Trưdlgf ớfxir c khi vàwszv o truyệygxk n
1. Quýwszv đvnaz ộbbcu c giảeojb đvnaz ãuuue đvnaz ọxral c Anh-hùxzpa ng Tiêenam u-sơrgln n giai đvnaz oạenam n mộbbcu t, mang têenam n Thầeskf y tăeojb ng mởydvl nưdlgf ớfxir c. Thấqtye y tăeojb ng mởydvl nưdlgf ớfxir c khôewqm ng phảeojb i làwszv têenam n mớfxir i, vìynre đvnaz ãuuue xuấqtye t hiệygxk n vàwszv o đvnaz ầeskf u thếpepx kỷdxdo thứgcko mưdlgf ờsakd i hai, đvnaz ểfaal chỉxvfu chưdlgf vịrbjn tăeojb ng ni hồirhu i đvnaz óeuhw biếpepx n đvnaz ổfwzy i Phậbbcu t-giárgln o từgcko Ấrafv n-đvnaz ộbbcu , Trung-quốsakd c qua, thàwszv nh mộbbcu t Phậbbcu t-giárgln o dâdzhs n tộbbcu c. Nhâdzhs n ởydvl hoàwszv n cảeojb nh mấqtye t nưdlgf ớfxir c lâdzhs u dàwszv i trong gầeskf n nghìynre n năeojb m, cárgln c ngàwszv i đvnaz ãuuue lồirhu ng đvnaz ạenam o phárgln p đvnaz ứgcko c Thếpepx -tôewqm n vớfxir i chủzryt đvnaz ạenam o tộbbcu c Việygxk t thờsakd i vua Hùxzpa ng, vua An-Dưdlgf ơrgln ng vua Trưdlgf ng làwszv m mộbbcu t. Bởydvl i vậbbcu y mớfxir i cóeuhw câdzhs u:
Đqhah ạenam o phárgln p bấqtye t dịrbjn quốsakd c đvnaz ạenam o".
Vìynre nưdlgf ớfxir c mấqtye t đvnaz ãuuue lâdzhs u, nay cárgln c ngàwszv i dựvmtd ng lạenam i đvnaz ưdlgf ợqknf c, nêenam n ngưdlgf ờsakd i đvnaz ưdlgf ơrgln ng thờsakd i dùxzpa ng câdzhs u Thầeskf y tăeojb ng mởydvl nưdlgf ớfxir c đvnaz ểfaal ghi nhớfxir côewqm ng ơrgln n.
Đqhah ạenam o-phárgln p, dâdzhs n tộbbcu c làwszv mộbbcu t khôewqm ng cóeuhw nghĩwszv a toàwszv n thểfaal tộbbcu c Việygxk t phảeojb i sốsakd ng trong đvnaz ạenam o Phậbbcu t, màwszv cóeuhw nghĩwszv a: Đqhah em đvnaz ạenam o phárgln p củzryt a đvnaz ứgcko c Thếpepx -Tôewqm n ra giúawyu p dâdzhs n tộbbcu c. Đqhah em đvnaz ứgcko c từgcko bi, hỷdxdo xảeojb làwszv m căeojb n bảeojb n trong việygxk c trịrbjn dâdzhs n.
Giai đvnaz oạenam n hai, chỉxvfu rõvnaz mộbbcu t Phậbbcu t-tửqqlm trong ngôewqm i vịrbjn hoàwszv ng đvnaz ếpepx , đvnaz em đvnaz ạenam o phárgln p ra trịrbjn nưdlgf ớfxir c, làwszv m cho dâdzhs n chúawyu ng ấqtye m no, sung sưdlgf ớfxir ng nhưdlgf thờsakd i vua Hùxzpa ng, vua Trưdlgf ng. So sárgln nh vớfxir i Trung-nguyêenam n bấqtye y giờsakd hoàwszv n toàwszv n dùxzpa ng Nho, khárgln c hẳvcxp n. Thếpepx nhưdlgf ng khôewqm ng cóeuhw ma sao cóeuhw Phậbbcu t? Bởydvl i vậbbcu y trong triềeojb u Thuậbbcu n-Thiêenam n hoàwszv ng đvnaz ếpepx (Lýwszv Thárgln i-tổfwzy ) quêenam n ăeojb n, quêenam n ngủzryt lo cho dâdzhs n, thìynre ma qủzryt i hiệygxk n ra dưdlgf ớfxir i lớfxir p Hồirhu ng-thiếpepx t giárgln o. Lạenam i cóeuhw nhữyfzi ng con ma, con quỷdxdo đvnaz ộbbcu i lốsakd t tăeojb ng ni nhưdlgf Nguyêenam n-Hạenam nh, Hoàwszv ng-Liêenam n, Thạenam ch-Phụuuue ng.
