , đwgff ếuzis n đwgff êonhr m báoqmm o cho Côsxtv i-sơcmmy n tam anh biếuzis t.
Đrtxs ếuzis n đwgff âqpej y, ngàumrt i đwgff ưwgfw a mắcywg t cho Côsxtv i-sơcmmy n tam anh. Trầximb n Phụhnxf -Quốnmkw c tiếuzis p:
– Khi đwgff ưwgfw ợuvec c sưwgfw phụhnxf báoqmm o tin, anh em thầximb n tứwgfw c tốnmkw c dùqkgd ng chim ưwgfw ng báoqmm o cho sưwgfw đwgff ệjfsn Tựrtxs -Mai biếuzis t, vìnmkw chỉvctf ngưwgfw ờqezw i củvctf a Tựrtxs -Mai mớgmaa i códvmh khảcmmy năgmaa ng đwgff ộlhxd t nhậbrfj p kho đwgff ồlivs ng hữutkd u lấiqkz y ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u cáoqmm i hộlhxd p ra. Cáoqmm i khódvmh khăgmaa n làumrt phảcmmy i báoqmm o cáoqmm ch nàumrt o đwgff ểvetm qua đwgff ưwgfw ợuvec c mắcywg t côsxtv ng chúfesy a Huệjfsn -Nhu; vìnmkw côsxtv ng chúfesy a vớgmaa i sưwgfw đwgff ệjfsn luôsxtv n ởxqoe cạmrde nh nhau nhưwgfw bódvmh ng vớgmaa i hìnmkw nh. Cuốnmkw i cùqkgd ng thầximb n báoqmm o cho sưwgfw phụhnxf (ghi chúfesy : Đrtxs ódvmh làumrt Trầximb n Tựrtxs -An) biếuzis t. Lậbrfj p tứwgfw c ngưwgfw ờqezw i triệjfsn u sưwgfw đwgff ệjfsn tớgmaa i đwgff ểvetm dạmrde y dỗeeny võiqkz côsxtv ng, rồlivs i nódvmh i cho y biếuzis t. Y giảcmmy rủvctf côsxtv ng chúfesy a Huệjfsn -Nhu lêonhr n đwgff ưwgfw ờqezw ng sang Tốnmkw ng, rồlivs i chíumrt nh y đwgff iềkvys u đwgff ộlhxd ng châqpej n tay đwgff ộlhxd t nhậbrfj p kho đwgff ồlivs ng hữutkd u, lấiqkz y ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u cáoqmm i hộlhxd p trao cho ba anh em thầximb n mang vềkvys nưwgfw ớgmaa c.
Nghe Phụhnxf -Quốnmkw c thuậbrfj t, mọonhr i ngưwgfw ờqezw i nhưwgfw đwgff ang đwgff i trong đwgff êonhr m, đwgff ưwgfw ợuvec c đwgff ốnmkw t lêonhr n câqpej y đwgff uốnmkw c, nhìnmkw n rõiqkz mọonhr i vậbrfj t. Bởxqoe i trưwgfw ớgmaa c đwgff âqpej y họonhr chỉvctf nghe nódvmh i hai vịdxrf đwgff ưwgfw ợuvec c vua Tốnmkw ng ban đwgff ồlivs ng, rồlivs i làumrt m phélsqh p lấiqkz y hếuzis t kho đwgff ồlivs ng, rồlivs i Hy-Ninh đwgff ếuzis sai Tổuzis ng-lĩfesy nh thịdxrf vệjfsn Lýbrfj Hiếuzis n đwgff em quâqpej n đwgff uổuzis i theo. Họonhr thắcywg c mắcywg c rằgrpd ng dùqkgd võiqkz côsxtv ng cao, làumrt m sao hai vịdxrf códvmh thểvetm mang đwgff ưwgfw ợuvec c hếuzis t kho đwgff ồlivs ng đwgff i? Xáoqmm gìnmkw chúfesy t đwgff ồlivs ng màumrt nhàumrt vua phảcmmy i sai thịdxrf vệjfsn đwgff uổuzis i theo?
Từdyur đwgff ầximb u đwgff ếuzis n cuốnmkw i, ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng ngồlivs i trầximb m tưwgfw , đwgff ểvetm ngàumrt i Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh trìnmkw nh bầximb y. Bâqpej y giờqezw ngàumrt i mớgmaa i nódvmh i:
– Ta đwgff ãyyqv tìnmkw m lạmrde i đwgff ưwgfw ợuvec c tinh hoa linh khíumrt mấiqkz y nghìnmkw n năgmaa m tộlhxd c Việjfsn t. Bầximb n tăgmaa ng đwgff em đwgff ặximb t vàumrt o chỗeeny cũrkhn củvctf a nódvmh đwgff ưwgfw ợuvec c mấiqkz y tháoqmm ng nay. Còypya n ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u cáoqmm i hộlhxd p vớgmaa i bùqkgd a, bầximb n tăgmaa ng tìnmkw m ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm i cáoqmm i xưwgfw ơcmmy ng sọonhr củvctf a tưwgfw ớgmaa ng sĩfesy Tốnmkw ng tửdvmh trậbrfj n bỏwkqh vàumrt o, rồlivs i đwgff em chôsxtv n ởxqoe khắcywg p cáoqmm c cửdvmh a sôsxtv ng, cửdvmh a biểvetm n Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t làumrt m quỷhnqd trấiqkz n áoqmm p quâqpej n Trung-nguyêonhr n. Còypya n ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u con trâqpej u thìnmkw sẽvvwb nélsqh m xuốnmkw ng đwgff áoqmm y hồlivs Tâqpej y vớgmaa i tấiqkz t cảcmmy tinh hoa võiqkz côsxtv ng Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, đwgff ểvetm làumrt m thầximb n trấiqkz n Thăgmaa ng-long.
Thấiqkz y mọonhr i ngưwgfw ờqezw i ngơcmmy ngáoqmm c khôsxtv ng hiểvetm u, ngàumrt i tiếuzis p:
– Nguyêonhr n cáoqmm ch đwgff âqpej y hơcmmy n năgmaa m, bầximb n tăgmaa ng códvmh duyêonhr n hộlhxd i ngộlhxd vớgmaa i quốnmkw c sưwgfw Huệjfsn -Sinh, lãyyqv o tiêonhr n sinh Trầximb n Tựrtxs -An, tiêonhr n nưwgfw ơcmmy ng Bảcmmy o-Hòypya a, Quan-âqpej m Bìnmkw nh-Dưwgfw ơcmmy ng, Tháoqmm i-sưwgfw Dưwgfw ơcmmy ng-Bìnmkw nh, phòypya mãyyqv Thâqpej n Thiệjfsn u-Tháoqmm i, U-bon vưwgfw ơcmmy ng Lêonhr Văgmaa n. Cáoqmm c vịdxrf đwgff ưwgfw a ra ýbrfj kiếuzis n rằgrpd ng: Thờqezw i vua Hùqkgd ng, phòypya mãyyqv Sơcmmy n Tinh đwgff ãyyqv chélsqh p tấiqkz t cảcmmy võiqkz côsxtv ng lạmrde i thàumrt nh bộlhxd Văgmaa n-lang vũrkhn kinh; nhờqezw vậbrfj y màumrt sau nàumrt y Bắcywg c-bìnmkw nh vưwgfw ơcmmy ng Đrtxs àumrt o Kỳdayf tìnmkw m đwgff ưwgfw ợuvec c, rồlivs i đwgff em quảcmmy ng báoqmm , màumrt khôsxtv ng đwgff ếuzis n nỗeeny i tuyệjfsn t tíumrt ch. Thờqezw i Lĩfesy nh-Nam, võiqkz họonhr c tộlhxd c Việjfsn t cựrtxs c thịdxrf nh, vua Trưwgfw ng sợuvec sau nàumrt y mai mộlhxd t đwgff i, mớgmaa i ủvctf y cho Bắcywg c-bìnmkw nh vưwgfw ơcmmy ng Đrtxs àumrt o Kỳdayf , tểvetm tưwgfw ớgmaa ng Phưwgfw ơcmmy ng Dung, côsxtv ng chúfesy a Phùqkgd ng Vĩfesy nh-Hoa chélsqh p tấiqkz t cảcmmy tinh hoa lạmrde i, thàumrt nh bộlhxd Lĩfesy nh-Nam vũrkhn kinh. Đrtxs ếuzis n thờqezw i Thuậbrfj n-Thiêonhr n, vua bàumrt Bìnmkw nh-Dưwgfw ơcmmy ng, tiêonhr n nưwgfw ơcmmy ng Bảcmmy o-Hòypya a tìnmkw m lạmrde i đwgff ưwgfw ợuvec c, rồlivs i luyệjfsn n thàumrt nh.
Ngàumrt i dừdyur ng lạmrde i, módvmh c trong túfesy i ra mộlhxd t cáoqmm i hộlhxd p, rồlivs i mởxqoe ra. Trong hộlhxd p códvmh mộlhxd t trăgmaa m cáoqmm i thẻipdz đwgff ồlivs ng. Ngàumrt i chỉvctf vàumrt o thẻipdz đwgff ồlivs ng:
– Cáoqmm c vịdxrf đwgff ưwgfw a ýbrfj kiếuzis n: Hiệjfsn n nay võiqkz họonhr c Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ta tốnmkw i thịdxrf nh, cũrkhn ng nêonhr n chélsqh p thàumrt nh sáoqmm ch đwgff ểvetm lạmrde i cho đwgff ờqezw i sau. Cáoqmm c vịdxrf ủvctf y cho Kinh-Nam vưwgfw ơcmmy ng, U-bon vưwgfw ơcmmy ng, Quan-âqpej m Bìnmkw nh-Dưwgfw ơcmmy ng vớgmaa i bầximb n tăgmaa ng chélsqh p lạmrde i. Sau khi chélsqh p, mỗeeny i vịdxrf giữutkd mộlhxd t bảcmmy n. Bầximb n tăgmaa ng dùqkgd ng nộlhxd i lựrtxs c khắcywg c vàumrt o trăgmaa m cáoqmm i thẻipdz đwgff ồlivs ng nàumrt y mộlhxd t bảcmmy n nữutkd a. Bâqpej y giờqezw bầximb n tăgmaa ng dùqkgd ng trăgmaa m thẻipdz , ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u con trâqpej u vàumrt ng, chôsxtv n ởxqoe đwgff áoqmm y hồlivs Tâqpej y, làumrt m vậbrfj t trấiqkz n Thăgmaa ng-long. Nhưwgfw vậbrfj y, vĩfesy nh viễpzzg n từdyur nay cho đwgff ếuzis n muôsxtv n ngàumrt n năgmaa m sau, Trung-nguyêonhr n khôsxtv ng bao giờqezw códvmh thểvetm cai trịdxrf Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ta quáoqmm hai kỷhnqd .
Tâqpej y-hồlivs thấiqkz t kiệjfsn t đwgff ềkvys u làumrt đwgff ệjfsn tửdvmh củvctf a Minh-Khôsxtv ng bồlivs táoqmm t, Quy-Đrtxs ứwgfw c đwgff ạmrde i tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Trầximb n Di hỏwkqh i:
– Bạmrde ch sưwgfw phụhnxf ! Sưwgfw phụhnxf , sưwgfw thúfesy c đwgff ãyyqv đwgff em linh khíumrt từdyur phưwgfw ơcmmy ng Bắcywg c vềkvys Thăgmaa ng-long, con nghĩfesy mìnmkw nh nêonhr n yểvetm m khiếuzis n Trung-nguyêonhr n vìnmkw nh viễpzzg n khôsxtv ng chiếuzis m đwgff ưwgfw ợuvec c Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t lấiqkz y mộlhxd t ngàumrt y thìnmkw hơcmmy n làumrt đwgff ểvetm Trung-nguyêonhr n cáoqmm i trịdxrf mìnmkw nh hai kỷhnqd .
Đrtxs ạmrde i sưwgfw Minh-Khôsxtv ng chiếuzis u con mắcywg t từdyur áoqmm i nhìnmkw n đwgff ệjfsn tửdvmh :
– Thôsxtv ng minh! Sưwgfw phụhnxf biếuzis t con códvmh lòypya ng son vớgmaa i nưwgfw ớgmaa c, màumrt đwgff ặximb t câqpej u hỏwkqh i đwgff ódvmh . Nhưwgfw ng con ơcmmy i! Trong nhữutkd ng ngàumrt y sưwgfw phụhnxf , sưwgfw thúfesy c cùqkgd ng vớgmaa i Côsxtv i-sơcmmy n tam anh thiếuzis t kếuzis giảcmmy làumrt m ma, làumrt m quỷhnqd khiếuzis n toàumrt n thểvetm ngưwgfw ờqezw i trong phủvctf Vưwgfw ơcmmy ng An-Thạmrde ch, trong nộlhxd i cung Tốnmkw ng hódvmh a đwgff iêonhr n, hódvmh a khùqkgd ng; lỡnyxc tay làumrt m quáoqmm khiếuzis n Thanh-Hưwgfw đwgff ạmrde o trưwgfw ởxqoe ng vớgmaa i đwgff ạmrde i pháoqmm p sưwgfw Nguyêonhr n-Đrtxs ăgmaa ng chếuzis t oan. Nghiệjfsn p quảcmmy từdyur đwgff ódvmh sinh ra, nêonhr n sau nàumrt y Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ta thếuzis nàumrt o cũrkhn ng bịdxrf Trung-nguyêonhr n cai trịdxrf nữutkd a, trong khoảcmmy ng hai kỷhnqd .
Ghi chúfesy ,
Thuậbrfj t Phong-thủvctf y (Đrtxs ịdxrf a-lýbrfj ) xuấiqkz t pháoqmm t từdyur Trung-quốnmkw c vàumrt o thờqezw i Chiếuzis n-quốnmkw c (thếuzis kỷhnqd thứwgfw ba trưwgfw ớgmaa c Tâqpej y-lịdxrf ch). Cho đwgff ếuzis n đwgff ờqezw i Háoqmm n (thếuzis kỷhnqd thứwgfw tưwgfw ) đwgff ờqezw i Đrtxs ưwgfw ờqezw ng (thếuzis kỷhnqd thứwgfw bẩcmmy y) thìnmkw cựrtxs c thịdxrf nh. Hiệjfsn n nay tạmrde i Hưwgfw ơcmmy ng-cảcmmy ng, Đrtxs àumrt i-loan, Trung-quốnmkw c đwgff ãyyqv đwgff ưwgfw a vàumrt o đwgff ạmrde i họonhr c, vìnmkw códvmh thểvetm thửdvmh nghiệjfsn m đwgff ưwgfw ợuvec c bằgrpd ng khoa họonhr c.
Tưwgfw ơcmmy ng truyềkvys n Cao Biềkvys n sang cai trịdxrf nưwgfw ớgmaa c ta, y đwgff ãyyqv yểvetm m tấiqkz t cảcmmy cáoqmm c thếuzis đwgff ấiqkz t pháoqmm t đwgff ếuzis vưwgfw ơcmmy ng, yểvetm m tấiqkz t cảcmmy cáoqmm c linh thầximb n đwgff ểvetm diệjfsn t anh khíumrt . Đrtxs ếuzis n đwgff ờqezw i Lýbrfj , hai đwgff ạmrde i sưwgfw Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh sang vâqpej n du Trung-quốnmkw c, tìnmkw m ra nơcmmy i đwgff ặximb t bùqkgd a yểvetm m, mớgmaa i pháoqmm đwgff i. Hai ngàumrt i nhâqpej n đwgff ódvmh , phốnmkw i hợuvec p thuậbrfj t Phong-thủvctf y vớgmaa i Mậbrfj t-giáoqmm o củvctf a nhàumrt Phậbrfj t thàumrt nh mộlhxd t thuậbrfj t mớgmaa i, đwgff ểvetm giữutkd linh khíumrt Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t trong việjfsn c bảcmmy o quốnmkw c. Vềkvys sau ngàumrt i Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh đwgff ãyyqv dùqkgd ng mộlhxd t phầximb n củvctf a thuậbrfj t nàumrt y đwgff ểvetm thoáoqmm t xáoqmm c, đwgff ầximb u thai làumrt m con củvctf a Sùqkgd ng-hiềkvys n hầximb u, rồlivs i lêonhr n làumrt m vua, đwgff ódvmh làumrt vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng.
Sang đwgff ờqezw i Trầximb n, thuậbrfj t nàumrt y càumrt ng thịdxrf nh, Thủvctf y-Tiêonhr n côsxtv ng chúfesy a (Dưwgfw ỡnyxc ng nữutkd đwgff ứwgfw c tháoqmm nh Trầximb n, phu nhâqpej n Phạmrde m Ngũrkhn -Lãyyqv o), đwgff ãyyqv dùqkgd ng bắcywg t sốnmkw ng têonhr n Nguyễpzzg n Linh-Nhan.
Sau khi hếuzis t giặximb c Môsxtv ng-cổuzis , Chiêonhr u-Văgmaa n vưwgfw ơcmmy ng Trầximb n Nhậbrfj t-Duậbrfj t, Hưwgfw ng-Võiqkz vưwgfw ơcmmy ng Trầximb n Quốnmkw c-Hiếuzis n, Hưwgfw ng-Nhưwgfw ợuvec ng Trầximb n Quốnmkw c-Tảcmmy ng chélsqh p lạmrde i thàumrt nh sáoqmm ch, mang têonhr n Vạmrde n pháoqmm p quy nguyêonhr n. Bộlhxd nàumrt y đwgff ưwgfw ợuvec c xửdvmh dụhnxf ng nhưwgfw mộlhxd t thứwgfw vũrkhn khíumrt quốnmkw c phòypya ng, suốnmkw t đwgff ờqezw i Trầximb n, đwgff ờqezw i Lêonhr .
Đrtxs ếuzis n triềkvys u Nguyễpzzg n, Vạmrde n-pháoqmm p quy nguyêonhr n vẫdyur n đwgff ưwgfw ợuvec c coi nhưwgfw quốnmkw c sáoqmm ch giữutkd nưwgfw ớgmaa c.
Khi vua Gia-long chiếuzis m đwgff ưwgfw ợuvec c nưwgfw ớgmaa c, đwgff ãyyqv dùqkgd ng thuậbrfj t chélsqh p trong Vạmrde n pháoqmm p quy nguyêonhr n đwgff ểvetm trấiqkz n áoqmm p linh khíumrt triềkvys u Tâqpej y-sơcmmy n, ýbrfj đwgff ịdxrf nh diệjfsn t tậbrfj n gốnmkw c, khôsxtv ng cho con cháoqmm u Tâqpej y-sơcmmy n trung hưwgfw ng. Việjfsn c yểvetm m nàumrt y sửdvmh chélsqh p: Đrtxs em xưwgfw ơcmmy ng sọonhr củvctf a Nguyễpzzg n Nhạmrde c, Nguyễpzzg n Huệjfsn , Nguyễpzzg n Quang-Toảcmmy n bỏwkqh vàumrt o trong ba cáoqmm i vòypya (chum, lu), cùqkgd ng vớgmaa i nhiềkvys u bùqkgd a. Lạmrde i lấiqkz y máoqmm u mộlhxd t con vưwgfw ợuvec n đwgff en, ba con chódvmh mựrtxs c, bẩcmmy y con chồlivs n hôsxtv i đwgff ổuzis vàumrt o vòypya , rồlivs i dùqkgd ng nhựrtxs a sắcywg n thuyềkvys n bịdxrf t kíumrt n miệjfsn ng. Trêonhr n nắcywg p vòypya , dùqkgd ng mộlhxd t thanh kiếuzis m đwgff âqpej m sâqpej u xuốnmkw ng xuyêonhr n qua xưwgfw ơcmmy ng sọonhr . Ngoàumrt i vòypya dáoqmm n bùqkgd a, dùqkgd ng xiềkvys ng; xiềkvys ng ba cáoqmm i vòypya , đwgff em giam trong ngụhnxf c tốnmkw i lẫdyur n vớgmaa i cáoqmm c tửdvmh tộlhxd i. Mỗeeny i ngàumrt y mộlhxd t nhấiqkz t đwgff ẳaton ng thịdxrf vệjfsn thâqpej n vàumrt o ngụhnxf c kiểvetm m soáoqmm t. Hàumrt ng tháoqmm ng, mộlhxd t vịdxrf đwgff ạmrde i thầximb n thuộlhxd c Cơcmmy -mậbrfj t việjfsn n tớgmaa i kiểvetm m mộlhxd t lầximb n. Cáoqmm c tửdvmh tộlhxd i bịdxrf giam, đwgff ềkvys u cho biếuzis t ba ôsxtv ng vòypya rấiqkz t thiêonhr ng. Cho đwgff ếuzis n cuộlhxd c chíumrt nh biếuzis n năgmaa m 1885, vua Hàumrt m-Nghi rờqezw i kinh thàumrt nh ra đwgff i, ba ôsxtv ng vòypya đwgff ưwgfw ợuvec c di thầximb n thờqezw i Tâqpej y-sơcmmy n ăgmaa n cắcywg p đwgff em đwgff i gỡnyxc bùqkgd a, rồlivs i chôsxtv n cấiqkz t cẩcmmy n thậbrfj n.
Khi phụhnxf thâqpej n giảcmmy ng dạmrde y cho tôsxtv i vềkvys thuậbrfj t Phong-thủvctf y, ngưwgfw ờqezw i chỉvctf códvmh quyểvetm n thứwgfw năgmaa m củvctf a bộlhxd Vạmrde n-pháoqmm p quy nguyêonhr n chélsqh p thuậbrfj t Dưwgfw ơcmmy ng-trạmrde ch (đwgff ểvetm hưwgfw ớgmaa ng nhàumrt ), cùqkgd ng thuậbrfj t trịdxrf bệjfsn nh tàumrt . Nhưwgfw ng ngưwgfw ờqezw i lạmrde i khôsxtv ng phảcmmy i làumrt y sĩfesy , nêonhr n khôsxtv ng hiểvetm u nộlhxd i dung thuậbrfj t trịdxrf bệjfsn nh tàumrt nódvmh i gìnmkw , dĩfesy nhiêonhr n khôsxtv ng giảcmmy ng cáoqmm i thuậbrfj t nàumrt y cho tôsxtv i. Sau nàumrt y họonhr c y khoa, tôsxtv i mớgmaa i đwgff em ra nghiêonhr n cứwgfw u lạmrde i.
Năgmaa m 1976, trong khi trịdxrf bệjfsn nh cho gódvmh a phụhnxf mộlhxd t cựrtxs u côsxtv ng sứwgfw từdyur ng cai trịdxrf Bắcywg c-Kỳdayf , bàumrt tặximb ng tôsxtv i mộlhxd t sốnmkw sáoqmm ch cũrkhn củvctf a ôsxtv ng. Trong sốnmkw sáoqmm ch đwgff ódvmh códvmh bộlhxd Vạmrde n-pháoqmm p quy nguyêonhr n. Bộlhxd nàumrt y ôsxtv ng cựrtxs u côsxtv ng sứwgfw ghi chúfesy ởxqoe đwgff ầximb u làumrt Nhảcmmy m nhíumrt , dịdxrf đwgff oan. Tôsxtv i biếuzis t ôsxtv ng khôsxtv ng hiểvetm u nổuzis i. Bởxqoe i sáoqmm ch viếuzis t vớgmaa i trìnmkw nh đwgff ộlhxd khoa họonhr c Đrtxs ôsxtv ng-phưwgfw ơcmmy ng rấiqkz t cao. Ngưwgfw ờqezw i đwgff ọonhr c phảcmmy i hiểvetm u rấiqkz t cặximb n kẽvvwb bằgrpd ng nàumrt y vấiqkz n đwgff ềkvys :
1. Vềkvys triếuzis t họonhr c, gồlivs m bộlhxd kinh Dịdxrf ch, nhấiqkz t làumrt cáoqmm c thuyếuzis t âqpej m dưwgfw ơcmmy ng, họonhr c thuyếuzis t ngũrkhn hàumrt nh, tiêonhr n thiêonhr n báoqmm t quáoqmm i.
2. Vềkvys y họonhr c phảcmmy i hiểvetm u thấiqkz u bộlhxd Hoàumrt ng-Đrtxs ếuzis nộlhxd i kinh tốnmkw vấiqkz n, bộlhxd Nạmrde n-kinh, bộlhxd Mạmrde ch-kinh.
3. Phảcmmy i códvmh kiếuzis n thứwgfw c rấiqkz t sâqpej u vềkvys sửdvmh , vềkvys đwgff ịdxrf a lýbrfj Hoa-Việjfsn t.
4. Phảcmmy i códvmh cáoqmm i họonhr c rấiqkz t rộlhxd ng vềkvys thiêonhr n văgmaa n, lịdxrf ch sốnmkw , phong thủvctf y.
5. Đrtxs ủvctf kiếuzis n thứwgfw c vềkvys kinh đwgff iểvetm n Phậbrfj t-giáoqmm o.
Sáoqmm ch lạmrde i viếuzis t bằgrpd ng văgmaa n đwgff ờqezw i Trầximb n, mộlhxd t loạmrde i cổuzis văgmaa n trúfesy c trắcywg c, đwgff ầximb y đwgff iểvetm n cốnmkw . Xin cửdvmh mộlhxd t thíumrt dụhnxf đwgff ểvetm đwgff ộlhxd c giảcmmy hiểvetm u rõiqkz hơcmmy n: Nhưwgfw muốnmkw n họonhr c toáoqmm n trìnmkw nh đwgff ộlhxd lớgmaa p 12, màumrt khôsxtv ng biếuzis t gìnmkw vềkvys hìnmkw nh họonhr c, đwgff ạmrde i sốnmkw , lưwgfw ợuvec ng giáoqmm c thìnmkw sao họonhr c cho nổuzis i.
Khi mớgmaa i tìnmkw m đwgff ưwgfw ợuvec c, tôsxtv i đwgff em côsxtv ng bốnmkw vàumrt i chi tiếuzis t trêonhr n tờqezw Văgmaa n-nghệjfsn tiềkvys n phong ởxqoe Hoa-kỳdayf , thìnmkw códvmh rấiqkz t nhiềkvys u đwgff ộlhxd c giảcmmy viếuzis t thưwgfw đwgff òypya i cho nghiêonhr n cứwgfw u. Chíumrt n phầximb n mưwgfw ờqezw i nhữutkd ng thưwgfw đwgff ódvmh tôsxtv i khôsxtv ng trảcmmy lờqezw i, vìnmkw bấiqkz y giờqezw tôsxtv i đwgff ãyyqv ba mưwgfw ơcmmy i bẩcmmy y tuổuzis i rồlivs i, màumrt nhữutkd ng gìnmkw ôsxtv ng cha ủvctf y cho làumrt m, chưwgfw a đwgff ưwgfw ợuvec c lấiqkz y mộlhxd t phầximb n năgmaa m; tôsxtv i khôsxtv ng thểvetm ăgmaa n rồlivs i ngồlivs i viếuzis t hàumrt ng nghìnmkw n láoqmm thưwgfw trảcmmy lờqezw i nhữutkd ng thắcywg c mắcywg c vềkvys vấiqkz n đwgff ềkvys ấiqkz u trĩfesy vềkvys họonhr c thuậbrfj t Đrtxs ôsxtv ng-phưwgfw ơcmmy ng. Tuy nhiêonhr n, códvmh nhữutkd ng ngưwgfw ờqezw i lịdxrf ch sựrtxs , viếuzis t thưwgfw xin « trao đwgff ổuzis i kinh nghiệjfsn m ». Tôsxtv i đwgff ồlivs ng ýbrfj tiếuzis p. Khi đwgff ốnmkw i diệjfsn n, tôsxtv i mớgmaa i bậbrfj t ngửdvmh a ra rằgrpd ng nhữutkd ng vịdxrf đwgff ódvmh nhìnmkw n cáoqmm i câqpej y đwgff ổuzis nằgrpd m ngang, cũrkhn ng khôsxtv ng biếuzis t rằgrpd ng nódvmh tưwgfw ợuvec ng trưwgfw ng cho chữutkd nhấiqkz t! Cũrkhn ng códvmh ngưwgfw ờqezw i rấiqkz t giỏwkqh i vềkvys phong thủvctf y đwgff ếuzis n tìnmkw m tôsxtv i, khi tôsxtv i đwgff ưwgfw a sáoqmm ch ra đwgff ểvetm cùqkgd ng nghiêonhr n cứwgfw u, thìnmkw vịdxrf đwgff ódvmh lạmrde i mùqkgd tịdxrf t vềkvys y họonhr c. Tuy nhiêonhr n, tôsxtv i cũrkhn ng gặximb p đwgff ưwgfw ợuvec c mưwgfw ơcmmy i vịdxrf ởxqoe Trung-quốnmkw c, vàumrt i vịdxrf ởxqoe Đrtxs àumrt i-loan, Hưwgfw ơcmmy ng-cảcmmy ng, mưwgfw ơcmmy i vịdxrf ngưwgfw ờqezw i Việjfsn t kiếuzis n thứwgfw c rấiqkz t rộlhxd ng đwgff ểvetm thảcmmy o luậbrfj n vềkvys bộlhxd nàumrt y. Dĩfesy nhiêonhr n cuộlhxd c thảcmmy o luậbrfj n đwgff em lạmrde i cho tôsxtv i nhiềkvys u bàumrt i họonhr c quýbrfj giáoqmm . Trong cáoqmm c vịdxrf ngưwgfw ờqezw i Việjfsn t đwgff ódvmh , códvmh giáoqmm o sưwgfw Lưwgfw ơcmmy ng Kim-Đrtxs ịdxrf nh, sưwgfw phụhnxf tôsxtv i làumrt cốnmkw hòypya a thưwgfw ợuvec ng Châqpej n-Thưwgfw ờqezw ng, văgmaa n hữutkd u Nguyễpzzg n Đrtxs ứwgfw c-Sáoqmm ch (Útrdy c).
Sau khi nghiêonhr n cứwgfw u tưwgfw ờqezw ng tậbrfj n, tôsxtv i cảcmmy m thấiqkz y rùqkgd ng mìnmkw nh. Vìnmkw nhữutkd ng thuậbrfj t đwgff ódvmh ngoàumrt i chưwgfw ơcmmy ng dùqkgd ng đwgff ểvetm trịdxrf bệjfsn nh tàumrt ra, còypya n lạmrde i quáoqmm báoqmm đwgff ạmrde o, quáoqmm áoqmm c đwgff ộlhxd c. Bảcmmy n sưwgfw Châqpej n-Thưwgfw ờqezw ng khuyêonhr n tôsxtv i đwgff ừdyur ng đwgff em ra thửdvmh . Bốnmkw n thâqpej n hữutkd u tìnmkw nh nguyệjfsn n làumrt m vậbrfj t thíumrt nghiệjfsn m đwgff ểvetm xem nódvmh ra sao. Sau khi tôsxtv i thửdvmh , cảcmmy bốnmkw n đwgff ềkvys u gặximb p nhữutkd ng truyệjfsn n thảcmmy m khốnmkw c. Từdyur đwgff ódvmh tôsxtv i ngừdyur ng.
Thờqezw i gian 1980-1982, do tíumrt nh bồlivs ng bộlhxd t, tôsxtv i códvmh đwgff em vàumrt i thuậbrfj t ra trừdyur ng trịdxrf mộlhxd t đwgff ạmrde i ma đwgff ầximb u trong làumrt ng báoqmm o ởxqoe Hoa-kỳdayf . Kếuzis t quảcmmy , y sốnmkw ng dởxqoe chếuzis t dởxqoe cho đwgff ếuzis n chếuzis t. Năgmaa m 1990 tôsxtv i lạmrde i trịdxrf mộlhxd t nữutkd ma đwgff ầximb u ởxqoe Ivry sur Seine thuộlhxd c Pháoqmm p; thịdxrf bịdxrf táoqmm ng gia bạmrde i sảcmmy n, thâqpej n bạmrde i danh liệjfsn t, trong khi tinh thầximb n trởxqoe thàumrt nh ngớgmaa ngớgmaa , ngẩcmmy n ngẩcmmy n, khậbrfj t khậbrfj t, khùqkgd ng khùqkgd ng. Màumrt áoqmm c mộlhxd t đwgff iềkvys u, tôsxtv i đwgff ãyyqv gỡnyxc ra, màumrt thịdxrf vẫdyur n khôsxtv ng khỏwkqh i. Sau vụhnxf nàumrt y, quáoqmm hốnmkw i hậbrfj n, tôsxtv i tìnmkw m bảcmmy n sưwgfw sáoqmm m hốnmkw i. Từdyur đwgff ấiqkz y tôsxtv i bỏwkqh khôsxtv ng đwgff em ra thửdvmh nữutkd a.
Tuy nhiêonhr n, tôsxtv i đwgff ãyyqv códvmh chủvctf ýbrfj , tựrtxs hứwgfw a, đwgff ợuvec i đwgff ếuzis n tuổuzis i cổuzis lai hy, sẽvvwb đwgff em ra thửdvmh lạmrde i mộlhxd t lưwgfw ợuvec t, rồlivs i dịdxrf ch, chúfesy giảcmmy i đwgff ểvetm lạmrde i cho hậbrfj u thếuzis . Bấiqkz y giờqezw lỡnyxc sựrtxs gìnmkw khôsxtv ng hay xẩcmmy y đwgff ếuzis n, thìnmkw códvmh chếuzis t cũrkhn ng chẳaton ng sao.
Trởxqoe lạmrde i vớgmaa i lờqezw i ngàumrt i Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh, quảcmmy nhiêonhr n cuốnmkw i đwgff ờqezw i Trầximb n, sau khi đwgff áoqmm nh tan giặximb c Hồlivs Quýbrfj -Ly, ngưwgfw ờqezw i Minh cai trịdxrf Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t trong hai kỷhnqd , từdyur 1407-1428. Rồlivs i từdyur đwgff ấiqkz y vềkvys sau, khôsxtv ng bao giờqezw họonhr códvmh thểvetm cai trịdxrf ta nữutkd a.
Côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr n-Ninh hỏwkqh i đwgff ạmrde i sưwgfw Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh:
– Hồlivs i nãyyqv y đwgff ạmrde i sưwgfw phụhnxf códvmh dạmrde y rằgrpd ng đwgff ạmrde i sưwgfw phụhnxf códvmh thêonhr m hai phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c giữutkd nưwgfw ớgmaa c nữutkd a. Phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c đwgff em linh khíumrt trởxqoe vềkvys làumrt mộlhxd t. Vậbrfj y còypya n phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c thứwgfw nhìnmkw ?
Minh-Khôsxtv ng đwgff áoqmm p ngay:
– Phưwgfw ơcmmy ng lưwgfw ợuvec c thứwgfw bẩcmmy y, làumrt vàumrt o thờqezw i vua Tốnmkw ng Nhâqpej n-tôsxtv ng, phíumrt a Bắcywg c Trung-nguyêonhr n bịdxrf Liêonhr u xâqpej m chiếuzis m, bắcywg t cắcywg t đwgff ấiqkz t, nộlhxd p vàumrt ng lụhnxf a, lưwgfw ơcmmy ng thựrtxs c rấiqkz t nhiềkvys u. Nhàumrt vua nhâqpej n đwgff ódvmh sai văgmaa n thầximb n soạmrde n ra bộlhxd sáoqmm ch đwgff ặximb t têonhr n làumrt Thiêonhr n-thưwgfw nghịdxrf chếuzis (Xin xem NQSH
Rồlivs i ngàumrt i dùqkgd ng lăgmaa ng khôsxtv ng truyềkvys n ngữutkd ródvmh t vàumrt o tai Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u, Đrtxs ạmrde i-tưwgfw -mãyyqv Thưwgfw ờqezw ng-Kiệjfsn t vớgmaa i côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr n-Ninh. Ba vịdxrf nghe xong đwgff ềkvys u cung tay:
– Diệjfsn u pháoqmm p. Tríumrt tuệjfsn đwgff ạmrde i sưwgfw phụhnxf thựrtxs c vôsxtv song.
Minh-Khôsxtv ng bảcmmy o Thưwgfw ờqezw ng-Kiệjfsn t:
– Thôsxtv i, Đrtxs ạmrde i-tưwgfw -mãyyqv tiếuzis p tụhnxf c đwgff iềkvys u quâqpej n đwgff i thôsxtv i.
Ghi chúfesy ,
Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t códvmh hàumrt ng ngàumrt n cao tăgmaa ng đwgff ắcywg c pháoqmm p thàumrt nh bồlivs táoqmm t, nhưwgfw ng hai thiềkvys n sưwgfw Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh đwgff ưwgfw ợuvec c thiềkvys n sửdvmh tôsxtv n làumrt tháoqmm nh tăgmaa ng. Hai ngàumrt i đwgff ưwgfw ợuvec c thờqezw ởxqoe khắcywg p nơcmmy i, đwgff ưwgfw ợuvec c coi làumrt hai vịdxrf tăgmaa ng códvmh tưwgfw tưwgfw ởxqoe ng nhậbrfj p thếuzis bậbrfj c nhấiqkz t. Xélsqh t chung vềkvys hàumrt nh trạmrde ng củvctf a hai ngàumrt i, tôsxtv i thấiqkz y hai ngàumrt i thoáoqmm t ra ngoàumrt i khuôsxtv n khổuzis Phậbrfj t-giáoqmm o Đrtxs ạmrde i-thừdyur a, Tiểvetm u-thừdyur a từdyur Ấqezw n-đwgff ộlhxd truyềkvys n vàumrt o. Hai ngàumrt i đwgff ãyyqv hoàumrt lẫdyur n tinh hoa củvctf a Phậbrfj t-giáoqmm o Ấqezw n-đwgff ộlhxd vàumrt o vớgmaa i tinh hoa chủvctf đwgff ạmrde o tộlhxd c Việjfsn t thàumrt nh Phậbrfj t-giáoqmm o Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, vớgmaa i tinh thầximb n nhậbrfj p thếuzis , đwgff em đwgff ứwgfw c từdyur bi hỷhnqd xảcmmy củvctf a đwgff ứwgfw c Thếuzis -tôsxtv n bảcmmy o vệjfsn đwgff ấiqkz t nưwgfw ớgmaa c.
Vua Lýbrfj Tháoqmm nh-tôsxtv ng làumrt m chùqkgd a Thiêonhr n-phúfesy c niêonhr n hiệjfsn u Long-thụhnxf y Tháoqmm i-bìnmkw nh thứwgfw 4 (1058) ngàumrt i Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh tu ởxqoe đwgff âqpej y. Vua Lýbrfj Nhâqpej n-tôsxtv ng khôsxtv ng códvmh con trai, xuốnmkw ng chiếuzis u chọonhr n con trai trong hàumrt ng tôsxtv n thấiqkz t đwgff ểvetm lậbrfj p làumrt m tháoqmm i tửdvmh . Em vua làumrt Sùqkgd ng-hiềkvys n hầximb u cũrkhn ng chưwgfw a códvmh con trai. Bấiqkz y giờqezw tháoqmm nh tăgmaa ng Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh đwgff ếuzis n chơcmmy i nhàumrt hầximb u. Hầximb u tỏwkqh ýbrfj muốnmkw n códvmh con trai. Ngàumrt i dặximb n: « Bao giờqezw phu nhâqpej n sắcywg p lâqpej m bồlivs n thìnmkw báoqmm o cho bầximb n tăgmaa ng biếuzis t ». Ba năgmaa m sau phu nhâqpej n củvctf a Sùqkgd ng-hiềkvys n hầximb u họonhr Đrtxs ỗeeny códvmh thai. Lúfesy c lâqpej m bồlivs n trởxqoe dạmrde mãyyqv i khôsxtv ng đwgff ẻipdz đwgff ưwgfw ợuvec c. Hầximb u nhớgmaa lờqezw i ngàumrt i Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh dặximb n trưwgfw ớgmaa c, vộlhxd i sai ngưwgfw ờqezw i báoqmm o vớgmaa i ngàumrt i. Lậbrfj p tứwgfw c ngàumrt i tắcywg m rửdvmh a, rồlivs i vàumrt o hang xuấiqkz t hồlivs n đwgff ầximb u thai làumrt m con Sùqkgd ng-hiềkvys n hầximb u. Phu nhâqpej n sinh ra con trai ngay sau đwgff ódvmh , đwgff ặximb t têonhr n làumrt Lýbrfj Dưwgfw ơcmmy ng Hoáoqmm n. Niêonhr n hiệjfsn u Hộlhxd i-tưwgfw ờqezw ng Đrtxs ạmrde i-kháoqmm nh thứwgfw 8 (1117) Dưwgfw ơcmmy ng-Hoáoqmm n đwgff ưwgfw ợuvec c vua Lýbrfj Nhâqpej n-tôsxtv ng lậbrfj p làumrt m tháoqmm i tửdvmh . Khi vua Lýbrfj nhâqpej n-tôsxtv ng băgmaa ng, tháoqmm i tửdvmh Dưwgfw ơcmmy ng-Hoáoqmm n lêonhr n nốnmkw i ngôsxtv i vua, tứwgfw c vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng.
Thờqezw i còypya n làumrt tháoqmm i tửdvmh , vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng bịdxrf bệjfsn nh Zonna, đwgff au đwgff ớgmaa n gầximb m thélsqh t nhưwgfw cọonhr p, da sầximb n sùqkgd i trôsxtv ng giốnmkw ng da cọonhr p, nêonhr n ngưwgfw ờqezw i đwgff ưwgfw ơcmmy ng thờqezw i đwgff ồlivs n rằgrpd ng ngàumrt i hódvmh a hổuzis . Bấiqkz y giờqezw trong dâqpej n gian trẻipdz con truyềkvys n nhau háoqmm t rằgrpd ng:
Tậbrfj p tầximb m vôsxtv ng,
Códvmh sưwgfw Nguyễpzzg n Minh-Khôsxtv ng,
Chữutkd a đwgff ưwgfw ợuvec c bệjfsn nh tháoqmm i tửdvmh .
Triềkvys u đwgff ìnmkw nh sai sứwgfw vềkvys Thầximb n-quang tựrtxs mờqezw i ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng tớgmaa i Thăgmaa ng-long trịdxrf bệjfsn nh cho tháoqmm i tửdvmh . Bệjfsn nh khỏwkqh i. Khi tháoqmm i tửdvmh lêonhr n ngôsxtv i vua, phong ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng làumrt m Quốnmkw c-sưwgfw , truyềkvys n lậbrfj p đwgff ềkvys n thờqezw sốnmkw ng. Đrtxs ềkvys n đwgff ódvmh nay làumrt chùqkgd a Quáoqmm n-sứwgfw , ởxqoe sốnmkw 73 phốnmkw Quáoqmm n-sứwgfw Hàumrt -nộlhxd i.
Đrtxs ódvmh làumrt truyệjfsn n sau.
Hầximb u nhưwgfw cáoqmm c chùqkgd a miềkvys n Bắcywg c đwgff ềkvys u thờqezw hai ngàumrt i, cho đwgff ếuzis n nay (1995) tôsxtv i còypya n ghi lạmrde i đwgff ưwgfw ợuvec c nhữutkd ng chùqkgd a, đwgff ềkvys n chíumrt nh thờqezw hai ngàumrt i.
1. Chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh.
Hay còypya n gọonhr i làumrt chùqkgd a Phảcmmy -lạmrde i ởxqoe trêonhr n núfesy i xãyyqv Phảcmmy -lạmrde i, huyệjfsn n Quếuzis -dưwgfw ơcmmy ng, tỉvctf nh Bắcywg c-ninh.
Tàumrt i liệjfsn u
Xin xem phầximb n nódvmh i vềkvys chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh trong hồlivs i nàumrt y.
2. Chùqkgd a Quáoqmm n-sứwgfw .
Trưwgfw ớgmaa c kia thuộlhxd c thôsxtv n Yêonhr n-tậbrfj p, huyệjfsn n Thọonhr -xưwgfw ơcmmy ng, Hàumrt -nộlhxd i. Nay tọonhr a lạmrde c tạmrde i sốnmkw 73 phốnmkw Quáoqmm n-sứwgfw , Hàumrt -nộlhxd i. Khởxqoe i đwgff ầximb u làumrt ngôsxtv i đwgff ềkvys n, đwgff ưwgfw ợuvec c kiếuzis n tạmrde o do sắcywg c chỉvctf củvctf a vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng đwgff ểvetm thờqezw sốnmkw ng Minh-Khôsxtv ng thiềkvys n sưwgfw . Đrtxs ờqezw i vua Trầximb n Dụhnxf -tôsxtv ng (1341-1369), côsxtv ng quáoqmm n đwgff ểvetm đwgff ódvmh n tiếuzis p sứwgfw giảcmmy Chiêonhr m-thàumrt nh, Vạmrde n-tưwgfw ợuvec ng, Nam-chưwgfw ởxqoe ng v.v. gầximb n đwgff ềkvys n, nêonhr n vua ban sắcywg c xâqpej y ngôsxtv i chùqkgd a ngay trưwgfw ớgmaa c đwgff ềkvys n đwgff ểvetm cáoqmm c sứwgfw giảcmmy lễpzzg Phậbrfj t, vìnmkw vậbrfj y chùqkgd a mang têonhr n làumrt Quáoqmm n-sứwgfw .
Tàumrt i liệjfsn u
– Thăgmaa ng-long cổuzis tíumrt ch khảcmmy o,
– Hoàumrt ng Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Bắcywg c-thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lụhnxf c,
– Hàumrt -nộlhxd i sơcmmy n xuyêonhr n phong vựrtxs c,
– Bắcywg c-kỳdayf giang sơcmmy n cổuzis tíumrt ch danh thắcywg ng bịdxrf khảcmmy o,
– La-thàumrt nh cổuzis tíumrt ch vịdxrf nh.
Chùqkgd a Quáoqmm n-sứwgfw
3. Nguyễpzzg n Minh-Khôsxtv ng từdyur
Đrtxs ềkvys n thờqezw quốnmkw c sưwgfw triềkvys u Lýbrfj Nguyễpzzg n Minh-Khôsxtv ng, tạmrde i xãyyqv Đrtxs iềkvys m-xáoqmm , huyệjfsn n Gia-viễpzzg n, tỉvctf nh Ninh-bìnmkw nh. Đrtxs ềkvys n đwgff ưwgfw ợuvec c kiếuzis n tạmrde o niêonhr n hiệjfsn u Đrtxs ạmrde i-đwgff ịdxrf nh thứwgfw 2 (1141) đwgff ờqezw i Lýbrfj Anh-tôsxtv ng.
Tàumrt i liệjfsn u
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t sửdvmh kýbrfj toàumrt n thưwgfw (Lýbrfj kỷhnqd , Thầximb n-tôsxtv ng bảcmmy n kỷhnqd ),
– Ninh-bìnmkw nh sửdvmh tíumrt ch,
– Ninh-bìnmkw nh toàumrt n tỉvctf nh đwgff ịdxrf a chíumrt khảcmmy o biêonhr n,
– Bắcywg c-kỳdayf giang sơcmmy n cổuzis tíumrt ch danh thắcywg ng bịdxrf khảcmmy o,
– Đrtxs ồlivs ng-kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c.
4. Quốnmkw c-thanh tựrtxs
Toạmrde lạmrde c ởxqoe thịdxrf xãyyqv Ninh-bìnmkw nh. Chùqkgd a đwgff ưwgfw ợuvec c kiếuzis n tạmrde o trưwgfw ớgmaa c năgmaa m 1077.