2. Đqhah ếpepx n giai đvnaz oạenam n ba thờsakd i đvnaz ạenam i Tiêenam u-sơrgln n biếpepx n sang mộbbcu t néakdg t mớfxir i, thuậbbcu t côewqm ng cuộbbcu c phòzryt ng ngựvmtd biêenam n cưdlgf ơrgln ng phívmsr a Bắrbjn c củzryt a 207 khêenam đvnaz ộbbcu ng, tứgcko c cárgln c bộbbcu lạenam c dâdzhs n tộbbcu c thiểfaal u sốsakd . Suốsakd t mấqtye y nghìynre n năeojb m, cho đvnaz ếpepx n nay, cárgln c khêenam đvnaz ộbbcu ng nhưdlgf hàwszv ng ràwszv o, bảeojb o vệygxk Bắrbjn c-cưdlgf ơrgln ng Đqhah ạenam i-Việygxk t.
Vàwszv o thờsakd i vua Hùxzpa ng, vua An-Dưdlgf ơrgln ng, vua Trưdlgf ng, lãuuue nh thổfwzy nưdlgf ớfxir c ta tớfxir i hồirhu Đqhah ộbbcu ng-đvnaz ìynre nh. Riêenam ng lĩwszv nh đvnaz ịrbjn a quậbbcu n Giao-chỉxvfu gồirhu m lưdlgf u vựvmtd c sôewqm ng Hồirhu ng tứgcko c Bắrbjn c-Việygxk t ngàwszv y nay vàwszv vùxzpa ng lưdlgf u vựvmtd c sôewqm ng Tảeojb -giang, Hữyfzi u-giang tứgcko c vùxzpa ng Nam Trung-quốsakd c nhưdlgf : Lộbbcu c-xuâdzhs n, Nguyêenam n-dưdlgf ơrgln ng, Khâdzhs u-bắrbjn c, Văeojb n-sơrgln n, Phúawyu -đvnaz ịrbjn nh (thuộbbcu c Vâdzhs n-Nam). Mộbbcu t phầeskf n phívmsr a Tâdzhs y-Nam sôewqm ng Tảeojb -giang nhưdlgf Đqhah iềeojb n-lâdzhs m, Bárgln ch-sắrbjn c, Đqhah iềeojb n-dưdlgf ơrgln ng, Đqhah iềeojb n-Đqhah ôewqm ng, Sùxzpa ng-tảeojb , Bồirhu -Bắrbjn c, Nhạenam c-xuyêenam n thuộbbcu c Quảeojb ng-Tâdzhs y.(1)
Nhữyfzi ng năeojb m 1981-1982-1983 khi côewqm ng tárgln c cho Liêenam n-hiệygxk p cárgln c việygxk n bàwszv o chếpepx châdzhs u Âeuhw u (Coopéakdg rative Européakdg enne Pharmaceutique, viếpepx t tắrbjn t làwszv CEP), Ủknfi y-ban trao đvnaz ổfwzy i Y-họxral c Phárgln p-Hoa (Comitéakdg Méakdg dical Franco-Chinois, viếpepx t tắrbjn t làwszv CMFC) du hàwszv nh sưdlgf u khảeojb o trong cárgln c vùxzpa ng trêenam n, tôewqm i đvnaz ãuuue đvnaz ưdlgf ợqknf c phỏxzpa ng vấqtye n trưdlgf ớfxir c sau gầeskf n năeojb m mưdlgf ơrgln i giòzryt ng họxral trong vùxzpa ng nàwszv y. Cóeuhw tớfxir i bốsakd n mưdlgf ơrgln i ba giòzryt ng cho biếpepx t gia phảeojb chéakdg p rằbwlq ng, tổfwzy tiêenam n họxral vàwszv o thờsakd i Tốsakd ng còzryt n làwszv ngưdlgf ờsakd i Việygxk t. Tôewqm i cũvnfu ng mòzryt mẫgdsa m vàwszv o bảeojb o tàwszv ng việygxk n đvnaz ịrbjn a phưdlgf ơrgln ng, cơrgln quan bảeojb o tồirhu n di tívmsr ch cấqtye p xãuuue đvnaz ểfaal nghiêenam n cứgcko u vềeojb kếpepx t quảeojb nhữyfzi ng cuộbbcu c khai quậbbcu t trong cárgln c vùxzpa ng nóeuhw i trêenam n.