Tàumrt i liệjfsn u
– Thiềkvys n-uyểvetm n tậbrfj p anh,
– Nam ôsxtv ng mộlhxd ng lụhnxf c,
– Việjfsn t đwgff iệjfsn n u linh,
– Lĩfesy nh-Nam chíumrt ch quáoqmm i,
– Thiêonhr n-Nam văgmaa n lụhnxf c liệjfsn t truyệjfsn n.
5. Hàumrt o-khêonhr tựrtxs
Ởyhev xãyyqv Hàumrt o-khêonhr , huyêonhr n Ninh-giang, nay làumrt Ninh-thanh, tỉvctf nh Hảcmmy i-hưwgfw ng. Chùqkgd a từdyur ng làumrt nơcmmy i trụhnxf trìnmkw củvctf a ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng. Nhưwgfw vậbrfj y chùqkgd a phảcmmy i đwgff ưwgfw ợuvec c xâqpej y íumrt t nhấiqkz t vàumrt o khoảcmmy ng 1077 làumrt năgmaa m xẩcmmy y ra chiếuzis n cuộlhxd c Tốnmkw ng-Việjfsn t.
Tàumrt i liệjfsn u
– Hảcmmy i dưwgfw ơcmmy ng tỉvctf nh thầximb n tíumrt ch.
6. Lạmrde c-lâqpej m tựrtxs
Ởyhev núfesy i Khôsxtv ng-lộlhxd , huyệjfsn n Thạmrde ch-thấiqkz t, tỉvctf nh Sơcmmy n-tâqpej y, nay thuộlhxd c Hàumrt -nộlhxd i. Theo Đrtxs NNTC thìnmkw ngàumrt i Từdyur Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh xuấiqkz t hồlivs n tạmrde i đwgff âqpej y đwgff ểvetm đwgff ầximb u thai làumrt m con Sùqkgd ng-hiềkvys n hầximb u (Thuyếuzis t nàumrt y khôsxtv ng đwgff úfesy ng). Nhưwgfw vậbrfj y chùqkgd a phảcmmy i đwgff ưwgfw ợuvec c kiếuzis n tạmrde o trưwgfw ớgmaa c năgmaa m 1077 làumrt năgmaa m đwgff ang xẩcmmy y ra chiếuzis n cuộlhxd c Tốnmkw ng-Việjfsn t.
Tàumrt i liệjfsn u
– Thiềkvys n-uyểvetm n tậbrfj p anh,
– An-Nam chíumrt nguyêonhr n,
– Lêonhr triềkvys u ngựrtxs chếuzis quốnmkw c âqpej m thi,
– Ngựrtxs đwgff ềkvys Lạmrde c-lâqpej m thi,
– Đrtxs ồlivs ng-Kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c.
7. Thầximb n-quang tựrtxs
Còypya n gọonhr i làumrt chùqkgd a Keo. Códvmh hai chùqkgd a Keo. Cảcmmy hai chùqkgd a đwgff ềkvys u thờqezw ngàumrt i hai. Nhưwgfw ng chùqkgd a Keo dưwgfw ớgmaa i to lớgmaa n hơcmmy n, liêonhr n hệjfsn tớgmaa i lịdxrf ch sửdvmh nhiềkvys u hơcmmy n. Hai chùqkgd a cáoqmm ch nhau bởxqoe i con sôsxtv ng Tháoqmm i-bìnmkw nh. Nếuzis u đwgff i bằgrpd ng đwgff ưwgfw ờqezw ng bộlhxd thìnmkw xa nhau diệjfsn u vợuvec i. Còypya n đwgff i bằgrpd ng đwgff ưwgfw ờqezw ng thủvctf y, thìnmkw chỉvctf cáoqmm ch nhau mộlhxd t quãyyqv ng nửdvmh a giờqezw .
Chùqkgd a Keo dưwgfw ớgmaa i hay chùqkgd a Keo Giao-thủvctf y, ởxqoe xãyyqv Vũrkhn -ghĩfesy a, huyệjfsn n Vũrkhn -thưwgfw , tỉvctf nhTháoqmm i-bìnmkw nh. Chùqkgd a do ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng xâqpej y dựrtxs ng năgmaa m Chưwgfw ơcmmy ng-tháoqmm nh Gia-kháoqmm nh thứwgfw ba (1061) đwgff ờqezw i vua Lýbrfj Tháoqmm nh-tôsxtv ng. Lúfesy c đwgff ầximb u chùqkgd a mang têonhr n Nghiêonhr m-quang. Niêonhr n hiệjfsn u Chíumrt nh-long Bảcmmy o-ứwgfw ng thứwgfw năgmaa m (1167) vua Lýbrfj Nhâqpej n-tôsxtv ng nhớgmaa ơcmmy n ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng chữutkd a trịdxrf cho vua Tháoqmm nh-tôsxtv ng vớgmaa i Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u, nêonhr n mớgmaa i códvmh ngàumrt i. Ngàumrt i đwgff ếuzis n lễpzzg chùqkgd a, tu sửdvmh a, đwgff ổuzis i têonhr n làumrt Thầximb n-quang. Đrtxs ộlhxd c giảcmmy NQSH làumrt Phậbrfj t-tửdvmh , hay theo bấiqkz t cứwgfw tôsxtv n giáoqmm o nàumrt o, nếuzis u códvmh dịdxrf p cũrkhn ng nêonhr n tớgmaa i hàumrt nh hưwgfw ơcmmy ng tạmrde i đwgff âqpej y đwgff ểvetm đwgff ưwgfw ợuvec c thấiqkz y mộlhxd t kiếuzis n trúfesy c cổuzis , mang đwgff ầximb y di tíumrt ch lịdxrf ch sửdvmh .
Tàumrt i liệjfsn u
– Tháoqmm i-bìnmkw nh đwgff ịdxrf a dưwgfw ,
– Nam-đwgff ịdxrf nh tỉvctf nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Hàumrt nh-thiệjfsn n xãyyqv chíumrt .
Chùqkgd a Keo hay Thầximb n-quang tựrtxs
8. Diêonhr n-phúfesy c tựrtxs
Còypya n gọonhr i làumrt chùqkgd a Keo trêonhr n, chùqkgd a Keo Giao-thủvctf y, ởxqoe ấiqkz p Giao-thủvctf y, hưwgfw ơcmmy ng Hảcmmy i-thanh thờqezw i Lýbrfj , nay làumrt thôsxtv n Hàumrt nh-thiệjfsn n, xãyyqv Xuâqpej n-hồlivs ng, huyệjfsn n Xuâqpej n-thủvctf y, tỉvctf nh Nam-Hàumrt . Khởxqoe i đwgff ầximb u chùqkgd a do vua Lýbrfj Nhâqpej n-tôsxtv ng ban sắcywg c kiếuzis n tạmrde o niêonhr n hiệjfsn u Thiêonhr n-phùqkgd Duệjfsn -vũrkhn thứwgfw 2 (1121) gọonhr i làumrt chùqkgd a Diêonhr n-phúfesy c. Niêonhr n hiệjfsn u Thiệjfsn u-Minh thứwgfw nhấiqkz t (1138) vua Lýbrfj Anh-tôsxtv ng ban sắcywg c chỉvctf tu bổuzis . Niêonhr n hiệjfsn u Chíumrt nh-long Bảcmmy o-ứwgfw ng thứwgfw 5 (1167) lạmrde i xuốnmkw ng chiếuzis u trùqkgd ng tu, đwgff ổuzis i têonhr n làumrt chùqkgd a Viêonhr n-quang, đwgff ổuzis i têonhr n ấiqkz p Giao-thủvctf y làumrt Hộlhxd -xáoqmm . Đrtxs ếuzis n năgmaa m Tựrtxs -Đrtxs ứwgfw c thứwgfw 5 (1865) bờqezw sôsxtv ng bịdxrf lởxqoe , dâqpej n Hộlhxd -xáoqmm dờqezw i chùqkgd a đwgff ếuzis n đwgff ịdxrf a đwgff iểvetm m hiệjfsn n nay. Xãyyqv Hộlhxd -xáoqmm sau đwgff ổuzis i làumrt Nghĩfesy a-xáoqmm , đwgff ếuzis n triềkvys u Nguyễpzzg n đwgff ổuzis i làumrt xãyyqv Hàumrt nh-thiệjfsn n, huyệjfsn n Xuâqpej n-trưwgfw ờqezw ng, tỉvctf nh Nam-đwgff ịdxrf nh.
Tàumrt i liệjfsn u
– Thiềkvys n-uyểvetm n tậbrfj p anh,
– Tháoqmm nh-tổuzis hàumrt nh thựrtxs c diễpzzg n âqpej m ca,
– Lĩfesy nh-Nam chíumrt ch quáoqmm i.
9. Khôsxtv ng-lộlhxd tựrtxs
Tọonhr a lạmrde c ởxqoe cuốnmkw i núfesy i Hâqpej n, xãyyqv Chíumrt nh-đwgff ạmrde i, huyệjfsn n Tốnmkw ng-sơcmmy n, tỉvctf nh Thanh-hódvmh a. Tôsxtv i khôsxtv ng tìnmkw m đwgff ưwgfw ợuvec c năgmaa m kiếuzis n tạmrde o.
Tàumrt i liệjfsn u
– Thanh-hódvmh a tỉvctf nh chíumrt ,
– Đrtxs NNTC,
– Đrtxs ồlivs ng-Kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c.
10. Dưwgfw ơcmmy ng-nham tựrtxs
Tọonhr a lạmrde c ởxqoe đwgff ộlhxd ng núfesy i xãyyqv Dưwgfw ơcmmy ng-nham, huyệjfsn n Hiệjfsn p-sơcmmy n, nay làumrt xãyyqv Kíumrt nh-chủvctf , huyệjfsn n Kim-môsxtv m, tỉvctf nh Hảcmmy i-hưwgfw ng. Tôsxtv i khôsxtv ng tìnmkw m đwgff ưwgfw ợuvec c năgmaa m kiếuzis n tạmrde o. Đrtxs âqpej y làumrt mộlhxd t danh thắcywg ng rấiqkz t đwgff ẹseqw p.
Tàumrt i liệjfsn u
– Bắcywg c-kỳdayf giang sơcmmy n cổuzis tíumrt ch danh thắcywg ng bịdxrf khảcmmy o,
– Kim-văgmaa n loạmrde i tụhnxf ,
– Toàumrt n Việjfsn t thi lụhnxf c,
– Dưwgfw ơcmmy ng-nham khắcywg c thạmrde ch.
11. Bảcmmy n-tịdxrf ch tựrtxs
Ởyhev thôsxtv n Bìnmkw nh-lưwgfw ơcmmy ng, xãyyqv Đrtxs ìnmkw nh-loan, huyệjfsn n Văgmaa n-lâqpej m, tỉvctf nh Hảcmmy i-dưwgfw ơcmmy ng, nay làumrt tỉvctf nh Hảcmmy i-hưwgfw ng. Chùqkgd a đwgff ưwgfw ợuvec c kiếuzis n tạmrde o do sắcywg c chỉvctf củvctf a vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng (1128-1138).
Tàumrt i liệjfsn u
– Bắcywg c-ninh toàumrt n tỉvctf nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt .
12. Bốnmkw i-am tựrtxs
Ởyhev núfesy i Sàumrt i-sơcmmy n, xãyyqv Thiêonhr n-phúfesy c, huyệjfsn n Yêonhr n-sơcmmy n, phủvctf Quốnmkw c-oai, nay làumrt huyệjfsn n Quốnmkw c-oai, tỉvctf nh Hàumrt -sơcmmy n-bìnmkw nh. Hồlivs i sinh tiềkvys n, ngàumrt i Từdyur Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh códvmh đwgff ếuzis n ngụhnxf tu mộlhxd t thờqezw i gian, nêonhr n ngưwgfw ờqezw i sau huyềkvys n thoạmrde i rằgrpd ng đwgff âqpej y làumrt nơcmmy i ngàumrt i hoáoqmm thâqpej n (Khôsxtv ng đwgff úfesy ng).
13. Chiêonhr u-thiềkvys n tựrtxs
Còypya n gọonhr i làumrt chùqkgd a Láoqmm ng, ởxqoe xãyyqv Yêonhr n-lãyyqv ng, huyệjfsn n Từdyur -liêonhr m, nay thuộlhxd c quậbrfj n Đrtxs ốnmkw ng-đwgff a, Hàumrt -nộlhxd i. Nguyêonhr n hồlivs i chưwgfw a đwgff i tu, sưwgfw Đrtxs ạmrde i-Đrtxs iêonhr n (tứwgfw c Đrtxs inh Kiếuzis m-Thưwgfw ơcmmy ng) đwgff ãyyqv giếuzis t phụhnxf thâqpej n ngàumrt i Từdyur Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh làumrt Từdyur Vinh. Sau nàumrt y ngàumrt i gặximb p y ởxqoe đwgff ịdxrf a đwgff iểvetm m nàumrt y, vàumrt giếuzis t chếuzis t y đwgff ểvetm báoqmm o thùqkgd . Vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng (1128-1138) ban sắcywg c chỉvctf kiếuzis n tạmrde o chùqkgd a đwgff ểvetm ghi nhớgmaa sựrtxs tíumrt ch vàumrt côsxtv ng ơcmmy n ngàumrt i Từdyur Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh, cũrkhn ng làumrt tiềkvys n thâqpej n củvctf a vua. Hiệjfsn n chùqkgd a còypya n mấiqkz y câqpej y muỗeeny n trồlivs ng từdyur đwgff ờqezw i Trầximb n. Đrtxs âqpej y làumrt nơcmmy i màumrt thờqezw i thơcmmy ấiqkz u thuậbrfj t giảcmmy thưwgfw ờqezw ng ra nôsxtv đwgff ùqkgd a vớgmaa i cáoqmm c bạmrde n cùqkgd ng lứwgfw a tuổuzis i.
Tàumrt i liệjfsn u
– Thiềkvys n-uyểvetm n tậbrfj p anh,
– Hoàumrt n-long huyệjfsn n chíumrt ,
– An-lãyyqv ng Chiêonhr u-thiềkvys n tựrtxs ,
– Hàumrt -nộlhxd i đwgff ịdxrf a dưwgfw ,
– Ngoạmrde i truyềkvys n kỳdayf lụhnxf c,
– Bắcywg c-thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lụhnxf c,
– Thăgmaa ng-long cổuzis tíumrt ch khảcmmy o,
– Đrtxs ạmrde i-Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt ,
– Hoàumrt ng-Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– La-thàumrt nh cổuzis tíumrt ch vịdxrf nh,
– Bắcywg c-kỳdayf giang sơcmmy n cổuzis tíumrt ch.
Chiêonhr u-thiềkvys n tựrtxs hay chùqkgd a Láoqmm ng
14. Minh-Khôsxtv ng thiềkvys n sưwgfw từdyur
Ởyhev xãyyqv Cổuzis -đwgff am, huyệjfsn n Ýyvls -yêonhr n, tỉvctf nh Nam-hàumrt . Đrtxs ềkvys n đwgff ưwgfw ợuvec c xâqpej y vàumrt o đwgff ờqezw i vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng (1128-1138), đwgff ểvetm tưwgfw ởxqoe ng nhớgmaa côsxtv ng ơcmmy n ngàumrt i trịdxrf bệjfsn nh cho vua.
Tàumrt i liệjfsn u
– Đrtxs VSKTT, Lýbrfj kỷhnqd
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Bắcywg c-thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lụhnxf c,
– Đrtxs ồlivs ng-kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c.
15. Đrtxs ềkvys n thờqezw Minh-Khôsxtv ng thiềkvys n sưwgfw
Ởyhev xãyyqv Háoqmm n-triềkvys n (Hay Háoqmm n-lýbrfj ), huyệjfsn n Vĩfesy nh-lạmrde i, tỉvctf nh Hảcmmy i-dưwgfw ơcmmy ng, nay thuộlhxd c huyệjfsn n Vĩfesy nh-bảcmmy o, Hảcmmy i-phòypya ng. Tưwgfw ơcmmy ng truyềkvys n Minh-Khôsxtv ng thiềkvys n sưwgfw hódvmh a thâqpej n ởxqoe núfesy i Tam-viêonhr n thuộlhxd c xãyyqv nàumrt y, nêonhr n dâqpej n chúfesy ng lậbrfj p đwgff ềkvys n thờqezw .
Tàumrt i liệjfsn u
– Đrtxs VSKTT, Lýbrfj kỷhnqd .
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ịdxrf a chíumrt ,
– Bắcywg c-thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lụhnxf c,
– Bắcywg c-kỳdayf giang sơcmmy n cổuzis tíumrt ch danh thắcywg ng bịdxrf khảcmmy o,
– Đrtxs ồlivs ng-Kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c,
– Đrtxs ạmrde i-Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt .
16. Thiêonhr n-phúfesy c tựrtxs
Còypya n códvmh têonhr n làumrt chùqkgd a Thầximb y. Chùqkgd a ởxqoe núfesy i Sàumrt i-sơcmmy n (hay Thạmrde ch-thấiqkz t, hay Phậbrfj t-tíumrt ch) thuộlhxd c đwgff ịdxrf a phậbrfj n hai xãyyqv Thiêonhr n-phúfesy c, Thụhnxf y-Khuêonhr , huyệjfsn n Yêonhr n-sơcmmy n, phủvctf Quốnmkw c-oai. Nay làumrt xãyyqv Sàumrt i-sơcmmy n, huyệjfsn n Quốnmkw c-oai, tỉvctf nh Hàumrt -sơcmmy n-bìnmkw nh.
Đrtxs âqpej y làumrt nơcmmy i ngàumrt i Từdyur Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh xuấiqkz t hồlivs n đwgff ầximb u thai làumrt m vua Lýbrfj Thầximb n-tôsxtv ng. Trong cáoqmm c đwgff ềkvys n, chùqkgd a thờqezw hai ngàumrt i, thìnmkw đwgff âqpej y làumrt chùqkgd a chíumrt nh. Sau khi ngàumrt i hódvmh a, xáoqmm c vẫdyur n còypya n. Năgmaa m 1407, bọonhr n Trưwgfw ơcmmy ng Phụhnxf , Mộlhxd c-Thạmrde ch chiếuzis m Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t mớgmaa i đwgff em xáoqmm c nàumrt y đwgff ốnmkw t đwgff i. Tưwgfw ơcmmy ng truyềkvys n chúfesy ng phảcmmy i đwgff ốnmkw t ba ngàumrt y mớgmaa i cháoqmm y hếuzis t.
Tàumrt i liệjfsn u
– Đrtxs VSKTT, Lýbrfj kỷhnqd ,
– Sơcmmy n-tâqpej y tỉvctf nh chíumrt ,
– Hoàumrt ng-Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Bắcywg c-thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lụhnxf c,
– Đrtxs ạmrde i-Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt ,
– Đrtxs ồlivs ng-kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c,
Thiêonhr n-phúfesy c tựrtxs hay chùqkgd a Thầximb y.
Đrtxs ạmrde i tưwgfw mãyyqv Lýbrfj Thưwgfw ờqezw ng-Kiệjfsn t hỏwkqh i chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng:
– Trưwgfw ớgmaa c đwgff âqpej y tôsxtv i chỉvctf đwgff ịdxrf nh trấiqkz n tạmrde i phòypya ng tuyếuzis n Nhưwgfw -nguyệjfsn t làumrt Trấiqkz n Bắcywg c thưwgfw ợuvec ng tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Nguyễpzzg n Căgmaa n vớgmaa i phu nhâqpej n Vũrkhn Thanh-Thảcmmy o. Lựrtxs c lưwgfw ợuvec ng gồlivs m hai hiệjfsn u Bổuzis ng-tháoqmm nh củvctf a Mai Cầximb m, Phưwgfw ơcmmy ng-Đrtxs ơcmmy n; hiệjfsn u Bảcmmy o-thắcywg ng củvctf a Quáoqmm ch Y, Phưwgfw ơcmmy ng-Tiêonhr n. Trấiqkz n Nhưwgfw -nguyệjfsn t kỳdayf nàumrt y coi nhưwgfw làumrt nh íumrt t, dữutkd nhiềkvys u. Nay tôsxtv i muốnmkw n chọonhr n lấiqkz y hai tưwgfw ớgmaa ng tìnmkw nh nguyệjfsn n. Vậbrfj y ai códvmh thểvetm nhậbrfj n trọonhr ng tráoqmm ch mộlhxd t đwgff i khôsxtv ng vềkvys nàumrt y?
Lậbrfj p tứwgfw c chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng đwgff ềkvys u dơcmmy tay tìnmkw nh nguyệjfsn n. Thưwgfw ờqezw ng-Kiệjfsn t khôsxtv ng biếuzis t giảcmmy i quyếuzis t ra sao, ôsxtv ng đwgff ưwgfw a mắcywg t hỏwkqh i ýbrfj kiếuzis n Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u. Tháoqmm i-hậbrfj u lạmrde i đwgff ưwgfw a mắcywg t hỏwkqh i côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr n-Ninh. Côsxtv ng chúfesy a cảcmmy m đwgff ộlhxd ng:
– Thếuzis mớgmaa i biếuzis t anh linh thầximb n vũrkhn củvctf a tộlhxd c Việjfsn t ta mạmrde nh vôsxtv cùqkgd ng. Trấiqkz n ởxqoe Nhưwgfw -nguyệjfsn t khôsxtv ng cầximb n tàumrt i tríumrt , màumrt cầximb n quyếuzis t tâqpej m, can đwgff ảcmmy m. Xélsqh t trong chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng đwgff âqpej y, ai cũrkhn ng códvmh đwgff ầximb y đwgff ủvctf hai đwgff ứwgfw c tíumrt nh đwgff ódvmh . Thầximb n xin Tháoqmm i-hậbrfj u cho chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng rúfesy t thăgmaa m. Ai trúfesy ng thìnmkw đwgff ưwgfw ợuvec c lĩfesy nh cáoqmm i vinh dựrtxs nàumrt y.
Mai Cầximb m, Quáoqmm ch Y đwgff ỏwkqh mặximb t lêonhr n cãyyqv i:
– Trưwgfw ớgmaa c đwgff âqpej y Đrtxs ạmrde i-tưwgfw -mãyyqv đwgff ãyyqv chỉvctf đwgff ịdxrf nh hai chúfesy ng thầximb n rồlivs i, tạmrde i sao bâqpej y giờqezw lạmrde i cho rúfesy t thăgmaa m? Nhưwgfw vậbrfj y làumrt bấiqkz t côsxtv ng. Chúfesy ng thầximb n khôsxtv ng chịdxrf u.
Mặximb c hai tưwgfw ớgmaa ng cãyyqv i, cửdvmh tọonhr a nhấiqkz t đwgff ịdxrf nh đwgff òypya i rúfesy t thăgmaa m. Cuốnmkw i cùqkgd ng hai đwgff ạmrde i sưwgfw Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh đwgff ưwgfw ợuvec c cửdvmh ra chủvctf trìnmkw cuộlhxd c tuyểvetm n chọonhr n nàumrt y. Tấiqkz t cảcmmy códvmh mưwgfw ờqezw i mộlhxd t tưwgfw ớgmaa ng thốnmkw ng lĩfesy nh mưwgfw ờqezw i mộlhxd t hiệjfsn u Thiêonhr n-tửdvmh binh, mộlhxd t tưwgfw ớgmaa ng thốnmkw ng lĩfesy nh kịdxrf binh, mưwgfw ờqezw i tưwgfw ớgmaa ng thốnmkw ng lĩfesy nh cáoqmm c hiệjfsn u binh củvctf a châqpej u-lộlhxd , bốnmkw n đwgff ôsxtv đwgff ốnmkw c. Tổuzis ng cộlhxd ng 26 tưwgfw ớgmaa ng.
Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh đwgff ểvetm 26 thăgmaa m vàumrt o trong cáoqmm i hộlhxd p, rồlivs i ngàumrt i nâqpej ng hộlhxd p lêonhr n ngang màumrt y khấiqkz n:
– Xin liệjfsn t tổuzis 88 đwgff ờqezw i vua Hùqkgd ng, vua An-Dưwgfw ơcmmy ng cùqkgd ng chưwgfw đwgff ạmrde i thầximb n, vua Trưwgfw ng cùqkgd ng 162 anh hùqkgd ng... xin anh linh liệjfsn t tổuzis chọonhr n cho hai tưwgfw ớgmaa ng xứwgfw ng đwgff áoqmm ng đwgff ểvetm trấiqkz n ởxqoe phòypya ng tuyếuzis n Nhưwgfw -nguyệjfsn t.
Khấiqkz n xong ngàumrt i bảcmmy o ưwgfw ng binh:
– Gọonhr i cho thầximb y mộlhxd t chim ưwgfw ng.
Ưlsqh ng binh rúfesy t tùqkgd vàumrt ra thổuzis i lêonhr n tu tu, lậbrfj p tứwgfw c códvmh mộlhxd t chim ưwgfw ng từdyur ngoàumrt i bay vàumrt o đwgff ậbrfj u trêonhr n tay ngàumrt i. Ngàumrt i nódvmh i:
– Trong hộlhxd p nàumrt y códvmh 26 thăgmaa m, thìnmkw 24 thăgmaa m trắcywg ng, còypya n hai thăgmaa m bầximb n tăgmaa ng vẽvvwb con rồlivs ng. Ai đwgff ưwgfw ợuvec c chim ưwgfw ng rúfesy t cho thăgmaa m códvmh con rồlivs ng, thìnmkw sẽvvwb lĩfesy nh vinh hạmrde nh trấiqkz n Nhưwgfw -nguyệjfsn t.
Thếuzis rồlivs i ngàumrt i chỉvctf tay vàumrt o cáoqmm i hộlhxd p, chim ưwgfw ng nhặximb t thăgmaa m đwgff ưwgfw a đwgff ếuzis n tậbrfj n tay cáoqmm c tưwgfw ớgmaa ng. Sau khi 26 tưwgfw ớgmaa ng nhậbrfj n thăgmaa m rồlivs i, ngàumrt i hôsxtv :
– Mởxqoe thăgmaa m ra.
Chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng mởxqoe thăgmaa m cùqkgd ng mộlhxd t lúfesy c. Đrtxs úfesy ng làumrt códvmh ngưwgfw ờqezw i màumrt cũrkhn ng tạmrde i trờqezw i, hai tưwgfw ớgmaa ng Mai Cầximb m, Quáoqmm ch Y trúfesy ng thăgmaa m códvmh con rồlivs ng. Hai tưwgfw ớgmaa ng chắcywg p tay hưwgfw ớgmaa ng lêonhr n trờqezw i:
– Đrtxs a tạmrde Quốnmkw c-tổuzis , Quốnmkw c-mẫdyur u đwgff ãyyqv chọonhr n chúfesy ng con.
Chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng đwgff ềkvys u đwgff ưwgfw a lờqezw i chúfesy c tụhnxf ng hai tưwgfw ớgmaa ng.
Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u tớgmaa i bêonhr n hai tưwgfw ớgmaa ng, ngàumrt i nắcywg m lấiqkz y vai hai tưwgfw ớgmaa ng, trong khi nưwgfw ớgmaa c mắcywg t chảcmmy y xuốnmkw ng đwgff ôsxtv i gòypya máoqmm :
– Chịdxrf biếuzis t chíumrt nh khíumrt chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng hàumrt o hùqkgd ng vôsxtv tậbrfj n. Chịdxrf cũrkhn ng biếuzis t hai em do liệjfsn t tổuzis chọonhr n. Nay hai em đwgff ưwgfw ợuvec c tậbrfj n trung báoqmm o quốnmkw c, chịdxrf mừdyur ng cho hai em. Nhưwgfw ng nàumrt y, hai em đwgff ãyyqv nghĩfesy kỹwszl chưwgfw a?
Hai tưwgfw ớgmaa ng quỳdayf gốnmkw i rậbrfj p đwgff ầximb u xuốnmkw ng đwgff ấiqkz t:
– Chúfesy ng em làumrt nhữutkd ng trẻipdz mồlivs côsxtv i, lang thang vôsxtv sởxqoe bấiqkz t chíumrt , đwgff ưwgfw ợuvec c hậbrfj u thưwgfw ơcmmy ng yêonhr u nhưwgfw con. Hậbrfj u nuôsxtv i dạmrde y bọonhr n em, gâqpej y dựrtxs ng hạmrde nh phúfesy c sựrtxs nghiệjfsn p cho bọonhr n em. Nay hậbrfj u thấiqkz y bọonhr n em sắcywg p chếuzis t, màumrt lòypya ng khôsxtv ng nỡnyxc . Nhưwgfw ng hậbrfj u ơcmmy i! Con ngưwgfw ờqezw i ta ai cũrkhn ng phảcmmy i chếuzis t, khôsxtv ng chếuzis t bằgrpd ng cáoqmm ch nàumrt y, thìnmkw cũrkhn ng chếuzis t bằgrpd ng cáoqmm ch kia. Nay chúfesy ng em đwgff ưwgfw ợuvec c chọonhr n cáoqmm i chếuzis t vinh dựrtxs nhấiqkz t, thìnmkw thựrtxs c làumrt trờqezw i cho bọonhr n em. Hậbrfj u cứwgfw đwgff ểvetm cho cáoqmm c em ra đwgff i.
Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u bảcmmy o Mai Cầximb m, Quáoqmm ch Y:
– Hai em xòypya e bàumrt n tay ra nàumrt o!
Hai tưwgfw ớgmaa ng xòypya e bàumrt n tay ra trưwgfw ớgmaa c mặximb t hậbrfj u. Ngàumrt i nắcywg m lấiqkz y bàumrt n tay hai tưwgfw ớgmaa ng, đwgff ưwgfw a lêonhr n miệjfsn ng cắcywg n sẽvvwb mộlhxd t cáoqmm i:
– Hồlivs i gặximb p cáoqmm c em ởxqoe hồlivs Tâqpej y, chịdxrf đwgff ãyyqv cắcywg n bàumrt n tay cáoqmm c em, đwgff ểvetm sau nàumrt y đwgff i đwgff âqpej u, cáoqmm c em cũrkhn ng khôsxtv ng quêonhr n chịdxrf . Bâqpej y giờqezw chịdxrf lạmrde i cắcywg n nữutkd a, đwgff ểvetm khôsxtv ng bao giờqezw chịdxrf em ta quêonhr n nhau.
Thưwgfw ờqezw ng-Kiệjfsn t đwgff ứwgfw ng lêonhr tódvmh m tắcywg t:
– Tôsxtv i xin nhắcywg c lạmrde i năgmaa m đwgff iềkvys u.
Trong phòypya ng im phăgmaa ng phắcywg c.
– Mộlhxd t làumrt , chưwgfw a biếuzis t ngàumrt y mưwgfw ờqezw i chíumrt n tháoqmm ng giêonhr ng, giờqezw Thìnmkw n, quâqpej n Tốnmkw ng sẽvvwb vưwgfw ợuvec t biêonhr n đwgff áoqmm nh xốnmkw ng Thăgmaa ng-long hay khôsxtv ng? Nhưwgfw ng tôsxtv i biếuzis t chắcywg c rằgrpd ng chúfesy ng phảcmmy i tiếuzis n quâqpej n cho nhanh, vìnmkw sang tháoqmm ng ba, trờqezw i bắcywg t đwgff ầximb u nódvmh ng, màumrt chưwgfw a chiếuzis m đwgff ưwgfw ợuvec c Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, thìnmkw chúfesy ng phảcmmy i lui quâqpej n, nếuzis u khôsxtv ng thìnmkw bộlhxd , kịdxrf binh sẽvvwb bệjfsn nh màumrt chếuzis t hếuzis t. Bằgrpd ng lui quâqpej n thìnmkw bọonhr n Quáoqmm ch Quỳdayf , Triệjfsn u Tiếuzis t sẽvvwb bịdxrf xửdvmh trảcmmy m. Chủvctf tâqpej m củvctf a chúfesy ng làumrt pháoqmm vỡnyxc Nhưwgfw -nguyệjfsn t, rồlivs i dùqkgd ng kịdxrf binh tiếuzis n khẩcmmy n cấiqkz p vềkvys Thăgmaa ng-long, bộlhxd binh tiếuzis n sau. Quâqpej n tâqpej n-đwgff ằgrpd ng-hảcmmy i sẽvvwb đwgff áoqmm nh chiếuzis m cáoqmm c xãyyqv ấiqkz p đwgff ểvetm kiếuzis m lưwgfw ơcmmy ng, dâqpej n phu.
Ôlncr ng chỉvctf vàumrt o tưwgfw ớgmaa ng Nguyễpzzg n Căgmaa n:
– Tổuzis ng trấiqkz n tạmrde i Nhưwgfw -nguyệjfsn t làumrt Trấiqkz n-Bắcywg c thưwgfw ợuvec ng tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Tảcmmy n-viêonhr n hầximb u Nguyễpzzg n Căgmaa n. Lựrtxs c lưwgfw ợuvec ng thốnmkw ng thuộlhxd c gồlivs m códvmh hai hiệjfsn u Thiêonhr n-tửdvmh binh Bổuzis ng-tháoqmm nh, Bảcmmy o-thắcywg ng, mưwgfw ờqezw i dàumrt n Thầximb n-nỏwkqh , mộlhxd t hiệjfsn u thúfesy binh gồlivs m sáoqmm u sưwgfw Phong, Tưwgfw ợuvec ng, Ưlsqh ng, Hổuzis , Báoqmm o, Ngao. Vềkvys cao thủvctf gồlivs m bốnmkw n đwgff ạmrde i sưwgfw Viêonhr n Căgmaa n, Viêonhr n Mộlhxd c, Viêonhr n Chi, Viêonhr n Diệjfsn p chùqkgd a Báoqmm o-âqpej n; Hùqkgd ng Nhâqpej n, Hùqkgd ng Nghĩfesy a, Hùqkgd ng Lễpzzg , Âxqoe u Hoàumrt ng, Âxqoe u Thanh, Âxqoe u Huyềkvys n. Đrtxs ặximb c biệjfsn t còypya n nghìnmkw n đwgff ệjfsn tửdvmh củvctf a trưwgfw ờqezw ng Long-thàumrt nh ẩcmmy n-sĩfesy Tôsxtv n Đrtxs ảcmmy n, do phu nhâqpej n Vũrkhn Thanh-Thảcmmy o chỉvctf huy.
Ôlncr ng chỉvctf vàumrt o côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr n-Ninh:
– Kếuzis tiếuzis p Nhưwgfw -nguyệjfsn t làumrt vòypya ng đwgff ai bảcmmy o vệjfsn Thăgmaa ng-long, do côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr n-Ninh chỉvctf huy. Lựrtxs c lưwgfw ợuvec ng trựrtxs c thuộlhxd c códvmh hiệjfsn u Thiêonhr n-tửdvmh binh Ngựrtxs -long, kịdxrf -binh, hiệjfsn u binh đwgff ịdxrf a phưwgfw ơcmmy ng Hồlivs ng-châqpej u trấiqkz n ởxqoe Cổuzis -pháoqmm p; hiệjfsn u Thiêonhr n-tửdvmh binh Quảcmmy ng-tháoqmm nh, hiệjfsn u binh đwgff ịdxrf a phưwgfw ơcmmy ng Sơcmmy n-Nam phâqpej n táoqmm n vàumrt o cáoqmm c xãyyqv cùqkgd ng hoàumrt ng nam đwgff áoqmm nh vàumrt o hôsxtv ng đwgff ịdxrf ch. Yểvetm m trợuvec cho Cổuzis -pháoqmm p còypya n códvmh mưwgfw ờqezw i dàumrt n Thầximb n-nỏwkqh , sáoqmm u sưwgfw thúfesy , mộlhxd t nghìnmkw n đwgff ệjfsn tửdvmh pháoqmm i Tảcmmy n-viêonhr n.
Cáoqmm c tưwgfw ớgmaa ng im lặximb ng, dùqkgd khôsxtv ng phảcmmy i lệjfsn nh củvctf a mìnmkw nh cũrkhn ng phảcmmy i nghe cho rõiqkz , đwgff ểvetm còypya n biếuzis t màumrt phốnmkw i hợuvec p.
– Hai làumrt , mặximb t Phúfesy -lưwgfw ơcmmy ng, Nham-biềkvys n. Ởyhev đwgff âqpej y Tốnmkw ng chỉvctf hưwgfw trưwgfw ơcmmy ng thanh thếuzis . Ta nhâqpej n đwgff ódvmh dùqkgd ng toàumrt n lựrtxs c đwgff áoqmm nh chúfesy ng. Mặximb t Phúfesy -lưwgfw ơcmmy ng do phòypya mãyyqv Hoàumrt ng Kiệjfsn n, côsxtv ng chúfesy a Đrtxs ộlhxd ng-Thiêonhr n trấiqkz n giữutkd . Lựrtxs c lưwgfw ợuvec ng trựrtxs c thuộlhxd c códvmh hai hiệjfsn u Thiêonhr n-tửdvmh binh Vũrkhn -thắcywg ng, Bổuzis ng-nhậbrfj t; 10 dàumrt n Thầximb n-nỏwkqh , sáoqmm u sưwgfw thúfesy binh; tăgmaa ng việjfsn n thêonhr m bốnmkw n cao thủvctf Hùqkgd ng Tríumrt , Hùqkgd ng Tíumrt n, Âxqoe u Lam, Âxqoe u Hồlivs ng; mộlhxd t ngàumrt n cao thủvctf pháoqmm i Tiêonhr u-sơcmmy n. Bằgrpd ng mọonhr i giáoqmm phảcmmy i giữutkd vữutkd ng mặximb t nàumrt y, nếuzis u nhưwgfw vìnmkw lýbrfj do gìnmkw đwgff ểvetm Tốnmkw ng pháoqmm vỡnyxc phòypya ng tuyếuzis n Phúfesy -lưwgfw ơcmmy ng, thìnmkw Thăgmaa ng-long lâqpej m nguy, bởxqoe i phíumrt a sau khôsxtv ng còypya n lựrtxs c lưwgfw ợuvec ng nàumrt o nữutkd a.
Côsxtv ng chúfesy a Đrtxs ộlhxd ng Thiêonhr n chỉvctf vàumrt o phòypya mãyyqv Hoàumrt ng Kiệjfsn n; Lýbrfj Đrtxs oan, Trầximb n Ngọonhr c-Liêonhr n; Lýbrfj Tứwgfw , Mai Tứwgfw ; Trầximb n Di, Phưwgfw ơcmmy ng Lýbrfj :
– Đrtxs ạmrde i huynh đwgff ừdyur ng lo. Tốnmkw ng chỉvctf códvmh thểvetm vưwgfw ợuvec t Phúfesy -lưwgfw ơcmmy ng, khi tấiqkz t cảcmmy chúfesy ng em bịdxrf tan thâqpej y màumrt thôsxtv i.
Chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng vỗeeny tay.
– Ba làumrt mặximb t Nham-biềkvys n. Mặximb t nàumrt y củvctf a Tốnmkw ng làumrt hưwgfw . Còypya n ta, thìnmkw ta đwgff áoqmm nh nhưwgfw sélsqh t nổuzis , diệjfsn t cáoqmm c đwgff ạmrde o binh Tốnmkw ng ởxqoe Nham-biềkvys n, rồlivs i tiếuzis n vềkvys Nhưwgfw -nguyệjfsn t. Mặximb t nàumrt y do Trung-Thàumrt nh vưwgfw ơcmmy ng, Tíumrt n-Nghĩfesy a vưwgfw ơcmmy ng tổuzis ng chỉvctf huy. Lựrtxs c lưwgfw ợuvec ng thốnmkw ng thuộlhxd c gồlivs m năgmaa m hiệjfsn u Thiêonhr n-tửdvmh binh Đrtxs ằgrpd ng-hảcmmy i, Long-dựrtxs c, Hùqkgd ng-lưwgfw ợuvec c, Vạmrde n-tiệjfsn p, Thầximb n-đwgff iệjfsn n; đwgff ộlhxd i Thầximb n-tiễpzzg n Long-biêonhr n, đwgff ộlhxd i Giao-long Tâqpej y-hồlivs ; mộlhxd t nghìnmkw n võiqkz sĩfesy pháoqmm i Đrtxs ôsxtv ng-a; hạmrde m đwgff ộlhxd i Thầximb n-phùqkgd .
Trung-Thàumrt nh, Tíumrt n-Nghĩfesy a cùqkgd ng chưwgfw tưwgfw ớgmaa ng đwgff ứwgfw ng dậbrfj y nhậbrfj n lệjfsn nh.
– Bốnmkw n làumrt , Khu-mậbrfj t việjfsn n sẽvvwb dùqkgd ng chim ưwgfw ng đwgff em lệjfsn nh cho phòypya mãyyqv Thâqpej n Cảcmmy nh-Long, côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr m-Thàumrt nh đwgff em quâqpej n vưwgfw ợuvec t biêonhr n đwgff áoqmm nh sang Vĩfesy nh-bìnmkw nh, Tâqpej y-bìnmkw nh, Lộlhxd c-châqpej u đwgff ểvetm dọonhr a Tốnmkw ng. Côsxtv ng chúfesy a Côsxtv i-sơcmmy n, phòypya mãyyqv Tôsxtv n Mạmrde nh đwgff áoqmm nh chiếuzis m Quyếuzis t-lýbrfj ; Quáoqmm n-quâqpej n thưwgfw ợuvec ng tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Đrtxs inh Hoàumrt ng-Nghi sẽvvwb đwgff áoqmm nh Chi-lăgmaa ng, cắcywg t đwgff ưwgfw ờqezw ng lui quâqpej n tiếuzis p tếuzis lưwgfw ơcmmy ng thảcmmy o củvctf a Tốnmkw ng.
– Năgmaa m làumrt đwgff ộlhxd i côsxtv ng táoqmm c đwgff ặximb c biệjfsn t, do quan Tháoqmm i-phódvmh Quáoqmm ch Sĩfesy -An chỉvctf huy vớgmaa i đwgff ộlhxd i cao thủvctf trưwgfw ờqezw ng Tháoqmm i-hàumrt dàumrt n ra từdyur Phúfesy -lưwgfw ơcmmy ng tớgmaa i Nhưwgfw -nguyệjfsn t, Nham-biềkvys n, ngàumrt y đwgff êonhr m dùqkgd ng loa đwgff ọonhr c bộlhxd Thiêonhr n-thưwgfw nghịdxrf chếuzis thờqezw i Tốnmkw ng Nhâqpej n-tôsxtv ng cho binh tưwgfw ớgmaa ng giặximb c nghe. Khôsxtv ng biếuzis t quan Tháoqmm i-phódvmh códvmh đwgff iềkvys u gìnmkw thắcywg c mắcywg c khôsxtv ng?
Quáoqmm ch Sĩfesy -An làumrt quan văgmaa n, bâqpej y giờqezw đwgff ưwgfw ợuvec c lệjfsn nh ra trậbrfj n, ôsxtv ng vui mừdyur ng chi siếuzis t kểvetm :
– Đrtxs ạmrde i-tưwgfw -mãyyqv códvmh nhãyyqv ýbrfj cho tôsxtv i ra trậbrfj n, thựrtxs c thâqpej m cảcmmy m vôsxtv cùqkgd ng. Tôsxtv i códvmh đwgff ềkvys nghịdxrf nàumrt y: Nhiềkvys u ngưwgfw ờqezw i trong chúfesy ng ta biếuzis t nódvmh i tiếuzis ng Hoa, nhưwgfw ng nódvmh i tiếuzis ng Hoa Biệjfsn n-kinh thìnmkw íumrt t ai nódvmh i trôsxtv i chảcmmy y văgmaa n chưwgfw ơcmmy ng. Tôsxtv i từdyur ng đwgff i sứwgfw , đwgff ãyyqv họonhr c nódvmh i tiếuzis ng Biệjfsn n-kinh, nhưwgfw ng nộlhxd i lựrtxs c khôsxtv ng làumrt m bao đwgff ểvetm códvmh thểvetm pháoqmm t thanh vưwgfw ợuvec t sôsxtv ng đwgff ếuzis n trạmrde i Tốnmkw ng. Ởyhev đwgff âqpej y, ta códvmh ba vịdxrf , khôsxtv ng nhữutkd ng võiqkz côsxtv ng cao cưwgfw ờqezw ng, nộlhxd i lựrtxs c xung mãyyqv n, màumrt văgmaa n chưwgfw ơcmmy ng quáoqmm n thếuzis , nódvmh i tiếuzis ng Biệjfsn n-kinh nhưwgfw ngưwgfw ờqezw i Tốnmkw ng. Xin Đrtxs ạmrde i-tưwgfw -mãyyqv mờqezw i ba vịdxrf ấiqkz y cùqkgd ng làumrt m vớgmaa i tôsxtv i thìnmkw hay biếuzis t bao.
Mọonhr i ngưwgfw ờqezw i cùqkgd ng đwgff ổuzis dồlivs n mắcywg t nhìnmkw n Côsxtv i-sơcmmy n tam anh. Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u biếuzis t Thưwgfw ờqezw ng-Kiệjfsn t làumrt sưwgfw đwgff iệjfsn t, nêonhr n khôsxtv ng dáoqmm m sai ba đwgff ạmrde i sưwgfw báoqmm . Hậbrfj u đwgff ịdxrf nh lêonhr n tiếuzis ng, thìnmkw Phụhnxf -Quốnmkw c đwgff ãyyqv nódvmh i:
– Quan Tháoqmm i-phódvmh đwgff ãyyqv códvmh ýbrfj kiếuzis n ấiqkz y, thìnmkw chúfesy ng tôsxtv i đwgff âqpej u dáoqmm m từdyur . Đrtxs ưwgfw ợuvec c! Vậbrfj y thếuzis nàumrt y, chúfesy ng tôsxtv i dẫdyur n đwgff ệjfsn tửdvmh , trưwgfw ờqezw ng Tháoqmm i-hàumrt đwgff i pháoqmm t thanh. Còypya n quan Tháoqmm i-phódvmh thìnmkw nghiêonhr n cứwgfw u, rồlivs i viếuzis t ra bảcmmy n văgmaa n, đwgff ểvetm chúfesy ng tôsxtv i pháoqmm t thanh cho thốnmkw ng nhấiqkz t.
Buổuzis i hộlhxd i chấiqkz m dứwgfw t.
Tếuzis t Đrtxs inh-Tỵyvls năgmaa m nay trêonhr n khắcywg p đwgff ấiqkz t nưwgfw ớgmaa c Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, gầximb n nhưwgfw dâqpej n chúfesy ng khôsxtv ng còypya n tâqpej m tríumrt nghĩfesy đwgff ếuzis n ăgmaa n uốnmkw ng, vui mừdyur ng, vìnmkw cáoqmm i tin 40 vạmrde n quâqpej n Tốnmkw ng, 60 vạmrde n bảcmmy o binh, dâqpej n phu đwgff ãyyqv tràumrt n đwgff ếuzis n Bắcywg c sôsxtv ng Nhưwgfw -nguyệjfsn t. Chúfesy ng nhưwgfw đwgff àumrt n hổuzis đwgff ódvmh i, đwgff ang rìnmkw nh rậbrfj p, chờqezw dịdxrf p thuậbrfj n tiệjfsn n làumrt nhảcmmy y xuốnmkw ng ăgmaa n thịdxrf t dâqpej n Thăgmaa ng-long.