Mộbbcu t sốsakd mộbbcu tìynre m thấqtye y nhữyfzi ng viêenam n gạenam ch trêenam n nắrbjn p quan tàwszv i ghi têenam n ngưdlgf ờsakd i quárgln cốsakd vớfxir i nhữyfzi ng niêenam n hiệygxk u củzryt a:
_ Vua Lêenam -đvnaz ạenam i-Hàwszv nh nhưdlgf Thiêenam n-Phúawyu c (980-988) Hưdlgf ng-thốsakd ng (989-993) Ứknfi ng-thiêenam n (994-1005),
_ Vua Lýwszv Thárgln i-Tổfwzy nhưdlgf Thuậbbcu n-Thiêenam n (1010-1028), Lýwszv Thárgln i-Tôewqm ng nhưdlgf Thiêenam n-Thàwszv nh (1028-1033) Thôewqm ng-Thụuuue y (1034-1037).
_ Di tívmsr ch gầeskf n nhấqtye t làwszv ngôewqm i mộbbcu giòzryt ng họxral Quárgln ch ởydvl vùxzpa ng Đqhah iềeojb n-Đqhah ôewqm ng thuộbbcu c Quảeojb ng-Tâdzhs y ghi:
Quárgln ch côewqm ng húawyu y Tuầeskf n. Thụuuue y Minh-Mẫgdsa n
Chung ưdlgf thậbbcu p tam nhậbbcu t, thậbbcu p nhịrbjn nguyệygxk t, Týwszv thờsakd i
Kim vưdlgf ơrgln ng Đqhah ạenam i-Đqhah ịrbjn nh, bárgln t niêenam n, Ấrafv t-Mãuuue o
Nghĩwszv a làwszv : Ôyvfx ng họxral Quárgln ch têenam n làwszv Tuầeskf n, têenam n thụuuue y làwszv Minh-Mẫgdsa n, từgcko trầeskf n giờsakd Týwszv ngàwszv y mưdlgf ờsakd i ba, thárgln ng chạenam p. Nhằbwlq m niêenam n hiệygxk u đvnaz ứgcko c vua Đqhah ạenam i-Đqhah ịrbjn nh năeojb m thứgcko tárgln m, tứgcko c năeojb m Ấrafv t-Mãuuue o. Tra trong sửqqlm , Đqhah ạenam i-Đqhah ịrbjn nh làwszv niêenam n hiệygxk u củzryt a vua Lýwszv Anh-Tôewqm ng. Năeojb m thứgcko tárgln m làwszv năeojb m 1147.
Tạenam i Khâdzhs u-bắrbjn c, Văeojb n-sơrgln n, Phúawyu c-đvnaz ịrbjn nh thuộbbcu c Vâdzhs n-Nam còzryt n cóeuhw đvnaz ềeojb n, miếpepx u thờsakd côewqm ng chúawyu a Bảeojb o-Hòzryt a, nhưdlgf ng khôewqm ng biếpepx t côewqm ng chúawyu a Bảeojb o-Hòzryt a Lýwszv hay Thâdzhs n. Ngưdlgf ờsakd i ta đvnaz ãuuue khai quậbbcu t nhiềeojb u mộbbcu ngưdlgf ờsakd i Việygxk t, ghi lạenam i nhữyfzi ng di tívmsr ch đvnaz ờsakd i Trầeskf n vớfxir i niêenam n hiệygxk u vua Trầeskf n Thárgln i-Tôewqm ng, Nhâdzhs n-tôewqm ng.