Nhưwgfw ng trưwgfw a mùqkgd ng mộlhxd t, mõiqkz khắcywg p nơcmmy i cùqkgd ng rao rằgrpd ng: Trung-Thàumrt nh vưwgfw ơcmmy ng, Tíumrt n-Nghĩfesy a vưwgfw ơcmmy ng đwgff ãyyqv đwgff ộlhxd t kíumrt ch quâqpej n Tốnmkw ng giữutkd a đwgff êonhr m giao thừdyur a. Giặximb c chếuzis t đwgff ếuzis n hơcmmy n sáoqmm u vạmrde n. Sau đwgff ódvmh , khắcywg p cáoqmm c trấiqkz n, cáoqmm c huyệjfsn n, cáoqmm c làumrt ng... cáoqmm c thầximb y đwgff ồlivs kểvetm truyệjfsn n cho dâqpej n chúfesy ng nghe vềkvys chi tiếuzis t trậbrfj n đwgff áoqmm nh. Trong quâqpej n, thìnmkw cáoqmm c vịdxrf sưwgfw trưwgfw ởxqoe ng, đwgff ạmrde o trưwgfw ởxqoe ng tậbrfj p họonhr p quâqpej n sĩfesy lạmrde i kểvetm cho họonhr nghe.
Dâqpej n chúfesy ng bớgmaa t lo sợuvec , ngưwgfw ờqezw i ngưwgfw ờqezw i hăgmaa m hởxqoe lo phòypya ng bịdxrf giữutkd làumrt ng khi giặximb c tớgmaa i.
Ngay đwgff êonhr m mùqkgd ng mộlhxd t, sang ngàumrt y mùqkgd ng hai, mõiqkz lạmrde i rao mộlhxd t tin lạmrde lùqkgd ng vôsxtv cùqkgd ng:
« Hai đwgff ạmrde i bồlivs táoqmm t Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh trong khi vâqpej n Trung-thổuzis đwgff ãyyqv trịdxrf bệjfsn nh, trừdyur tàumrt trong thàumrt nh Biệjfsn n-kinh. Vua Tốnmkw ng cúfesy ng dàumrt ng mộlhxd t kho đwgff ồlivs ng. Đrtxs âqpej y khôsxtv ng phảcmmy i đwgff ồlivs ng bìnmkw nh thưwgfw ờqezw ng, màumrt làumrt tinh hoa linh khíumrt Trung-thổuzis kếuzis t tinh màumrt thàumrt nh. Hai ngàumrt i đwgff ãyyqv dùqkgd ng đwgff ồlivs ng đwgff ódvmh đwgff ểvetm đwgff úfesy c: Nam thiêonhr n tứwgfw khíumrt . Tứwgfw khíumrt gồlivs m mộlhxd t tưwgfw ợuvec ng Phậbrfj t cao hai trưwgfw ợuvec ng, mộlhxd t cáoqmm i vạmrde c nặximb ng ba vạmrde n câqpej n, mộlhxd t cáoqmm i chuôsxtv ng ngâqpej n thiêonhr n, vàumrt đwgff ỉvctf nh tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n. Vớgmaa i Nam thiêonhr n tứwgfw đwgff ạmrde i thầximb n khíumrt , thìnmkw chưwgfw thiêonhr n, chưwgfw bồlivs táoqmm t, chưwgfw thầximb n sẽvvwb giáoqmm ng hạmrde đwgff áoqmm nh tan giặximb c Tốnmkw ng. Dâqpej n chúfesy ng muốnmkw n biếuzis t rõiqkz chi tiếuzis t hãyyqv y đwgff ếuzis n cáoqmm c quáoqmm n tràumrt , cáoqmm c trưwgfw ờqezw ng họonhr c màumrt nghe thầximb y đwgff ồlivs kểvetm rõiqkz ngọonhr n nguồlivs n ».
Dâqpej n chúfesy ng lạmrde i àumrt o àumrt o đwgff ếuzis n cáoqmm c trưwgfw ờqezw ng, cáoqmm c quáoqmm n tràumrt nghe thấiqkz y đwgff ồlivs kểvetm truyệjfsn n. Trong quâqpej n, thìnmkw cáoqmm c cấiqkz p chỉvctf huy họonhr p tưwgfw ớgmaa ng sĩfesy đwgff ểvetm giảcmmy ng giảcmmy i. Thếuzis làumrt khắcywg p Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, chỗeeny nàumrt o cũrkhn ng nghe nódvmh i vềkvys Nam thiêonhr n tứwgfw đwgff ạmrde i thầximb n khíumrt .
Tạmrde i rừdyur ng Bắcywg c-biêonhr n, nơcmmy i élsqh m quâqpej n củvctf a hiệjfsn u binh Quảcmmy ng-vũrkhn ởxqoe trong rừdyur ng Bắcywg c-biêonhr n.
Từdyur hôsxtv m đwgff ưwgfw ợuvec c chỉvctf dụhnxf củvctf a Linh-Nhâqpej n hoàumrt ng tháoqmm i hậbrfj u truyềkvys n rúfesy t quâqpej n vàumrt o ẩcmmy n trong rừdyur ng, chờqezw khi códvmh lệjfsn nh, sẽvvwb đwgff áoqmm nh vàumrt o hậbrfj u quâqpej n đwgff ịdxrf ch đwgff ếuzis n giờqezw ; Phòypya mãyyqv Thâqpej n Cảcmmy nh-Long, côsxtv ng chúfesy a Thiêonhr n-Thàumrt nh; phòypya mãyyqv Tôsxtv n Mạmrde nh, côsxtv ng chúfesy a Côsxtv i-sơcmmy n; Quáoqmm n-quâqpej n thưwgfw ợuvec ng tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Đrtxs inh Hoàumrt ng-Nghi, quậbrfj n chúfesy a Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh; đwgff ôsxtv thốnmkw ng Lýbrfj Tam vàumrt phu nhâqpej n... phâqpej n táoqmm n quâqpej n ra thàumrt nh từdyur ng tốnmkw t (100 ngưwgfw ờqezw i), rồlivs i cho ẩcmmy n vàumrt o cáoqmm c trang đwgff ộlhxd ng Bắcywg c-biêonhr n chờqezw lệjfsn nh.
Lúfesy c đwgff ưwgfw ợuvec c lệjfsn nh rúfesy t quâqpej n vàumrt o rừdyur ng, Đrtxs inh Hoàumrt ng-Nghi bàumrt n vớgmaa i Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh, Chang-Lan rằgrpd ng: Vi Thủvctf -An hàumrt ng Tốnmkw ng thựrtxs c, nhưwgfw ng nay y chếuzis t rồlivs i, màumrt mấiqkz y chụhnxf c trang đwgff ộlhxd ng thốnmkw ng thuộlhxd c y thìnmkw bấiqkz t mãyyqv n vìnmkw Tốnmkw ng bắcywg t dâqpej n phu, thu lưwgfw ơcmmy ng, nêonhr n vẫdyur n anh hùqkgd ng mộlhxd t cõiqkz i. Chúfesy ng ta cửdvmh sứwgfw giảcmmy tớgmaa i liêonhr n lạmrde c vớgmaa i họonhr , giúfesy p đwgff ỡnyxc , bảcmmy o vệjfsn họonhr ; nhưwgfw vậbrfj y ta vừdyur a đwgff ưwgfw ợuvec c dâqpej n, vừdyur a códvmh lưwgfw ơcmmy ng thựrtxs c nuôsxtv i quâqpej n.
Thếuzis làumrt hầximb u thìnmkw lưwgfw u đwgff ộlhxd ng nay đwgff âqpej y, mai đwgff ódvmh , trong khi Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh hoạmrde t đwgff ộlhxd ng ởxqoe phíumrt a Đrtxs ôsxtv ng, Chang-Lan hoạmrde t đwgff ộlhxd ng ởxqoe phíumrt a Tâqpej y-Bắcywg c, vợuvec chồlivs ng Lýbrfj Tam hoạmrde t đwgff ộlhxd ng ởxqoe vùqkgd ng Chi-lăgmaa ng.
Tuy ẩcmmy n ởxqoe cáoqmm c trang đwgff ộlhxd ng trong rừdyur ng, nhưwgfw ng tếuzis t Đrtxs inh-Tỵyvls , Hoàumrt ng-Nghi cũrkhn ng cho binh, tưwgfw ớgmaa ng ăgmaa n tếuzis t rấiqkz t đwgff ầximb y đwgff ủvctf . Sáoqmm ng mùqkgd ng hai, quâqpej n báoqmm o rằgrpd ng códvmh cốnmkw nhâqpej n từdyur Thăgmaa ng-long lêonhr n thăgmaa m. Hầximb u vộlhxd i ra đwgff ódvmh n, thìnmkw ra sưwgfw Viêonhr n-Căgmaa n ởxqoe chùqkgd a Báoqmm o-âqpej n. Cốnmkw nhâqpej n gặximb p nhau, hầximb u quêonhr n cảcmmy lễpzzg nghi, chạmrde y ra ôsxtv m lấiqkz y sưwgfw :
– Sưwgfw huynh! Sưwgfw phụhnxf vẫdyur n thưwgfw ờqezw ng an lạmrde c chứwgfw ? Sưwgfw báoqmm Mộlhxd c-tồlivs n vẫdyur n mạmrde nh khoẻipdz chứwgfw ? Làumrt ng Siêonhr u-loạmrde i ta vẫdyur n an ninh chứwgfw ?
– Tấiqkz t cảcmmy đwgff ềkvys u đwgff ưwgfw ợuvec c Phậbrfj t-tổuzis hộlhxd trìnmkw vôsxtv sựrtxs . Sưwgfw báoqmm sai sưwgfw huynh lêonhr n gặximb p hầximb u códvmh truyệjfsn n khẩcmmy n.
Đrtxs ốnmkw i vớgmaa i bọonhr n mãyyqv i quốnmkw c cầximb u vinh, bọonhr n tham quan áoqmm c báoqmm , thìnmkw Mộlhxd c-tồlivs n hòypya a thưwgfw ợuvec ng cựrtxs c kỳdayf nghiêonhr m khắcywg c. Nhưwgfw ng đwgff ốnmkw i vớgmaa i đwgff ệjfsn tửdvmh , thìnmkw ngàumrt i lạmrde i cựrtxs c kỳdayf ôsxtv n nhu, yêonhr u thưwgfw ơcmmy ng. Trong Long-biêonhr n ngũrkhn hùqkgd ng, ngàumrt i thưwgfw ơcmmy ng Hoàumrt ng-Nghi nhấiqkz t. Nêonhr n nay nghe thấiqkz y sứwgfw giảcmmy củvctf a ngàumrt i lêonhr n truyềkvys n lệjfsn nh, hầximb u vộlhxd i ngồlivs i ngay ngắcywg n lạmrde i:
– Sưwgfw báoqmm truyềkvys n cho đwgff ệjfsn phảcmmy i làumrt m gìnmkw đwgff âqpej y?
Viêonhr n Căgmaa n ghélsqh miệjfsn ng vàumrt o tai Hoàumrt ng-Nghi thuậbrfj t mộlhxd t lúfesy c. Hoàumrt ng-Nghi gậbrfj t đwgff ầximb u tỏwkqh ýbrfj hiểvetm u. Ngay chiềkvys u hôsxtv m đwgff ódvmh , hầximb u tậbrfj p trung binh tưwgfw ớgmaa ng lạmrde i cho Viêonhr n-Căgmaa n tưwgfw ờqezw ng thuậbrfj t tìnmkw nh hìnmkw nh miềkvys n xuôsxtv i.
Sau khi tưwgfw ờqezw ng thuậbrfj t hai đwgff ềkvys tàumrt i lớgmaa n:
– Mộlhxd t làumrt trậbrfj n đwgff ộlhxd t kíumrt ch đwgff êonhr m Giao-thừdyur a củvctf a Trung-Thàumrt nh, Tíumrt n-Nghĩfesy a nhịdxrf vưwgfw ơcmmy ng.
– Hai làumrt vua Đrtxs ưwgfw ờqezw ng sai Cao Biềkvys n sang Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t yểvetm m hếuzis t cáoqmm c thếuzis đwgff ấiqkz t linh, lấiqkz y tấiqkz t cảcmmy tinh hoa linh khíumrt bỏwkqh vàumrt o bụhnxf ng ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u con trâqpej u vàumrt ng đwgff em vềkvys giam núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n. Đrtxs ếuzis n đwgff ờqezw i vua Tốnmkw ng Tháoqmm i-tôsxtv ng, vìnmkw thấiqkz t trậbrfj n nêonhr n sai đwgff àumrt o trâqpej u mang vềkvys yểvetm m ởxqoe trong Hoàumrt ng-cung, hy vọonhr ng tuyệjfsn t hếuzis t linh khíumrt Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Trong dịdxrf p hai tháoqmm nh tăgmaa ng Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh vâqpej n du Trung-thổuzis , trừdyur tàumrt tạmrde i Hoàumrt ng-cung Tốnmkw ng, đwgff ưwgfw ợuvec c nhàumrt vua cúfesy ng dàumrt ng đwgff ồlivs ng đwgff en. Hai ngàumrt i làumrt m phélsqh p lấiqkz y hếuzis t mộlhxd t kho đwgff ồlivs ng đwgff em vềkvys Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Nhâqpej n đwgff ódvmh hai ngàumrt i đwgff oạmrde t ba mưwgfw ơcmmy i sáoqmm u con trâqpej u chứwgfw a tinh hoa anh linh tộlhxd c Việjfsn t, rồlivs i đwgff em vềkvys đwgff ặximb t vàumrt o chỗeeny cũrkhn . Hiệjfsn n linh khíumrt Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ang sáoqmm ng rựrtxs c trờqezw i Nam.
Hôsxtv m sau sưwgfw Viêonhr n-Căgmaa n thuậbrfj t việjfsn c hai tháoqmm nh tăgmaa ng đwgff em đwgff ồlivs ng đwgff en vềkvys đwgff úfesy c bốnmkw n bảcmmy o khíumrt củvctf a Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t:
Thầximb n khíumrt thứwgfw nhấiqkz t
« Thầximb n khíumrt thứwgfw nhấiqkz t màumrt ngàumrt i đwgff úfesy c làumrt đwgff ỉvctf nh tháoqmm p Đrtxs ạmrde i-thắcywg ng Báoqmm o-thiêonhr n. Tháoqmm p nằgrpd m trong khuôsxtv n viêonhr n chùqkgd a Sùqkgd ng-kháoqmm nh Báoqmm o-thiêonhr n. Chùqkgd a Sùqkgd ng-kháoqmm nh Báoqmm o-thiêonhr n dựrtxs ng vàumrt o tháoqmm ng tưwgfw , năgmaa m Bíumrt nh-Thâqpej n, nhằgrpd m niêonhr n hiệjfsn u Long-thụhnxf y Tháoqmm i-bìnmkw nh thứwgfw ba đwgff ờqezw i đwgff ứwgfw c Tháoqmm nh-tôsxtv ng (1056). Sởxqoe dĩfesy chùqkgd a códvmh têonhr n Báoqmm o-thiêonhr n, vìnmkw ngàumrt y lễpzzg Thưwgfw ợuvec ng-nguyêonhr n, tứwgfw c rằgrpd m tháoqmm ng giêonhr ng năgmaa m ấiqkz y, vua xa giáoqmm ra hồlivs Tâqpej y xem cáoqmm . Khi đwgff ếuzis n bờqezw đwgff êonhr , thìnmkw gặximb p mộlhxd t ngưwgfw ờqezw i trang phụhnxf c nhưwgfw thằgrpd ng đwgff iêonhr n, mắcywg ng vua rằgrpd ng: Nhàumrt vua làumrt m chúfesy a trờqezw i Nam, sao khôsxtv ng tu đwgff ứwgfw c, sửdvmh a sang chíumrt nh sựrtxs , màumrt lạmrde i rong chơcmmy i? Nhưwgfw vậbrfj y làumrt làumrt m gưwgfw ơcmmy ng xấiqkz u khiếuzis n cho bọonhr n quan lạmrde i tham ôsxtv , hàumrt hiếuzis p dâqpej n chúfesy ng. Ta làumrt thầximb n, đwgff ưwgfw ợuvec c thưwgfw ợuvec ng đwgff ếuzis sai xuốnmkw ng giữutkd việjfsn c mưwgfw a nắcywg ng vùqkgd ng nàumrt y. Nay thấiqkz y dâqpej n khổuzis , nêonhr n hiệjfsn n ra báoqmm o cho vua hay. Lậbrfj p tứwgfw c đwgff ứwgfw c Tháoqmm nh-tôsxtv ng bỏwkqh cuộlhxd c đwgff i chơcmmy i, trởxqoe vềkvys giảcmmy m yếuzis n tiệjfsn c, giảcmmy m chi tiêonhr u nộlhxd i cung, cáoqmm ch chứwgfw c bọonhr n tham quan, sai làumrt m chùqkgd a đwgff ểvetm tạmrde ơcmmy n trờqezw i. Chùqkgd a mang têonhr n Sùqkgd ng-kháoqmm nh Báoqmm o-thiêonhr n làumrt tíumrt ch đwgff ódvmh . Nơcmmy i tọonhr a lạmrde c chùqkgd a, đwgff ưwgfw ợuvec c mang têonhr n phưwgfw ờqezw ng Báoqmm o-thiêonhr n, thuộlhxd c thôsxtv n Tiêonhr n-thịdxrf , huyệjfsn n Thọonhr -xưwgfw ơcmmy ng, Thăgmaa ng-long.
Năgmaa m sau, Đrtxs inh-Dậbrfj u, niêonhr n hiệjfsn u Long-thụhnxf y Tháoqmm i-bìnmkw nh thứwgfw tưwgfw (1057) đwgff ứwgfw c Tháoqmm nh-tôsxtv ng lạmrde i cho dựrtxs ng tháoqmm p ởxqoe trong sâqpej n chùqkgd a. Tháoqmm p cao hai mưwgfw ơcmmy i trưwgfw ợuvec ng (40 mélsqh t), gồlivs m 12 tầximb ng. Nay hai tháoqmm nh tăgmaa ng lấiqkz y đwgff ồlivs ng đwgff en, làumrt tinh hoa linh khíumrt núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n bêonhr n Trung-nguyêonhr n đwgff úfesy c cáoqmm i đwgff ỉvctf nh tháoqmm p. Từdyur khi đwgff ỉvctf nh tháoqmm p đwgff ưwgfw ợuvec c an vịdxrf , linh khíumrt Trung-nguyếuzis n, tinh đwgff ẩcmmy u phưwgfw ơcmmy ng Bắcywg c đwgff ềkvys u chiếuzis u vềkvys trờqezw i Nam. Hiệjfsn n, đwgff êonhr m đwgff êonhr m hàumrt o quang chiếuzis u sáoqmm ng rựrtxs c đwgff ấiqkz t Thăgmaa ng-long.
Ghi chúfesy
Chùqkgd a Sùqkgd ng-kháoqmm nh Báoqmm o-thiêonhr n, tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n cho đwgff ếuzis n đwgff ờqezw i Trầximb n vẫdyur n còypya n. Nhàumrt thơcmmy Phạmrde m Sưwgfw -Mạmrde nh, cuốnmkw i đwgff ờqezw i Trầximb n códvmh làumrt m bàumrt i thơcmmy Đrtxs ềkvys Báoqmm o-thiêonhr n tháoqmm p nhưwgfw sau:
Trấiqkz n áoqmm p Đrtxs ôsxtv ng, Tâqpej y củvctf ng đwgff ếuzis kỳdayf
Khuy nhiêonhr n nhấiqkz t tháoqmm p đwgff ộlhxd c nguy nguy.
Sơcmmy n hàumrt bấiqkz t đwgff ộlhxd ng kìnmkw nh thiêonhr n trụhnxf ,
Kim cổuzis nan ma lậbrfj p đwgff ịdxrf a chùqkgd y.
Phong bãyyqv i chung linh thờqezw i ứwgfw ng đwgff áoqmm p,
Tinh di đwgff ăgmaa ng chúfesy c, dạmrde quang huy.
Ngãyyqv lai dụhnxf c thửdvmh đwgff ềkvys danh búfesy t,
Quảcmmy n lĩfesy nh xuâqpej n giang táoqmm c nghiễpzzg n trìnmkw .
Đrtxs àumrt o Tháoqmm i-Tôsxtv n dịdxrf ch nhưwgfw sau:
Trấiqkz n áoqmm p Đrtxs ôsxtv ng, Tâqpej y giữutkd đwgff ếuzis đwgff ôsxtv ,
Hiêonhr n ngang ngọonhr n tháoqmm p đwgff ứwgfw ng trơcmmy trơcmmy .
Non sôsxtv ng vữutkd ng chãyyqv i tay trờqezw i chốnmkw ng,
Kim cổuzis khôsxtv n mòypya n đwgff ỉvctf nh tháoqmm p nhôsxtv .
Thỉvctf nh thoảcmmy ng giódvmh lay, chuôsxtv ng ứwgfw ng đwgff áoqmm p,
Đrtxs êonhr m đwgff êonhr m sao xếuzis đwgff uốnmkw c khôsxtv n mờqezw .
Tớgmaa i đwgff âqpej y nhữutkd ng muốnmkw n dầximb m ngòypya i búfesy t,
Chiếuzis m cảcmmy giòypya ng sôsxtv ng màumrt i mựrtxs c thơcmmy .
Năgmaa m 1406, vìnmkw giặximb c Hồlivs Quýbrfj -Ly cưwgfw ớgmaa p ngôsxtv i nhàumrt Trầximb n, linh khíumrt trờqezw i Nam mấiqkz t hếuzis t, đwgff ỉvctf nh tháoqmm p bịdxrf gẫdyur y rơcmmy i xuốnmkw ng. An-phủvctf -sứwgfw Đrtxs ôsxtv ng-đwgff ôsxtv làumrt Lêonhr Khảcmmy i thấiqkz y đwgff ềkvys m gởxqoe , khôsxtv ng dáoqmm m báoqmm o cho giặximb c Hồlivs biếuzis t, vìnmkw vậbrfj y bịdxrf biếuzis m mộlhxd t tưwgfw . Sau đwgff ódvmh đwgff ỉvctf nh tháoqmm p đwgff ưwgfw ợuvec c hàumrt n, đwgff em lêonhr n nhưwgfw cũrkhn .
Năgmaa m 1427, quâqpej n Minh bịdxrf Bìnmkw nh-Đrtxs ịdxrf nh vưwgfw ơcmmy ng Lêonhr Lợuvec i vâqpej y ởxqoe Đrtxs ôsxtv ng-đwgff ôsxtv (Thăgmaa ng-long) chúfesy ng cho rằgrpd ng tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n làumrt nơcmmy i húfesy t linh khíumrt thiêonhr n hàumrt , vìnmkw vậbrfj y vưwgfw ơcmmy ng thàumrt nh côsxtv ng, chúfesy ng pháoqmm tháoqmm p vớgmaa i hy vọonhr ng tuyệjfsn t linh khíumrt trờqezw i Nam; nhưwgfw ng tháoqmm c rằgrpd ng lấiqkz y đwgff ồlivs ng làumrt m súfesy ng. Chỗeeny nềkvys n tháoqmm p đwgff ưwgfw ợuvec c đwgff ổuzis đwgff ấiqkz t thàumrt nh gòypya cao đwgff ểvetm dựrtxs ng đwgff àumrt n tràumrt ng.
Đrtxs ếuzis n cuốnmkw i thờqezw i Lêonhr , chùqkgd a bịdxrf bỏwkqh hoang phếuzis . Khu đwgff ấiqkz t gầximb n nềkvys n tháoqmm p cũrkhn biếuzis n thàumrt nh chợuvec , gọonhr i làumrt chợuvec Tiêonhr n. Đrtxs ếuzis n thờqezw i Tâqpej y-sơcmmy n, năgmaa m Giáoqmm p-Dầximb n, 1792, dâqpej n chúfesy ng đwgff àumrt o gòypya lấiqkz y gạmrde ch, đwgff áoqmm ; tu bổuzis thàumrt nh Thăgmaa ng-long, nhặximb t đwgff ưwgfw ợuvec c tưwgfw ợuvec ng đwgff áoqmm chạmrde m hìnmkw nh tiêonhr n, chim muôsxtv ng, chélsqh n báoqmm t sứwgfw khôsxtv ng biếuzis t bao nhiêonhr u màumrt kểvetm . Trêonhr n gạmrde ch đwgff àumrt o đwgff ưwgfw ợuvec c códvmh chữutkd « Lýbrfj gia đwgff ệjfsn tam đwgff ếuzis Long-thụhnxf y Tháoqmm i-bìnmkw nh tứwgfw niêonhr n tạmrde o » (Làumrt m năgmaa m Long-thụhnxf y Tháoqmm i-bìnmkw nh thứwgfw tưwgfw đwgff ờqezw i vua thứwgfw ba nhàumrt Lýbrfj ).