Giữyfzi a hai vùxzpa ng đvnaz ồirhu ng bằbwlq ng Tảeojb -giang, Hữyfzi u-giang vớfxir i Trung-châdzhs u Bắrbjn c-Việygxk t chia cárgln ch nhau bằbwlq ng khu rừgcko ng núawyu i Bắrbjn c-biêenam n ngàwszv y nay. Trong đvnaz árgln m rừgcko ng núawyu i nàwszv y cóeuhw 207 nhóeuhw m sắrbjn c tộbbcu c Mèlwfr o, Thárgln i, Márgln n, Nùxzpa ng, Tàwszv y, Mưdlgf ờsakd ng. Sửqqlm gia Trung-quốsakd c gọxral i họxral làwszv Man-dâdzhs n, hoặzryt c Khêenam -đvnaz ộbbcu ng. Sựvmtd thựvmtd c nhữyfzi ng khêenam -đvnaz ộbbcu ng làwszv di tívmsr ch củzryt a cárgln c Lạenam c-ấqtye p thờsakd i vua Văeojb n-lang, Âeuhw u-lạenam c, Lĩwszv nh-Nam còzryt n sóeuhw t lạenam i.
Khi Mãuuue Việygxk n chiếpepx m trọxral n Lĩwszv nh-Nam. Y trồirhu ng mộbbcu t cộbbcu t Đqhah ồirhu ng-trụuuue ởydvl biêenam n giớfxir i Giao-chỉxvfu , Quếpepx -lâdzhs m, Tưdlgf ợqknf ng-quậbbcu n. Nếpepx u vậbbcu y, đvnaz ồirhu ng trụuuue phảeojb i nằbwlq m ởydvl khu tứgcko giárgln c Nam-ninh, Liễdlgf u-châdzhs u, Bắrbjn c-sắrbjn c, Nam-đvnaz ơrgln n, chứgcko khôewqm ng thểfaal nằbwlq m trong lãuuue nh thổfwzy Bắrbjn c-Việygxk t.
Thờsakd i vua Ngôewqm đvnaz árgln nh quâdzhs n Nam-Hárgln n, ngàwszv i chỉxvfu đvnaz uổfwzy i chúawyu ng khỏxzpa i trung châdzhs u Bắrbjn c-Việygxk t, tớfxir i vùxzpa ng núawyu i non Bắrbjn c-cưdlgf ơrgln ng ngàwszv y nay, tứgcko c đvnaz uổfwzy i khỏxzpa i phầeskf n lưdlgf u vựvmtd c sôewqm ng Hồirhu ng, chứgcko khôewqm ng đvnaz uổfwzy i khỏxzpa i lĩwszv nh đvnaz ịrbjn a Giao-chỉxvfu cũvnfu . Từgcko đvnaz ấqtye y biêenam n cưdlgf ơrgln ng Hoa-Việygxk t ngăeojb n cárgln ch nhau bằbwlq ng khu núawyu i non Bắrbjn c-cưdlgf ơrgln ng vớfxir i 207 Khêenam -đvnaz ộbbcu ng.
Trong thờsakd i gian Bắrbjn c-thuộbbcu c, cárgln c khêenam -đvnaz ộbbcu ng vàwszv biêenam n cưdlgf ơrgln ng khôewqm ng đvnaz ặzryt t ra. Vìynre ngưdlgf ờsakd i Hoa coi toàwszv n thểfaal lãuuue nh thổfwzy ta thuộbbcu c Thiêenam n-hạenam tứgcko c đvnaz ấqtye t củzryt a họxral .
Lúawyu c vua Lêenam Đqhah ạenam i-Hàwszv nh đvnaz árgln nh Nam-Hárgln n, cũvnfu ng khôewqm ng chiếpepx m lạenam i lãuuue nh thổfwzy Lĩwszv nh-Nam cũvnfu đvnaz ãuuue đvnaz àwszv nh, màwszv khôewqm ng đvnaz òzryt i lạenam i toàwszv n vẹedwn n cốsakd thổfwzy Gia-chỉxvfu . Thàwszv nh ra cárgln c khêenam -đvnaz ộbbcu ng khi ta mạenam nh theo ta, khi Tầeskf u mạenam nh theo Tầeskf u.