Đrtxs ịdxrf nh-vưwgfw ơcmmy ng Trịdxrf nh Căgmaa n códvmh bàumrt i thơcmmy Đrtxs ềkvys Báoqmm o-thiêonhr n tựrtxs nhưwgfw sau:
Tứwgfw bềkvys chăgmaa n ngắcywg t gấiqkz m chưwgfw ơcmmy ng sinh,
Cảcmmy nh lạmrde mưwgfw ờqezw i phâqpej n, chíumrt n kháoqmm c thưwgfw ờqezw ng.
Thăgmaa m thẳaton m liêonhr n đwgff àumrt i, nhuầximb n diệjfsn u sắcywg c,
Thêonhr nh thêonhr nh phúfesy c chỉvctf nứwgfw c thanh hưwgfw ơcmmy ng.
Vậbrfj y nêonhr n cõiqkz i phélsqh p trừdyur ng tha tíumrt nh,
Tốnmkw t đwgff ưwgfw ợuvec c lòypya ng ngưwgfw ờqezw i lạmrde c thiêonhr n phưwgfw ơcmmy ng.
Giódvmh đwgff ạmrde o thổuzis i đwgff ưwgfw a hòypya a hâqpej y hẩcmmy y,
Trong khi ngoạmrde n thưwgfw ởxqoe ng rấiqkz t thưwgfw lưwgfw ơcmmy ng.
Bìnmkw nh phong táoqmm m bứwgfw c mọonhr i đwgff ồlivs thâqpej u,
Đrtxs ầximb m ấiqkz m trờqezw i xuâqpej n ngọonhr c mộlhxd t bầximb u.
Mâqpej y thụhnxf y soi soi truyềkvys n bảcmmy o cáoqmm c,
Non nhâqpej n rắcywg p rắcywg p đwgff ốnmkw i chung lâqpej u.
Mởxqoe đwgff ưwgfw ờqezw ng tếuzis đwgff ộlhxd làumrt ơcmmy n rộlhxd ng,
Song cửdvmh a từdyur thôsxtv ng tỏwkqh đwgff ạmrde o mầximb u.
Thắcywg ng lãyyqv m luậbrfj n đwgff âqpej y làumrt m phẩcmmy m nhấiqkz t,
So trong tỉvctf nh giớgmaa i háoqmm nhưwgfw ờqezw ng đwgff âqpej u.
Đrtxs ếuzis n thờqezw i Nguyễpzzg n, đwgff ờqezw i vua Tựrtxs -Đrtxs ứwgfw c, tổuzis ng đwgff ốnmkw c Hàumrt -nộlhxd i làumrt Tôsxtv n-thấiqkz t Bậbrfj t theo nềkvys n chùqkgd a cũrkhn , xâqpej y lạmrde i, giữutkd đwgff ưwgfw ợuvec c mộlhxd t sốnmkw đwgff áoqmm xanh chạmrde m hìnmkw nh hoa sen làumrt đwgff áoqmm ởxqoe tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n, đwgff áoqmm chạmrde m hìnmkw nh báoqmm t giáoqmm c làumrt đwgff áoqmm ởxqoe bệjfsn tháoqmm p từdyur thờqezw i Lýbrfj .
Hồlivs i ngưwgfw ờqezw i Pháoqmm p sang cai trịdxrf , họonhr pháoqmm chùqkgd a nàumrt y, lấiqkz y đwgff ấiqkz t xâqpej y nhàumrt thờqezw lớgmaa n Hàumrt -nộlhxd i. Vịdxrf tríumrt chùqkgd a cũrkhn nằgrpd m từdyur phíumrt a bêonhr n phảcmmy i đwgff ềkvys n Lýbrfj Quốnmkw c-Sưwgfw đwgff ếuzis n đwgff ầximb u phốnmkw Nhàumrt -chung, quậbrfj n Hoàumrt n-kiếuzis m, Hàumrt -nộlhxd i.
Đrtxs ộlhxd c giảcmmy muốnmkw n thâqpej m cứwgfw u thêonhr m vềkvys chùqkgd a Sùqkgd ng-kháoqmm nh Báoqmm o-thiêonhr n, tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n códvmh thểvetm tìnmkw m đwgff ọonhr c cáoqmm c sáoqmm ch:
Trung-quốnmkw c:
– Quáoqmm ch thịdxrf Nam-chinh,
– Triệjfsn u-thịdxrf -Chinh tiễpzzg u Giao-chỉvctf kýbrfj .
Việjfsn t-Nam:
– Việjfsn t sửdvmh lưwgfw ợuvec c (Lýbrfj kỷhnqd ),
– Đrtxs ạmrde i Việjfsn t sửdvmh kýbrfj toàumrt n thưwgfw (Lýbrfj kỷhnqd , Tháoqmm nh-tôsxtv ng kỷhnqd ),
– Khâqpej m đwgff ịdxrf nh Việjfsn t sửdvmh thôsxtv ng giáoqmm m cưwgfw ơcmmy ng mụhnxf c,
– Đrtxs ạmrde i Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt ,
– Hoàumrt ng Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Bắcywg c thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lụhnxf c,
– Thăgmaa ng-long cổuzis tíumrt ch khảcmmy o,
– Hàumrt -nộlhxd i đwgff ịdxrf a dưwgfw ,
– Hàumrt -nộlhxd i sơcmmy n xuyêonhr n phong vựrtxs c,
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ịdxrf a chíumrt ,
– Hoàumrt ng Việjfsn t thi tuyểvetm n,
– Khâqpej m đwgff ịdxrf nh thăgmaa ng bìnmkw nh báoqmm ch vịdxrf nh,
– Ngựrtxs đwgff ềkvys Thiêonhr n-hòypya a doanh báoqmm ch vịdxrf nh,
– Toàumrt n Việjfsn t thi lụhnxf c,
– Tang thưwgfw ơcmmy ng ngẫdyur u lụhnxf c,
– Long-biêonhr n báoqmm ch nhi vịdxrf nh.
Thầximb n khíumrt thứwgfw nhìnmkw
Sưwgfw Viêonhr n-Căgmaa n tiếuzis p tụhnxf c:
« Bảcmmy o khíumrt thứwgfw nhìnmkw làumrt mộlhxd t tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Thíumrt ch-ca Mâqpej u-ni cao hai trưwgfw ợuvec ng. Trêonhr n thâqpej n tưwgfw ợuvec ng ngàumrt i cho yểvetm m 18 viêonhr n Xáoqmm -lợuvec i củvctf a 18 vịdxrf bồlivs táoqmm t Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, 360 hạmrde t đwgff áoqmm linh khíumrt lấiqkz y từdyur 360 đwgff ềkvys n thờqezw chưwgfw tháoqmm nh Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ».
Chang-Lan hỏwkqh i:
– Sưwgfw huynh ơcmmy i! Em nghe nódvmh i, khi đwgff úfesy c tưwgfw ợuvec ng, cáoqmm c vịdxrf tăgmaa ng thưwgfw ờqezw ng đwgff ểvetm mộlhxd t lỗeeny trốnmkw ng phíumrt a sau lưwgfw ng tưwgfw ợuvec ng thôsxtv ng vàumrt o bụhnxf ng, chỗeeny huyệjfsn t thầximb n đwgff ạmrde o. Sau đwgff ódvmh hoặximb c yểvetm m ngọonhr c Xáoqmm -lợuvec i vàumrt o, hoặximb c yểvetm m ngọonhr c, hay vàumrt ng vàumrt o. Em chưwgfw a từdyur ng nghe yểvetm m nhiềkvys u nhưwgfw vậbrfj y bao giờqezw .
Chang-Lan nódvmh i tiếuzis ng Việjfsn t bằgrpd ng giọonhr ng Chàumrt m, nhẹseqw nhưwgfw giòypya thoảcmmy ng, nghe rấiqkz t êonhr m tai. Viêonhr n-Căgmaa n đwgff áoqmm p:
– Sưwgfw muộlhxd i hỏwkqh i vậbrfj y thựrtxs c phảcmmy i. Nàumrt y sưwgfw muộlhxd i! Phàumrt m cáoqmm c bậbrfj c đwgff ạmrde i giáoqmm c nhưwgfw phậbrfj t, bồlivs táoqmm t, la háoqmm n, thưwgfw ờqezw ng phâqpej n thâqpej n đwgff i khắcywg p nơcmmy i, làumrt m đwgff ủvctf mọonhr i loàumrt i đwgff ểvetm cứwgfw u đwgff ộlhxd , đwgff ểvetm thuyếuzis t pháoqmm p. Sưwgfw huynh códvmh thểvetm làumrt bồlivs táoqmm t phâqpej n thâqpej n, cũrkhn ng códvmh thểvetm làumrt quỷhnqd A-tu-la. Muộlhxd i códvmh thểvetm làumrt Quan-âqpej m phâqpej n thâqpej n.
– Dạmrde , em nhớgmaa ra rồlivs i! Cảcmmy m ơcmmy n sưwgfw huynh khảcmmy i ngộlhxd cho. Thếuzis danh hiệjfsn u 18 bồlivs táoqmm t, 360 tháoqmm nh làumrt nhữutkd ng vịdxrf nàumrt o?
– Sưwgfw huynh nhớgmaa khôsxtv ng hếuzis t. Vềkvys bồlivs táoqmm t thìnmkw códvmh cáoqmm c ngàumrt i Tỳdayf -ni Đrtxs a-lưwgfw u-chi, Pháoqmm p-Hiềkvys n, La Quýbrfj -An, Sùqkgd ng-Phạmrde m, Bốnmkw -Đrtxs ạmrde i, Vạmrde n-Hạmrde nh... Vềkvys chưwgfw tháoqmm nh thìnmkw Phùqkgd -Đrtxs ổuzis ng thiêonhr n vưwgfw ơcmmy ng, tháoqmm nh Tảcmmy n, Chửdvmh đwgff ạmrde o tổuzis , côsxtv ng chúfesy a Tiêonhr n-Dung, Vạmrde n-Tíumrt n hầximb u Lýbrfj Thâqpej n, Cao-Cảcmmy nh hầximb u Cao Nỗeeny , Trung-Tíumrt n hầximb u Vũrkhn Bảcmmy o-Trung, Phưwgfw ơcmmy ng-Chíumrt nh hầximb u Trầximb n Tựrtxs -Minh, vua Trưwgfw ng cùqkgd ng 162 anh hùqkgd ng thờqezw i Lĩfesy nh-Nam... mớgmaa i nhấiqkz t làumrt Vũrkhn -dựrtxs c đwgff ạmrde i tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Dưwgfw Phi, Phiêonhr u-kịdxrf đwgff ạmrde i tưwgfw ớgmaa ng quâqpej n Bùqkgd i Hoàumrt ng-Quan vàumrt Nhu-mẫdyur n Đrtxs oan-duệjfsn Anh-văgmaa n côsxtv ng chúfesy a Trầximb n Ngọonhr c-Huệjfsn .
Hoàumrt ng-Nghi làumrt ngưwgfw ờqezw i cựrtxs c thôsxtv ng minh, hầximb u hiểvetm u liềkvys n:
– Phảcmmy i nhưwgfw vậbrfj y. Pho tưwgfw ợuvec ng làumrt tưwgfw ợuvec ng đwgff ứwgfw c Thíumrt ch-ca Mâqpej u-ni, nhưwgfw ng yểvetm m tâqpej m toàumrt n làumrt chưwgfw bồlivs táoqmm t, chưwgfw thầximb n linh Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Nhưwgfw thếuzis thìnmkw anh linh củvctf a cáoqmm c ngàumrt i tậbrfj p trung lạmrde i, mạmrde nh vôsxtv cùqkgd ng. Em chắcywg c hai ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh sẽvvwb đwgff ặximb t pho tưwgfw ợuvec ng đwgff ódvmh vàumrt o mộlhxd t vịdxrf tríumrt quan trọonhr ng đwgff ểvetm trấiqkz n áoqmm p quâqpej n Trung-nguyêonhr n.
– Đrtxs úfesy ng vậbrfj y, ngàumrt i cho đwgff ặximb t ởxqoe chùqkgd a trong núfesy i Quỳdayf nh-lâqpej m, thuộlhxd c trấiqkz n Đrtxs ôsxtv ng-triềkvys u, mặximb t hưwgfw ớgmaa ng vềkvys phưwgfw ơcmmy ng Bắcywg c. Nhưwgfw vậbrfj y linh khíumrt chưwgfw bồlivs táoqmm t, chưwgfw thầximb n vừdyur a trấiqkz n Bắcywg c, vừdyur a trấiqkz n biểvetm n Đrtxs ôsxtv ng. Từdyur nay, vàumrt mãyyqv i mãyyqv i, khi pho tưwgfw ợuvec ng còypya n, thìnmkw Trung-nguyêonhr n khôsxtv ng thểvetm đwgff áoqmm nh chiếuzis m Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ta đwgff ưwgfw ợuvec c nữutkd a.
Núfesy i Quỳdayf nh-lâqpej m cáoqmm ch khu vựrtxs c kiểvetm m soáoqmm t củvctf a Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh khôsxtv ng xa. Bàumrt nódvmh i:
– Chùqkgd a Quỳdayf nh-lâqpej m đwgff ưwgfw ợuvec c kiếuzis n tạmrde o vàumrt o thờqezw i đwgff ứwgfw c Tháoqmm i-tổuzis (1010-1028), tưwgfw ờqezw ng xâqpej y bằgrpd ng đwgff áoqmm , máoqmm i lợuvec p ngódvmh i, rấiqkz t hẹseqw p, làumrt nơcmmy i cho dâqpej n làumrt ng tớgmaa i niệjfsn m Phậbrfj t, chứwgfw khôsxtv ng códvmh tăgmaa ng ni trụhnxf trìnmkw . Năgmaa m trưwgfw ớgmaa c đwgff âqpej y đwgff ạmrde i sưwgfw Từdyur Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh quyêonhr n giáoqmm o đwgff ưwgfw ợuvec c rấiqkz t nhiềkvys u tiềkvys n. Ngàumrt i cho xâqpej y dựrtxs ng qui môsxtv nhưwgfw hiệjfsn n nay, rồlivs i đwgff úfesy c tưwgfw ợuvec ng. Từdyur ngàumrt y an vịdxrf tưwgfw ợuvec ng, đwgff êonhr m đwgff êonhr m hàumrt o quang chiếuzis u sáoqmm ng rựrtxs c mộlhxd t vùqkgd ng, dâqpej n chúfesy ng đwgff ếuzis n lễpzzg báoqmm i rấiqkz t đwgff ôsxtv ng. Chùqkgd a hiệjfsn n do mộlhxd t đwgff ệjfsn tửdvmh củvctf a quốnmkw c sưwgfw Huệjfsn -Sinh trụhnxf trìnmkw .
Ghi chúfesy ,
Chùqkgd a Quỳdayf nh-lâqpej m tọonhr a lạmrde c tạmrde i núfesy i Quỳdayf nh-lâqpej m, xãyyqv Hàumrt -lôsxtv i, huyệjfsn n Đrtxs ôsxtv ng-triềkvys u, tỉvctf nh Hảcmmy i-dưwgfw ơcmmy ng. Nay thuộlhxd c tỉvctf nh Quảcmmy ng-ninh. Từdyur khi ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh an vịdxrf tưwgfw ợuvec ng quốnmkw c bảcmmy o, chùqkgd a trởxqoe thàumrt nh danh tiếuzis ng. Sang đwgff ờqezw i Trầximb n, thiềkvys n sưwgfw Pháoqmm p-Loa trụhnxf trìnmkw tạmrde i đwgff âqpej y. Chùqkgd a códvmh việjfsn n Quỳdayf nh-lâqpej m rấiqkz t lớgmaa n, làumrt m nơcmmy i giảcmmy ng kinh. Tưwgfw ơcmmy ng truyềkvys n việjfsn n códvmh thểvetm thu nhậbrfj n tớgmaa i ba nghìnmkw n ngưwgfw ờqezw i mộlhxd t lúfesy c. Lạmrde i códvmh am Bíumrt ch-đwgff ộlhxd ng đwgff ểvetm tọonhr a thiềkvys n. Mộlhxd t phòypya mãyyqv họonhr Vũrkhn đwgff ờqezw i Trầximb n cúfesy ng 20 mẫdyur u ruộlhxd ng. Quan tưwgfw đwgff ồlivs Văgmaa n-Huệjfsn vưwgfw ơcmmy ng Trầximb n Quang-Triềkvys u vàumrt côsxtv ng chúfesy a Thưwgfw ợuvec ng-Trâqpej n cúfesy ng 900 lưwgfw ợuvec ng vàumrt ng đwgff ểvetm đwgff úfesy c tưwgfw ợuvec ng Di-Lặximb c. Chùqkgd a sởxqoe hữutkd u tớgmaa i hơcmmy n nghìnmkw n mẫdyur u ruộlhxd ng, táoqmm đwgff iềkvys n nghìnmkw n ngưwgfw ờqezw i. Đrtxs ưwgfw ơcmmy ng thờqezw i chùqkgd a đwgff ưwgfw ợuvec c tôsxtv n làumrt m Thiêonhr n Nam đwgff ệjfsn nhấiqkz t danh lãyyqv m. Trong thờqezw i gian 1285 đwgff ếuzis n 1315 chùqkgd a nổuzis i danh cùqkgd ng vớgmaa i chùqkgd a Vâqpej n-yêonhr n ởxqoe núfesy i Yêonhr n-tửdvmh , chùqkgd a Báoqmm o-âqpej n (Từdyur -quang) ởxqoe làumrt ng Siêonhr u-loạmrde i.
Khi giặximb c Minh xâqpej m lưwgfw ợuvec c Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t (1407) chùqkgd a bịdxrf pháoqmm hủvctf y, tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m bịdxrf cưwgfw ớgmaa p mang vềkvys Kimh-lăgmaa ng. Đrtxs ầximb u đwgff ờqezw i Lêonhr , chùqkgd a đwgff ưwgfw ợuvec c dựrtxs ng lạmrde i.
Vàumrt o thờqezw i Vĩfesy nh-kháoqmm nh (1729-1732) Uy-Nam vưwgfw ơcmmy ng Trịdxrf nh Giang cấiqkz p tiềkvys n, rồlivs i lấiqkz y dâqpej n ba huyệjfsn n Đrtxs ôsxtv ng-triềkvys u, Thủvctf y-đwgff ưwgfw ờqezw ng, Chíumrt -linh, tu tạmrde o qui môsxtv , bàumrt i tríumrt lộlhxd ng lẫdyur y. Đrtxs ếuzis n đwgff ầximb u đwgff ờqezw i Vĩfesy nh-hựrtxs u (1735-1746), lạmrde i lấiqkz y dâqpej n cáoqmm c huyệjfsn n Hiệjfsn p-sơcmmy n, Thủvctf y-đwgff ưwgfw ờqezw ng, Đrtxs ôsxtv ng-triềkvys u, Kim-thàumrt nh vàumrt Thanh-hàumrt sửdvmh a sang lầximb n nữutkd a, rộlhxd ng lớgmaa n hơcmmy n.
Đrtxs ếuzis n thờqezw i Nguyễpzzg n, niêonhr n hiệjfsn u Thiệjfsn u-Trịdxrf thứwgfw sáoqmm u (1845) chùqkgd a bịdxrf bọonhr n Thổuzis -phỉvctf ngưwgfw ờqezw i Tầximb u đwgff ốnmkw t cháoqmm y mấiqkz t chíumrt nh đwgff iệjfsn n vàumrt tiềkvys n đwgff ưwgfw ờqezw ng. Tấiqkz t cảcmmy cáoqmm c tưwgfw ợuvec ng gỗeeny đwgff ềkvys u cháoqmm y, duy tưwgfw ợuvec ng vua Trầximb n Nhâqpej n-tôsxtv ng làumrt còypya n nguyêonhr n.
Đrtxs ộlhxd c giảcmmy muốnmkw n thâqpej m cứwgfw u thêonhr m vềkvys chùqkgd a, tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m, códvmh thểvetm tìnmkw m đwgff ọonhr c thêonhr m cáoqmm c sáoqmm ch:
Trung-quốnmkw c:
– Quáoqmm ch-thịdxrf Nam chinh,
– Triệjfsn u-thịdxrf chinh tiễpzzg u Giao-chỉvctf kýbrfj ,
– Nam-hảcmmy i chưwgfw thầximb n cảcmmy o lụhnxf c.
Việjfsn t-Nam:
– Lụhnxf c Nam đwgff ịdxrf a chíumrt ,
– Kiếuzis n văgmaa n tiểvetm u lụhnxf c,
– Lịdxrf ch triềkvys u hiếuzis n chưwgfw ơcmmy ng loạmrde i chíumrt ,
– Hoàumrt ng Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Thoáoqmm i thứwgfw c kýbrfj văgmaa n,
– Đrtxs ạmrde i Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt ,
– Đrtxs ồlivs ng-Kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c,
– Bắcywg c-kỳdayf giang sơcmmy n cổuzis tíumrt ch danh thắcywg ng bịdxrf khảcmmy o,
– Việjfsn t-Nam đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ịdxrf a chíumrt .
Chang-Lan hỏwkqh i:
– Sưwgfw huynh nódvmh i hai vịdxrf tháoqmm nh tăgmaa ng đwgff úfesy c Nam-thiêonhr n tứwgfw khíumrt . Mộlhxd t làumrt đwgff ỉvctf nh tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n, hai làumrt tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m. Vậbrfj y thầximb n khíumrt thứwgfw ba, thứwgfw tưwgfw làumrt gìnmkw ?