Đqhah ếpepx n đvnaz ờsakd i Lýwszv , Đqhah ạenam i-Việygxk t giầeskf u mạenam nh, triềeojb u đvnaz ìynre nh mớfxir i nghĩwszv đvnaz ếpepx n việygxk c chiếpepx m lạenam i 207 khêenam đvnaz ộbbcu ng, vìynre biếpepx t mìynre nh ởydvl gầeskf n, Tốsakd ng ởydvl xa.
Việygxk c đvnaz ầeskf u tiêenam n, vua Lýwszv Thárgln i-Tổfwzy (Thuậbbcu n-Thiêenam n hoàwszv ng đvnaz ếpepx ) phong cho Thâdzhs n Thiệygxk u-Anh thốsakd ng lĩwszv nh 207 khêenam -đvnaz ộbbcu ng. Ngàwszv i gảeojb côewqm ng chúawyu a thứgcko nhìynre cho con Thiệygxk u-Anh làwszv Thừgcko a-Qúawyu y, vớfxir i sắrbjn c phong Lĩwszv nh-Nam bảeojb o-quốsakd c, hoàwszv dâdzhs n côewqm ng chúawyu a, gọxral i tắrbjn t làwszv côewqm ng chúawyu a Bảeojb o-Hòzryt a. Hai ngưdlgf ờsakd i ra sứgcko c tranh dàwszv nh thốsakd ng nhấqtye t cárgln c khêenam đvnaz ộbbcu ng nhưdlgf ng khôewqm ng thàwszv nh.
Con củzryt a côewqm ng-chúawyu a Bảeojb o-Hòzryt a cùxzpa ng phòzryt mãuuue Thâdzhs n Thừgcko a-Quýwszv làwszv Thâdzhs n Thiệygxk u-Thárgln i lạenam i đvnaz ưdlgf ợqknf c vua Lýwszv Thárgln i-Tôewqm ng gảeojb côewqm ng chúawyu a Bìynre nh-Dưdlgf ơrgln ng cho. Chívmsr nh côewqm ng chúawyu a Bìynre nh-Dưdlgf ơrgln ng, cùxzpa ng phòzryt mãuuue Thâdzhs n Thiệygxk u-Thárgln i đvnaz ãuuue thàwszv nh côewqm ng trong việygxk c chiếpepx m lạenam i toàwszv n vẹedwn n 207 khêenam đvnaz ộbbcu ng, thốsakd ng nhấqtye t thàwszv nh nưdlgf ớfxir c Bắrbjn c-biêenam n. Hai vịrbjn còzryt n tiếpepx n lêenam n phívmsr a Bắrbjn c vùxzpa ng núawyu i đvnaz i vàwszv o vùxzpa ng lưdlgf u vựvmtd c Tảeojb , Hữyfzi u-giang.
Bộbbcu sárgln ch nàwszv y thuậbbcu t giai đvnaz oạenam n chiếpepx n tranh đvnaz óeuhw . Giai đvnaz oạenam n dàwszv nh cốsakd thổfwzy trong thờsakd i đvnaz ạenam i Tiêenam u-sơrgln n mang têenam n Bìynre nh-Dưdlgf ơrgln ng ngoạenam i sửqqlm , Bìynre nh-Dưdlgf ơrgln ng ngoạenam i truyệygxk n hoặzryt c Anh-hùxzpa ng Bắrbjn c-cưdlgf ơrgln ng.
Tiếpepx c thay, vùxzpa ng đvnaz ấqtye t đvnaz ồirhu ng bằbwlq ng phívmsr a Bắrbjn c củzryt a 207 khêenam -đvnaz ộbbcu ng, vàwszv o thờsakd i Lêenam giặzryt c Mạenam c Đqhah ăeojb ng-Dung hiếpepx n cho quâdzhs n Minh, vàwszv vàwszv o thờsakd i Phárgln p thuộbbcu c ngưdlgf ờsakd i Phárgln p cắrbjn t phầeskf n nữyfzi a cho Trung-hoa dâdzhs n quốsakd c (2) Đqhah au hơrgln n, gầeskf n đvnaz âdzhs y cuộbbcu c chiếpepx n tranh Hoa-Việygxk t. Việygxk t bịrbjn mấqtye t 56 xãuuue thuộbbcu c vùxzpa ng Cao-lạenam ng (3) . Sau cuộbbcu c chiếpepx n, phívmsr a Việygxk t quêenam n, khôewqm ng nhắrbjn c nhởydvl gìynre tớfxir i đvnaz òzryt i lạenam i.
3. Huyềeojb n sửqqlm kểfaal rằbwlq ng quốsakd c tổfwzy Kinh-Dưdlgf ơrgln ng kếpepx t hôewqm n vớfxir i côewqm ng chúawyu a con vua Đqhah ộbbcu ng-đvnaz ìynre nh. Rồirhu i quốsakd c tổfwzy Lạenam c-Long kếpepx t hôewqm n vớfxir i côewqm ng chúawyu a Âeuhw u-Cơrgln . Sau khi kếpepx t hôewqm n cảeojb hai vịrbjn quốsakd c tổfwzy đvnaz ềeojb u đvnaz ưdlgf a quốsakd c mẫgdsa u lêenam n núawyu i Tam-sơrgln n trêenam n hồirhu Đqhah ộbbcu ng-đvnaz ìynre nh hưdlgf ởydvl ng thanh phúawyu c ba năeojb m. Khi cárgln c vịrbjn lêenam n núawyu i Chívmsr n vạenam n hoa tầeskf m xuâdzhs n nởydvl . Sau nàwszv y, vàwszv o thờsakd i Lĩwszv nh-Nam, anh hùxzpa ng cũvnfu ng đvnaz ạenam i hộbbcu i trêenam n núawyu i Tam-sơrgln n tuyêenam n cárgln o khởydvl i binh. Tiếpepx p theo, cóeuhw hai trậbbcu n đvnaz árgln nh kinh thiêenam n đvnaz ộbbcu ng đvnaz ịrbjn a xẩlfmt y ra tạenam i đvnaz âdzhs y.
Phívmsr a Nam hồirhu Đqhah ộbbcu ng-đvnaz ìynre nh làwszv sôewqm ng Tưdlgf ơrgln ng chảeojb y theo hưdlgf ớfxir ng Bắrbjn c vềeojb Nam, qua Hồirhu -Nam, Quảeojb ng-Tâdzhs y. Bêenam n hữyfzi u ngạenam n sôewqm ng Tưdlgf ơrgln ng cóeuhw ngọxral n núawyu i Thiêenam n-đvnaz àwszv i làwszv nơrgln i vua Đqhah ếpepx -Minh lậbbcu p đvnaz àwszv n tếpepx cárgln o trờsakd i đvnaz ấqtye t, phong cho con trưdlgf ởydvl ng làwszv m vua phưdlgf ơrgln ng Bắrbjn c (nay làwszv Trung-quốsakd c) tứgcko c vua Nghi; con thứgcko làwszv m vua phưdlgf ơrgln ng Nam (nay làwszv Việygxk t-Nam) tứgcko c vua Kinh-Dưdlgf ơrgln ng. Di tívmsr ch đvnaz óeuhw nay vẫgdsa n còzryt n.
Huyềeojb n sửqqlm ghi rằbwlq ng: Lạenam c-Long quâdzhs n chia trăeojb m con đvnaz i khắrbjn p nơrgln i qui dâdzhs n lậbbcu p ấqtye p, mỗgdsa i năeojb m hộbbcu i nhau tạenam i cárgln nh đvnaz ồirhu ng Tưdlgf ơrgln ng mộbbcu t lầeskf n.