Thầximb n khíumrt thứwgfw ba
– Thầximb n-khíumrt thứwgfw ba làumrt cáoqmm i vạmrde c lớgmaa n an vịdxrf tạmrde i chùqkgd a Phổuzis -minh thuộlhxd c trấiqkz n Thiêonhr n-trưwgfw ờqezw ng. Nguyêonhr n niêonhr n hiệjfsn u Thuậbrfj n-Thiêonhr n thứwgfw mưwgfw ờqezw i chíumrt n (1028), trong lúfesy c chưwgfw vưwgfw ơcmmy ng nổuzis i loạmrde n, Ngôsxtv -quốnmkw c quậbrfj n vưwgfw ơcmmy ng Trầximb n Tựrtxs -Mai cùqkgd ng côsxtv ng chúfesy a Huệjfsn -Nhu đwgff em anh hùqkgd ng võiqkz lâqpej m Trung-nguyêonhr n vềkvys giúfesy p Khai-Quốnmkw c vưwgfw ơcmmy ng đwgff áoqmm nh dẹseqw p. Nhâqpej n đwgff ódvmh vưwgfw ơcmmy ng xâqpej y chùqkgd a Phổuzis -minh tạmrde i trang Thiêonhr n-trưwgfw ờqezw ng đwgff ểvetm cầximb u phúfesy c cho thâqpej n mẫdyur u. Nay hai tháoqmm nh tăgmaa ng cho đwgff úfesy c vạmrde c, xâqpej y bệjfsn đwgff ặximb t tạmrde i chùqkgd a. Vạmrde c nặximb ng ba vạmrde n câqpej n (13 tấiqkz n ngàumrt y nay), phíumrt a ngoàumrt i códvmh hìnmkw nh rồlivs ng quấiqkz n xung quanh, vàumrt hìnmkw nh chim âqpej u đwgff ang bay. Đrtxs ầximb u rồlivs ng, đwgff ầximb u âqpej u nghểvetm nh lêonhr n trêonhr n vàumrt nh vạmrde c đwgff ểvetm quy linh khíumrt củvctf a Quốnmkw c-tổuzis Lạmrde c-long quâqpej n, Quốnmkw c-mẫdyur u Âxqoe u-Cơcmmy . Thàumrt nh vạmrde c khuyếuzis t 100 lỗeeny hìnmkw nh nhưwgfw quảcmmy trứwgfw ng, trong mỗeeny i lỗeeny khuyếuzis t đwgff ặximb t mộlhxd t tưwgfw ợuvec ng rồlivs ng vàumrt ng, đwgff ểvetm quy liễpzzg m linh khíumrt trăgmaa m con củvctf a Quốnmkw c-tổuzis , Quốnmkw c-mẫdyur u. Bệjfsn vạmrde c khắcywg c têonhr n tấiqkz t cảcmmy cáoqmm c vịdxrf vua tộlhxd c Việjfsn t. Cao nhấiqkz t làumrt vua Kinh-Dưwgfw ơcmmy ng, gầximb n nhấiqkz t làumrt vua Tháoqmm nh-tôsxtv ng; đwgff ểvetm anh linh cáoqmm c tiêonhr n đwgff ếuzis tụhnxf lạmrde i, phùqkgd hộlhxd cho dâqpej n giầximb u, mưwgfw a thuậbrfj n giódvmh hòypya a. Sau khi an tríumrt vạmrde c xong, thìnmkw ngay đwgff êonhr m đwgff ódvmh , trêonhr n khôsxtv ng códvmh tiếuzis ng nhãyyqv nhạmrde c vang lừdyur ng, rồlivs i hàumrt ng vạmrde n con hạmrde c từdyur đwgff âqpej u vềkvys bay lưwgfw ợuvec n, hàumrt o quang từdyur trong chùqkgd a chiếuzis u ra sáoqmm ng rựrtxs c. Ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng thấiqkz y vậbrfj y, mớgmaa i nódvmh i rằgrpd ng: « Khôsxtv ng ngờqezw linh khíumrt tụhnxf nhanh nhưwgfw vậbrfj y. Sau đwgff âqpej y hơcmmy n trăgmaa m năgmaa m, sẽvvwb códvmh giặximb c phưwgfw ơcmmy ng Bắcywg c, thiêonhr n hạmrde khôsxtv ng ai đwgff ưwgfw ơcmmy ng nổuzis i. Đrtxs ấiqkz t nàumrt y sẽvvwb códvmh mộlhxd t vịdxrf đwgff ạmrde i tháoqmm nh giáoqmm ng trầximb n pháoqmm giặximb c đwgff ódvmh ».
Ghi chúfesy ,
Chùqkgd a Phổuzis -minh ởxqoe xãyyqv Tứwgfw c-mặximb c, nay làumrt Lộlhxd c-vưwgfw ơcmmy ng, ngoạmrde i ôsxtv thàumrt nh phốnmkw Nam-đwgff ịdxrf nh. Từdyur khi bồlivs táoqmm t Minh-Khôsxtv ng đwgff úfesy c vạmrde c, an vịdxrf , thìnmkw chùqkgd a trởxqoe thàumrt nh đwgff anh tiếuzis ng. Đrtxs âqpej y làumrt nơcmmy i pháoqmm t tíumrt ch ra giòypya ng dõiqkz i cáoqmm c vua Trầximb n sau nàumrt y. Sau khi họonhr Trầximb n lêonhr n làumrt m vua, cáoqmm c thâqpej n vưwgfw ơcmmy ng đwgff ưwgfw ợuvec c cắcywg t đwgff ấiqkz t phong khắcywg p nơcmmy i, nhưwgfw ng mỗeeny i thâqpej n vưwgfw ơcmmy ng đwgff ềkvys u đwgff ưwgfw ợuvec c cầximb p mộlhxd t mãyyqv nh đwgff ấiqkz t nhỏwkqh ởxqoe Tứwgfw c-mặximb c, gọonhr i làumrt cốnmkw trạmrde ch, códvmh nghĩfesy a làumrt đwgff ấiqkz t cũrkhn .
Đrtxs úfesy ng nhưwgfw lờqezw i tiêonhr n đwgff oáoqmm n củvctf a Minh-Khôsxtv ng bồlivs táoqmm t, sau khi an vịdxrf vạmrde c Phổuzis -minh, vùqkgd ng Tứwgfw c-mặximb c quy liễpzzg m đwgff ưwgfw ợuvec c nhiềkvys u khíumrt thiêonhr ng củvctf a trờqezw i Nam, nêonhr n đwgff ứwgfw c tháoqmm nh Trầximb n mớgmaa i giáoqmm ng sinh, đwgff áoqmm nh bạmrde i Môsxtv ng-cổuzis ba lầximb n.
Đrtxs ứwgfw c tháoqmm nh làumrt con củvctf a An-sinh vưwgfw ơcmmy ng Liễpzzg u, sau khi thắcywg ng giặximb c, vua Nhâqpej n-tôsxtv ng cắcywg t nhiềkvys u ấiqkz p giầximb u códvmh phong cho ngàumrt i, ngàumrt i khôsxtv ng nhậbrfj n, vàumrt vẫdyur n ởxqoe Yêonhr n-banglàumrt ấiqkz p củvctf a An-sinh vưwgfw ơcmmy ng. Tạmrde i Tứwgfw c-mặximb c, cốnmkw trạmrde ch củvctf a ngàumrt i nằgrpd m ngay cạmrde nh chùqkgd a Phổuzis -minh.
Niêonhr n hiệjfsn u Thiệjfsn u-long thứwgfw nhìnmkw (1262) đwgff ờqezw i vua Trầximb n Tháoqmm nh-tôsxtv ng, dựrtxs ng cung Trùqkgd ng-quang ởxqoe gầximb n vàumrt cho tu sửdvmh a chùqkgd a, làumrt m chỗeeny nghỉvctf ngơcmmy i củvctf a Tháoqmm i-thưwgfw ợuvec ng hoàumrt ng.
Niêonhr n hiệjfsn u Hưwgfw ng-long thứwgfw 13 (1305) đwgff ờqezw i vua Trầximb n Anh-tôsxtv ng, cho xâqpej y tháoqmm p 14 tầximb ng trêonhr n 12 bậbrfj c gạmrde ch, caohơcmmy n 20 mélsqh t bằgrpd ng đwgff áoqmm quýbrfj , gạmrde ch nung trang tríumrt hìnmkw nh rồlivs ng lưwgfw ợuvec n, vớgmaa i chữutkd « Hưwgfw ng-long thậbrfj p tam niêonhr n ».
Sau khi vua Trầximb n Nhâqpej n-tôsxtv ng băgmaa ng hàumrt , nhụhnxf c thểvetm đwgff em thiêonhr u, triềkvys u đwgff ìnmkw nh đwgff em bẩcmmy y viêonhr n xáoqmm lợuvec i đwgff ặximb t trong tháoqmm p đwgff ểvetm thờqezw phụhnxf ng. Chíumrt nh vua Trầximb n Minh-tôsxtv ng códvmh thơcmmy đwgff ềkvys :
Đrtxs ềkvys Phổuzis -minh tựrtxs thủvctf y tạmrde .
Huâqpej n tậbrfj n hưwgfw ơcmmy ng đwgff ầximb u mãyyqv n tọonhr a hưwgfw ơcmmy ng,
Thủvctf y lưwgfw u sơcmmy khởxqoe i bấiqkz t đwgff a lưwgfw ơcmmy ng.
Lãyyqv o dung ảcmmy nh lýbrfj tăgmaa ng khai bếuzis ,
Đrtxs ệjfsn nhấiqkz t thiềkvys n thanh thu tứwgfw trưwgfw ờqezw ng.
Đrtxs àumrt o Tháoqmm i-Tôsxtv n dịdxrf ch nhưwgfw sau:
Đrtxs ềkvys ởxqoe nhàumrt thủvctf y tạmrde chùqkgd a Phổuzis -minh.
Hưwgfw ơcmmy ng cháoqmm y ngàumrt n tăgmaa m khắcywg p chốnmkw n thơcmmy m,
Nhẹseqw trôsxtv i dòypya ng nưwgfw ớgmaa c khódvmh i lan nồlivs ng.
Đrtxs a giàumrt rợuvec p bódvmh ng, sưwgfw càumrt i cửdvmh a,
Mộlhxd t tiếuzis ng ve kêonhr u, thu rộlhxd n buôsxtv ng.
Năgmaa m 1426, Vưwgfw ơcmmy ng Thôsxtv ng bịdxrf Bìnmkw nh-Đrtxs ịdxrf nh vưwgfw ơcmmy ng Lêonhr Lợuvec i đwgff áoqmm nh bạmrde i, códvmh ngưwgfw ờqezw i máoqmm ch vớgmaa i y rằgrpd ng: Sởxqoe dĩfesy ngưwgfw ờqezw i Việjfsn t nổuzis i lêonhr n bạmrde i đwgff ưwgfw ợuvec c quâqpej n Minh làumrt do Nam-thiêonhr n tứwgfw khíumrt . Vưwgfw ơcmmy ng Thôsxtv ng sai quâqpej n hủvctf y vạmrde c Phổuzis -minh cùqkgd ng vớgmaa i đwgff ỉvctf nh tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n, tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m, nódvmh i tháoqmm c rằgrpd ng đwgff ểvetm đwgff úfesy c súfesy ng đwgff ạmrde n.
Tiếuzis n-sĩfesy Bùqkgd i Huy-Bíumrt ch (1744-1818) códvmh bàumrt i thơcmmy Du Phổuzis -minh tựrtxs dưwgfw ớgmaa i đwgff âqpej y:
Loạmrde n hậbrfj u trùqkgd ng tầximb m đwgff áoqmm o Phổuzis -minh,
Nhàumrt n hoa dãyyqv thảcmmy o mãyyqv n nham quynh.
Bi văgmaa n tưwgfw ớgmaa c lạmrde c hòypya a yêonhr n bíumrt ch,
Phậbrfj t nhãyyqv n thêonhr lưwgfw ơcmmy ng chiếuzis u dạmrde thanh.
Pháoqmm p giớgmaa i dữutkd đwgff ồlivs ng thiêonhr n quảcmmy ng đwgff ạmrde i,
Thổuzis nhâqpej n do thuyếuzis t đwgff ịdxrf a anh linh.
Liêonhr u liêonhr u cổuzis đwgff ỉvctf nh kim hàumrt tạmrde i?
Thứwgfw c đwgff ắcywg c vôsxtv hìnmkw nh thắcywg ng hữutkd u hìnmkw nh.
Ngôsxtv Đrtxs ứwgfw c-Thọonhr dịdxrf ch nhưwgfw sau:
Sau loạmrde n tìnmkw m vềkvys đwgff ếuzis n Phổuzis -minh,
Hoa đwgff ồlivs ng cỏwkqh nộlhxd i ngúfesy t trờqezw i xanh.
Văgmaa n bia sứwgfw t mẻipdz nhòypya e mâqpej y khódvmh i,
Mắcywg t Phậbrfj t âqpej u sầximb u chiếuzis u ngũrkhn canh.
Cõiqkz i phélsqh p cùqkgd ng trờqezw i bao rộlhxd ng lớgmaa n,
Ngưwgfw ờqezw i đwgff âqpej y vẫdyur n nódvmh i đwgff ấiqkz t linh thiêonhr ng.
Nãyyqv o lòypya ng đwgff ỉvctf nh cổuzis rầximb y đwgff âqpej u táoqmm ?
Mớgmaa i biếuzis t vôsxtv hìnmkw nh thắcywg ng hữutkd u hìnmkw nh.
Hiệjfsn n nay vạmrde c khôsxtv ng còypya n nữutkd a, nhưwgfw ng tháoqmm p, chùqkgd a Phổuzis -minh vẫdyur n còypya n đwgff ódvmh . Chùqkgd a, tháoqmm p cùqkgd ng vờqezw i đwgff ềkvys n thờqezw cáoqmm c vua Trầximb n, đwgff ềkvys n thờqezw Hưwgfw ng-Đrtxs ạmrde o vưwgfw ơcmmy ng ởxqoe cạmrde nh nhau. Du kháoqmm ch muốnmkw n hàumrt nh hưwgfw ơcmmy ng, códvmh thểvetm dùqkgd ng xe, đwgff i vềkvys hưwgfw ớgmaa ng Bắcywg c thàumrt nh phốnmkw Nam-đwgff ịdxrf nh, qua khu Lòypya -trâqpej u, tớgmaa i nhữutkd ng đwgff oạmrde n sôsxtv ng Vỵyvls -hoàumrt ng chỗeeny còypya n, chỗeeny bịdxrf lấiqkz p, rồlivs i quẹseqw o tráoqmm i làumrt đwgff ếuzis n khu di tíumrt ch lịdxrf ch sửdvmh nàumrt y. Đrtxs ầximb u tiêonhr n làumrt cáoqmm i sâqpej n ngoàumrt i, códvmh câqpej y đwgff a cổuzis . Qua lầximb n cổuzis ng thứwgfw nhấiqkz t tớgmaa i cáoqmm i hồlivs . Đrtxs i vòypya ng qua bờqezw phảcmmy i hồlivs tớgmaa i đwgff ềkvys n thờqezw đwgff ứwgfw c tháoqmm nh Trầximb n. Vòypya ng qua tráoqmm i hồlivs làumrt đwgff ềkvys n thờqezw cáoqmm c vua Trầximb n. Bêonhr n tráoqmm i đwgff ềkvys n thờqezw vua Trầximb n làumrt tháoqmm p vàumrt chùqkgd a Phổuzis -minh. Trong đwgff ềkvys n thờqezw đwgff ứwgfw c tháoqmm nh Trầximb n cũrkhn ng nhưwgfw cáoqmm c vua Trầximb n. Hai đwgff ềkvys n, chùqkgd a, tháoqmm p còypya n giữutkd đwgff ưwgfw ợuvec c kháoqmm đwgff ầximb y đwgff ủvctf tưwgfw ợuvec ng, câqpej u đwgff ốnmkw i, hoàumrt nh phi cổuzis .
Tháoqmm p Phổuzis -minh hiệjfsn n đwgff ưwgfw ợuvec c cáoqmm c nhàumrt sảcmmy n xuấiqkz t tranh sơcmmy n màumrt i, cáoqmm c họonhr a sĩfesy dùqkgd ng làumrt m cảcmmy nh tiêonhr u biểvetm u cho di tíumrt ch lịdxrf ch sửdvmh , văgmaa n hódvmh a Việjfsn t-Nam. Nếuzis u đwgff i sâqpej u vàumrt o Tứwgfw c-mạmrde c còypya n códvmh lăgmaa ng đwgff ứwgfw c tháoqmm nh Trầximb n vàumrt vưwgfw ơcmmy ng phi, nhưwgfw ng lăgmaa ng nàumrt y làumrt lăgmaa ng vọonhr ng, chứwgfw khôsxtv ng phảcmmy i lăgmaa ng thựrtxs c.
Đrtxs ộlhxd c giảcmmy muốnmkw n thâqpej m cứwgfw u vềkvys chùqkgd a, tháoqmm p Phổuzis -minh, códvmh thểvetm đwgff ọonhr c thêonhr m cáoqmm c sáoqmm ch:
Trung-quốnmkw c:
– Quáoqmm ch-thịdxrf Nam-chinh,
– Triệjfsn u-thịdxrf chinh tiễpzzg u Giao-chỉvctf kýbrfj ,
– Giao-chỉvctf linh thầximb n kỷhnqd sựrtxs .
Việjfsn t-Nam:
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t sửdvmh kýbrfj toàumrt n thưwgfw (đwgff ệjfsn ngũrkhn kỷhnqd ),
– Hoàumrt ng-Việjfsn t nhấiqkz t thốnmkw ng đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t đwgff ịdxrf a chíumrt ,
Tháoqmm p Phổuzis Minh
– Nam-đwgff ịdxrf nh tỉvctf nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Phưwgfw ơcmmy ng-đwgff ìnmkw nh mạmrde n hứwgfw ng tậbrfj p,
– Tồlivs n thi cảcmmy o,
– Đrtxs ạmrde i-Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt ,
– Đrtxs ồlivs ng-Kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c,
– Toàumrt n Việjfsn t thi lụhnxf c.
Chùqkgd a Phổuzis -minh
Thầximb n khíumrt thứwgfw tưwgfw
Chang-Lan nghe Viêonhr n Căgmaa n nódvmh i vềkvys linh khíumrt Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t, màumrt lòypya ng nàumrt ng nảcmmy y ra cảcmmy m giáoqmm c khódvmh tảcmmy . Bảcmmy o rằgrpd ng vui, thìnmkw cũrkhn ng vui, bảcmmy o rằgrpd ng lo âqpej u thìnmkw cũrkhn ng lo âqpej u. Bởxqoe i nếuzis u Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t tụhnxf nhiềkvys u linh khíumrt , thìnmkw đwgff ấiqkz t Chiêonhr m củvctf a nàumrt ng e khódvmh đwgff ứwgfw ng nổuzis i. Nàumrt ng hỏwkqh i:
– Em nghe nódvmh i tinh hoa củvctf a Hoa-hạmrde làumrt mộlhxd t con trâqpej u bằgrpd ng vàumrt ng nằgrpd m ởxqoe trong lòypya ng núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n. Biếuzis t bao đwgff ờqezw i, cáoqmm c anh hùqkgd ng Trung-nguyêonhr n thi nhau bắcywg t giữutkd nódvmh màumrt khôsxtv ng đwgff ưwgfw ợuvec c. Vụhnxf nàumrt y do đwgff âqpej u màumrt ra?
Sưwgfw Viêonhr n-Căgmaa n khen:
– Sưwgfw muộlhxd i báoqmm c họonhr c thựrtxs c. Nguyêonhr n thờqezw i vua Thầximb n-Nôsxtv ng mớgmaa i đwgff ịdxrf nh thiêonhr n hạmrde , ngàumrt i quy liễpzzg m linh khíumrt sơcmmy n xuyêonhr n, giang hàumrt , cưwgfw ơcmmy ng vựrtxs c, nhậbrfj t nguyệjfsn t, tinh đwgff ẩcmmy u xuốnmkw ng núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n. Cho nêonhr n đwgff áoqmm trong lòypya ng núfesy i kếuzis t tinh thàumrt nh con trâqpej u vàumrt ng. Khi thiêonhr n hạmrde thanh bìnmkw nh, hoặximb c códvmh chúfesy a tháoqmm nh ra đwgff ờqezw i, thìnmkw nhữutkd ng đwgff êonhr m trăgmaa ng sáoqmm ng con trâqpej u vàumrt ng thưwgfw ờqezw ng chui ra khỏwkqh i núfesy i, bay lửdvmh ng lơcmmy trêonhr n cáoqmm c ngọonhr n câqpej y, áoqmm nh sáoqmm ng chiếuzis u rựrtxs c mộlhxd t vùqkgd ng. Tạmrde i núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n códvmh mỏwkqh đwgff ồlivs ng đwgff en, cáoqmm c nhàumrt phong thủvctf y Hoa-hạmrde módvmh i rằgrpd ng đwgff ồlivs ng đwgff en làumrt mẹseqw vàumrt ng. Chíumrt nh đwgff ồlivs ng đwgff en đwgff ãyyqv kếuzis t tinh thàumrt nh trâqpej u vàumrt ng. Cho nêonhr n vua cáoqmm c đwgff ờqezw i đwgff ềkvys u thu nhặximb t đwgff ồlivs ng đwgff en ởxqoe núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n cấiqkz t trong kho, rồlivs i làumrt m phélsqh p trấiqkz n yểvetm m, đwgff ểvetm giữutkd cho con trâqpej u vàumrt ng khôsxtv ng rờqezw i núfesy i. Bởxqoe i trưwgfw ớgmaa c đwgff âqpej y, đwgff ãyyqv códvmh lầximb n Ngũrkhn -hồlivs ởxqoe phưwgfw ơcmmy ng Bắcywg c làumrt m cáoqmm ch nàumrt o khôsxtv ng biếuzis t, họonhr gọonhr i đwgff ưwgfw ợuvec c con trâqpej u vàumrt ng rờqezw i Tháoqmm i-sơcmmy n vềkvys vớgmaa i họonhr . Từdyur đwgff ấiqkz y Ngũrkhn -hồlivs thay nhau chiếuzis m Trung-nguyêonhr n làumrt m vua, sửdvmh gọonhr i làumrt Ngũrkhn -hồlivs loạmrde n hoa.
Chang-Lan lạmrde i hỏwkqh i:
– Sưwgfw huynh àumrt ! Trưwgfw ớgmaa c khi rờqezw i Thăgmaa ng-long lêonhr n Chi-lăgmaa ng, em nghe nódvmh i hai tháoqmm nh tăgmaa ng đwgff em đwgff ồlivs ng từdyur Tốnmkw ng vềkvys đwgff úfesy c quảcmmy chuôsxtv ng, đwgff áoqmm nh lêonhr n, tiếuzis ng vang rềkvys n khôsxtv ng gian. Khôsxtv ng biếuzis t cáoqmm c ngàumrt i đwgff áoqmm nh thếuzis nàumrt o, màumrt con trâqpej u vàumrt ng nằgrpd m trong núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n tưwgfw ởxqoe ng tiếuzis ng mẹseqw gọonhr i, vùqkgd ng chạmrde y vềkvys Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Khi vềkvys đwgff ếuzis n nơcmmy i, khôsxtv ng thấiqkz y mẹseqw đwgff âqpej u, nódvmh nhảcmmy y lung tung, thàumrt nh ra đwgff ấiqkz t lúfesy n, khiếuzis n hồlivs Tâqpej y trởxqoe thàumrt nh rộlhxd ng hơcmmy n đwgff ếuzis n mấiqkz y mẫdyur u. Sựrtxs thựrtxs c việjfsn c nàumrt y ra sao?
Viêonhr n Căgmaa n xua tay:
– Sưwgfw muộlhxd i nghe lầximb m rồlivs i. Sựrtxs thựrtxs c nhưwgfw thếuzis nàumrt y. Ngàumrt i mang đwgff ồlivs ng từdyur Tốnmkw ng vềkvys , đwgff ầximb u tiêonhr n đwgff úfesy c tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m. Khi linh khíumrt tưwgfw ợuvec ng tỏwkqh a hàumrt o quang trấiqkz n quốnmkw c rồlivs i, ngàumrt i mớgmaa i đwgff úfesy c vạmrde c Phổuzis -minh. Vạmrde c Phổuzis -minh an vịdxrf , linh khíumrt chưwgfw bồlivs táoqmm t, chưwgfw thầximb n chiếuzis u xuồlivs ng sáoqmm ng vởxqoe trờqezw i Thiêonhr n-trưwgfw ờqezw ng. Bấiqkz y giờqezw cáoqmm c ngàumrt i mớgmaa i đwgff úfesy c đwgff ỉvctf nh tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n cùqkgd ng mộlhxd t lúfesy c vớgmaa i quảcmmy chuôsxtv ng lớgmaa n gọonhr i làumrt chuôsxtv ng Ngâqpej n-thiêonhr n. Chuôsxtv ng mang têonhr n Ngâqpej n-thiêonhr n, vìnmkw vìnmkw tiếuzis ng vang tớgmaa i trờqezw i. Sau khi đwgff ỉvctf nh đwgff ưwgfw a lêonhr n tháoqmm p, thầximb n linh tụhnxf vềkvys , ngàumrt i mớgmaa i làumrt m phélsqh p, đwgff áoqmm nh chuôsxtv ng, tiếuzis ng chuôsxtv ng vang rềkvys n, khiếuzis n con trâqpej u vàumrt ng nằgrpd m ởxqoe trong núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n chạmrde y bổuzis vềkvys Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t. Khi vềkvys đwgff ếuzis n nơcmmy i, ngàumrt i làumrt m phélsqh p, khiếuzis n nódvmh bịdxrf sa lầximb y ởxqoe hồlivs Tâqpej y. Ngàumrt i bèevad n bỏwkqh 100 thẻipdz đwgff ồlivs ng, khắcywg c tinh hoa võiqkz thuậbrfj t cáoqmm c pháoqmm i củvctf a Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t vàumrt o mộlhxd t quảcmmy chuôsxtv ng nhỏwkqh , rồlivs i lấiqkz y dâqpej y buộlhxd c châqpej n trâqpej u vớgmaa i quảcmmy chuôsxtv ng. Sau đwgff ódvmh ngàumrt i làumrt m phélsqh p, nélsqh m quảcmmy chuôsxtv ng xuốnmkw ng đwgff áoqmm y hồlivs , rồlivs i nguyềkvys n rằgrpd ng: « Nhàumrt nàumrt o mộlhxd t vợuvec mộlhxd t chồlivs ng, đwgff ẻipdz mưwgfw ờqezw i con trai, thìnmkw ra kélsqh o đwgff ưwgfw ợuvec c cáoqmm i chuôsxtv ng vớgmaa i con trâqpej u vàumrt ng ». Từdyur đwgff ấiqkz y, đwgff êonhr m đwgff êonhr m, dâqpej n Thăgmaa ng-long thưwgfw ờqezw ng thấiqkz y con trâqpej u vàumrt ng đwgff i lậbrfj p lờqezw trêonhr n mặximb t hồlivs Tâqpej y.
Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh hỏwkqh i:
– Nhưwgfw vậbrfj y làumrt tinh hoa hồlivs n nưwgfw ớgmaa c củvctf a Hoa-hạmrde đwgff ãyyqv bịdxrf ngàumrt i chuyểvetm n vềkvys Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t ta rồlivs i phảcmmy i khôsxtv ng?
– Đrtxs úfesy ng thếuzis .
Ghi chúfesy ,
Thăgmaa ng-long cổuzis tíumrt ch khảcmmy o lạmrde i chélsqh p rằgrpd ng: Đrtxs ềkvys n Kim-ngưwgfw u ởxqoe thôsxtv n Tâqpej y-hồlivs , phưwgfw ờqezw ng Võiqkz ng-thịdxrf , Thăgmaa ng-long; nay thuộlhxd c quậbrfj n Ba-đwgff ìnmkw nh, Hàumrt -nộlhxd i. Tưwgfw ơcmmy ng truyềkvys n hồlivs i Cao Biềkvys n làumrt m An-Nam đwgff ôsxtv hộlhxd phủvctf , thưwgfw ờqezw ng đwgff i khắcywg p cáoqmm c danh lam, đwgff ịdxrf a linh nưwgfw ớgmaa c ta đwgff ặximb t bùqkgd a yểvetm m long mạmrde ch. Khi Biềkvys n đwgff àumrt o sôsxtv ng yểvetm m núfesy i Long-đwgff ọonhr i (huyệjfsn n Duy-tiêonhr n, tỉvctf nh Nam-Ninh), sơcmmy n thầximb n núfesy i ấiqkz y thấiqkz y nguy, hódvmh a hìnmkw nh thàumrt nh con trâqpej u vàumrt ng, bơcmmy i qua sôsxtv ng Đrtxs ưwgfw ờqezw ng-giang lêonhr n phíumrt a Bắcywg c, rồlivs i dừdyur ng lạmrde i ẩcmmy n náoqmm u ởxqoe vùqkgd ng hồlivs Tâqpej y gầximb n thàumrt nh Đrtxs ạmrde i-la (Thăgmaa ng-long). Nhữutkd ng đwgff êonhr m trờqezw i đwgff ẹseqw p, dâqpej n chúfesy ng thấiqkz y trâqpej u vàumrt ng hiệjfsn n lêonhr n ởxqoe bãyyqv i sôsxtv ng. Nhâqpej n đwgff ódvmh lậbrfj p đwgff ềkvys n thờqezw .
Thuyếuzis t nàumrt y khôsxtv ng hợuvec p vớgmaa i cáoqmm c sưwgfw kiệjfsn n lịdxrf ch sửdvmh , tôsxtv i bỏwkqh qua.
Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh hỏwkqh i tiếuzis p:
– Vậbrfj y quảcmmy chuôsxtv ng Ngâqpej n-thiêonhr n, ngàumrt i đwgff ểvetm đwgff âqpej u? Phélsqh p mầximb u củvctf a chuôsxtv ng làumrt gìnmkw , códvmh giốnmkw ng tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m, vạmrde c Phổuzis -minh, đwgff ỉvctf nh tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n khôsxtv ng?
– Kháoqmm c nhiềkvys u lắcywg m. Sau khi đwgff áoqmm nh chuôsxtv ng gọonhr i trâqpej u vàumrt ng vềkvys Thăgmaa ng-long. Hai ngàumrt i sai chởxqoe chuôsxtv ng đwgff em vềkvys chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh trêonhr n núfesy i Phảcmmy -lạmrde i, thuộlhxd c lộlhxd Đrtxs ôsxtv ng-triềkvys u.
Thấiqkz y Hoàumrt ng-Nghi tỏwkqh vẻipdz đwgff ăgmaa m chiêonhr u, Viêonhr n Căgmaa n hỏwkqh i:
– Sưwgfw đwgff ệjfsn códvmh gìnmkw khôsxtv ng hiểvetm u chăgmaa ng?
– Códvmh ! Đrtxs iềkvys u đwgff ệjfsn thắcywg c mắcywg c làumrt ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng tu ởxqoe chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh. Tạmrde i sao ngàumrt i khôsxtv ng đwgff úfesy c chuôsxtv ng tạmrde i đwgff âqpej y, màumrt đwgff úfesy c ởxqoe Thăgmaa ng-long rồlivs i chởxqoe vềkvys chi cho tốnmkw n sứwgfw c Phậbrfj t-tửdvmh ?
– Ngyêonhr n do nhưwgfw thếuzis nàumrt y. Chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh làumrt nơcmmy i xuấiqkz t thâqpej n củvctf a Minh-Khôsxtv ng bồlivs táoqmm t. Sau khi dùqkgd ng chuôsxtv ng Ngâqpej n-thiêonhr n gọonhr i con kim ngưwgfw u từdyur núfesy i Tháoqmm i-sơcmmy n vềkvys hồlivs Tâqpej y, ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh thấiqkz y rằgrpd ng thầximb n linh Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t tuy nhiềkvys u, nhưwgfw ng áoqmm c qủvctf y, áoqmm c ma khôsxtv ng thiếuzis u. Lạmrde i nữutkd a sau nhữutkd ng lầximb n chiếuzis n tranh Hoa, Việjfsn t, binh tưwgfw ớgmaa ng Trung-quốnmkw c bỏwkqh mìnmkw nh tạmrde i Đrtxs ạmrde i-Việjfsn t khôsxtv ng biếuzis t bao nhiêonhr u màumrt kểvetm . Mộlhxd t sốnmkw đwgff ãyyqv trởxqoe vềkvys quêonhr quáoqmm n, mộlhxd t sốnmkw đwgff ãyyqv đwgff i đwgff ầximb u thai. Mộlhxd t sốnmkw vìnmkw quáoqmm uấiqkz t ứwgfw c khôsxtv ng siêonhr u thoáoqmm t đwgff ưwgfw ợuvec c, vẫdyur n chậbrfj p chờqezw n đwgff i lạmrde i trêonhr n đwgff ấiqkz t nưwgfw ớgmaa c ta. Hai ngàumrt i bèevad n chiêonhr u hồlivs n họonhr vềkvys chùqkgd a Sùqkgd ng-kháoqmm nh Báoqmm o-thiêonhr n đwgff ểvetm làumrt m chay giảcmmy i oan cho họonhr . Khốnmkw n thay, códvmh mộlhxd t sốnmkw khôsxtv ng tuâqpej n, cứwgfw vơcmmy vẩcmmy n chờqezw quâqpej n Tốnmkw ng đwgff ếuzis n Thăgmaa ng-long làumrt trợuvec giúfesy p. Cáoqmm c ngàumrt i đwgff àumrt nh thu tấiqkz t cảcmmy hồlivs n pháoqmm ch họonhr vàumrt o chuôsxtv ng Ngâqpej n-thiêonhr n rồlivs i dùqkgd ng thuyềkvys n chởxqoe vềkvys chùqkgd a Chùqkgd a-tháoqmm nh. Trong khi đwgff i đwgff ưwgfw ờqezw ng, códvmh khôsxtv ng biếuzis t bao nhiêonhr u oan hồlivs n tửdvmh sĩfesy Trung-quốnmkw c trầximb m dưwgfw ớgmaa i đwgff áoqmm y sôsxtv ng, khôsxtv ng sao lêonhr n đwgff ưwgfw ợuvec c. Chúfesy ng làumrt m sódvmh ng làumrt m giódvmh giúfesy p quâqpej n Tốnmkw ng. Vìnmkw vậbrfj y, hai ngàumrt i đwgff àumrt nh tùqkgd ng quyềkvys n thu hếuzis t hồlivs n chúfesy ng vàumrt o trong chuôsxtv ng, rồlivs i nélsqh m xuốnmkw ng sôsxtv ng Lụhnxf c-đwgff ầximb u.
Chang-Lan ngơcmmy ngáoqmm c:
– Họonhr làumrt oan hồlivs n tửdvmh sĩfesy trậbrfj n nàumrt o vậbrfj y?
– Họonhr chếuzis t trong trậbrfj n đwgff áoqmm nh biểvetm n Đrtxs ôsxtv ng giữutkd a côsxtv ng chúfesy a Gia-Hưwgfw ng Trầximb n Quốnmkw c vớgmaa i Nam-an hầximb u Đrtxs oàumrt n Chíumrt , trậbrfj n Lãyyqv ng-bạmrde c, hai trậbrfj n Bạmrde ch-đwgff ằgrpd ng, mớgmaa i đwgff âqpej y trậbrfj n đwgff áoqmm nh Khâqpej m, Liêonhr m.
Phưwgfw ơcmmy ng-Quỳdayf nh àumrt lêonhr n:
– Mấiqkz y hôsxtv m trưwgfw ớgmaa c, muộlhxd i nghe đwgff ồlivs n hai ngàumrt i đwgff em chuôsxtv ng vềkvys treo trêonhr n gáoqmm c chuôsxtv ng. Sau gáoqmm c chuôsxtv ng sụhnxf t lởxqoe , làumrt m chuôsxtv ng chìnmkw m xuốnmkw ng sôsxtv ng Lụhnxf c-đwgff ầximb u. Muộlhxd i lấiqkz y làumrt m lạmrde , làumrt từdyur chùqkgd a, tớgmaa i bờqezw sôsxtv ng Lụhnxf c-đwgff ầximb u kháoqmm xa, đwgff âqpej u códvmh truyệjfsn n gáoqmm c chuôsxtv ng sụhnxf t lởxqoe . Thìnmkw ra thếuzis .
Ghi chúfesy ,
Nhiềkvys u thuyếuzis t nódvmh i rằgrpd ng Nam-thiêonhr n tứwgfw khíumrt làumrt :
– Tưwgfw ợuvec ng phậbrfj t Quỳdayf nh-lâqpej m,
– Đrtxs ỉvctf nh tháoqmm p Báoqmm o-thiêonhr n,
– Vạmrde c Phổuzis -minh,
– Chuôsxtv ng Quy-đwgff iềkvys n, thựrtxs c lầximb m lớgmaa n.
Vìnmkw chuôsxtv ng Quy-đwgff iềkvys n khôsxtv ng do ngàumrt i Minh-Khôsxtv ng, Đrtxs ạmrde o-Hạmrde nh đwgff úfesy c.
Chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh còypya n gọonhr i làumrt chùqkgd a Phảcmmy -lạmrde i. Đrtxs âqpej y làumrt mộlhxd t trong nhữutkd ng ngôsxtv i chùqkgd a danh tiếuzis ng trong Thiềkvys n-sửdvmh Việjfsn t-Nam. Chùqkgd a ởxqoe trêonhr n núfesy i xãyyqv Phảcmmy -lạmrde i, huyệjfsn n Quếuzis -dưwgfw ơcmmy ng, tỉvctf nh Bắcywg c-ninh. Nay làumrt huyệjfsn n Quếuzis -võiqkz , tỉvctf nh Hàumrt -Bắcywg c. Chùqkgd a đwgff ưwgfw ợuvec c xâqpej y vàumrt o niêonhr n hiệjfsn u Thuậbrfj n-Thiêonhr n thứwgfw mưwgfw ờqezw i táoqmm m (1027) đwgff ờqezw i vua Lýbrfj Tháoqmm i-tổuzis . Chíumrt nh sưwgfw Minh-Khôsxtv ng, Châqpej n-Khôsxtv ng đwgff ãyyqv tu ởxqoe đwgff âqpej y. Sau nàumrt y, vua Trầximb n Nhâqpej n-tôsxtv ng đwgff i tu cũrkhn ng códvmh lầximb n đwgff ếuzis n đwgff âqpej y giảcmmy ng kinh.
Vịdxrf đwgff ạmrde i thầximb n cuốnmkw i đwgff ờqezw i Trầximb n làumrt Nguyễpzzg n Sưwgfw ởxqoe ng qua đwgff âqpej y cảcmmy m táoqmm c mộlhxd t bàumrt i thơcmmy nhan đwgff ềkvys :
Đrtxs ềkvys Phảcmmy -lạmrde i sơcmmy n tựrtxs
Thếuzis áoqmm p ngao đwgff ầximb u, thốnmkw ng báoqmm ch man,
Chửdvmh ba côsxtv đwgff iểvetm u tịdxrf ch dưwgfw ơcmmy ng gian.
Giang bàumrt n lãyyqv o tưwgfw ớgmaa ng luậbrfj n binh đwgff ịdxrf a,
Vâqpej n ủvctf ng tiêonhr n hoàumrt ng tráoqmm ch tíumrt ch san.
Tuếuzis nguyệjfsn t xâqpej m xâqpej m phong báoqmm n lạmrde c,
Thủvctf y thiêonhr n mạmrde c mạmrde c đwgff iểvetm u song hoàumrt n.
Thắcywg ng du phủvctf ngưwgfw ỡnyxc ng thàumrt nh trầximb n tíumrt ch,
Liêonhr u vịdxrf bằgrpd ng cao pháoqmm lữutkd nhan.
Huệjfsn -chi Phạmrde m Túfesy -Châqpej u dịdxrf ch nhưwgfw sau:
Thếuzis đwgff èevad cáoqmm dữutkd cắcywg n trăgmaa m nơcmmy i,
Sódvmh ng bãyyqv i, chiềkvys u buôsxtv ng cáoqmm nh nhạmrde n côsxtv i.
Vua dựrtxs ng gậbrfj y thiềkvys n, non khódvmh i phủvctf ,
Tưwgfw ớgmaa ng bàumrt n chiếuzis n sựrtxs , bãyyqv i sôsxtv ng bồlivs i.
Láoqmm phong rụhnxf ng nửdvmh a, năgmaa m theo tháoqmm ng,
Chim chódvmh c vềkvys đwgff ôsxtv i, nưwgfw ớgmaa c lẫdyur n trờqezw i.
Chớgmaa p mắcywg t cuộlhxd c chơcmmy i thàumrt nh dấiqkz u cũrkhn ,
Lêonhr n cao, lữutkd kháoqmm ch hãyyqv y tưwgfw ơcmmy i cưwgfw ờqezw i.
Còypya n rấiqkz t nhiềkvys u danh sĩfesy làumrt m thơcmmy ca tụhnxf ng cảcmmy nh chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh, chélsqh p hếuzis t vàumrt o đwgff âqpej y, e dàumrt i giòypya ng quáoqmm .
Đrtxs ộlhxd c giảcmmy muốnmkw n thâqpej m cứwgfw u thêonhr m vềkvys chùqkgd a Chúfesy c-tháoqmm nh, xin đwgff ọonhr c thêonhr m cáoqmm c sáoqmm ch:
Trung-quốnmkw c:
– Quáoqmm ch-thịdxrf Nam chinh,
– Triệjfsn u-thịdxrf chinh tiễpzzg u Giao-chỉvctf kýbrfj ,
– Giao-chỉvctf linh thầximb n kỷhnqd sựrtxs .
Việjfsn t-Nam:
– Toàumrt n Việjfsn t thi lụhnxf c,
– Lãyyqv -Đrtxs ưwgfw ờqezw ng di cảcmmy o,
– Hoàumrt ng Việjfsn t thi tuyểvetm n,
– Nam Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Hoàumrt ng Việjfsn t đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Thiềkvys n-uyểvetm n tậbrfj p anh,
– Đrtxs ạmrde i-Nam nhấiqkz t thốnmkw ng chíumrt ,
– Bắcywg c thàumrt nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt ,
– Bắcywg c-ninh tựrtxs miếuzis u bi văgmaa n,
– Bắcywg c-ninh toàumrt n tỉvctf nh đwgff ịdxrf a dưwgfw ,
– Đrtxs ồlivs ng-Kháoqmm nh đwgff ịdxrf a dưwgfw chíumrt lưwgfw ợuvec c,
– Nam sửdvmh lưwgfw ợuvec c biêonhr n.
– Xin nhị
Đ
– Vư
Cao nhấ
– Trong Thiê
Ngà
– Thờ
Minh-uy đ
– Bạ
– Con hỏ
Tiế
– Sao là
Quá
– Con hiể
– Con thử
– Khi sao ở
– Thế
– Thế
– Giả
Nó
– Đ
Ngà
– Vừ
Nghe hậ
Đ
– Bầ
Ngà
– Ba mư
Đ
– Khi đ
Nghe Phụ
Từ
– Ta đ
Thấ
– Nguyê
Ngà
– Cá
Tâ
– Bạ
Đ
– Thô
Ghi chú
Thuậ
Tư
Sang đ
Sau khi hế
Đ
Khi vua Gia-long chiế
Khi phụ
Nă
1. Về
2. Về
3. Phả
4. Phả
5. Đ
Sá
Khi mớ
Sau khi nghiê
Thờ
Tuy nhiê
Trở
Cô
– Hồ
Minh-Khô
– Phư
Rồ
– Diệ
Minh-Khô
– Thô
Ghi chú
Đ
Vua Lý
Thờ
Tậ
Có
Chữ
Triề
Đ
Hầ
1. Chù
Hay cò
Tà
Xin xem phầ
2. Chù
Trư
Tà
– Thă
– Hoà
– Đ
– Bắ
– Hà
– Bắ
– La-thà
Chù
3. Nguyễ
Đ
Tà
– Đ
– Ninh-bì
– Ninh-bì
– Bắ
– Đ
4. Quố
Toạ
Tà
– Thiề
– Nam ô
– Việ
– Lĩ
– Thiê
5. Hà
Ở
Tà
– Hả
6. Lạ
Ở
Tà
– Thiề
– An-Nam chí
– Lê
– Ngự
– Đ
7. Thầ
Cò
Chù
Tà
– Thá
– Nam-đ
– Hà
Chù
8. Diê
Cò
Tà
– Thiề
– Thá
– Lĩ
9. Khô
Tọ
Tà
– Thanh-hó
– Đ
– Đ
10. Dư
Tọ
Tà
– Bắ
– Kim-vă
– Toà
– Dư
11. Bả
Ở
Tà
– Bắ
12. Bố
Ở
13. Chiê
Cò
Tà
– Thiề
– Hoà
– An-lã
– Hà
– Ngoạ
– Bắ
– Thă
– Đ
– Hoà
– La-thà
– Bắ
Chiê
14. Minh-Khô
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Đ
15. Đ
Ở
Tà
– Đ
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Đ
16. Thiê
Cò
Đ
Tà
– Đ
– Sơ
– Hoà
– Bắ
– Đ
– Đ
Thiê
Đ
– Trư
Lậ
– Thế
Mai Cầ
– Trư
Mặ
Đ
– Xin liệ
Khấ
– Gọ
Ư
– Trong hộ
Thế
– Mở
Chư
– Đ
Chư
Linh-Nhâ
– Chị
Hai tư
– Chú
Linh-Nhâ
– Hai em xò
Hai tư
– Hồ
Thư
– Tô
Trong phò
– Mộ
Ô
– Tổ
Ô
– Kế
Cá
– Hai là
Cô
– Đ
Chư
– Ba là
Trung-Thà
– Bố
– Nă
Quá
– Đ
Mọ
– Quan Thá
Buổ
Tế
Như
Dâ
Ngay đ
« Hai đ
Dâ
Tạ
Từ
Lú
Thế
Tuy ẩ
– Sư
– Tấ
Đ
– Sư
Viê
Sau khi tư
– Mộ
– Hai là
Hô
Thầ
« Thầ
Nă
Ghi chú
Chù
Trấ
Khuy nhiê
Sơ
Kim cổ
Phong bã
Tinh di đ
Ngã
Quả
Đ
Trấ
Hiê
Non sô
Kim cổ
Thỉ
Đ
Tớ
Chiế
Nă
Nă
Đ
Đ
Tứ
Cả
Thă
Thê
Vậ
Tố
Gió
Trong khi ngoạ
Bì
Đ
Mâ
Non nhâ
Mở
Song cử
Thắ
So trong tỉ
Đ
Hồ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
Việ
– Việ
– Đ
– Khâ
– Đ
– Hoà
– Bắ
– Thă
– Hà
– Hà
– Đ
– Hoà
– Khâ
– Ngự
– Toà
– Tang thư
– Long-biê
Thầ
Sư
« Bả
Chang-Lan hỏ
– Sư
Chang-Lan nó
– Sư
– Dạ
– Sư
Hoà
– Phả
– Đ
Nú
– Chù
Ghi chú
Chù
Khi giặ
Và
Đ
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Nam-hả
Việ
– Lụ
– Kiế
– Lị
– Hoà
– Thoá
– Đ
– Đ
– Bắ
– Việ
– Đ
Chang-Lan hỏ
– Sư
Thầ
– Thầ
Ghi chú
Chù
Đ
Đ
Niê
Niê
Sau khi vua Trầ
Đ
Huâ
Thủ
Lã
Đ
Đ
Đ
Hư
Nhẹ
Đ
Mộ
Nă
Tiế
Loạ
Nhà
Bi vă
Phậ
Phá
Thổ
Liê
Thứ
Ngô
Sau loạ
Hoa đ
Vă
Mắ
Cõ
Ngư
Nã
Mớ
Hiệ
Thá
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Đ
– Hoà
– Đ
Thá
– Nam-đ
– Phư
– Tồ
– Đ
– Đ
– Toà
Chù
Thầ
Chang-Lan nghe Viê
– Em nghe nó
Sư
– Sư
Chang-Lan lạ
– Sư
Viê
– Sư
Phư
– Như
– Đ
Ghi chú
Thă
Thuyế
Phư
– Vậ
– Khá
Thấ
– Sư
– Có
– Ngyê
Chang-Lan ngơ
– Họ
– Họ
Phư
– Mấ
Ghi chú
Nhiề
– Tư
– Đ
– Vạ
– Chuô
Vì
Chù
Vị
Đ
Thế
Chử
Giang bà
Vâ
Tuế
Thủ
Thắ
Liê
Huệ
Thế
Só
Vua dự
Tư
Lá
Chim chó
Chớ
Lê
Cò
Đ
Trung-quố
– Quá
– Triệ
– Giao-chỉ
Việ
– Toà
– Lã
– Hoà
– Nam Việ
– Hoà
– Thiề
– Đ
– Bắ
– Bắ
– Bắ
– Đ
– Nam sử
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