Vìynre nhữyfzi ng lýwszv do đvnaz óeuhw , đvnaz ầeskf u năeojb m 1981, tôewqm i lấqtye y márgln y bay đvnaz i Bắrbjn c-kinh, đvnaz ổfwzy i márgln y bay từgcko Bắrbjn c-kinh đvnaz i Trưdlgf ờsakd ng-sa. Từgcko Trưdlgf ờsakd ng-sa tôewqm i dùxzpa ng xe đvnaz i lêenam n Nhạenam c-dưdlgf ơrgln ng trấqtye n, rồirhu i thuêenam xuồirhu ng thăeojb m hồirhu Đqhah ộbbcu ng-đvnaz ìynre nh, núawyu i Tam-sơrgln n, Quâdzhs n-sơrgln n. Tôewqm i quan sárgln t chi tiếpepx t phong cảeojb nh, hoa cỏxzpa vàwszv o tiếpepx t Xuâdzhs n đvnaz ểfaal tưdlgf ờsakd ng thuậbbcu t cuộbbcu c khởydvl i nghiãuuue cùxzpa ng hai trậbbcu n đvnaz árgln nh vàwszv o thờsakd i vua Trưdlgf ng cho đvnaz úawyu ng.
Sau đvnaz óeuhw tôewqm i đvnaz i thăeojb m Tưdlgf ơrgln ng-đvnaz àwszv i, ba cárgln nh đvnaz ồirhu ng Tưdlgf ơrgln ng: Tưdlgf ơrgln ng-Nam, Tưdlgf ơrgln ng-trung, Tưdlgf ơrgln ng-Âeuhw u vàwszv Thiêenam n-đvnaz àwszv i.
Trong bộbbcu Anh-hùxzpa ng Bắrbjn c-cưdlgf ơrgln ng nàwszv y, tôewqm i sẽedwn thuậbbcu t chi tiếpepx t nhữyfzi ng sựvmtd kiệygxk n đvnaz óeuhw .
Xin kívmsr nh mờsakd i quýwszv đvnaz ộbbcu c giảeojb đvnaz ọxral c Anh-hùxzpa ng Bắrbjn c-cưdlgf ơrgln ng, đvnaz ểfaal thấqtye y tổfwzy tiêenam n ta anh hùxzpa ng nhưdlgf thếpepx nàwszv o.
Viếpepx t tạenam i Paris ngàwszv y giỗgdsa tổfwzy Hùxzpa ng-vưdlgf ơrgln ng năeojb m Tâdzhs n-Mùxzpa i (1991).
Yêenam n-tửqqlm cưdlgf -sĩwszv Trầeskf n-đvnaz ạenam i-Sỹxwrg .
Ghi chúawyu
(1) Đqhah ộbbcu c giảeojb cóeuhw thểfaal tìynre m hiểfaal u rõvnaz ràwszv ng hơrgln n vấqtye n đvnaz ềeojb nàwszv y xin đvnaz ọxral c nhữyfzi ng bàwszv i nghiêenam n cứgcko u vềeojb lịrbjn ch-sửqqlm , đvnaz ịrbjn a lýwszv , triếpepx t họxral c , văeojb n hóeuhw a Việygxk t củzryt a cárgln c vịrbjn họxral c giảeojb đvnaz ãuuue đvnaz i tiêenam n phong nhưdlgf : Nguyễdlgf n Đqhah ăeojb ng-Thụuuue c, Lưdlgf ơrgln ng Kim-Đqhah ịrbjn nh, Thárgln i Văeojb n-Kiểfaal m.
(2) Hoàwszv ng-xuâdzhs n-Hãuuue n, Lýwszv -thưdlgf ờsakd ng-Kiệygxk t, nhàwszv xuấqtye t bảeojb n Sôewqm ng-Nhịrbjn Hàwszv -nộbbcu i 1949. Trang 88.
(3) Việygxk c nàwszv y xẩlfmt y ra năeojb m 1978.
1. Quý
Đ
Vì
Đ
Giai đ
2. Đ
Và
Nhữ
Mộ
_ Vua Lê
_ Vua Lý
_ Di tí
Quá
Chung ư
Kim vư
Nghĩ
Tạ
Giữ
Khi Mã
Thờ
Trong thờ
Lú
Đ
Việ
Con củ
Bộ
Tiế
3. Huyề
Phí
Huyề
Vì
Sau đ
Trong bộ
Xin kí
Viế
Yê
Ghi chú
(1) Đ
(2) Hoà
(3) Việ
Chúc các bạn đọc truyện vui vẻ.
